MARLENA PLEBAŃSKA

ZARZĄDZANIE WIEDZĄ,
A INNOWACJE
W PRZEDSIĘBIORSTWACH

Wydanie pierwsze

eLitera
Warszawa 2017

Marlena Plebańska
Akademia Finansów i Biznesu VISTULA w Warszawie

Copyright © 2017 Marlena Plebańska
All rights reserved

Projekt okładki
Julia Plebańska

ISBN 978-83-63732-02-8

Wydanie I, Warszawa 2017

eLitera s.c.
Al. Rzeczypospolitej 2/56
02-972 Warszawa
e-mail: kontakt@elitera.pl

Konwersja: eLitera s.c.

Wstęp

Zainteresowanie wiedzą i innowacją towarzyszyło ludziom przez tysiąclecia. Począwszy od starożytnych mnichów egipskich czy rzymskich cesarzy, którzy wykorzystywali wiedzę w celu uzyskania przewagi społecznej poprzez nowożytnych królów, monarchów, strategów i dyktatorów władających światem, aż po ludzi nam współczesnych czerpiących z dóbr wiedzy i innowacji w życiu codziennym. W czasach zamierzchłych dostęp do wiedzy mieli tylko nieliczni przedstawiciele elit społecznych. Poprzez wieki na drogach rewolucji i ewolucji sytuacja ta zmieniała się, coraz szersze kręgi ludzi mogły uczyć się oraz korzystać z dóbr kultury i nauki. W czasach nam współczesnych wiedza stała się nie tylko przedmiotem badań i rozważań, ale wręcz odrębną dyscypliną naukową. Powstały dziesiątki definicji oraz modeli opisujących i strukturyzujących wiedzę. Początkowo, w czasach starożytnych, rozważania dotyczące wiedzy miały charakter czysto filozoficzny. Najwięksi filozofowie próbowali odpowiedzieć sobie na pytania: Czym jest wiedza? Czym jest innowacja? Jakie korzyści niesie za sobą ich stosowanie? W XX wieku teoretyczne definicje, choć bardzo wartościowe przestały wystarczać. Zagadnienia wiedzy i innowacji zaczęły interesować psychologów, ekonomistów oraz technologów opisujących wiedzę w realiach funkcjonowania organizacji.

Od początków istnienia ludzkości wiedza wiązała się z innowacjami. Już pierwsi ludzie czerpiąc z wiedzy przodków potrafili ulepszać otaczającą ich rzeczywistość, począwszy od konstruowania coraz bardziej zaawansowanych przyrządów życia codziennego, a skończywszy chociażby na postępie w rozwoju zachowań społecznych. Analizując przytoczone fakty nie sposób nie dostrzec ścisłego powiązania wiedzy z innowacjami w różnych aspektach życia. Nie sposób, bowiem z jednej strony być innowacyjnym bez wiedzy, z drugiej zaś strony, poprzez kolejne innowacje generowana jest nowa wiedza wykorzystywana przy innych innowacjach. W przeszłości wiedza była postrzegana jako źródło przewagi, które umiejętnie wykorzystane pozwala władać i dominować. To właśnie wiedza pozwalała ludziom tworzyć wynalazki i innowacje, dzięki którym jeden naród uzyskiwał dominację nad innym, a innowacje bazujące na wiedzy, jak choćby dynamit odkryty przez Alfreda Nobla w 1867 roku, w znaczącym stopniu kreowały dzieje ludzkości. Wraz z upływem czasu zmienił się zarówno sposób postrzegania wiedzy, jej definicji, opisu jak i kategoryzacje jej wykorzystania. Poprzez wieki wiedza ewaluowała z bycia wartością w postaci utajnionej do rangi wartości, która stanowi o swej sile poprzez ogólnodostępność, prostotę i dialog. Na przestrzeni dziejów wiedzą władali możni tego świata, dziś znajduje się ona zarówno w rękach elit społecznych, jak i przeciętnych obywateli. I choć oczywiście trudno mówić o wiedzy dla wszystkich i wszędzie, z pewnością można stwierdzić, iż nie jest ona już domeną elit. Choć „Jak się wydaje w dzisiejszych korporacjach eksperci przyćmili mędrców. Wiedza daje władzę pęd ku wiedzy”[1]. Zainteresowanie wiedzą towarzyszyło ludziom od wieków, równie długo wiedzą zarządzano. Od początków istnienia zarządzanie wiedzą wiązało się z innowacjami. Jednak dopiero w XX wieku zaczęło funkcjonować jako powszechnie stosowana praktyka zarządzania w organizacji[2]. Zjawisko to zostało wymuszone poprzez dynamiczne zmiany otoczenia biznesowego. Funkcjonowanie organizacji w turbulentnym otoczeniu, w zmiennych warunkach gospodarczych, gdy jedyną pewną rzeczą jest zmiana, wymuszało zmianę sposobu patrzenia na organizację. W związku z nową hiperkonkurencyjną gospodarką w czasach, kiedy otoczenie biznesowe staje się coraz bardziej nieprzewidywalne, a złożone wielowymiarowe zmiany w nim zachodzące coraz bardziej skracają czas utrzymania przez przedsiębiorstwo przewagi konkurencyjnej, coraz rzadziej zaczęto mówić o osiąganiu i utrzymaniu trwałej przewagi konkurencyjnej, zaś coraz częściej o presji na innowacje. Tak, więc dotychczas obowiązujące strategie konkurencji ustąpiły miejsca nowym, w których centralną rolę odgrywa wiedza. Peter Senge, autor koncepcji organizacji uczącej się twierdzi, iż współczesne firmy swą przewagę konkurencyjną, innowacje produktów i ofert mogą zawdzięczać tylko umiejętności uczenia się i temu, że stale z niej korzystają[3]. Debra Amidon zaś przekonuje, że w milenium wiedzy, w które właśnie wkroczył świat, podstawową strategią powinna być strategia innowacji[4]. Wg szacunków wiodących organizacji badawczych, do 60% Produktu Narodowego Brutto Stanów Zjednoczonych wytwarzane jest w oparciu o informacje (w przeciwieństwie do dominującego wcześniej udziału dóbr fizycznych oraz usług). Dane te odnajdują odzwierciedlenie także w innych estymacjach - eksperci szacują, że w procesie rozwoju nowych tzw. knowledge-intensive produktów i usług koszty wiedzy niezbędnej w tym procesie sięgają około 80-90% całości kosztów[5].

W warunkach współczesnej gospodarki wartość firm kreowana jest, więc już nie tylko w oparciu o aktywa materialne i choć od wieków aktywa niematerialne także miały swój udział w tworzeniu wartości firm, to obecnie rola ich znacząco wzrasta. Wg badań firmy Arthur Andersen „w latach 1978 - 1998 udział wartości nieksięgowej[6] w kapitalizacji wszystkich firm wzrósł z 5 do 72 procent. Mówiąc inaczej, w ciągu tych dwóch dziesięcioleci wartość księgowa zmalała z 95 procent wartości rynkowej do 28 procent”. W gospodarce opartej na wiedzy i innowacjach wartość korporacji, organizacji oraz jednostek bezpośrednio związana i uzależniona jest od ich wiedzy oraz kapitału intelektualnego, a wzrost wartości oraz rozwój innowacji organizacji związany jest z wszelkimi procesami wiedzy w niej zachodzącymi.

Biorąc pod uwagę przedstawione powyżej fakty oraz rys historyczny przedstawiający kształtowanie się wiedzy i innowacji można stwierdzić, iż są to wartości, które współistnieją ze sobą, przeplatają się nie tylko pojęciowo, ale również poprzez rezultaty praktycznych zastosowań. Z punktu widzenia wiedzy innowacja jest niezmiernie istotna. Po pierwsze, innowacja oznacza powstanie czegoś nowego i wzbogacenie wiedzy. Po drugie, innowacja oznacza wiedzę, na którą jest popyt - jest wtedy definiowana jako wynalazek wprowadzony na rynek i zaakceptowany przez gospodarkę rynkową. Niniejsza książka porusza kwestię wzajemnych powiązań pomiędzy wiedzą, a innowacją. Przedstawia wpływ wdrożenia systemu zarządzania wiedzą w organizacji na generowane przez organizację innowacje. Ponadto wdrożenie systemu zarządzania wiedzą wpływa na innowacje w obszarze kultury organizacyjnej, a innowacje płynące z tego faktu w istotny sposób wpływają na jakość i wydajność codziennej pracy operacyjnej w organizacji. Odpowiednie zarządzanie wiedzą korporacyjną pozwala nie tylko na bierne korzystanie z innowacji, ale również na kreatywne jej kształtowanie, a wręcz pobudza procesy innowacyjne. Dowodzi, iż już samo wdrożenie zarządzania wiedzą w organizacji stanowi innowację, a korzyści wynikające z efektów wdrożenia stanowią istotny czynnik decydujący o pozycji firmy na rynku.

Celem niniejszej książki, jest zatem analiza wpływu zarządzania wiedzą na innowacje w przedsiębiorstwach. Ze względu na chęć pokazania szerokiej perspektywy wpływów i relacji zachodzących pomiędzy zarządzaniem wiedzą, a innowacjami w przedsiębiorstwach zarówno w ujęciu czynników wewnętrznych, jak i zewnętrznych analiza ta została przeprowadzona w czterech wybranych obszarach:

• Innowacji w zakresie kultury organizacyjnej,

• Innowacji w zakresie pracy z klientem,

• Innowacji w zakresie technologii,

• Innowacji w zakresie procesów organizacyjnych.

Zaproponowany wybór badanych obszarów innowacji w przedsiębiorstwach pozwala na rozpatrzenie zarówno miękkich, jak i twardych czynników działalności przedsiębiorstw. W wyniku wzajemnych wpływów i oddziaływań badane obszary innowacji przenikają się, w efekcie, czego innowacje powstałe w jednym z badanych obszarów powodują, a niejednokrotnie wręcz wymuszają innowacje w kolejnym obszarze. Na podstawie przedstawionych w książce rozważań można zaobserwować, iż innowacje powstające w badanych obszarach wpływają na siebie tworząc procesy wzajemnych oddziaływań. Zakres przedmiotowy książki obejmuje analizę czynników, procesów oraz interakcji wpływających na relacje zachodzące pomiędzy zarządzaniem wiedzą, a innowacjami w przedsiębiorstwach. Przedstawia analizę kierunków rozwoju oraz kształtowania się wzajemnych relacji pomiędzy wiedzą, a innowacjami. Prezentuje nie tylko teoretyczne modele, ale również nowoczesne metody pomiaru efektywności oraz wydajności wpływu zarządzania wiedzą na innowacje w przedsiębiorstwach. Ponadto w obrębie badań przeprowadzona zostanie analiza wpływu wdrożenia technologicznych oraz organizacyjnych narzędzi zarządzania wiedzą na innowacje w przedsiębiorstwach. Teoretyczne rozważania oraz analizy wyników badań zostały wzbogacone o case study przeprowadzone w polskich i zagranicznych przedsiębiorstwach prezentujące wpływ wdrożenia narzędzi zarządzania wiedzą na innowacje w przedsiębiorstwach. Z punktu widzenia zakresu czasowego okres badawczy dotyczył przedziału czasowego od lat 60-tych XX wieku – początków zarządzania wiedzą - do czasów nam współczesnych. Ponadto w książce została przeprowadzona geneza pojęć wiedzy i innowacji oraz analiza ewaluacji ich znaczenia począwszy od starożytności, a skończywszy na współczesnych definicjach.

Zakres podmiotowy książki obejmuje polskie przedsiębiorstwa w zakresie ich doświadczeń w procesach wdrożenia zarządzania wiedzą oraz wpływu tychże wdrożeń na innowacje w przedsiębiorstwach. Przedsiębiorstwa zagraniczne zostały potraktowane jako źródło cennych odniesień i doświadczeń.

Przypisy

[1] Patrz szerzej Fazlagic A.,Od zarządzania wiedzą do mądrości, www.egov.pl, 18.04.2006.

[2] Patrz szerzej Ashok J., Zarządzanie wiedzą, Polskie Wydawnictwo Ekonomiczne, Warszawa 2006.

[3] Patrz szerzej Senge P., Piąta Dyscyplina. Teoria i praktyka organizacji uczącej się, Dom Wydawniczy ABC, Warszawa 1998.

[4] Patrz szerzej Amidon D.A., The Knowledge Millennium: Creating an Innovation Strategy, prezentacja podczas konferencji–Zarządzanie wiedzą-strategie sukcesu, Warszawa Maj 2002, materiały niepublikowane.

[5] Patrz szerzej Maier R., Knowledge Management Systems. Information and Communication Technologies for Knowledge Management, Spinger, 2003.

[6] Wartość nieksięgowa definiowana jest jako różnica wartości rynkowej i wartości księgowej.

Marlena Plebańska

Jeden z prekursorów polskiej e-edukacji, specjalizacja zarządzanie wiedzą, e-learning, Design Thinking.Absolwentka Politechniki Warszawskiej, North East Wales Institute of Higher Education, Szkoły Głównej Handlowej. Ekspert w zakresie kształcenia na odległość oraz wykorzystania nowych mediów w edukacji. Specjalista w zakresie zarządzania wiedzą. Lider polskiego e-learningu. Autorka ponad stu publikacji naukowych oraz kilkudziesięciu publikacji popularno – naukowych z zakresu e-edukacji. Od 19 lat inspirator, projektant i strateg rozwiązań e-learningowych oraz zarządzania wiedzą w wielu polskich przedsiębiorstwach, szkołach, organizacjach poza rządowcy. Kierownik i konsultant projektów edukacyjnych oraz e-learningowcyh.Aktywny trener i wykładowca. Pracownik naukowy AFiB Vistula, UW, OEIIZK.

www.marlenaplebanska.com