Shin Kyung-sook

Zaopiekuj się moją mamą

Z koreańskiego przełożyły
Marzena Stefańska-Adams i Anna Diniejko-Wąs  

Wydawnictwo Kwiaty Orientu

Kochaj tak, jak potrafisz.

Franciszek Liszt

Nikt nic nie wie

Minął już tydzień, odkąd zaginęła twoja matka.

Twoja rodzina zebrała się w domu najstarszego brata i po rozważeniu kilku pomysłów postanowiła przygotować ulotki i roznosić je tam, gdzie ostatnio widziano mamę. Najpierw należało sporządzić szkic takiej ulotki według starego zwyczaju. Oprócz jej przygotowania rodzina niewiele może już zrobić. Cóż, zgłoszą zaginięcie, przeszukają okolicę, będą zaczepiać przechodniów i pytać, czy ktoś widział kobietę, wyglądającą jak mama. Lub za pośrednictwem młodszego brata, właściciela internetowego sklepu z odzieżą, zamieszczą w sieci ogłoszenie o jej zaginięciu, dołączą jeszcze zdjęcie i prośbę o kontakt skierowaną do wszystkich, którzy widzieli podobną osobę. Chcieliście przeszukać miejsca, do których mama mogłaby pójść sama, ale ty wiedziałaś, że takich miejsc nie ma. Starszy brat wyznaczył ciebie do napisania ulotki, ponieważ pisaniem zarabiasz na życie. Pisarka, osoba zajmująca się pisarstwem... Rumienisz się tak, jakbyś została przyłapana na robieniu czegoś zakazanego. Jak znaleźć i ułożyć słowa, dzięki którym odnajdziemy mamę?

Kiedy napisałaś 24 lipca 1938, to data urodzenia mamy, ojciec poprawił cię, mówiąc, że urodziła się w 1936 roku. Tylko w akcie urodzenia widnieje rok trzydziesty ósmy. Po raz pierwszy o tym usłyszałaś. Ojciec dodał, że wtedy wszyscy tak robili. Wiele dzieci po urodzeniu nie dożywało nawet stu dni, dlatego dopiero po dwóch, trzech latach życia wprowadzano ich dane do spisu ludności. Gdy zmieniłaś liczbę trzydzieści osiem na trzydzieści sześć, twój najstarszy brat stwierdził, że należy jednak wpisać rok 1938, skoro to jest oficjalna data. Czy przy pisaniu ulotki domowej roboty musisz trzymać się urzędowych czy tych prawdziwych danych? Mimo to bez słowa poprawiłaś liczbę 36 na 38, zastanawiając się przy tym, czy dniem urodzin mamy faktycznie jest 24 lipca.

Twoja mama od kilku lat powtarzała, żeby nie urządzać przyjęcia urodzinowego tylko dla niej. Urodziny ojca wypadały zaledwie miesiąc wcześniej. Na wszystkie rodzinne uroczystości ty i twoje rodzeństwo chodziliście zawsze do domu rodziców w mieście Chungup. W samej linii prostej było dwudziestu dwóch członków rodziny.

Mama lubiła cały ten harmider, który towarzyszył oczekiwaniu na bliskich. Już na kilka dni przed ich przyjazdem robiła świeże kimchi[1], szła na rynek kupić mięso i zaopatrywała się w dodatkowe pasty i szczoteczki do zębów. A kiedy odjeżdżali, każdy dostawał od niej słoje świeżego oleju sezamowego, tłuczonego prażonego sezamu i ziaren pachnotki. Twoja mama była wyraźnie ożywiona, kiedy oczekiwała na przyjazd rodziny. Gdy rozmawiała z sąsiadami czy znajomymi spotkanymi na targu, jej słowa i język całego ciała odsłaniały ukrytą dumę. W szopie w równym rzędzie stały wszelakie – małe i duże – szklane butelki wypełnione przygotowanym przez nią, w zależności od sezonu, sokiem z malin lub śliwek. Obok nich ustawiała słoiki pełne solonych witlinek, anchois i małżów przeznaczone dla rodziny mieszkającej w mieście. Gdy usłyszała, że cebula jest dobra dla zdrowia, zaczęła przyrządzać z niej sok. A przed zimą wyciskała go także z dojrzałej dyni, dodawała lukrecji i wysyłała dzieciom do miasta. Dom twojej mamy przez okrągły rok funkcjonował niczym fabryka, która wytwarza specjały dla rodziny w mieście. Tu poddawano fermentacji soję, tu dojrzewała pasta z gotowanej soi i tu rozcierano ryż.

Z czasem wycieczki dzieci do Chungup stały się rzadsze, więc rodzice zaczęli częściej jeździć do Seulu. Wkrótce także dzień urodzin mamy i ojca świętowano jedną kolacją w miejskiej restauracji. W ten sposób zaoszczędzano na podróżach.

Pewnego dnia mama zaproponowała: „A może by tak obchodzić moje urodziny razem z urodzinami ojca?” Jej urodziny przypadały w samym środku upalnego lata, a w odstępie kilku dni odbywały się dwa letnie obrządki dzesa[2] i mama twierdziła, że nie zdąży z przygotowaniami do wszystkich uroczystości. Początkowo twoja rodzina była przeciwna takim pomysłom, ale gdy mama odmówiła spotkania w mieście, kilkoro z was przyszło z prezentami do domu. Potem, w dniu urodzin ojca, wręczaliście również prezent matce i w ten sposób jej jubileusz przemijał po cichu. I tak w komodzie rósł stos niezabranych skarpet, które mama lubiła kupować w prezencie dla każdego członka rodziny.

Nazwisko i imię: Park So-nyo

Data urodzenia: 24 lipca 1938 r. (skończone 69 lat)

Wygląd: krótkie, ondulowane włosy mocno przyprószone siwizną, wystające kości policzkowe, niebieska bluzka, biały żakiet, plisowana beżowa spódnica.

Miejsce zaginięcia: stacja metra Dworzec Seul.

Gdy przyszło do wyboru fotografii do ulotki, wasze opinie były podzielone. Chociaż wszyscy zgodziliście się, że powinno to być najbardziej aktualne zdjęcie, nikt takiego nie posiadał. Przypomniałaś sobie, że mama od jakiegoś czasu nie lubiła się fotografować. Kiedy pozowaliście do rodzinnych portretów, ukradkiem wymykała się z kadru i potem brakowało jej na zdjęciu. Najbardziej aktualna podobizna mamy była na fotografii z 70. urodzin ojca. Mama, ubrana w jasnobłękitny hanbok[3], z włosami upiętymi do góry przez fryzjerkę i ustami pomalowanymi szminką w pąsowym odcieniem, prezentowała się na nim bardzo dostojnie. Twój młodszy brat uważał, że mama wygląda na nim inaczej niż w chwili zaginięcia, więc nikt jej nie rozpozna, nawet jeśli wizerunek zostanie powiększony. Gdy umieścił zdjęcie w Internecie, oglądający komentowali: „Twoja mama jest ładna i nie wygląda na osobę, która mogłaby zgubić drogę do domu”. Dlatego postanowiliście, że sprawdzicie jeszcze raz, czy ktoś ma inne zdjęcie mamy.

Starszy brat polecił ci, byś napisała coś więcej na ulotce. Kiedy spojrzałaś na niego z niezrozumieniem, on odpowiedział, że należy użyć takich słów, które wzruszą czytelnika. Słowa, które wzruszą czytelnika? Kiedy napisałaś: „Proszę, pomóż nam znaleźć naszą matkę”, on rzekł, że to zbyt proste. Kiedy napisałaś: „Nasza matka zaginęła”, doszedł do wniosku, że „matka” brzmi zbyt formalnie i lepiej napisać „mama”. Zaproponowałaś: „Nasza mama zaginęła”, ale tym razem uznał, że to zbyt dziecinne. Napisałaś więc: „Proszę o kontakt, jeśli widziałeś tę osobę”, a on warknął: „Co z ciebie za pisarka?!” Nie byłaś w stanie wymyślić nic, co mogłoby zadowolić twojego brata. Czy w ogóle istnieją takie słowa, które mogą poruszyć? Młodszy z braci podsunął myśl o dużej nagrodzie – przecież tak można zachęcić ludzi do pomocy. Mocno skrytykowała to bratowa. Postanowiliście jednak wpisać konkretną kwotę, żeby zainteresować ludzi.

– Więc ile napisać?

– Milion wonów[4]?

– To za mało.

– Trzy miliony wonów?

– To chyba też mało?

– Zatem pięć milionów wonów.

Wobec takiej sumy nikt już nie protestował. Napisałaś więc, że przyznacie nagrodę w wysokości pięciu milionów wonów i postawiłaś kropkę. Młodszy z braci poprosił, żebyś napisała: „Nagroda: 5 000 000 wonów”. Zaproponował też, aby powiększyć czcionkę tej sumy.

Kiedy najważniejsze rzeczy zostały już ustalone, postanowiliście wysłać zdjęcie mamy – jeśli tylko znajdziecie odpowiednie – na twojego e-maila i rozeszliście się do domów. Podjęłaś się uzupełnić opis na ulotce i ją wydrukować, a młodszy z braci zobowiązał się je rozprowadzić pomiędzy was wszystkich. Zaproponowałaś, aby zatrudnić kogoś na zlecenie do roznoszenia tych ulotek, ale starszy brat zdecydował, że to będzie wasze zadanie. Ustaliliście, że w tygodniu każdy z was w wolnej chwili będzie roznosił ulotki, a w weekend zajmiecie się tym wszyscy razem. Zaczęłaś narzekać: „Jak znajdziemy mamę w ten sposób?”, ale starszy brat odpowiedział:

– Robimy wszystko, co w naszej mocy. Nie możemy po prostu siedzieć i czekać.

– Co masz na myśli mówiąc, że robimy wszystko, co w naszej mocy? – Przecież dajemy ogłoszenie w gazecie.

– Robienie, co w naszej mocy to ogłoszenie w gazecie?

– To co chcesz zrobić? Czy wszyscy powinniśmy jutro zrezygnować z pracy i po prostu krążyć po mieście? Gdybym mógł w ten sposób znaleźć mamę, zrobiłbym to.

Przestałaś nagabywać brata. Zadziałała reguła starszeństwa. Najgorsze sprawy zawsze spycha się na najstarszego brata mówiąc: „Zrób coś”. Tak było również w tej sytuacji. Przerwałaś, bo sobie to uświadomiłaś. Ojciec pozostał w domu najstarszego brata, a wy rozeszliście się w pośpiechu. Gdybyście się nie rozstali, znowu wybuchłaby kłótnia. Tak się właśnie działo przez cały miniony tydzień. Za każdym razem, gdy się spotykaliście, aby omówić, co macie jeszcze zrobić, niespodziewanie zaczynaliście wytykać sobie to, jak bardzo źle zachowywaliście się wobec niej. Dotychczas osiągnięte porozumienie nagle znikało, a wasze rozmowy kończyły się na kłótniach, krzykach, paleniu papierosów i trzaskaniu drzwiami.

Na początku, gdy usłyszałaś o zaginięciu mamy, zdenerwowałaś się i zaczęłaś krzyczeć:

– Jak to jest, że spośród tylu osób nikt nie wyszedł po nich na stację?

– A ty?

– Ja?

Zagryzłaś wargi. Ty dopiero czwartego dnia dowiedziałaś się o zniknięciu mamy.

Twoja rodzina raniła się pytaniami i wzajemnie obwiniała o jej zaginięcie.

Po wyjściu z domu brata poszłaś w stronę metra z myślą o powrocie do siebie, ale po drodze zmieniłaś zdanie i wysiadłaś na stacji Dworzec Seul – tam właśnie zaginęła mama. Ludzie, którzy szli tłumnie w kierunku dworca, potrącali cię. Stałaś w miejscu, gdzie ojciec puścił dłoń mamy. Popychała cię fala przechodniów, którzy trącali cię z tyłu i przodu. Nikt nie powiedział: „Przepraszam”. Pewnie tak to wyglądało tamtego dnia, kiedy mama stała zagubiona, nie wiedząc co dalej robić.

Kilka lat temu, tuż przed twoją przeprowadzką do wielkiego miasta, mama zabrała cię na rynek do sklepu odzieżowego. Kiedy wybrałaś sobie prostą sukienkę bez ozdób, podsunęła ci inną, wykończoną falbanami na rękawach i na dole.

– A może ta?

– Nie – odepchnęłaś sukienkę od siebie.

– Dlaczego nie? Przymierz.

Oczy, wówczas jeszcze młodej mamy, zrobiły się okrągłe. Plisowana sukienka była o całe niebo lepsza od brudnego ręcznika owiniętego wokół jej głowy. Mama nosiła go jak inne kobiety po to, by wsiąkał w niego pot, który spływa z czoła podczas pracy.

– Jest dziecinna.

– Naprawdę? – zapytała, ale chyba nie mogła się z tym pogodzić, bo ciągle oglądała przód i tył sukienki.

– Na twoim miejscu przymierzyłabym ją.

Miałaś wyrzuty sumienia z powodu tego, co powiedziałaś. Odezwałaś się do mamy:

– Ona nie jest nawet w twoim stylu.

Na co ona odrzekła:

– Ależ nie, lubię tego typu ubrania, tylko nigdy nie mogłam takich nosić.

Jak daleko w głąb pamięci sięgają wspomnienia dotyczące jednej osoby? A twoje wspomnienia o mamie?

Od chwili, gdy usłyszałaś o zaginięciu mamy, nie byłaś w stanie skupić się na niczym dłużej niż przez minutę. Wspomnienia, które z wolna odchodziły w niepamięć, właśnie zaczęły powracać. Każdemu z nich, bez wyjątku, towarzyszyły wyrzuty sumienia. Mogłam chociaż przymierzyć tamtą sukienkę. Przysiadasz, być może dokładnie w miejscu, w którym to samo mogła zrobić mama. Kilka dni po zakupie sukienki przyjechałyście pociągiem do Seulu. Mama, mocno trzymała cię za rękę i prowadziła przez falujący tłum ludzi krokiem, który onieśmieliłby nawet budynki groźnie spoglądające z wysoka. Na brata miałyście czekać na placu z wieżą zegarową. Jak mama mogła zgubić tutaj drogę? Kiedy pojawiło się światełko nadjeżdżającego pociągu, ludzie ruszyli pośpiesznie, z irytacją patrząc na ciebie. Stanowiłaś przeszkodę na ich drodze.

Kiedy twoja mama puściła dłoń ojca na stacji Seul, ty byłaś w Chinach. Pojechałaś tam razem ze znajomymi pisarzami na targi książki, które miały się odbyć w Pekinie. W chwili, w której zgubiła się mama, ty na jednym ze stoisk wertowałaś kartki swojej książki przetłumaczonej na język chiński.

– Dlaczego ojcze nie wzięliście taksówki, tylko jechaliście metrem! Gdybyście nie jechali metrem, nie doszłoby do tego!

Ojciec myślał, że nie musi specjalnie brać taksówki, skoro dworzec kolejowy jest połączony ze stacją metra. Wszystkie sytuacje, a szczególnie niepomyślne wydarzenia, niosą ze sobą późniejsze rozważania – że trzeba było tego czy tamtego wtedy nie robić. Dlaczego wszyscy założyli, inaczej niż zazwyczaj, że rodzice będą w stanie sami trafić do domu brata? Przecież dotychczas zawsze ktoś z rodziny wychodził po nich na dworzec autobusowy. Gdy ojciec przyjeżdżał do miasta, ktoś z rodziny zabierał go samochodem lub sam jechał taksówką. Co sprawiło, że zdecydował się jechać metrem właśnie w tym dniu? Ojciec twierdził, że to mama chciała wsiąść do nadjeżdżającego metra. A kiedy wszedł do środka zorientował się, że nie ma jej przy nim. I wszystko to musiało zdarzyć się właśnie w sobotnie ruchliwe popołudnie. Mama, pchana przez falę ludzi, puściła dłoń ojca, a metro odjechało. Została na peronie z pustymi rękami. Jej torbę trzymał ojciec.

W tamtej chwili ty wychodziłaś z targów i szłaś w kierunku Placu Tiananmen. Chociaż byłaś w Pekinie po raz trzeci, dotychczas nie miałaś okazji zwiedzić tego miejsca. Do tej pory oglądałaś go tylko z okien autobusu czy samochodu. Student, który objął rolę waszego przewodnika, zaproponował wycieczkę na Plac Tiananmen przed kolacją. Cała grupa była zadowolona z pomysłu. Co mogła robić twoja mama na stacji, gdy ty w tym czasie wysiadałaś z taksówki przed Zakazanym Miastem? Wasza grupa weszła do Zakazanego Miasta, ale zaraz je opuściła. Cały Pekin był w remoncie – przygotowania do Igrzysk Olimpijskich. Tylko część Zakazanego Miasta udostępniono zwiedzającym.

Za chwilę zamykali. Pomyślałaś o scenie z filmu Ostatni cesarz, w której stary Puyi wraca do Zakazanego Miasta, gdzie spędził dzieciństwo i pokazuje młodemu turyście pudełko ze świerszczem wyciągnięte ze skrytki zza tronu. Puyi otwiera je. Świerszcz, którym bawił się w dzieciństwie, żył. Czy kiedy ty szłaś w kierunku Placu Tiananmen, twoja mama stała zupełnie zagubiona potrącana przez falę ludzi? Może czekała, aż ktoś po nią przyjdzie?

Drogę łączącą Plac Tiananmen z Zakazanym Miastem także remontowano. Żeby przedostać się z jednego miejsca do drugiego, trzeba było przejść skomplikowanym labiryntem. Być może, kiedy ty stałaś na Placu Tiananmen i spoglądałaś na latawce unoszące się na niebie, ona wołała twoje imię, bezsilnie osuwając się na kolana. Być może krążyła po labiryncie przejść na stacji Seul, gdy ty w tym czasie obserwowałaś otwarcie Bramy Niebiańskiego Spokoju i opuszczanie chińskiej flagi z pięcioma gwiazdkami. Ludzie, którzy byli wtedy na stacji, mówili, że pamiętają starszą kobietę – zapewne twoją matkę – która szła wolno, czasami osuwała się na kolana i bezmyślnie wpatrywała w schody ruchome. Za to inni opowiadali, że widzieli kobietę, która po bardzo długim oczekiwaniu na stacji wstała i wsiadła do nadjeżdżającego metra. Tej nocy, gdy twoja mama się zagubiła, ty wraz z grupą znajomych wzięłaś taksówkę i pojechałaś do rozświetlonej pekińskiej dzielnicy pełnej restauracji. W czerwonym świetle lamp próbowaliście 56-procentowej wódki chińskiej i jedliście gorące kraby smażone na oleju.

Ojciec wysiadł na następnej stacji i wrócił po mamę, ale jej tam już nie było.

Czy można się zgubić, nie wsiadając do tego samego pociągu? Przecież wszędzie są tablice informacyjne. Przecież można zadzwonić? Wystarczy jedno połączenie z budki telefonicznej.

Twoja bratowa stwierdziła, że coś musiało się stać z mamą. Nawet jeśli nie umiała się odnaleźć w metrze, z pewnością trafiłaby do domu syna. Coś musiało się stać mamie! „Mogła się zwyczajnie zgubić”. Kiedy to powiedziałaś, oczy bratowej zrobiły się wielkie ze zdziwienia. „Wiesz dobrze, w jakim ostatnio była stanie!”, ale bratowa odpowiedziała zaskoczona, że nie wie. Za to twoja rodzina wiedziała. Wiedziała, w jakim stanie była mama. I że, być może, nie będzie potrafiła sama wrócić.

Copyright © Shin Kyung-Sook, 2008

Copyright © for Polish edition by Wydawnictwo Kwiaty Orientu, 2010

Publikacja dofinansowana przez Korea Literature Translation Institute

Redakcja

Edyta Ceranowska

Projekt okładki

Tymek Jezierski

Korekta

Edyta Matejko-Paszkowska

Konsultacja językowa

Kim Kyu-nam

ISBN 978-83-932534-1-8

Plik opracowany na podstawie Zaopiekuj się moją mamą, wydanie I, Skarżysko-Kamienna 2011

Wydawnictwo Kwiaty Orientu

26-110 Skarżysko-Kamienna, ul. Konopnickiej 12/42

Telefon 41 2524870

email: marzena@kwiatyorientu.com

Strona internetowa: www.kwiatyorientu.com

www.woblink.com

Plik opracowany przez Woblink i eLib.pl