Text copyright © by Małgorzata Kalicińska, 2017

Text copyright © by Sales Support Systems Polska Sp. z o.o., 2017

Copyright © by Burda Publishing Polska Sp. z o.o., 2017

02-674 Warszawa, ul. Marynarska 15

Dział handlowy: tel. 22 360 38 42

Sprzedaż wysyłkowa: tel. 22 360 37 77

Redaktor prowadzący: Marcin Kicki

Redakcja: zespół

Korekta: Magdalena Szroeder

Redaktor techniczny: Mariusz Teler

Skład i łamanie: Beata Rukat/Katka

Projekt okładki: Eliza Luty

Zdjęcia na okładce: iravgustin/Shutterstock, GreenLandStudio/Shutterstock

W książce wykorzystano wiersz o idiocie autorstwa Ryszarda Groseta.

Wydanie II

ISBN: 978-83-8053-318-9

Wszelkie prawa zastrzeżone. Reprodukowanie, kopiowanie w urządzeniach przetwarzania danych, odtwarzanie w jakiejkolwiek formie oraz wykorzystywanie w wystąpieniach publicznych – również częściowe – tylko za wyłącznym zezwoleniem właściciela praw autorskich.

www.burdaksiazki.pl

Skład wersji elektronicznej:

konwersja.virtualo.pl

Baranek…
czyli kilka słów o mamie i tacie

Nazywam się Marianna Roszkowska, z domu Barańska.

Pospolite imię, nazwisko też, i uroda, i wszystko. Dzisiaj niewysoka, średniej budowy, z nadmiarami tu i ówdzie, dama półwieczna i trochę. Taka byłam zwykła Marianna i najzwyklejsza Barańska… Nic szczególnego, ale jak byłam mała, bardzo mała, i przedstawiałam się nieznajomym, dygałam, zapominałam nazwiska, i mama mówiła:

– No, Maniu? Jak się nazywasz? Powiedz: „Marianna…???”. Widać byłam matołkowata, bo stale zapominałam i mówiłam:

– Naiwam się Majanna…

– No, Maniu, Ba-rań-ska, od baranka!

Więc czasem załatwiałam sprawę skrótowo:

– Naiwam się Majanna Bajanek! – wypalałam, byle szybko, uważając to za świetny żart, i uciekałam zadowolona, że już po wszystkim.

Nie znosiłam tych publicznych przedstawianek, deklamacyjek, dygnięć i „powiedz wierszyk”. Mama, niestety, lubiła. Byłam małym dziewcząteczkiem z blond warkoczykami i piegami. Jedynaczka, wychowywana przez mamę właściwie samotnie. To znaczy biologicznego ojca nie pamiętam, ale za to doskonale sobie przypominam, że przez długi czas mojego dzieciństwa wychowywały mnie dwie kobiety – moja mama i Pela, stara, dobrotliwa, kochana Pela.

Tatko, czyli Michał Dróżdż, pojawił się w naszym życiu później.

Mama wykładała ﬁzjologię zwierząt na SGGW w Warszawie. Michał – mój przybrany ojciec – był jej studentem. Przeciągał studia, bo przeniósł się z biologii, powtarzał jeden rok i drugi, i tak jakoś się porobiło, że został jej asystentem, a później się… zaprzyjaźnili, już po tym, jak mama została sama.

Michał, jak to wiem ze skąpych relacji mamy, po prostu był. Opowiadała mi, jak już byłam dość duża, że Michał niezauważalnie wkleił się w jej zawodowe, a potem w nasze prywatne życie. Okazał jej wiele serdeczności, a mówiąc dzisiejszym językiem – wsparcia.

– No, ale jak? – dopytywałam.

– Nijak, po prostu był, załatwiał za mnie masę spraw, brał ćwiczenia, wykłady, gdy trzeba było, ułatwiał mi ówczesną egzystencję. No… był!

Pamiętam, jak go poznałam. Mama zabrała mnie na uczelnię, nasza Pela nie mogła ze mną być, bo zachorowała jej siostra. Ja jeszcze nie chodziłam do szkoły, a w przedszkolu było trucie szczurów, więc mama westchnęła i zabrała mnie ze sobą. Siedziałam cicho na zapleczu pracowni, czekając, aż mama wróci z dziekanatu, i wtedy wszedł Michał. Kucnął i popatrzył na mnie, mówiąc:

– Cześć, krasnalku! Jak ci na imię?

Naturalnie, gdy się przedstawiałam Michałowi, jak zwykle stanęło na „Mariannie Baranek”. Wtedy już jako duża panna, przedszkolak z ostatniej grupy, doskonale wiedziałam, że żartuję, i wymówiłam Baranek z udawaną powagą.

Michał patrzył na mnie też z taką uwagą i trzymając w dłoniach moją łapinkę, powtórzył poważnie, dla pewności:

– Ba-ranek? Ma-rianna?

– Tak – odpowiedziałam najpoważniej. – Baranek.

Wtedy Michał powiedział:

– Witam panią, pani Baranek – i pocałował mnie w rękę!

Oczarował mnie i już. Młody, z wesołym usposobieniem i taki… ładny. Nie wiedziałam, co znaczyło „przystojny”. Dla mnie ówczesnej ludzie byli ładni i nieładni. Michał był ładny, ciemnowłosy, ciemnooki. Nie śmiał się ze mnie, nie obraził i nie sprostował mojego „Marianna Baranek”, i odtąd jako jeden jedyny mówił do mnie „Baranku” i mówi tak do dzisiaj! Nie pamiętam, żeby inaczej…

Bywałam u mamy na uczelni jako mała dziewczynka, bo niekiedy Pela, moja niania, musiała zająć się chorą siostrą albo sąsiadką. Czasem szłam z mamą do bufetu na gorące parówki, czasem musiałam zaczekać, aż skończy jakieś zajęcia, i wtedy opiekował się mną właśnie Michał, student, który przesiadywał u mamy na zapleczu pracowni godzinami. Nosił granatowy sweter na koszulę i ładnie pachniał wodą kolońską. Nie napiszę „tanią” – bo skąd ja niby miałam wiedzieć – tanią czy nie? Zresztą wtedy chyba wszystkie, jakie były, to Lawendowa i Prastara – taka w wiklinie, która stała u mamy w łazience jako antidotum na zakażenie, gdy starłam sobie kolano albo drzazga jakaś wlazła. Mama zawsze wzdychała i mówiła:

– Trzeba pokolońskować.

– Koniecznie? – targowałam się bez wiary i nadstawiałam kolanko.

– Możesz krzyczeć – mówiła mama i kolońskowała, a ja krzyczałam:

– Aua! Aua, aua, aua!!!

Michał wprowadził mniej drastyczną metodę. Kiedyś, idąc do mamy z Pelą, przewróciłam się na Rakowieckiej i starłam skórę na dłoni i kolanie. Zaryczaną Pela wprowadziła mnie do maminego gabinetu, w którym miałam siedzieć godzinę, zanim nie pójdziemy do dentysty. Ponieważ mama kogoś egzaminowała, zajął się mną Michał. Wyjął coś z białej szafeczki wiszącej na ścianie i powiedział:

– Zobaczysz czary! Patrz, spienisz się jak oranżada w proszku!

– A mogę wrzeszczeć?

– Możesz, ale nie będzie potrzeby, bo to nie szczypie.

I nie szczypało! Ranki zakleił mi plastrem z opatrunkiem i dopiero wtedy Pela westchnęła i poszła sobie spokojna, że nie umrę.

Zawsze pokazywał mi preparaty w słoikach z formaliną – żabę z ﬂakami na wierzchu i gołębia, też z ﬂakami i żołądkiem wypełnionym grochem. Jakieś kościotrupy zwierzęce, szkielety kota i ptaka, psią czaszkę, i pozwalał mi rysować na tablicy, ustawiając trzy taborety obok siebie, żebym mogła sobie rysować, co chcę, nie złażąc z nich. Zresztą te taborety były drewniane, ciężkie i tworzyły coś w rodzaju podestu. Czasem znajdował mi kawałeczki kolorowej kredy i rysował ze mną… Zaśmiewaliśmy się, rysując zwierzostrachy i dziwaki.

Potem przychodziła mama, zbierała się i chłodno żegnała Michała. Zawsze jednak patrzyła na niego tak, że wiedziałam, że coś ukrywa. Uśmiechała się tak ledwo, ledwo, mówiąc:

– To… do zobaczenia jutro, panie Michale.

Podbiegłam do mamy i pokazałam jej moją dłoń już opatrzoną.

– Słyszałaś? Nie darłam się!

– Słyszałam – mama uśmiechnęła się powściągliwie i spytała: – A czemu?

– Bo Michał mi pokolońskował taką, co nie piecze!

Mama spojrzała na niego i pokręciła głową.

– Cudotwórca! – i kazała mi się pożegnać.

– Mamo – spytałam w tramwaju za głośno. – A czy Michał będzie twój mąż? Bo ja bym chciała, żeby mąż!

Nie wiedzieć czemu, wysiadłyśmy na następnym przystanku… Do dentysty szłyśmy pieszo. Mama nic nie mówiła, nie wytłumaczyła niczego, a Michał wpadał czasami do nas, zostawiając jakieś książki. Podczas jego wizyt nikt nie marudził, że idę na podwórko, a Pelagia mogła wyjść wcześniej. Podbiegałam do niej z piaskownicy albo z trzepaka na pożegnalnego buziaka, a ona mówiła głośno i sztucznie:

– Mamusia ma teraz korepetycje, nie przeszkadzaj. No, do widzenia, dzieciaku, i umyj ręce, jak wrócisz, bo tu do piachu psy srają!

***

Po jakimś czasie poczułam sama, że mama za bardzo lubi towarzystwo Michała, i zaczęłam być zazdrosna. Byłam krnąbrna, czasem wręcz niegrzeczna i mama chyba musiała się poskarżyć Peli, bo ta opowiedziała mi bajkę o smutnej królowej, która usychała w swoim zamku z samotności, nie wiedząc o tym, że na moście wiodącym do zamku stała wredna jędza i nie wpuszczała do jej królestwa nikogo! Później sprytnie wywołała u mnie współczucie i przyganiła, że ja mogę się bawić z każdą koleżanką na podwórku, a sama zachowuję się jak pies ogrodnika.

– Jaki pies? – spytałam.

– No jak taki pies, co nikogo do ogrodu nie wpuści. Przecież ty masz swoje koleżanki i kolegów na podwórku, a mamusia sama w domu i sama.

– I co?

– No, że jej bywa smutno, to choć ten cały Michał wpadnie, pogada… A ty się boczysz. Nieładnie tak!

Skoro Pela tak mówiła, to chyba miała rację. Wstyd mi się zrobiło, bo Pela była dla mnie wielkim autorytetem!

W tym też czasie na podwórku pojawiła się nowa koleżanka – Gosia – z pięknymi zabawkami i często spędzałam u niej czas. Jej lalki miały tyle ciuchów! Przebierałyśmy je stale, bo jej babcia co rusz podrzucała nam a to kaftanik, a to buciki. W kąciku Gosinym stała również mała kuchenka i garnuszki, i talerzyki dla lalek… Poza tym ona miała taką fantazję! Zmieniłam swoje zapatrywania i przestałam się obrażać na mamę i Michała. Za to polubiłam bywanie u Gosi.

On wpadał do nas w soboty. Zostawał do późna. Gdy ja już zasypiałam, oni siedzieli w kuchni i grali w karty. W niedzielę rano znowu był i jadł z nami śniadanie, potem mama poprawiała prace studentów, a ja z Michałem szłam do parku nad sadzawkę, nad kanałek, a tuż przed obiadem zabierał nas obie na poranki do kina Sawa. Po obiedzie szliśmy na działki. Mama szła wolno, nucąc, i kupowała od działkowiczów jakieś kwiatki, a Michał się uśmiechał do niej i brał ją za rękę. Ja skakałam na skakance albo pchałam wiklinowy wózek z lalką. Byliśmy jak inne rodziny.

Podobno gdy się dziekan o tym dowiedział, dostał szału i zrobiło się niemiło. Za romansowanie z asystentem dostało się mamie i musiała zmienić pracę. Michał jeszcze pracował na uczelni.

Ze swoimi rodzicami Michał był skłócony. Wieczorami mama i on rozmawiali o tym długo. Słyszałam z łóżka, nie raz! Michał wreszcie pojechał pogodzić się z nimi i wrócił niezadowolony, bo znów się pokłócili, a kiedy dowiedzieli się, że Michał chce się ożenić ze starszą od siebie kobietą, i to z dzieckiem, powiedzieli, że całkiem mu rozum odebrało.

– Wandeczko, nic do nich nie traﬁa! – mówił do mamy rozczarowany po przyjeździe.

– Chcieli dla ciebie innej przyszłości, sam mi mówiłeś.

– Ale ile można zmuszać dorosłego człowieka i nie słuchać go?! Z matką to już kompletnie się nie mogę dogadać, nie przekrzyczę jej, a ona jak wpadnie w słowotok…

– Nie akceptują twojej decyzji? Nie chcą nas poznać?

– Kochanie, nie przejmuj się!

Nie chcieli.

Mama pocieszała Michała, bo to on się przejął. Mówiła do niego spokojnie, gładziła po twarzy. Lubiłam ich podglądać, gdy się przytulali, to było takie miłe! No i już wiedziałam, że się pobiorą! A oni, rodzice Michała, nie przyjechali nawet na ślub, bo był cywilny.

Kiedy to się stało, mama miała dobrze po trzydziestce, a Michał był jakoś przed, ale wyglądał znacznie młodziej. Mama dojrzała jak na swój wiek, no i ten status – pani z doktoratem i matka. Na nielicznych zdjęciach z tego okresu ma na sobie wąską spódnicę, szeroki pasek, koturny z cienkimi paseczkami i ciemne okulary, trwałą ondulację i poważny wyraz twarzy. Stoją ze mną w zoo. Mama jest wysoka jak Michał, a on chudziak, wesołek, trzyma mnie za jedną rękę, w drugiej ma lody, a grzywkę mu rozwiewa wiatr. Wygląda jak mój znacznie starszy brat…

Na drugim jest on, mama i jakieś jeszcze dwie studentki. Ja stoję na taborecie, a zdjęcie jest robione w laboratorium. Trzecie zdjęcie jest z ich ślubu. Stało zawsze w ramce na biurku ojca. Spłowiałe, czarno-białe. Mama w pięknej rozkloszowanej szmizjerce, na halkach, w kapeluszu, z goździkami w ręku, tata w za dużym garniturze. Sztucznie upozowani stoją przed Urzędem Stanu Cywilnego przy Nowym Świecie.

Na czwartej fotograﬁi stoją podobnie, ze świadkami – wujkiem Gieniem, przyjacielem taty, i jakąś koleżanką mamy, a ja w środku, w sukience z falbanką i kokardami we włosach, trzymam ich za ręce.

– Mamo, to Michał będzie twoim mężem już?

– Tak, Maniu.

– To znaczy, że będzie też moim takim… tatą?

– No tak… ale ty masz już tatusia.

– Nie mam wcale tatusia. Prawdziwy tatuś to czyta dziecku bajki i kupuje prezenty, i chodzi w niedzielę na poranki. I kocha swoją córeczkę!… A tamten ma swoją nową córeczkę.

Mama uśmiechnęła się szeroko i kiwnęła głową. Chyba się ucieszyła. Nie wiedziała, że poprzedniego dnia odbyłam już naradę z Pelą.

– Pela, a w sobotę jest mamy ślub z Michałem!

– To wiem, bo zaproszenie mi dali.

– Pójdziemy?

– Ja pojadę tramwajem, a ty pojedziesz z mamusią. Wystroisz się ładnie, uprasowałam ci tę niebieską sukienkę z falbanami. Mama ci loka zrobi albo kokardy zawiąże.

– Pela, a jak mama się ożeni z Michałem…

– …mówi się „wyjdzie za mąż” – poprawia mnie Pela.

– …to wtedy już są mężem i żoną?

– Sama przecież wiesz, to po co pytasz?

– No bo mamę to mam, a wiesz, że Michał będzie moim nowym tatą.

– No… ojczymem się mówi. Bo przecież twój tata to żyje, tylko z wami nie jest.

– Ojczym? Pela?! Ojczym?! To nieładnie… Jak macocha. Macocha Kopciuszka była okropna!

***

Podczas ślubu stałam koło maminego fotela. Nie chciałam usiąść. Uważałam, że nie tylko mama bierze ślub z Michałem, ale ja też. Szczerze mówiąc, traktowałam to jak rodzaj bajki, że oto z sąsiedniego królestwa przyjechał do mnie całkiem nowy tato, więc od dnia ślubu „tatowałam” mu już zawsze i dość ostentacyjnie. Michała to bawiło, ja byłam zachwycona.

***

Czas jakiś mieszkaliśmy razem na Saskiej Kępie, na Niekłańskiej, w ładnych czteropiętrowych blokach. Pela przychodziła rzadziej i wcześniej wychodziła. Akceptowała Michała, ale nie okazywała mu wielkiego szacunku, o wszystko pytając mamę. Przyglądała się. Gdy musiała o coś spytać Michała, pytała przeze mnie.

– Idź, dzieciaku, idź, i spytaj go, czy coś zje, bo mama ma dziś… naradę pedagogiczną i wróci późno, i patrzaj mi tu, w kuchence obiad zostawiam, a wam co, kanapki teraz dać, zupy? Czy zjecie później, czy teraz, bo nie wiem…

Biegłam do taty, który przychodził do kuchni i mówił do Peli uprzejmie:

– Jeśli można, pani Pelagio, to zjadłbym teraz zupę z Marianką, a potem z żoną drugie danie, dobrze?

Trochę czasu minęło, zanim zaakceptowała mojego nowego tatę i chyba go polubiła, bo okazywał jej szacunek i sprawdził się jako mąż i ojciec. Przetestował się! Zdał egzamin.

***

Peli warkocz bardzo posiwiał, ona sama zrobiła się maleńka i sucha. Nadal lubiłam ją bardzo i jej miękkie ręce na mojej buzi, zrzędzenie i wszystko, co gotowała. Nawet kaszę na mleku.

Przychodziła najpierw codziennie, potem dwa razy w tygodniu, a później raz tylko…

Od dnia ślubu mama była zadowolona, wesoła i uśmiechała się często. Michał nas bardzo kochał. Ludzie w bloku najpierw zaszumieli, że „ta nauczycielka z własnym studentem”, a potem zamilkli. Pogodzili się z tą sytuacją, jak to ludzie. Mama pracowała w liceum, ja uczyłam się w podstawówce, a Michał uczył w technikum matematyki i chemii, a wieczorami dorosłych, w wieczorówce, ale nie lubił tego. Wracał zmęczony. Nie powodziło nam się jakoś nadzwyczajnie, ale było normalnie.

Po czasie odezwali się jego niezbyt mili rodzice, że się starzeją, ojciec bardzo choruje, ich dom koło Otwocka i gospodarka niszczeje, a przecież Michał po to poszedł studiować na „rolnym”, żeby przejąć gospodarkę i być rolnikiem z dyplomem, a nie „przydupasem jakiejś nauczycielki”.

– Pela, co to „przydupas”? – spytałam ją kiedyś podczas nawijania wełny na kłębek. Musiałam trzymać motek na rozstawionych rękach, a Pelagia nawijała.

– Kto to ci powiedział? O Michale, tak?

– No… jego rodzice tak powiedzieli. Jak mamy nie było, to była jego matka i krzyczała na niego, że się zbłaźnił, że zmarnował ich pieniądze i że się sam marnuje, i że jest tym, no… co powiedziałam.

– To brzydkie słowo. Nie powtarzaj. A Michał… Nie taki znów zły, skoro z twoją matką i z tobą jest jak… ojciec rodziny. Znaczy młodziak, młodszy od twojej matki, ale jak tak patrzę, nie pije, nie bije, i układny, i za wami bardzo…

– Co znaczy „za wami”? – nie rozumiałam.

– No, że wyście mu obie bliskie, ciebie jak dzieciaka swego traktuje, no tak? Trzymaj szerzej, napnij, bo, patrz, się splątało! – sarknęła.

Codzienność

Ach, co ja bym dała dzisiaj za moją kochaną Pelę! Wydaje mi się, że pewnego typu ludzi dzisiaj już nie ma. Zupełnie jakby zamknięto linię produkcyjną. Są różne bejbisiterki, opiekunki, supernianie, nianie Franie, ale takiej niani jak Pela to ze świecą… O, mam następny temat do naszego kolorowego magazynu. Mam zaszczyt pracować w czasopiśmie wysokonakładowym, które trywialnie jest określane mianem „kolorowe”. Tak, kolorowo u nas jest nadzwyczaj: „Niania na wagę złota”! Dobre! Aż się odchyliłam na krześle z radością i popatrzyłam za okno, na niebo.

Do mojego warszawskiego mieszkania wpada ciepłe, nagrzane cichym podwórkiem powietrze. Cichym, bo kamienica, tak lubię mówić o naszym niewielkim bloku, postarzała się i dzieci tu nie ma. To znaczy lokatorzy są już starzy, a niegdysiejsze dzieci powyrastały, wyfrunęły w świat, więc podwórko zarosło trawą i nawet klomby zrobione przez dozorcę trzymają się ładnie. Wiśniowe dalie obsadzone dookoła aksamitkami. Trwaj, lato, trwaj! Zimę mam w pamięci na świeżo. W tym roku była paskudna, bardzo śnieżna, mroźna, długa. Na ulicach i na podwórku wielkie zaspy, problemy z parkowaniem, odśnieżaniem… Mirek kupił od pana Litza, a właściwie od wdowy po nim, garaż, i w ten sposób mamy choć jedno miejsce, czasem dwa. W garażu i przed nim. Ale w tę zimę odśnieżania było dużo i nie wiadomo było, co robić z rosnącą hałdą śniegu.

Doskonale pamiętam nasze modły w redakcji o ciepełko, o wiosnę, o dłuższy dzień, bo już wszyscy byliśmy bardzo zmęczeni zimnem, ciemnymi i krótkimi dniami.

Pracuję w redakcji czasopisma od kilku lat. Przedtem przędłam jakieś ogony w radiu i w telewizji w Rolniczym kwadransie, zanim go nie zlikwidowali. Później traﬁłam do „Przeglądu Rolniczego”, a tam błysnęłam zdolnościami pisarskimi i wydałam kilka kulinarnych opowiastek w niezłym wydawnictwie. Od ponad pięciu lat jestem w kolorowym, damskim dobrym piśmie ze średniej półki jako pani redaktor.

Ostatnio miałam napisać reportaż z Indii o uprawach przypraw, o kulinariach etc., bo znalazł się sponsor. Poleciałam do Indii! I ja się w tych Indiach strułam czymś tak fatalnie, że właściwie cały pobyt przeleżałam w szpitalu, wymiotując i pocąc się w atakach gorączki. Coś tam jednak mi wyszło, bo już po powrocie kleciłam teksty z pomocą poznanej tam, w Koczin, osiadłej na stałe Rosjanki. Ona mi wysyłała różne materiały netem, a ja składałam to w mój niby-reportaż.

Teraz obrabiam już ostatni tekst i zdobię zdjęciami. Przemiła jest ta Roksana, doprawdy, a moja naczelna nic nie komentuje, choć zdaje sobie sprawę, że tam chorowałam. Udaje, że nie wie, i jest okej.

Nie zmieniałam naszego pisma na inne, choć oczywiście chciałam, ale w moim wieku to niebezpieczne. Na rynku jest ciężko, bo młodych dziennikareczek teraz mnóstwo, szukają pracy i wygryzają starsze koleżanki na potęgę i bez pardonu. Zwyczajnie – boję się i dobrze mi tu. Nie rozwijam się, klecę stale właściwie to samo. Regina, moja naczelna, mówi, że jestem dobra, więc niepotrzebne mi zawirowania.

Jakiś czas temu koleżanka proponowała mi rozmowę kwaliﬁkacyjną w kolorowym piśmie z tej „baaaardzo górnej półki”. Czułam, że to nie moja liga! Tam jest taka nerwowa atmosfera, bitwa o każdą czytelniczkę, a przecież to proste – mało jest w Polsce kobiet, które średnio zarabiają miesięcznie tyle, ile kosztuje mały samochód. Kiedy się patrzy na to, co reklamują te magazyny dla elegantek, można sądzić, że wszystkie opływamy w luksusy.

Pierwsza ich reklama z brzegu, proszę: skromniutka jak worek sukienka w cenie miesięcznej pensji nauczycielki, także para bucików to cyferka i kilka zer, bluzeczka, kapelusik i mamy kilka pensji przeciętnie zarabiającej Polki. Zdjęcia piękne, wystudiowane, sesje na Maderze, na Korsyce, ale jak dla mnie to jakiś absurd… Modelki chude jak wykałaczki, drogie sesje, dla kogo? Dla przeciętnej pani Joasi z blokowiska to są zdjęcia totalnie niespójne z jej rzeczywistością i nawet jej marzeniami. W jej mieście ani tych sklepów nie ma, ani ona, mimo ukończonych studiów, nie ma takich ani nawet zbliżonych zarobków, chociaż pracuje i zarabia jak na nasz kraj dobrze.

No, nie. Nie umiałabym.

Rozmowa w redakcji była komiczna, choć zręczniej byłoby powiedzieć żałosna. Ja już od progu wiedziałam, że to pomyłka. Zastępcą szefowej jest facet, któremu się wydaje, że jest młody. Dziesięć lat młodszy ode mnie, fakt, ale maniery i język… Niby-elegancja, niby-kultura, ale w powietrzu już czułam nonszalancję, bo pierwsze pytanie było o mój… wiek.

– Czterdzieści pięć plus – odpowiedziałam wesoło, odejmując sobie dziesiątkę.

Nie chciałam wyjść na obrażalską, ale mnie to zmroziło. Przecież wiedział, kim jestem, bo byłam tu z polecenia koleżanki!

– Duży czy mały? – odpowiedział zaczepnie i wcale to nie było ani merytoryczne, ani miłe.

– To takie ważne? – spytałam. – W teczce są moje teksty.

– Tak, przeglądałem je.

Pan w kilku okrągłych zdaniach powiedział mi, że ich czasopismo jest tak kolorowe, tak eleganckie i tak bardzo lifestylowe, że powinnam spaść z krzesła z samego zachwytu, że tu teraz jestem. No, ale w domyśle, że powinnam się stąd zabierać, bo moje teksty są zbyt zwyczajne, i szczególnie nie pasuje mu ten o dziewczynie, która mimo że z powodu raka ucięto jej nogę aż do pachwiny i ma protezę, radzi sobie doskonale w życiu. Jest młoda, piękna, ma wspaniałego, przystojnego męża, który zresztą zbierał z przyjaciółmi pieniądze na tę protezę, i kocha ją, i są szczęśliwi. Także wywiad z kapitalną bizneswoman, która wskutek ostrej białaczki straciła wzrok, a mimo to nie załamała się, dalej pracuje w biznesie, ma jak poprzedniczka kapitalnego męża, który ją kocha i wspiera, i na dodatek realizuje swoją ostatnią pasję – zaczęła pływać na żaglach! Dołączyłam miniwywiad z naszym mistrzem olimpijskim w żeglowaniu, wyrażającym się o tej Jagodzie w superlatywach i zachwytach.

– To znakomite bohaterki dnia codziennego – zachęcałam wicenaczelnego. – To dziewczyny z najwyższej życiowej półki! Używają dobrych perfum, pracują i aﬁrmują siebie mimo swojego kłopotu, żyją pełnią życia!

Redaktorek skrzywił się sceptycznie. Odłożył moją teczkę na biurko i pokręcił głową.

– Nie rozumiemy się – powiedział. – To się dla nas absolutnie nie nadaje!

– Dlaczego? Teraz masa ludzi wychodzi z choroby zwycięsko, a kalectwo nie jest przeszkodą…

– Pani wybaczy, nasze czytelniczki za osiem złotych kupują sobie drzwi do lepszego świata, a ja nie zamierzam ich epatować ani straszyć kalectwem!

Odebrało mi mowę. Musiałam wyglądać jak kura, gapiąc się na niego bez zrozumienia i mrugając oczami.

Ala odprowadziła mnie do windy, milcząc.

– Zadzwonię – szepnęła.

Biedna. Zadzwoniła, sumitując się. Mówiła mi, że gdyby naczelna mnie przyjęła, to wszystko potoczyłoby się inaczej.

– Co ty, Alka! Ja do was pasuję jak dupa do jeża, ty tam też nie pasujesz, tylko się ukrywasz, maskujesz. Prawda? Piszesz i robisz tak, jak oni tego chcą. A ja tak nie umiem. Zawsze przed czymś takim uciekałam.

Nie wylądowałam w piśmie prestiżowym, cudnym, kolorowym, ale za to mam spokój w mniej lakierowanym, lecz o wyższym nakładzie, a mój materiał poszedł bez problemu. Mam wolną rękę, z powodu zainteresowań piszę teksty okołokulinarne, czasem robię wywiady. Naczelna zazwyczaj daje moje materiały do druku, nawet gdy zmieniam troszkę zadany temat. Ona rozumie, że czasem trzeba odejść od swoich zabawek i pobawić się całkiem innymi, a nasze czytelniczki za mniej niż osiem złotych kupują sobie widok z okna na świat, znany i nieszokujący cenami ani modelkami w rozmiarze chorobliwym. Ostatnie nasze sesje: „Babcia, Mama, Córka; Dziadek, Ojciec, Syn – dżinsy na co dzień i od święta” zrobiły furorę. Normalni ludzie, doskonałe zdjęcia, zwyczajny temat. To był mój projekt, bo zobaczyłam w parku kapitalną parę – starsi państwo w dżinsach, oboje w jasnych koszulach i blezerach, tacy nobliwi, fajni, i podbiegł do nich wnuczek też w dżinsach. Pomysły są na ulicy!

Uwielbiam tę naszą redakcyjną robotę. Mamy dobrą atmosferę, lubimy się i tylko czasem są nerwówki, ale gdzie ich nie ma? Naczelna miewa humory, ale rzadko i do zniesienia, w ogóle fajna jest.

Piękne są te zdjęcia z Indii od Roksany! Szkoda, że mnie tak sieknęło. Mogłabym to wszystko oglądać własnymi oczami, a tak – straszyłam muszle w hotelu i piłam jakieś zioła, które zwracałam. Długaśny lot, potem drugi, do Koczin, a potem… kiedy kilka godzin po pierwszej kolacji rozbolała mnie głowa, to już wiedziałam, że to chyba jakieś zatrucie. Zawsze jak mi pulsuje w karku i tak okropnie boli, to wiem, że się strułam. Zazwyczaj pomaga bactrim, nifuroksazyd albo jeszcze lepiej orzechówka mojego taty, a tu nic! Pogarszało się z minuty na minutę i doprawdy nigdy w życiu czegoś takiego nie miałam. Ciemno w oczach, osłabienie, gorączka i ból głowy, a potem ból wszędzie, torsje i „pływanie w nieświadomości”. Omdlenia?! Co za cholera?!

W hotelu, w którym mieszkałam, była też część medyczna; mąż poznanej wcześniej Roksany, Hindus, jest tam lekarzem i zostałam z mety hospitalizowana, leczona i wyleczona, ale czas na zwiedzanie upraw pieprzu i gałki muszkatołowej minął i musiałam wracać. Cholera jasna. Szkoda, ale od czego wyobraźnia, internet i Roksana? To ona mi napisała, że to też może być kapitalnym wątkiem poznawczo-dramatycznym. No tak, ale jednak chciałabym choć cokolwiek zobaczyć, poznać! A ja zdychałam kilka dni w szpitalu i potem jeden dzień na podróż do Delhi, dzień w Delhi i powrót! Powstało z tego kilka smacznych odcinków o Indiach, ale mam wyrzuty sumienia. Mój kolega Włodzio, dziennikarz starszy chyba od Noego, powiedział mi wprost:

– Oszustwo? Zwariowałaś? Dopóki nikt się nie zorientuje, nie piśniesz ani słowa! To się nazywa „mistrzowskie wykorzystanie niesprzyjającej sytuacji”. Brawo, dziecko! Nie ty pierwsza i nie ostatnia!

Tatko, mama

Mnie się wydawało, że miałam najsłodsze dzieciństwo świata. No może nie wtedy, gdy się zaczęły kontakty z koleżankami i pojawili się wraz z ich matkami ich ojcowie… Jeden zabrał córkę na sanki, a drugi nosił spodnie na szelkach, a trzeci dorobił kij do roweru, żeby panna się nie wywracała podczas nauki jazdy… Może wtedy brakowało mi ojca. Chyba czułam jakieś szczypanie zazdrości czy żalu, że ja nie mam taty. Ale kiedy pojawił się Michał… Uważałam, że mój nowy tata jest fantastyczny! Do dzisiaj tak uważam, a po śmierci mamy dwudziestego szóstego maja jemu wiozę tort bezowy zamiast kwiatka, bo kwiatków to on ma cały ogród, a tort bezowy uwielbia. No i dziwne, że nie ma tak świętowanego Dnia Ojca. Niby jest zarezerwowana dla niego data 23 czerwca, ale to nie to… Może dlatego, że ojcowie zazwyczaj bywali odlegli? Nieokazujący ciepełka, uczuć? Wiem, że wielu ojców to potwory, ale i wśród matek potworów nie brakuje.

Tata Michał to moja główna nagroda od życia. Koleżanki mi go zazdrościły zawsze, zwłaszcza w liceum! Niektóre się podkochiwały, bo przystojny był i jest nadal, choć w swoim ukochanym sadzie zawsze paradował w sztruksowych spodniach na szelkach i ﬂanelowej koszuli. Kiedyś zgrabne, opięte na jego szczupłej postaci, dzisiaj spore, workowate dla wygody, bo i taty sylwetka się zmieniła. Kręgosłup mu trochę usztywniło i ciut przegięło w lewą stronę. Ale uśmiech, urok, głos… Mój, mimo wszystko, przystojniak!

Mawiał, zakładając palce za szelki:

– Patrz, Baranku, jaka to smutna część odzieży…

– Czemu? – pytałam, a on mówił poważnie:

– …bo się mówi: „Precz smutek wszelki”!

Ja oczywiście się śmiałam i biegłam powiedzieć to mamie.

Moja kochana, piękna i mądra mama zmarła młodo. Po czterdziestym roku życia, już po wyprowadzce z Warszawy, zaczęła cierpieć na bóle głowy. Późno bardzo zdiagnozowano to jako hemikranię, bo te bóle bywały upiorne, a lekarze uważali, że może trochę przesadza, no, migreny może ma? Biedna, cierpiała katusze, później miała wylew, po którym poraziło jej lewą stronę ciała. Byłam już na studiach. Mama cierpiała dodatkowo ze wstydu, że tak wygląda, i często wyjeżdżała do ciotki Jadwigi, żeby nie obciążać taty zarówno swoim widokiem, jak i pomocą w wielu czynnościach. Na nic się zdały jego perswazje, zapewnienia. Dla jej dobrego samopoczucia godził się, tłumaczył mi to, że mama nie widzi siebie tak, jak on ją widział, więc trudno, jeśli tak cierpiała z tego powodu, że zbrzydła, zestarzała się i jest taka ﬁzycznie spowolniona, i woli być u Jadwigi, trudno, nie mógł jej zatrzymywać, zresztą Jadzia załatwiła jej tam u siebie masaże i tatko sądził, że może to pozwoli jej szybciej wrócić do siebie, do nas.

Moja mama, osoba spokojna, zamyślona, wrażliwa, była i jest dla mnie wzorem, ale ja wyrosłam taka… inna! Może dlatego, że wcześnie umarła?

Mama czasami patrzyła na mnie z uśmiechem i mówiła: „Lecisz wyżej niż ja, Marianko”. Wyżej? Jestem podobnie samodzielna, jak była mama. Studiuję jak ona. No może miałam większą swobodę, odwagę, chęć do tańców z chłopakami? Jej młodość to okupacja, więc może porównywała nasz sposób życia ze swoim? Pokolenie Kolumbów uwikłanych w powstanie, tajne nauczanie, wieczny lęk? Mama zresztą spędziła ten czas w Puławach, z rzadka bywając w Warszawie, nie była w konspiracji, dlaczego zatem uważała, że „lecę wyżej”? Nie wiem… Tak chciałabym ją zapytać!

Do nieba powinna być jakaś linia telefoniczna. Oczywiście z limitem minut, bo zmarłym nie należy zawracać głowy byle czym. W ważnych sprawach by się dzwoniło. W centrali mogłaby siedzieć jakaś święta Aniela Salawa.

– Halo? Niebo?

I ta Aniela odpowiadałaby:

– Pani do kogo?

– Ja… dzień dobry, do mamusi. Chciałam się zapytać…

A ona decydowałaby, mówiąc:

– Łączę, ale ma pani tylko cztery minuty. Czas start!

Albo:

– O pracy?! O, nie! Takimi duperelami zmarłym nie będziemy dupy zawracać! Proszę sobie poradzić samej!

Zabawa z talerzykiem i wywoływanie duchów to nie to samo. W talerzyk to ja nie wierzę! W internet – tak. Są cmentarze wirtualne, a żadnego portalu do pogadania ze zmarłymi nie ma. Szkoda! To byłby dobry materiał na pierwszego kwietnia… Zapiszę sobie. I do szuﬂady.

Po śmierci mamy tata stał się moją najbliższą rodziną – jednoosobową, no trochę z wujkiem Gieniem do spółki, aż do mojego wyjścia za mąż. Do urodzin Grzegorka, czyli Grzesia, mojego syna, oczywiście, ojciec był mi najbliższym facetem świata.

Tak w ogóle to mężczyźni znaczyli w moim życiu wiele. Ale nie Mirek, czyli mąż. Mirek, no… zawsze był, ale głównie na dyżurach, w domu je odsypiał, zbierał materiał i pisał doktorat, którego zresztą nie zrobił, nie dokończył. Mirek… Nie. Głównie tatko, wujek Gienek, Grześ – któremu dałam masę swojego macierzyńskiego czasu i serca. A potem moje serce podbił Tadzinek, wnuk, wnusiu, no ale nie jestem raczej zwariowaną babcią, a tym samym namolną teściową.

Nie wiem, co jest, ale z wiekiem tęsknię za wielką rodziną, a tu w realu ta rodzina mi topnieje. Grześ wsiąkł w rodzinę Igi, wyjechali do Krakowa. Gdybyśmy mieszkali w jednym mieście, mogłabym ich chociaż zapraszać na niedzielne obiadki, może bylibyśmy bardziej związani. Co robić?! Właściwie to rację miał Kobyliński – współpracownik i pomocnik ojca na wsi – gdy mówił: „Teraz to rodziny są, pani Marianno, jakby kto granatem w gówno dał. Się rozpirzyły i weź się teraz i pozbieraj!”. Prawda.

Tak, mama stanowczo za wcześnie zmarła! Za mało rozmawiałyśmy, ale ja studiująca nie miałam wtedy żadnej potrzeby rozprawiania z mamą o życiu. Uważałam, że pozjadałam wszystkie rozumy, że mama jest… że się nie zna. Później dopiero się okazało, że nie miałam racji, a za moją odwagę życiową zapłaciłam wysoką cenę.

A już jak wyszłam za mąż, urządzałam dom, urodziłam Grześka, przeżywałam jego dorastanie, pracowałam, to całkiem zabrakło czasu na spotkania rodzinne, znaczy z ojcem, wujem, Lilką – moją niby-siostrą, ciotkami i dalszymi jakimiś kuzynami. Z nimi całkiem się to urwało. To był czas tej najmniejszej rodziny, nazywanej podstawową komórką społeczną. Zapomina się wówczas o dalszej i traktuje jak utrapienie. Stworzyliśmy z Mirkiem mimo wszystko dość ciasny, własny świat.

***

Z moim ojcem Mirek ma kontakt poprawny, a z mamą… O, podobni są, chyba lubiliby się. Mama… Pogadałabym z nią chętnie! Czasem tęsknię za nią niemożebnie! Byłaby urokliwą starszą panią. Jej zdjęcie wisi nad moim łóżkiem w owalnej ramie. Ma na nim odchyloną do tyłu głowę, zalotne spojrzenie w obiektyw i ciemne włosy, całe w falach. Wyglądają na miękkie i jedwabiste, i taki miły, ciepły uśmiech; jest łagodna i piękna! Tata nie ma tego zdjęcia. Kiedy bywa tu u mnie, w Warszawie, rzadko, popatruje na nią i uśmiecha się, czasem mówi:

– Jak myślisz? Czy Wandeczka farbowałaby włosy?

Ja odpowiadam:

– Nie, byłaby dziś tak samo siwiutka jak ty.

Jest młody, zaledwie po siedemdziesiątce! Siedemdziesiąt plus! Ma eleganckie ruchy, jest wręcz młodzieńczy, ze zdrową cerą i błyskiem w oku. Umysł ma jasny. Od lat haruje jak wół, ale kocha te swoje uprawy ekologiczne – marchewka, kapusta, pomidory – no i sad, drzewka, chociaż ten sad już dawno nie jest dochodowy. Uprawy ojca nie dają wielkich pieniędzy, ale wystarcza mu to. Troskliwie wymienia materiał genetyczny i z żalem wycina zmarznięte drzewka, zastępując je nowymi, a właściwie starymi – to jego nowe hobby, stare polskie odmiany. Kocham go.

Przystojny, uroczy pan! Mój tatko! Michał Dróżdż.

Tak, zaproponuję naczelnej właśnie taki temat: ojcowie w naszym życiu, bo matki omówiłyśmy w maju.

I znów codzienność

Jestem z miasta. No, prawda, że koło piątej klasy podstawówki wyprowadziliśmy się pod Otwock, bo ojciec odziedziczył gospodarkę, ale ja – na krótko, na kilka lat. Wybrałam warszawskie liceum i studia i po ślubie też mieszkałam w Warszawie. Kocham mój rodzinny dom na wsi, ale na sadowniczkę czy ogrodniczkę to ja się nie nadawałam.

No wystrzeliło mi to SGGW, ale tak… z łaski na uciechę matce! A potem moje życie zawodowe skręciło. Może to zasługa Eulalii Struś, mojej korepetytorki z Otwocka, dziwacznej damy, starszej chyba od węgla, uczącej mnie nie tylko angielskiego, ale i mnóstwa innych rzeczy.

Stara pani Eulalia chodziła po swoim drewnianym domu typu świdermajer w swetrze narzuconym na plecy, z zapiętym jednym górnym guzikiem, żeby jej nie spadał z ramion. Zazwyczaj też w wełnianych spodniach narciarkach i futrzanych papuciach, bo jak mówiła: „Wiesz, jakoś marznę ostatnio. A może już stygnę?”.

Paliła papierosy w ﬁfce i, zupełnie jakby niechcący, nawrzucała mi do głowy, w duszę mnóstwo różności, tematów, spraw, które wedle własnej woli mniej lub bardziej rozwijałam. Ale to ona dawała zaczyn. Malarstwo, muzyka, obyczaje, no i języki obce.

Byłaby ze mnie dumna, bo ostatecznie wylądowałam blisko literatury – w dziennikarstwie. W moim czasopiśmie, które mnie karmi od kilku lat, wymyśliłam siebie w kulinariach na długo przed amerykańskim hołdem składanym niejakiej Julii Child. Ja składałam hołdy Lucynie Ćwierczakiewiczowej, robiąc niejako przekład jej przepisów (wziąć ćwiartkę tylną prosiaka, pięć funtów cielęciny i bażanta) na nasze realia. Miałam szczęście poznać kiedyś naszą własną Julię Child epoki PRL-u, Irenę Gumowską. Och, ona miewała pomysły znakomite! W czasach, gdy na półkach królował przysłowiowy ocet, ona wymyślała wszystko, co mogłoby zastąpić, udać coś, czego oczywiście nie było. Podśmiewano się z jej pasztetu z fasoli, a dzisiaj podobny pasztet z soi czy cieciorki kosztuje sporo w sklepie z ekożywnością dla wegetarian. Na tym wypłynęłam.

Wydałam osiem książeczek kulinarnych z opowiadaniami o potrawach, w których było ciepło domowego ogniska albo przygody, albo podróże, a w tle przepisy. Serdecznie zaprzyjaźniłam się z pewnym redaktorem PAP, Włodzimierzem, który był wówczas już na emeryturze, ale wcześniej pracował jako korespondent w Pekinie i Waszyngtonie, więc był kompendium wiedzy o wielkim świecie. Tyle mi opowiedział o kuchniach świata! Jako pierwsza wspominałam o kapuście pekińskiej w sosie słodko-kwaśnym, w ogóle o kuchni chińskiej, o kotlecie w bułce, czyli hamburgerze, i złapałam Pana Boga za nogi. Pisałam już nie tylko książki, ale w innym kolorowym piśmie, którego już nie ma, miałam własną rubrykę, a potem współpracowałam z następnym, nie całkiem kobiecym, i tam omawiałam już całkiem inne tematy. Na rozmowie wstępnej z moją obecną naczelną powiedziałam wprost:

– Kulinaria to mi wyszły całkiem niechcący, naprawdę to ja gotuję słabo, ale mam wiele innych rzeczy w głowie! Na przykład wywiad z moim globtroterem. Jeden z najlepszych korespondentów. Proszę dać mi szansę!

– Przepraszam. Kulinaria niechcący?… Jak to: słabo?

– Wie pani, trzeba mieć tylko dobrą wyobraźnię, wyobrazić sobie kuchnię Ćwierczakiewiczowej i uważnie ją czytać. Podałam czytelniczkom wspaniały przepis na pasztet, ale go nie piekłam. Mając w ręku encyklopedię i znajomego globtrotera, można od biedy opisać Manhattan, nie mając nawet biletu do Stanów. Można…

– To trochę nieuczciwe.

– Zależy, jak na to spojrzeć. Pani wybaczy, że powołam się na pewną bohaterkę z czasów dzieciństwa. Ania Shirley była biedna, ale bogata szaloną wyobraźnią i literaturą, którą czytała. Nelson Mandela, siedząc w pierdlu… przepraszam, w więzieniu, też czerpał swoją wiedzę z marnych donosów i z literatury.

– Też coś! Proszę przedstawić mi na piśmie jeszcze jakieś inne propozycje, a wywiad z tym korespondentem doskonały, ale nie na nasze czasy.

– Dlaczego?

– Z jakiej bajki pani się urwała? Pracował w reżimie. Do zobaczenia za tydzień. Czekam!

No, to znajomością z Włodkiem nie mogłam się chwalić, ale czerpać z pogaduszek z nim? Czemu nie?

Przedstawiłam jej moje artykuły z poprzedniego pisma. Za każdym razem bohaterem był przedmiot i jego historia. Poznawanie ludzi, którzy umieli mi powiedzieć kilka słów, np. o radiu, odkurzaczu, oponie samochodowej. Dostałam szansę i to dało mi wielką znajomość różnych ludzi i swobodę w robieniu dokumentacji. Regina okazała mi wiele cierpliwości, wsparcia i doprawdy sporo jej zawdzięczam. Czuję się zawodowo zadowolona, dużo umiem. Zarabiam… odpowiednio.

A życiowo?

***

Do wysokich nie należę, sylwetkę mam daleką od figur modelek na wybiegu. Od dwudziestu lat na dietach, jak połowa kobiet na świecie. Figura typu „ósemka”, jak nasze gwiazdy sprzed lat, Kalina Jędrusik… Mam pupę, piersi, normalnie! Mogłabym być wyższa… Podobno babcia Lonia była malutka, a ktoś mi mówił, że „geny idą w co drugie pokolenie”. No jasne, bo mama wysoka, szczupła, ciotka Jadwiga, jej siostra, też, i ich brat, którego prawie nie znałam, Józef, także szczupak (wiem ze zdjęć). A ja chyba w tę babcię Lonię mało mi znaną. Może? Moje włosy… Kiedyś byłam mysioblond, mama mówiła „popielaty”, a ja uważałam, że nie ma takiego koloru. Dzisiaj się farbuję na „sarni brąz”. Z kilku różnych tubek idą do miseczki farby, żeby taki niby naturalny kolor osiągnąć, bo mój własny jest dziwaczny – sprana szmatka do kurzu.

Od trzydziestu lat jestem w związku z Mirkiem, lekarzem anestezjologiem. Małżeństwo… jak małżeństwo. Normalne. Z zapracowanym lekarzem, z nocnymi dyżurami mniej normalne, ale można się przyzwyczaić. Może nie była to jakaś szaleńcza miłość, ale związek oparty na wzajemnym zaufaniu i spokoju. Zawsze byłam z tego dumna, bo moje koleżanki miewały różne perturbacje małżeńskie, a my nie. Taki najzwyklejszy układ bez burz. Wiedziałam, że przystojni lekarze są narażeni na romansowe pielęgniareczki, samotne lekarki etc., a my wyjaśniliśmy to sobie na spokojnie. Mirek, że to idiotyzm żyć z wiecznymi podejrzeniami i że każdy chłop, jak będzie chciał, to i tak skoczy w bok, więc mam dwa wyjścia – albo się udręczać, jeśli lubię, albo dać sobie spokój i żyć normalnie.

– A jak coś ci się przydarzy? – spytałam na koniec tych naszych rozmów.

– A jak tobie? – odpowiedział pytaniem na pytanie.

Pokusa

Nie mam pojęcia, czy Mirek miewał jakieś pokusy i czy z nich korzystał. Jeśli nawet, to nigdy o niczym się nie dowiadywałam z poczty pantoﬂowej. Odpuściłam, tym bardziej że nie czułam zazdrości. Kompletnie. Nawet gdy koleżanki mnie podpuszczały, że mam takiego przystojniaka – no bo niby się podobał, mimo że nie był wysoki – mnie to w ogóle nie spędzało snu z powiek. Na sylwestrach i imprezach towarzyskich szalałam na parkiecie z kim się dało, najchętniej z szefem Mirka albo jego kolegą chirurgiem, bo doskonale tańczyli, a on nic! Więc jemu chyba też zazdrość nie weszła do głowy. Koleżanki się dziwiły: „Nie jesteście zazdrośni?”. Nie. Wielokrotnie rozmawialiśmy o znanych nam z opowiadań zachowaniach zazdrośników – przeszukania kieszeni, biurek, śledzenie… „Taki ktoś musi się czuć strasznie niedowartościowany! Karzełek emocjonalny” – mawiał Mirek.

Moje uczucia były do niego zawsze stałe, ale niedeﬁniowalne. Nigdy nie padały szepty: „kocham cię”. No, raczej jak w Finlandii – oszczędnie. Tam podobno mąż mówi żonie przed ślubem, że ją kocha i dlatego chce ją poślubić, i ma jej to wystarczyć już do końca życia, bo po co ględzić po próżnicy? „Gdyby coś się zmieniło w tej kwestii, z pewnością cię poinformuję” – mówi Fin Fince.

Chociaż… Zdarzyło mi się być wystawioną na próbę. Raz, podczas wyjazdu szkoleniowego. Był z nami jakiś facet z centrali w Niemczech. Polak, ale tam osiadły. I coś się porobiło takiego między nami… Zaczęło się od spojrzeń. Rzucane zdawkowo podczas obiadu, a potem kolacji. Czułam wyraźnie, że jestem obiektem jego zainteresowania. Rozmawiał z kimś, a potem łowił mnie wzrokiem i uśmiechał się. Robiło mi się gorąco. Te spojrzenia i uśmiechy schlebiały mi. Dziewczyny komentowały jego urok, a ja czułam się wybranką. Spoglądał nienachalnie, dyskretnie, aż wreszcie gorącym wieczorem na tarasie podszedł i się przedstawił.

– Jestem Hans, ale mów mi Janek, w Polsce moje niemieckie imię budzi grozę albo śmiech.

Towarzystwo zabawiało się w najlepsze. My zeszliśmy kilka schodków niżej, nad jezioro. Do dzisiaj nie mam pojęcia, co się stało. Nastrój gorącej letniej nocy? Czy ja po długim okresie macierzyńskim, taka pszenno-buraczana mateczka Polka, wyrwałam się na to szkolenie i właśnie wracała do mnie moja kobiecość, chęć podobania się? Mirek jakby już nie zauważał we mnie kobiety. Rutyna nie sprzyja żarowi uczuć. Zaloty zamarły już dawno, zastąpiła je codzienność: „Odebrać Grześka?”, „Podaj sól”, „O której wracasz?”, „Wyniosę śmieci”. Takie rozmowy… a tu mężczyzna mówi do mnie w dawno zapomniany sposób, uśmiecha się, zsuwając okulary i patrząc jakby uważniej, śmieje się z moich żartów i znów przygląda z uśmiechem.

Senni nie byliśmy, knajpa nie interesowała nas w ogóle. Taﬂa jeziora jak szkło, cykanie świerszczy mącące ciszę i w oddali ta muzyka jak z innej planety. Siedzieliśmy na ławce koło wielkich krzaków, już na plaży, koło pomostu. Temat jakiś się zakończył i siedzieliśmy w ciszy, ja podwinęłam kolana, bo tak lubię. Hans – Janek przysunął się, wyjął mi z rąk pustą szklankę i pocałował, ale jak! Nie miałam ochoty protestować, choć czułam, że powinnam. Oczywiście on miał dla siebie swój domek i błagał, bym z nim poszła.

Nie poszłam. Nie dałabym rady wywrócić do góry nogami wszystkiego, co się nazywało moim światopoglądem. Ale doświadczyłam „wodzenia na pokuszenie”. O, bardzo chciałam! Nakręciłam się tym pocałunkiem jak wariatka. Pożycie małżeńskie z Mirkiem wystygło, pocałunki bez smaku jak zżuta guma, żadnego płomienia w spojrzeniach, słowach, w zachowaniu – nic… W łóżku, gdy był w miarę wypoczęty, okazywało się, że owszem, miałby ochotę, ale robił wszystko jak ze sztancy, dokładnie, identycznie – zawsze. Może ja nie byłam innowacyjna?

Może…

Wyobraźnia mnie rozpalała, bo Hans – Jasiek został pod powiekami, w myślach, ale… nie poddałam się chwili! Ha!

I tak, podczas rutynowych zbliżeń małżeńskich, wspomagałam się wyobraźnią o tym niespełnionym kochanku… Uważałam, że to norma i nie ma co narzekać. Żyjemy tak normalnie, higienicznie, bez szaleństw, że nam się żadne meandry nie przytraﬁą. I nie przytraﬁły! Trzydzieści grzecznych, przewidywalnych, nudnych lat… Można byłoby powiedzieć: idealnie i po bożemu.

Nuda, nuda, nuda, ale i spokój!

Szczęściem nie musiałam się poświęcać dla miłości jak mama, która mając rozpoczętą karierę na SGGW, widok na awans i szacunek itp., pojechała z ojcem pod Otwock i została żoną sadownika, pracowała w miejscowym liceum i mówiła, że z tym jej dobrze. Nie wiem, czybym tak umiała. Kto się dzisiaj poświęca dla drugiej osoby w imię miłości? To niemodne i wręcz uważane za straszny błąd! Bo trzeba się realizować, spełniać swoje marzenia, a jeśli to jest w konﬂikcie z partnerem, partnerką, to kiszka i zazwyczaj rozpad. A moja mama tak to jakoś urządziła, że gdyby nie zachorowała, byłaby dzisiaj uroczą siwą staruszką, siedzącą w ojcowym sadzie na ławeczce i pilnującą, czy on ma na sobie kamizelkę, bo wieje. Robiłaby mi na drutach szal albo Tadziowi czapeczkę.

Moja cudowna zwyczajna mama

Moja mama Wanda Dróżdż, primo voto Barańska, była niegdyś wysoka, szczupła i malowała usta na cyklamenowo.

– Poproszę cyklamenową pomadkę do ust! – wołała w sklepie.

– Cyklamen mocniejszy czy bledszy? – pytała ekspedientka.

– Mocniejszy!

Mama miała ciemne włosy z trwałą ondulacją. Tak to się nazywało – ondulacja.

Żeby mieć takie loczki, mama musiała siedzieć u fryzjerki, pani Romy, w nakręconych na włosy drewnianych cienkich wałeczkach, i potem pani Roma robiła jej z tym różne rzeczy, a ja w tym czasie albo rysowałam, siedząc na parapecie, albo siadywałam koło pani Zuzy manikiurzystki i patrzyłam, jak robi innej pani paznokcie. I zawsze mi malowała jeden malutki paznokietek!

– Mamo, a czemu ja po prostu mam loczki, a ty musisz chodzić do pani Romy?

– Bo ty masz włoski po ojcu! Kręcą ci się same!

Na wielkie wyjścia, na przykład na wyjazd do Puław do babci Loni, mama robiła mi na głowie wielkiego loka, jak rurkę z kremem, i podpinała spinką, albo ogonki z wielkimi kokardami.

***

Opowiadała mi, że po wojnie wszystko się zachwiało i już nic nie wróciło na stare miejsca. Rodzina mamy – rodzice, ciotki, wujowie – zgromadzili się głównie koło Puław, częściowo koło Olsztyna, niektórzy pod Warszawą. Mama po wojnie ukończyła SGGW i dostała etat na uczelni, mieszkała w odnajmowanym pokoju, najpierw gdzieś na Wiśniowej, później krótko na Mokotowskiej, jak już ja byłam na świecie. Gdy mąż ją zostawił, pomieszkała jeszcze trochę na Ochocie i dostała mieszkanko na Saskiej Kępie.

Z tamtych lat pamiętam ją zapracowaną, skupioną i dzielną. Zajmowała się mną głównie Pela, ale w soboty i niedziele mama miała dla mnie czas. Sobotnie zajęcia na uczelni trwały krótko i jak tylko po obiedzie Pela szła do domu, wiedziałam, że zaraz mama wymyśli dla nas coś ciekawego. Zimą to było robienie ozdób choinkowych, latem wyprawy do ogrodu botanicznego albo do teatru kukiełkowego, wspólne lepienie z masy papierowej i potem malowanie tych naszych dzieł, rysowanie, czytanie… No i gadałyśmy bardzo dużo.

– Mamo, a czemu robimy te ozdoby na choinkę?

– Żeby choinka weselej wyglądała, Maniu. I żeby takie dzieci jak ty miały mądre zajęcie na zimowy wieczór! Zobacz, jak pięknie i równiutko kleisz ten koszyczek, a rok temu… O, patrz, tu mam ten zeszłoroczny – wyjęła zeszłoroczny mój wyrób.

– Ale okropny! – Natychmiast go zmięłam. – Zrobię ładniejszy!

– No widzisz. A ja teraz zrobię pajączka. Ale takiego innego niż zwykłe pająki!

– A jakiego?

– A takiego, jak robiono zawsze na wsiach, ze słomek i kolorowych pomponików z bibułki, ale mój będzie malutki, choinkowy. O, widzisz, potnę te słomki…

Spod rąk mamy wychodziły prawdziwe cudeńka. Z wydmuszki zrobiła zająca i wiewiórkę! Jajo było ładnie pomalowane i polakierowane, miało doklejone łapki i nosek, i uszy. Przeżył ten zwierzyniec chowany w specjalne pudełeczka chyba z piętnaście lat! Nie mówiąc już o muchomorach, których kapelusze to były jakby pompony zwijane misternie na bardzo długim graﬁcie od ołówka i naklejane na tekturowe kółko. Te zabawy uczyły mnie cierpliwości i dokładności, bo mama była cierpliwa, łagodna, ale wymagająca.

– Maniu, nieładnie to sklejone!

– Oj, mamo!

– No co? Takie odfajkowane ma być? Pokażesz to za kilka lat swojej córeczce, a ona się będzie śmiać…

– Nie będę miała córeczki!

– A to czemu?

– Bo tak… Jestem za mała!

– Ale urośniesz i też kiedyś będziesz mamą, i będziesz córeczkę uczyła różnych rzeczy!

– Ale teraz jestem mała i… nie umiem!

– Umiesz! Daj łapkę. Ooo, widzisz, jak posmarujesz klejem tak cieniutko, to będzie ładniej. Potrzymaj tu paluszkiem.

Przez wiele lat miałam to wielkie pudło naszych ozdób i przez wiele, wiele lat na naszej choince wisiały tylko trzy bombki, reszta to były ozdoby robione z moją mamą.

– Mamo, a czemu u nas nie ma więcej bombek, tylko zabawki?

– Bo dzięki temu nasza choinka jest wyjątkowa! Bombki łatwo kupić i łatwo stłuc, a takich ozdób jak nasze nie ma na calutkim świecie. Są jedyne!

Była bardzo uzdolniona plastycznie i pomysłowa. Piękną biżuterię robiła sobie sama z kawałeczków drewna, kamieni, kleju i lakieru. Drewno znajdowałyśmy na wiślanych plażach podczas niedzielnych spacerów. Jakieś kawałki rozmokłych i wysuszonych korzeni, gałęzi. Znajdowałam, przynosiłam jej, a ona oglądała i widziała coś w kawałku albo nie.

– O, jaki ładny! Pokręcony, może to kawałek wiśni? Zobacz, Marianko, jak się tu upiłuje, to będzie piękna brosza albo wisior.

– Albo zapinka do włosów – mówiłam poważnie, bo już wiedziałam, co mama z tym zrobi.

Nad Wisłą w niedzielne letnie dni mama leżała pod krzakiem wierzby w kostiumie i okularach słonecznych i opalała się, a ja, nauczona już, jak mam to robić, zbierałam do kosza skarby. Najważniejsze po drewnie były śliczne kamyczki. Zdarzały mi się prawdziwe skarby! Wielokolorowe, pasiaste jak zebra, płaskie jak pieniążek albo całkiem owalne jak pigułki. Z pełnym koszem wracałyśmy spacerem do domu. Potem po obiedzie ja szłam na podwórko albo bawiłam się lalką i małpą, a mama przebierała raz jeszcze znaleziska. Zdarzało się, że śliczny mokry kamień był piękny, a po wyschnięciu – byle jaki…

Czasem jeździłam z mamą na ciuchy koło Dworca Wschodniego, a mama wyszukiwała tam jakieś szmatki i drobiazgi. Szmatki przerabiała na modne rzeczy dla siebie i dla mnie, a drobiazgi bywały za jakiś czas wykorzystane do robienia tej jej biżuterii.

Jesienią, gdy przychodziły słotne i zimne wieczory, mama wyjmowała kosz i siadała przy stole, z lampą świecącą mocno na jej dłonie. Siadywałam obok, podwijając kolana pod siebie, i gapiłam się jak zaczarowana na to, co robi.

Umiała opiłować i wymodelować kawałek drewienka z wielkim okiem po sęku, wkleić w to oko mały kamień albo piękny guzik z masy perłowej z bazaru, doczepiała uszko albo metalowy zaczep oderwany ze starej klamry i lakierowała. Później te jej wyroby dostawały jakieś koleżanki na imieniny czy urodziny.

Ona w tamtych czasach musiała sama sobie wystarczyć. Byłyśmy same, bo dziadkowie i ciotki daleko i bardzo rzadko się widywaliśmy. Dużo pracowała i w domu też ślęczała nad jakimiś papierami, klasówkami…

Kiedy nastał w jej i moim życiu Michał, stała się pogodniejsza, bo mniej pracowała. Częściej się śmiała, ja zresztą też.

***

Przeprowadzka pod Otwock ją przerażała. Mnie może nie aż tak, ale rozumiałam dobrze spadek jej nastroju. Mnie też ciężko było rozstawać się z Pelą, obeznanymi kątami, szkołą i koleżankami. Mama musiała przewartościować całe swoje życie, zrezygnować na dobre z pomysłu powrotu na uczelnię i dostosować się do całkiem nieznanych sobie warunków.

– Michał, nie wiem, czy sobie poradzę! Jestem z miasta! – mówiła. – Wieś znam tylko z Chłopów Reymonta!

– Wandeczko, to jest wieś, ale podwarszawska, i ja się będę zajmował gospodarstwem, a ty tylko się uśmiechaj, kochaj nas i już!

– Łatwo ci mówić. Ja się nawet kota boję… Kury śmierdzą, i to błoto…

– Na błoto najlepsze kalosze, poza tym z tym błotem to nieprawda, jest tylko jesienią po deszczach, podłoże jest piaszczyste! Zobacz, teraz jest pięknie! Świder płynie zakolami, są łąki, laski, będzie sad i ogród. Będziecie tu szczęśliwe, tylko mi zaufaj! Obiecuję, że nie będzie żadnych kur!

– A ja chcę kota! – wołałam ze swojego kąta.

– Masz ci los – wzdychała mama. – Dwoje na jednego!

Wiem, że złożyła swoje życie zawodowe w oﬁerze Michałowi. Przenosiła się do Woli Karczewskiej koło Otwocka z musu i dlatego, że ktoś musiał ustąpić. Początkowo była nieszczęśliwa, ale postanowiła jakoś to ogarnąć. Mus to mus.

– Znajdźmy w tym, Maniu, jakieś plusy… – mówiła ni to do siebie, ni to do mnie.

– Ja bym chciała kota… – mękoliłam krótko, bo zaraz wysłano mnie do Garbatki, do ciotki Jadwigi.

W tym czasie mama zabrała się ostro do pomocy ojcu w dostosowaniu wiejskiej chałupy do życia. Wiem to z późniejszych opowiadań mamy i wujka Gienia. Nade wszystko łazienka! Bo tam nie było ani łazienki, ani nawet porządnego kibelka. Była ohydna sławojka w podwórku.

Wujek Gieniu wziął wolne na cały miesiąc i zabrali się do pracy. Wtedy zdarzyła się taka rzecz, że ojciec, wspominając ją, zawsze się wzrusza.

Podobno, gdy zaczęli wynosić na podwórko śmieci, graty i palić je, jak rozwalali stary piec, a wujek Gieniu wywoził taczką cegły na kupę, to pod koniec dnia pojawił się Kobyliński z ciężarną żoną. Byli w wieku rodziców, mieszkali opodal, za zakrętem ścieżki. Weszli na podwórko. Kobylińska z wielkim saganem w rękach, a Kobyliński z kanką. Zdjął czapkę i powiedział:

– Dzień dobry! Widzim z żono nowych sąsiadów?

– A tak! Jestem Michał, syn Drożdżów.

– No, to wiem, ale tu państwo tak caluśki dzień pracujo, piec rozwalili, to myślim z żono, że i zupy nie majo gdzie ugotować. To proszę, grochówka jak we wojsku i kanka mleka. A tu chleb jest.

Mama aż usiadła z wrażenia, tata zaniemówił i tylko wujek Gieniu odebrał kankę, sagan zupy postawił na skrzynce i mówi:

– No, to z serca dziękujemy! Ale państwa tak szybko nie puścimy! Proszę, siądźmy razem, a ja tu zaraz… – i pobiegł do samochodu. Wrócił, niosąc kilka butelek piwa.

– Chciałem na wieczór, jak skończymy, ale do grochówki piwko będzie lepsze niż mleko!

Tak właśnie zaczęła się dozgonna przyjaźń ojca z Kobylińskim. Żona Kobylińskiego jakoś nie zaprzyjaźniła się głęboko z mamą, bo miała na to za mało czasu. W domu miała starych teściów, nowe dzieci, i w ogóle była bardzo zajęta, nadto z mamą, wykształconą warszawianką, jakoś się jej nie układało.

Za to ojciec i Kobyliński pozostają w wielkiej zażyłości do dzisiaj.

Całe lato, gdy ja byłam w Garbatce u ciotki, mama pomagała ojcu, wujkowi i Kobylińskiemu w dostosowaniu domu do warunków odpowiadających mamie i mnie. Nie było to łatwe, zważywszy na problemy z zaopatrzeniem i ogólny brak w sklepach czegokolwiek, ale dwie łazienki powstały, jedna po jednej, druga po drugiej stronie korytarzyka. I mój pokój właśnie koło tej drugiej, i dalej pusty, niewykończony jeszcze jeden pokój. Długo tak stał.

Kuchnię i nowy komin wymurował teść Kobylińskiego, który przyjechał spod Łomży i był dobrym zdunem. Postawił także piec w moim pokoju, bo bardzo długo nie mieliśmy centralnego. Był zrobiony z brzydkich kaﬂi w różnych kolorach, ale kupionych za grosze, z rozbiórki, i nie było co narzekać. Najważniejsze, że długo trzymał ciepło. Za to mój pokój był piękny, choć dość skromny. Mój własny! Mama namalowała na ścianach obrazki i uszyła mi kolorowe zasłonki z materiału w kwiaty. Pomalowała też stare meble tak, że wyszły jak nowe. Tata z wujkiem zbili regał i postawili przy nim biurko.

Z kuchni wchodziło się do pokoju gościnnego. Rodzice zrobili duże przejście i był to taki „kuchniopokój”. Z niego wejście do sypialni rodziców. Gdy wróciłam z wakacji, doprawdy oniemiałam. Starą parterową ruderę rodziców Michała przemienili w przytulny dom! Piętrowy!

Na grządce za domem tatko wysiał mamie koper i szczypior, żeby miała pod ręką, a później co roku siał mamie marchew, pietruszkę, seler i pory, sadził pomidory i ogórki, sałatę i kapustę. Nie ma to jak świeże i własne!

Po roku tatko z Kobylińskim dobudował do drzwi wejściowych drewnianą werandę i pokazał mamie, gdzie mogłaby zasadzić sobie kwiaty – pod płotem po bokach i od frontu, bo całe podwórko tatko obsadził drzewkami. Kiedy znów po roku pod tą siatką wzeszły peonie od Kobylińskiej, liliowce i niezapominajki, margerytki, łubin, mama poczuła w sobie nowe siły i znalazła nową pasję! Ogród! Zaczęła też pracę w otwockiej szkole, polubiła nasze nowe życie i znów zaczęła uśmiechać się szeroko i często. Ja bardzo szybko oswoiłam się z nowym miejscem i nowym życiem, a chociaż kokosów nie zbijaliśmy, było dobrze.

***

Myślę, że rodzice przetrwali ten ciężki czas, bo bardzo się kochali. Ojciec miał wielką i ślepą wiarę w sukces swojego przedsięwzięcia, a mama, przerażona tym wszystkim, usiłowała wierzyć ojcu, że „będzie dobrze”. Pokonali trudny czas bez wzajemnego oskarżania się, a byłoby o co.

Tatko bywał duchem nieobecny, kompletnie pochłonięty przebudową domu, magazynu i w ogóle swojego gospodarstwa. Nic go poza tym nie interesowało, bo wieczorem padał ze zmęczenia. Mama chowała dyskretnie do kieszeni swoje frustracje, żeby nie dokładać mu kłopotów, bo i tak miał ich bez liku. Wiem, że pierwszego roku chodziła na samotne spacery nad Świder i tam chyba wypłakiwała swoje żale, aż do chwili, gdy się jej nie „odwróciło”, to znaczy do chwili, gdy posadzone do ziemi kłącza peonii, bulwy liliowców i nasiona niezapominajek i innego kwiecia obrodziły wiosną kolorowo.

Kiedy wsypała do rosołu pierwszą naszą własną natkę pietruszki, kiedy brzydki i zaniedbany dom zamienili własnymi rękoma w swoje gniazdo, uwierzyła, że będziemy tu szczęśliwi.

Mama opowiadała mi, jak to wujek Gieniu pierwszy raz puścił wodę do rur i mama mogła zrobić siusiu we własnej łazience, jak uradowana myła ręce w kuchennym zlewie, a nie w miednicy, jak po zamontowaniu rurowych nagrzewnic w piecu kuchennym w kranie miała do zmywania gorącą wodę!

– Tak naprawdę, Maniu, będąc mieszczką, nie myślałam o tym, w jakich luksusach żyjemy.

– A teraz mamy własne kwiatki i warzywa, sad i… w ogóle! – wymądrzałam się, bo byłam adwokatem taty. Ja szybciej zobaczyłam i poczułam, że to nasze nowe życie jest lepsze i ciekawsze, mimo że do szkoły miałam dalej.

– Wiesz, ile razy musiałam w trakcie remontu iść „za obórkę”, tyle razy klęłam w duchu i nawet płakałam. Ale jakbym się uparła, że zostajemy w mieście, to tata byłby już do końca życia nieszczęśliwy!

– A ty, mamo? Ciągle jesteś nieszczęśliwa?

– Ach! Już nie… Ubi tu Kajus, ibi ego Kaja. To po łacinie, że jak się już zwiążesz z drugim człowiekiem, na dobre i na złe, to znaczy, że chcecie być zawsze razem!

– I teraz już chcesz?

– No przecież widzisz! Włóż kalosze, pójdziemy na jagody, co?

– I będą pierogi?

Szłyśmy z mamą do pobliskiego lasu po jagody, ale zazwyczaj już były nieźle podskubane, do zagajnika po maślaki, bo tatko uwielbiał duszone, albo po prostu szłyśmy na spacer wzdłuż Świdra. Mama gwizdała różne melodie, rozmawiałyśmy…

***

Nie pamiętam, kiedy miała pierwszy atak. Bywało, że bolała ją głowa, ale mówiła, że to na zmianę pogody, brała tabletkę. Z czasem jednak bóle były coraz silniejsze.

Kiedy zdałam do liceum, to bywały takie ataki bólu, że zdecydowali się na gruntowne badania. Szpital jeden, drugi, i nic, chodzili po profesorach i nawet badano ją w Instytucie Medycyny Lotniczej. Jedna z lekarek powiedziała jej w zaufaniu, że podobno pomagają na to srebrne, ciężkie kolczyki, że to rodzaj akupresury, ale żeby nie zdradziła jej, bo to jednak zabobon.

Mama przekłuła uszy i powiesiła sobie te kolczyki i ze cztery miesiące był spokój, ale bóle wróciły. Jeździła z ojcem do lekarza Rosjanina, który leczył ją akupunkturą. Nic. Bała się tych napadów. Były tak silne, że prawie mdlała. Leżała nieruchomo w zaciemnionym pokoju i strasznie cierpiała, a ojciec przeżywał męki, nie wiedząc już, jak jej pomóc. Ja też cierpiałam, byłam smutna, żal było mi mamy i byłam pewna, że lekarze coś ominęli! Marzyłam o jakimś cudzie, ale on nie nastąpił.

***

Musiała zrezygnować z pracy. Na szczęście gospodarstwo ruszyło i dawało pieniądze, więc tato bardzo się ucieszył, że będzie ją miał w domu cały czas. Ja już wtedy pomieszkiwałam w Warszawie jako licealistka. W domu bywałam w soboty i niedziele.

Mama odpływała od nas powoli. Była cichsza, często jeździła do ciotki Jadwigi, uśmiechała się przez łzy. Tatko ją tulił i zapewniał o tym, że jest jego jedyną miłością na świecie, ale i to nie sprawiło cudu.

***

Tęsknię za nią bardzo. Dopiero teraz, kiedy sama jestem w wieku… dojrzałym. Właśnie teraz na wspomnienie jej spojrzenia pełnego miłości chciałabym ją objąć jak ojciec i mówić, mówić, jak bardzo ją kochałam! Ale jej już nie ma!

Realia, czyli kocham
moje warszawskie mieszkanie!

Czy ktokolwiek z nas zastanawia się, jaki byłby, gdyby spotkał w życiu innych ludzi? Gdyby zamiast „tak” powiedział „nie” albo zamilkł. Efekt motyla? Gdybym nie wynajęła pokoju… Ach, takie gdybanie. A jak jest naprawdę?

Naprawdę jest lipiec, końcówka. Piękna pora roku! Bardzo ją lubię. Wracam ze spotkania w nowej restauracji na Krakowskim Przedmieściu i myślę o tym, że chyba zakończę już etap moich kulinariów w prasie i w wydawnictwie, bo zwyczajnie się wypaliłam, mam dość. Na razie muszę to przemyśleć. Mam nowy, świetny pomysł, ale… nic na wariata! Spokojnie się zastanowię i wtedy dopiero wystrzelę.

Jadę samochodem przez most Poniatowskiego do domu, myślę, konstruuję ten swój nowy plan. Zjeżdżam w Zwycięzców, mijam liceum Prusa, sklepiki, uliczki.

Saska Kępa była zawsze jak małe miasteczko. Kiedy miałam jakieś dwanaście lat, wyprowadziliśmy się z niej pod Otwock. Jednak mieszkanie na Niekłańskiej zachowaliśmy. Kiedy zaczęłam chodzić do liceum Dąbrowskiego w Warszawie, najpierw tata dowoził mnie samochodem, a na osiemnastkę dostałam klucze od warszawskiego mieszkania matki! Gdy zdałam na studia, rodzice zamienili mi to mieszkanie na niewiele większe na Zwycięzców. Tam się urodził nasz syn Grześ, na którego mówiliśmy Pan Grzegorek. Tu dokupiliśmy mieszkanie obok, po pani Mieci, i teraz mamy naprawdę duży, ładny apartament. Jakoś nigdy mnie nie ciągnęło do willi. Mirka też nie.

Dzisiaj to mnie ta moja dzielnica złości, bo się bardzo zmieniła i nie ma już tego małomiasteczkowego klimaciku, ale nie ma co narzekać. Kiedy pójdę na spacer między nasze saskokępskie stare domy, w ciasne uliczki willowej dzielnicy, jest tak samo intymnie jak w willowej części Mokotowa i Żoliborza. Dobrze, że takie miejsca jeszcze są, bo jakoś w nowych dzielnicach kompletnie nie potraﬁę się odnaleźć. Kiedy na przykład jestem w okolicach Kaniowskiej, Czarnieckiego, to sobie idę spacerkiem, mimo że tam nie mieszkam, i tak mi dobrze, spokojnie, a na Gocławiu między wielkimi blokami wpadam w nerwówkę. To samo przeżywam w wielkich sypialniach na Ursynowie czy Bemowie.

Dziś patrzę czule na stare kamienice na Ochocie, na Pradze, której się kiedyś bałam. W nowych osiedlach czuję się zagubiona.

Mirek tego nie rozumiał. On nie podzielał moich sentymentów, szczególnie do Pragi, Woli. Nie lubił też starych ulic: Wilczej, Żelaznej. Co innego Stare Miasto czy Trakt Królewski. Inaczej też wyobrażał sobie urządzenie wnętrza. Złościło go na przykład, jak szukałam do pokoju jakiejś ładnej, starej serwantki na piękne talerze i szkło po ciotce Jadwidze. Jej wielki kredens za nic nie wszedłby do naszego pokoju, więc pojechał do ojca, na wieś. Ja szukałam czegoś pięknego, jakiejś secesji, którą zaraziła mnie moja Eulalia Struś na lekcjach angielskiego w Otwocku. Zaglądałam na Koło, do różnych ogłoszeń, a Mirek się złościł. Kiedyś go ofuknęłam:

– Mirek, do licha, dlaczego ty nie lubisz starych rzeczy?

Stropił się, zastanawiał.

– Dlaczego? Owszem, lubię… – kręcił. – Oj, no, ciebie lubię! – obrócił to w żart.

Potem mi powiedział, że w rodzinnym domu, u rodziców, pełnym tradycji i pamiątek wychował się wśród starych mebli. Nie lubi tego i już…

***

To nasze mieszkanie na Zwycięzców, na drugim piętrze było i jest takie zwyczajne, wygodne. Jak ja je kocham! Ze schodów po lewej stronie były drzwi do nas, na wprost – do pani Mieci, a dalej w lewo jeszcze dwa mieszkania, pana Kosia i Winieckich.

Większość lokatorów to już nowi nabywcy lokali po zmarłych sąsiadach. Przykre, ale tak już się porobiło. Jeszcze do niedawna mówiłam na tę naszą kamienicę „Statek Wdów”. Najpierw umierali mężowie, potem one – wdowy. Szczególnie na mojej klatce schodowej. Dzisiaj prawie nikogo nie znam, lokatorzy są zamknięci w sobie i nawet „dzień dobry” nie potraﬁą powiedzieć. Cóż…

W naszym mieszkaniu, w korytarzyku po lewej stronie, wielka szafa wnękowa, dalej w prawo łazienka i na wprost kuchnia z oknem na podwórko. Duży pokój też z oknem na podwórko. Okno naprzeciw drzwi, a po prawej, w głębi, w ścianie fajna wnęka. Za nią drugi pokój, od ulicy, z balkonem. Obok niego za ścianą – drugi duży pokój z balkonem, dawny pani Mieci.

Mój pokój, od zawsze ten sam, to ten, który wychodzi na podwórko. Katalpa rosnąca naprzeciwko, zasadzona kiedyś jako mały kijek, jest dzisiaj wielkim, pięknym drzewem. Tatko mi powiedział, że to katalpa, jak tylko się tu wprowadziłam.

„To piękne drzewo, Baranku!” I prawda. Dzisiaj jest wyjątkowo piękne, daje mi cień i osłania przed nadmiarem słońca i… przed światem, bo następna kamienica niby daleko, ale jakby nie było katalpy, można byłoby mnie podglądać przez lornetkę. To jedyne drzewo, które się tak ładnie rozrosło, inne pousychały, zmarniały. Tatko uważa, że to dlatego, że ich nikt nie kocha, nie dba o nie, a ja z nią rozmawiam! Co rano z kubkiem kawy z mlekiem mówię jej dzień dobry, „jej”, bo według mnie, to jest „ona”. Ptaki lubią jej towarzystwo.

Jak mieszkam? Zwyczajnie i od lat tak samo.

Cała lewa ściana mojego pokoju to wielki regał z książkami. Dzisiaj jest piękny doprawdy, ale kiedyś był brzydki i stale któraś z półek spadała mi na głowę. Zaczęłam od kilku półek położonych na wbitych w ścianę wielkich gwoździach bez łbów, a potem były dosztukowywane kolejne. Ściana z cegły, łatwo było wiercić, ale i haki łatwo się luzowały. Później były tam równe półki jak w sklepie, a kilka lat temu Mirek w prezencie urodzinowym zamówił mi mój wymarzony regał. Jakby staroświecki, taki składający się z szafek różnej wysokości, zamykanych przeszklonymi drzwiczkami. Wyjechałam na tydzień, wracam… a tu na ścianie mam to moje wyśnione cudo!

Pokazałam mu raz w czasopiśmie bardzo podobny. Był w pokoju gwiazdy, z którą moje kolorowe pismo zrobiło wywiad i serię zdjęć w jej domu.

„Zobacz, jaki regał na książki! Tralala-lala-la!” Aż zaśpiewałam, pokazując palcem zdjęcie.

Mąż wykazał się nie lada sprytem. Załatwił z daleka pana artystę, który obmierzył wszystko dokładnie, zabrał czasopismo i przyjechał jeszcze chyba raz pod moją nieobecność. Kiedy pojechałam do Zakopanego i wróciłam akurat na moje czterdzieste urodziny, aż siadłam z wrażenia. Mimo wielkości nie jest przytłaczający, ma wolne przestrzenie na donice z kwiatami i jakieś bibeloty-durnoty.

Przodem do okna stoi stare, wielkie biurko po mężu ciotki Jadwigi. Zastąpiło równie stare, ale proste i zwyczajne peerelowskie biurko, które tu stało. To od ciotki ma duszę. Rzeźbione drzwiczki, a na blacie boczne schowki, między którymi znakomicie się komponuje… monitor od komputera. Blat wyłożony był starym, zielonym suknem poplamionym kawą, atramentem i w ogóle życiem. Wymieniłam je na nowe. Mirek proponował je zlikwidować, bo to będzie tylko gromadziło kurz, ale z suknem to ma jakiś taki… większy sens. No i teraz też stoi tu mosiężna lampa od przyjaciół, z kloszem à la Tiffany. Klimatyczna! Kiedyś jej miejsce zajmowała zwyczajna lampa z metaloplastyki, z abażurem z kolorowego kartonu wymienianego raz na kilka lat, potem jakaś szwedzka nowoczesna lampa – nieładna, szczerze mówiąc. Ta, co jest teraz, to już chyba tak na amen, bo mi się bardzo podoba, staroświecka jest, solidna i myślę, że już się nie rozstaniemy.

Pani Miecia

Zajmowała się mną, jak jeszcze miała siłę, a ja studiowałam. A to zupę mi przyniosła, „bo się jej za dużo ugotowało”, a to ciastka, bo pracowała w cukierni. Ja jej za to robiłam zakupy i myłam okna na święta. Kiedy wprowadził się Mirek i zaciągnęłam go do pani Mieci przedstawić, ona prawie się w nim zakochała. „Taki przystojny, Marianeczko! A jaki dobrze ułożony! W rękę mnie pocałował!”

Mirek mierzył jej ciśnienie, badał puls, pytał o lekarstwa, czy zażywa, kupił jej pudełeczko do wydzielania leków i po prostu otoczył troską jako sąsiad i lekarz. Pani Miecia patrzyła na nas ze wzruszeniem:

– Moje wy gołąbeczki, jak ja traﬁłam! Mój Boże! Wcale się już nie boję być sama, bo wiem, że jesteście obok!

Z czasem osłabła i często polegiwała, Mirek zrobił jej dzwonek do nas. Kiedy zaszłam w ciążę, pani Miecia była szczęśliwa. Miałam sporo wolnego czasu, bo pracowałam w bibliotece na Grochowie, na pół etatu. Gotowałam obiady dla nas i dla niej, i kiedy Mirek pracował do upadu, ja spędzałam u niej sporo czasu. Nauczyła mnie robić na drutach. Miałam o tym blade pojęcie z czasów dzieciństwa i Peli, która robiła mi na drutach czapki i szaliki, ale pani Miecia pokazała, jak można samej zrobić sweter, wyrobić wcięcia pod rękawy i zrobić szalowy kołnierz, a też masę innych rzeczy. Siadywałam u niej przy herbatce i dziergałam w tajemnicy przed Mirkiem piękny golf dla niego na Gwiazdkę.

Smarowałam jej plecy i oklepywałam, bo to leżenie niespecjalnie jej służyło, a ona się rozleniwiła i nie chciała wstawać.

– Chyba umrę, wiesz? – mówiła do mnie czasem, kiedy zbyt długo milczałyśmy.

W ogóle była straszną gadułą! Teraz cichsza, straszyła mnie tym stwierdzeniem.

– Zawracanie głowy! – odpowiadałam jej. – Mowy nie ma! Jak urodzę dziecko, to przecież byłaby pani dla niego przyszywaną babcią, bo własnej nie mam.

– A rodzice Mirka?

– Daleko, w Nowej Hucie.

– Znasz ich?

– No oczywiście, byłam tam z Mirkiem, ale… chyba nie jestem ich ulubienicą.

– Bo co?! – zagniewała się.

– Bo on tam miał jakąś pannę w liceum i to była córka ich znajomych. Sądzili, że się pobiorą, bo ona zdaje się majętna, no i im bliska, ale Mirek przeniósł się do Warszawy i już tu został. No i ja mu się wtryniłam w życie – uśmiechnęłam się, puszczając oko do pani Mieci.

– No i dobrze! – zatriumfowała i dodała smutno: – Ale czy ja doczekam?

– Czego?

– Twojego dzieciątka.

Lubiła się tak pieścić, zaczepiać, prowokować. Trzeba było ją zapewniać i utwierdzać w przekonaniu, że ależ oczywiście! I właśnie jakoś wtedy pani Miecia błysnęła konceptem:

– Marianko, dziecko, ty wiesz, co ja wymyśliłam?!

– Pojęcia nie mam, pani Mieciu kochana! – odpowiedziałam teatralnie.

– Siadaj i słuchaj! Ja już mam, wiesz, koniec okresu przydatności, a wy rodzina rozwojowa. Rozumiesz? – spoglądała na mnie prowokacyjnie i poważnie.

– Nnnie…

– Marianko, to moje własnościowe mieszkanie! Ja je mogę sprzedać, zapisać wam czy jakoś tak!

– Ale ja nie wiem, pani Mieciu. No… muszę spytać Mirka. Nigdy tak nie myślałam, myśmy chcieli kupić jakieś nowe, bo kawalerka Mirka w wynajmie, za te dwa mieszkania kupilibyśmy…

– No tak – pokiwała głową. – Coś w nowym osiedlu? Jak ten cały Ursynów czy Bródno? No tak, młodzi chcą do nowego, a tam winda wiecznie nieczynna, małe balkoniki i na klatkach napisane brzydkie słowa. Wiem, bo widziałam… No ale cóż, NOWE… – prychnęła.

Zrobiła mi antyreklamę nowych osiedli, moja kochana! Wieczorem, kiedy Mirek wrócił, rozmawialiśmy długo.

– Trzeba byłoby to jakoś przeprowadzić… – zamyślił się.

Uważał, że to dobry pomysł i że pani Miecia ma rację. Uważał jak ona, że nowe osiedla są bezduszne i nieładne. Mieszkania niskie i nie takie duże. Podwórka jakieś nieprzytulne albo wcale ich nie ma.

– A tu, kochanie, zobacz, jakie ma podwórko kameralne! I mieszkanie masz swoje ukochane… Ja też się tu dobrze czuję. A z mieszkaniem pani Mieci będziemy mieć trzy pokoje, dwie kuchnie i dwie łazienki!

– Po co mi dwie kuchnie? – spytałam.

– Można z jednej zrobić garderobę, wiesz, coś pokombinować! Porozmawiam z nią.

Mirek poszedł do pani Mieci z bukietem róż. Wziął się do tego poważnie i przeprowadził wszelkie formalności. Trwało to trochę, ale tak się stało, że administracja wyraziła zgodę i przysłano speca, który opukał ściany i wskazał miejsce, w którym można było wybić otwór drzwiowy między nami a panią Miecią. Nawet zaproponował w tym celu fachowca, bo trzeba było robić jakieś wzmocnienia etc.

Oczywiście pojawił się wujek Gieniu i szczegółowo obgadał z panem majstrem robotę, i żeby to szybko poszło, sam zakasał rękawy. W trzy dni było po wszystkim!

Pani Miecia była wniebowzięta, bo teraz mieliśmy wspólne mieszkanie, a jej łóżko w sypialni stało tylko pół metra od naszych nowych drzwi. Skorzystała z tego remontu, bo Gieniu z Mirkiem zrobili u niej porządek, wynosząc makulaturę, słoiki i jakieś jeszcze stare klamoty, które ona z łóżka, jak z tronu, skazywała na śmietnik albo ułaskawiała.

Ja byłam już wielka jak bania i dwa dni później urodziłam Pana Grzegorka. Grzesia.

Pani Miecia była teraz moim drugim dzieckiem. Co prawda wstawała za potrzebą i człapała do łazienki sama, ale kąpać musiałam ją ja albo pani Renata, pielęgniarka, która przychodziła do niej w ciągu dnia. Nocami bywało, że pani Miecia popłakiwała; coś ją bolało albo straszyło. Nauczyłam się już, że kiedy pani Miecia widzi osoby nieistniejące albo gada od rzeczy, boi się jakiegoś faceta, który jej zdaniem czai się za szafą, to trzeba ją przepoić porządnie albo zadzwonić po panią Renatę, która przyjeżdżała z kroplówką. „To odwodnienie, pani Marianno, starzy ludzie nie chcą pić, odwodnią się i bredzą, bo krew do mózgu nie dochodzi. Za gęsta”. Faktycznie po kroplówce następował cud i pani Miecia uśmiechała się do nas promiennie, całkiem przytomna.

Łóżeczko Grzesia stało w moim pokoju od podwórka, tym słonecznym, koło naszego tapczanu, który stale służył wiernie. We dnie jednak wkładałam syneczka do wiklinowego kosza i stawiałam koło łóżka pani Mieci. Mogłam wówczas spokojnie zająć się pieluchami, obiadem i prasowaniem, a oni sobie gwarzyli albo Miecia śpiewała coś Grzesiowi, bawiła go monologami pacynki Kaczorka, którą nakładała na rękę. Miałam dwoje dzieci!

***

Zmarła cichutko, we śnie, jesienią, nad ranem. Grzesio miał pół roczku, jakoś tak. Zdziwiłam się, jaka była maleńka, Prawda, była mała, ale po śmierci skurczyła się jeszcze bardziej i wydawało mi się, że mogłabym ją włożyć do tego wiklinowego kosza. W szaﬁe miała już od dawna przygotowany strój do trumny, zależało jej, żeby ją pochować w kapeluszu. Mole go nadgryzły, ale podcięłam trochę nadjedzone rondo i było dobrze.

Kiedy bywam na Bródnie, to odwiedzam je obie – Pelagię Pawelec i panią Miecię – Mieczysławę Strzeszewską, moją sąsiadkę, przyszywaną babcię Grzesia.

Agata

Spotkałam Agatę na naszym bazarku, to znaczy przy kilku budach warzywnych, które pozostały po wcześniejszym, znacznie rozleglejszym, latem, rok temu. Znałyśmy się tyle o ile. Z imienia, bo kiedyś występowałyśmy w jednym programie, ja mówiłam o mojej książce, a ona o ćwiczeniach oddechowych. Była bez samochodu i zgadało się, że ona też saskokępianka. Z wyglądu taka lekko nawiedzona, koło sześćdziesiątki, niewysoka, okrągła w biodrach, miła, opanowana. Wracałyśmy z telewizji, rozmawiając. Podwiozłam ją do domu. Okazało się, że mieszka doprawdy niedaleko.

A teraz było lato w zenicie, w rozkwicie, i ona szła w zwiewnej szatce i sandałach, taszcząc z wysiłkiem wielki kosz wiśni. Ja wskakiwałam do mojego samochodu i oczywiście już-już chciałam ją pominąć wzrokiem, ale zobaczyłam wyraźnie, że to ona, ta Agata, przechodzi przez jezdnię z takim ciężkim koszem! Znam ją! Idzie piechotą i aż się ugina! Zawołałam do niej:

– Halo, Agata! Cześć! Pamiętasz mnie?

Odwraca się, cofa na chodnik. Staje, podnosi rękę do oczu, bo słońce świeci jej prosto w twarz. Podbiegłam bliżej.

– Cześć, co to, jakaś pokuta? – pytam, wskazując na ciężki kosz.

– A, wiśnie. Patrz, jakie piękne! Przepraszam, ale zapomniałam, jak ci na imię.

– Marianna.

– Cześć, Marianno. No akurat na konﬁtury, a pani Wiesia powiedziała, że już jutro może ich nie mieć i zaraz wraca na wieś, a ja znów bez samochodu, bo przyszłam spacerem po jakieś duperelki. Szczęście, że wzięłam wielki kosz. Ja tu niedaleko mieszkam! Poradzę sobie jakoś!

– Pamiętam, podrzucę cię. Wsiadaj.

Agata mieszka niedaleko, faktycznie. W małej uliczce, przecznicy od Zwycięzców, w ładnej starej willi cofniętej od ulicy w głąb ogrodu. Kiedyś to był piękny ogród, dzisiaj dość dziki, puszczony na żywioł. Szczerze mówiąc, takie wolę od tych strzyżonych – golonych, skomponowanych cudnie z kilku kolorowych iglaków.

Tak się zaczęła pod koniec lipca nasza prawdziwa znajomość, bo kiedy ją podwiozłam do domu, Agata spytała, czy wejdę do niej, a ja chętnie skorzystałam z zaproszenia, bo poczułam parcie na pęcherz. W pewnym wieku już tak mamy, może nie wszystkie, ale jednak, że jak nam się chce, to chce, i już!

Willa piękna! Nie znam się, ale chyba to art déco! W środku mnóstwo światła, blisko wejścia łazienka dla gości, kolorowa, pachnąca kadzidełkiem. Po wyjściu z niej zobaczyłam niewielki hol i obszerny parter. Po lewej wielka, słoneczna aula, bo trudno to nazwać pokojem. To chyba była pracownia na półtora piętra. Po prawej korytarz do kuchni. Cała ta pracownia, jak wielkie akwarium, skąpana w słońcu. Podłoga obniżona względem reszty domu, schodzi się tu po czterech schodkach. Właściwie pusta przestrzeń, podłoga chyba z glinianych, wielkich płyt, wkoło jakieś siedziska, poduchy, kanapy, dywany i nic więcej. Wielkie, wysokie okna przysłonięte do połowy bambusowymi roletami i kolorowymi ﬁranami wpuszczają fantastycznie przesiane słońce.

– Siadaj – zaprasza Agata. – Napijesz się czegoś? Zielonej herbaty? Zimnej? Gorącej?

– To może wody, może być z gazem, jak masz.

Gdy wróciła, spytałam, bo jeszcze wtedy niewiele o niej wiedziałam i wolałam się upewnić:

– Agata, to wygląda jak pracownia! Jesteś artystką?

– Ja nie, mój ojciec był. Sława ogólnopolska i światowa. Rzeźbiarz, architekt, ilustrator, bufon i narcyz. I nie dziw się, że tak mówię. Mam już tę lekcję odrobioną. No, taki był! Są tacy ludzie, którzy rodzą wspaniałe owoce, ale sami tacy nie są. Ojciec zostawił po sobie fantastyczny dorobek i był naprawdę bardzo zdolny, ale był jak jemioła. Żył kosztem nas, mnie i mamy, pasożyt emocjonalny. Teraz, po jego śmierci, role się odwróciły. Ja żyję trochę na jego koszt.

– Mała zemsta?

– Nie, równowaga. Myślę, że on to zrozumiał, bo załatwiłam to tuż przed jego odejściem. – Agata mówiła to spokojnym, ciepłym, trochę smutnym głosem. Uśmiechając się pogodnie, usiadła na kanapie niedaleko mnie w plamie światła. – Kiedy umierał, doznał chyba iluminacji, bo nagle stał się taki czuły! Leżał w szpitalu na Szaserów. Zadzwoniono do mnie, bo byłam wtedy w Niemczech na takim szkoleniu z zakresu duchowości, z wiadomością, że on bardzo chce mnie widzieć.

– Długo go nie widziałaś?

– Od śmierci mamy. Jakieś piętnaście lat. Obwiniałam go, że umarła przez niego, bo on ją traktował jak pomiotło. Zdradzał, wykpiwał… Umarła, jak on był u kochanki. Ja z mężem mieszkaliśmy już wtedy na Sadybie. Nie darowałam mu. Dawno byłam z nim pocięta, wiesz, obrażona, skłócona, ale po tym zerwałam z nim stosunki. Całkiem.

Patrzę na nią. Nie epatuje mnie, nie próbuje zrobić wrażenia, spokojnie opowiada zdarzenie sprzed lat. Ma szare, prawie przezroczyste oczy, dość ciemną cerę. Lniane dredy do ramion, opasane czerwoną chusteczką, i trochę sepleni. To jej dodaje młodzieńczego uroku. Naturalne zmarszczki, naturalny, ciepły uśmiech. Kiedy zobaczyłam ją w tej telewizji, miała na sobie prostą sukienkę i wielką grubą chustę. Była cała taka… jak Indianka, emanowała spokojem, a nie jak wszyscy tam – niepokojem, bo telewizja jest jak sztuczny ogień na choince.

– No i? – dopytywałam, co dalej.

– I… ach, bo ty wszystkiego nie wiesz… – zamyśliła się na chwilę i dodała spokojnie: – Bo ja później zostałam sama, dlatego wylądowałam w Niemczech na tym szkoleniu duchowym. Bez męża i dzieci… – zacięła się na chwilę, zamilkła, ale wzięła oddech i zaczęła znów: – I jak przyjechałam, to on był taki jęczący, błagający, samotny. Wystraszony umieraniem, a ja nie umiałam już być okrutna. Wypłakaliśmy tam sobie w tym szpitalu mnóstwo łez. Myślę, że autentycznych. Wiem, że on dopiero wtedy, w szpitalu, dużo zobaczył z ludzkiej perspektywy, bo dotąd miał perspektywę twórcy, pana, sybaryty. Tęsknił za mamą, całował mnie po rękach i płakał rzewnie, prawdziwie. Całe szczęście, że byłam po tym szkoleniu i nie specjalizowałam się, jak wielu z nas, w niewybaczaniu.

– Łatwo ci przyszło?

– Gdybyś przeszła taki trening… tak. Tam, w szpitalu, leżał potrzebujący przebaczenia stary człowiek. Opuściły go kochanki, adoratorzy, wszyscy. Był zależny od salowych, złamany chorobą, upodlony ﬁzjologią, bardzo cierpiał. Myślisz, że wbicie mu kolejnego gwoździa jest frajdą? Zapewniam cię, że nie. Podanie ręki, pogłaskanie, porozmawianie, odbarczenie przed śmiercią to piękny dar. To twój wybór, kim chcesz być w takiej chwili. Możesz przeciąć łańcuch zła, i to daje niezwykłą siłę, radość. Zapewniam cię.

– Jesteś terapeutką?

– Tak, skończyłam psychologię. Ukończyłam kursy z kilku podejść terapeutycznych, nie zamykam się w jednym, jestem też trochę artystką. Nauczyłam się żyć na nowo, bo mi się kiedyś życie zapadło.

– Nie będę niedyskretna?

– Nie, już teraz umiem o tym mówić. – Mimo wszystko Agata robi małą pauzę na oddech i mówi bardzo spokojnie. – Mój syn zabił się na łyżwach, jak miał czternaście lat. Wariowali z kolegami, rozpędzali się i upadali wszyscy w zaspy, a on się nadział na jakiś kołek zasypany śniegiem. Trochę jak syn Romy Schneider. Ja wtedy zwariowałam i kompletnie zapomniałam o świecie, o córce, która miała szesnaście lat. Byłam żywym trupem. Zamiast dać jej wsparcie, byłam jak kukła, skupiona na bólu. Mąż tego nie wytrzymał, zabrał Asię i wyjechał, bo Asia się truła, czuła się przeze mnie odrzucona. Wyprowadzili się za granicę. Asia miała sporo problemów, ale skończyła psychologię, była przewodniczką duchową. Dzisiaj mieszka w Norwegii, ma rodzinę. A ja wyjechałam wtedy do Niemiec.

Agata siedzi pogodna, opanowana. No, to faktycznie przeciągnęło ją życie… Nie mogłam ochłonąć z wrażenia. To było takie mocne, a ona mówiła o tym wyciszona.

– Masz… z nią kontakt? – spytałam.

– Tak. Wybaczyła mi. Mamy to odpłakane, chociaż stało się dużo złego. Zło rodzi zło. Zawsze. A ty? – zmieniła temat.

– Od zawsze z przerwami, jak ty, mieszkam na Saskiej Kępie. Kiedyś na Niekłańskiej. Później, jak miałam dwanaście lat, wyprowadziłam się z rodzicami pod Otwock, w liceum pomieszkiwałam znów na Niekłańskiej, potem rodzice zamienili Niekłańską na Zwycięzców, kilka przecznic od ciebie! Tam mieszkałam z mężem, i mieszkam nadal. Mąż jest lekarzem. Ojciec został pod Otwockiem. Ogrodnik, sadownik! Ja tego bluesa nie czuję.

– A ty jesteś… – popatrzyła na mnie z pytaniem w oczach – spełniona, zadowolona?

– Tak, chyba tak. Mój syn w Krakowie, z żoną i syneczkiem Tadziem. Wnuk ma dwa lata. Jak wiesz, zabawiam się kulinariami, piszę opowiadanka, wywiady, drukują mnie w kolorowym piśmie. Mam w głowie kilka wielkich, moim zdaniem kapitalnych projektów. Czego chcieć więcej? Ładnie określiła to Sophia Loren, która na pytanie, czy jest szczęśliwa, odpowiedziała po namyśle: „Kontenta!”. Ładne!

– Prawda! – kiwnęła głową.

Stwierdziłam, że wystarczy już. Zagadałam się. Wstałam i podałam jej rękę.

– No, pobiegnę. Jak na pierwszą wizytę, wystarczy.

– Wpadaj na plotki! A jakbyś miała problem, ty albo ktoś bliski, to w piątki prowadzę tu taką grupę, nazwali się „Połamani”. Pierwsza wizyta gratis. – Agata uśmiechnęła się promiennie i podała mi wizytówkę z telefonem, adresem i jakimś ładnym rysunkiem.

Faktycznie, zakręcona artystka, zrobiła na mnie zupełnie inne wrażenie niż wtedy, zimą, w telewizji. I ten jej dom, piękny! Grupa? Terapia? Nie myślałam o tym…

Spotkałyśmy się jeszcze kilka razy, tak jakoś na pogaduszki, bo wydała mi się mądra, opanowana i doskonale umiała słuchać. Pod koniec sierpnia byłam u niej, korzystając z ostatnich jej wolnych dni. Od września zaczynała znów praktykę, we wrześniu miał wrócić z wyprawy do Nepalu jej partner. Opowiedziała mi masę ciekawych rzeczy o swoim życiu, o ludzkiej psychice i możliwościach, jakie w nas drzemią. O tym, że bywamy silniejsi, niż nam się zdaje, a czasem załamujemy się tak naprawdę z gównianych powodów. Czułam się doskonale w jej towarzystwie, miałam wrażenie, że właśnie z takim kimś mogę się zaprzyjaźnić, tak głęboko, po ludzku, bo Agata miała znakomity sposób patrzenia na świat i nie było w niej niczego z sekutnicy, maglary, plotkary. Była mądra przez swoje niejednokrotnie trudne doświadczenia. Może brakowało mi takiej kumpeli, przyjaciółki, mentorki?

Wracałam od niej lekka i zwiewna jak piórko.

***

Najczęściej tak w życiu jest, że katastrofa pojawia się dla nas niezauważalnie. Niczego nieświadomy luzak płynie sobie kraulem, opalony i wesoły, bo ma wakacje i nie wie, że w głębinie już płynie do niego z rozwartą japą rekin ludojad i za chwilę zostanie po luzaku tylko czerwona plama na wodzie i kolorowe kąpielówki. Niestety, w jakimś momencie życia może paść na nas.

Piątek, czyli niespodziewany
koniec mojego lata

Tego dnia, kiedy właśnie zamierzałam smażyć placki, mój mąż oświadczył, że ode mnie odchodzi. Kiedy na kobietę spada mroczna wieść, to ona zwykle rozpacza, panikuje, więc i ja poczułam napływ łez, strach i postanowiłam komuś to wypłakać, bo zwariuję! Tacie – nie, bo nie chcę go denerwować, Grześkowi nie, bo z synem o takich rzeczach? Z Igą gadać? Nie, bo synowa z niej miła, ale nie jesteśmy aż tak blisko. Z mamą nie, bo nie znam telefonu do nieba, a szkoda. Do wujka Gienia nie, bo może dojść do rozlewu krwi, za stary jest, żeby iść za kratki za zabójstwo. Do Włodzia też, bo zaraz mi się wpatałasi ze swoimi męskimi komentarzami, a dzisiaj tego kompletnie nie potrzebuję. Jezu, no! Z kim mam pogadać?! Komu wylać to dziwne uczucie zaskoczenia, zdumienia, lęku, bólu?

***

Wiem. Agata! Ona mi powie przynajmniej, co mam robić, ćwiczy jogę, niech mi pomoże, bo się normalnie duszę!

– Halo, Agata?

– Tak.

– Cześć… – łapię oddech – …Marianna.

– Płaczesz? Ojej. Stało się coś?… Chcesz przyjść? – Taka natychmiastowa reakcja prawie obcej osoby. Niesamowite.

– Mogłabym? Nie za późno?

– Chodź! Dasz radę?

I poszłam do niej, jak stałam, tylko umyłam ręce i włożyłam drewniaki. Siedziałam u niej w tym wielkim salonie, była już prawie noc, pachniało drzewko sandałowe z palonej trociczki. Agata słuchała mnie z uwagą.

– …tarłam te ziemniaki, normalnie, ręcznie, bo mi się malakser rozwalił, zresztą wiesz, tych kilka ziemniaczków na dwie osoby można ręcznie! Kupiłam stare ziemniaki, duże, szybko szło – paplałam, niepotrzebnie motając się w szczegóły – i wraca Mirek z pracy… – mówiłam, zachłystując się łzami.

– Mirek to…? – Agata uściśla.

– Mój wieloletni mąż. Za chwilunię dosłownie będzie miał sześćdziesiąte urodziny. Mam w biurku prezent dla niego! Ty wiesz?… O, ja głupia!

Agata wstaje, wychodzi i wraca z chusteczkami. Podaje mi je i gładzi mnie po głowie.

– Mów, spokojnie.

– …no i ja utarłam już te ziemniaki, mieszam z jajem tę masę, i on wchodzi do domu. I wchodzi normalnie do kuchni, i siada, i mówi do mnie z marszu, że chce się wyprowadzić. Ja, że jak to „wyprowadzić”? On, że normalnie, że mu przykro, ale że tak będzie najuczciwiej i że przecież musiałam zauważyć, że od dawna jest między nami nie najweselej i że… no, odchodzi.

– A jak między wami jest? – pyta Agata.

– Wiesz, no… Jak to ująć? My jesteśmy małżeństwem od dawna. Nasz syn ma prawie trzydzieści lat, więc nie szczebioczemy już jak papużki, ale nie ma wojenek, afer, normalny, kurczę, związek, jakich miliony!

– …seks?

– …sporadyczny, ostatnio wcale, bo… Oj, głupio mi trochę.

– Dobrze, daj spokój, dojdziemy i do tego – uśmiechnęła się. Wzięła mnie za rękę i powiedziała bardzo spokojnie: – Wiesz, Maryniu, że to nie koniec świata?

– Nie – odpowiadam jak dziecko, bo tak naprawdę, jak mi to Mirek powiedział, to poczułam, jakby mi ktoś dał w łeb kijem od bejsbola.

„Marianna, ja się wyprowadzę, no bo ja… odchodzę”. I zamilkł.

***

To jest ta chwila, kiedy nie powinnyśmy być same. Agata też tak uważa. Potrzebne nam są babskie plociuchy, wsparcie, ocieranie łez i przytulanie! No tak, dokładnie tak! To była moja pierwsza psychoterapia. Kiedyś to się nie nazywało „grupa, terapia”. Smutna, zła albo załamana kobieta biegła kilka zagród dalej, do „starszej we wsi”, i w zależności od wagi sprawy gadała ze starszą sama albo jeszcze z kilkoma innymi, a one ją tuliły albo głaskały, gadały, słuchały… Babski krąg.

Agata miała dla mnie masę czasu i cierpliwość. Przyszłam do niej w dresie, znaczy w spodniach od dresu i podkoszulku. Było ciepłe lato, a to kilka przecznic zaledwie, wieczór, więc poszłam do niej szybko, nie wiedząc, co czuję bardziej – zdumienie czy poczucie bycia kompletnie odrzuconą.

Relacjonowałam jej od początku, przeżywając to raz jeszcze jak na cofniętym ﬁlmie.

***

Piątkowe popołudnie, nasza kuchnia. W misce mam starte ziemniaki, wbijam jajka do tej masy, słyszę, że wchodzi Mirek.

– Myj ręce, bo już ci smażę placki! – wołam.

– Marianna, nie będę jadł – odpowiada mi poważnie.

Trochę zła wychodzę z kuchni na korytarz i patrzę na niego wnikliwie. Miał wypadek? Pacjentka im zmarła na stole? Ale on stoi normalny, odstawił teczkę, w ręku trzyma tylko kluczyki i wzdycha, gapi się na mnie.

– Ja… ja się chcę wyprowadzić – mówi.

Wróciłam do kuchni i stanęłam przy oknie. Nie zrozumiałam. To nie ten ﬁlm!

Wszedł za mną.

– Przepraszam cię, Marianna, chciałbym odejść bez wojny, znaczy wyprowadzić się. Pogadajmy.

Stałam w tej naszej małej kuchni jak żona Lota. Odstawiłam miskę i poszłam do pokoju. Jak kukła, a w głowie miałam ul, zwariowane pszczoły huczały, nie dając myśleć. Usiadłam w fotelu koło stoliczka, nalałam sobie koniaku. Koniak jest dobry, mnie lekko uspokaja, ale ja byłam spokojna. Tylko co jest grane?…

Mirek wszedł i nalał sobie whisky. Usiadł na tapczanie. Ma ten swój wyraz twarzy, kiedy czeka go wysiłek i potrzebuje skupienia. Zdejmuje okulary, kładzie koło szklaneczki i zakrywa twarz rękoma. Zbiera się w sobie.

– Przepraszam, że wysłałem tego maila, ale obawiam się, że gdybym tego nie zrobił… Wiesz, wrzuciłem ci do ogródka granat i teraz wiem na pewno, że muszę podjąć o tym rozmowę. Inaczej byłbym się gryzł w język i odkładał.

– Jakiego maila? Ja od dwóch dni nie czytałam poczty. Ty piszesz do mnie maile?! Mirek, zanim zaczniemy na poważnie…

– To jest poważne, Mańka. To jest, zapewniam cię, poważne.

– No to już się boję… – prowokowałam go. Nie wiem, czemu to powiedziałam, to było głupie, ale chciałam jakoś złagodzić jego ton. Maila mi wysłał? Pewnie z dyżuru.

– Jeśli możesz, nie przerywaj mi – prosił. – Mania, ja szanuję ciebie i nas i że tak żyjemy, wiesz, bez tych wszystkich afer, jak inni, i że właściwie to… no, było zawsze normalnie, ale przecież już mamy za sobą kilka rozmów, sygnalizowałem ci, że taki stan pewnej stagnacji, chłodku, bylejakości męczy mnie, uwiera…

– Mirek, no ale jak dotąd na niczym nie stanęło. Ja nigdy właściwie się nie dowiedziałam, o co chodzi. Sądziłam, że to są takie twoje… że to jak moja menopauza, taka twoja…

– …andropauza? Zapewniam cię, to nie to!

– No, a co? Znudziłam ci się? – wybucham niepotrzebnie. – Mirek, czego ty się spodziewałeś? Że ja pójdę do kliniki piękności i wrócę jako replika Kim Basinger, odmłodzę się jak Ałła Pugaczowa za dwieście tysięcy dolarów dla Kirkorowa?

– Zwariowałaś? Co ty mówisz?!

– No, jak to? A o co chodzi? Przecież to ty pracujesz w klinice przywracającej kobietom urodę wewnętrzną, więc może zrób mi plastykę pochwy, zawieź do Zdziśka, niech mi odejmie ze dwadzieścia lat… No bo w czym rzecz? Nie rozumiem.

– Ale… To kompletnie nie o to chodzi! Marianna, kurczę, nie wiem, jak ci to powiedzieć. Próbowałem kilka razy, rozmawialiśmy przecież, że to już jest… drewniany układ. Prawie nie rozmawiamy ze sobą tak, jak kiedyś, ty robisz swoje, ja swoje, jak para grzecznych i uprzejmych lokatorów. Każde z nas ma swoje sprawy i spraw wspólnych już żadnych poza czynszem i Grześkiem.

– Grzegorz, Tadzio to mało?!

– Pomyśl trochę, Marianna. To dużo?! Oni mają swoje życie! Co mamy wspólnego ze sobą – ty i ja? Że sobie raz w tygodniu powiemy, że Grzegorz dzwonił, że Tadzio ma wysypkę? I to ma być ta wspólna część zbioru?

– Nie „ma być”, tylko „jest”.

– No jest, nie łap mnie za słowa. Ale to ma być powód, dla którego będziemy tak do końca życia dreptać sobie po śladach w domu. Jeśli tak ma już być zawsze, to ja tak nie chcę! – powiedział to dobitnie i kończąco.

– Ale… ja nie rozumiem…

– Zdałem sobie sprawę, że kiedy jestem w domu, jestem takim smutnym kapciem, i że zaraz przejdę na emeryturę i… zwariuję.

Ach! On się boi emerytury! To taka męska smuga cienia! – rozumowałam. – Takie chwilowe załamanie! Może chce trochę kawalerskiego życia? Niezbyt miłe, ale cóż, okej. Skłonna byłam jak ten „Anioł, nie kobita” dać mu tę frajdę, urlop.

– Chcesz sam wyjechać na jakiś czas?

– Nie! Chcę odejść, Marianna. Ja nie chcę iść pobiegać na podwórko, nie jadę do sanatorium. Ja odchodzę. Ustalimy jakieś porozumienie, ja wiem, że to moja wina i gotów jestem ponieść konsekwencje, ale ja już dłużej nie chcę. I kiedyś to zrozumiesz, że to nie jest nic przeciw tobie – dodał cicho, prosząco, tłumacząco.

– No to sobie idź… – powiedziałam sucho i wstałam. – Idź już.

– A co z wydawnictwem? – spytał troskliwie. – Mówiłaś, że chcesz zmienić?

– A, daj spokój… – mruknęłam, dając mu tym samym znak, że skończyłam na dzisiaj. Nie wiem, czemu oczy nabiegły mi łzami.

Poszłam do swojej łazienki, bo my faktycznie mamy teraz każde swoją. Ja swój pokój, swoją łazienkę, swoją szafę i Mirek swój pokój i swoją łazienkę, swoją szafę. Ja mam swoje życie, on swoje… A teraz będzie miał swojsze – pomyślałam żartobliwie, ale do śmiechu to mi nie było. W łazience stałam przed lustrem i patrzyłam na siebie, a sens Mirkowych słów podpełzał mi do rozumu powoli, powoli, żeby wrzasnąć do mnie z całą mocą: ODCHODZI OD CIEBIE!

Kompletnie zaskoczona poczułam prawie ﬁzyczny ból, skuliłam się wewnętrznie i rozpłakałam cicho. Nie miałam pojęcia, czemu płaczę. Może to odruch, że jak złe wieści, to się płacze?

Po tej rozmowie Mirek wziął swoją walizeczkę z kosmetyczką i poinformował mnie łaskawie, że w sobotę przyjdzie po resztę swoich rzeczy. Uśmiechnął się jakoś głupawo i zobaczyłam, jak zamykają się drzwi. Kompletnie straciłam grunt pod nogami, poczucie sensu. W kuchni ta miska pełna masy ziemniaczanej z jajkiem już całkiem sczerniała, a mój mąż z trzydziestoletnim stażem małżeńskim pakował się na pewno w tej chwili do samochodu i odjeżdżał. Scena jak z tragikomedii.

***

Agata słuchała mnie uważnie.

– Powiedział, że w sobotę przyjdzie po swoje rzeczy. To jutro, prawda? – uzmysłowiłam sobie. – O, kurczę!…

– No, jutro. To nie wracaj! Zostań u mnie.

Przyniosła butelkę wina.

– No co, nie zaszkodzi – wyjaśniła.

W milczeniu wypiłyśmy po dwa kieliszki.

– Kopnął mnie w dupę jak psa… – przemówiłam nagle żałośnie, podlana winem na pusty żołądek, więc weszło mi pod sam dekielek. Wstałam i parodiując Mirka, rzuciłam:

– Odchodzę, kochanie! – i siadłam z powrotem.

– Czujesz się tak, jak chcesz się czuć. Czujesz się jak skopany pies? To dlatego, że nikt cię dawno nie przytulił. Wiesz co? Zrobimy seans! – Agata zapaliła świeczkę. Było mi wszystko jedno. Beczałam, czułam się podle, niech ona coś z tym zrobi! I zrobiła! Przytuliła mnie i powiedziała:

– Światło świec ściąga duchy zmarłych. Twoja mama na pewno jest tutaj. Jakby mogła, to ona by cię teraz głaskała jak ja i mówiła: „Moja mała dziewczynka, moja Marianna kochana!”.

– „Mania”. Mama mówiła „Mania” – mruczę.

Dobrze mi. Wzdycham lekko, wreszcie oddycham głęboko, a Agata mówi dalej:

– Mania, mądra moja córeczka, wyrosła na taką fajną kobietę.

– Nie „fajną”.

– Czemu nie?

– Bo jak mama żyła, nie mówiło się „fajną”. Tego słowa jeszcze nie było… Oj! Już mi się język plącze, bo pijaniutka jestem, ale tak mi jest dobrze! Chyba faktycznie czuję tu mamę. No… Ona by mnie zrozumiała i pocieszyła!

– Oczywiście, ona doskonale wie, że mówi się „fajna”, że masz już pięćdziesiąt lat i że ci smutno, Manieczko. I mama mówi ci, że nie możesz nawet myśleć, że cię Mirek kopnął w dupę jak psa, bo jesteś mądrą, fajną Manią i dasz sobie radę. A teraz śpij.

Nie trzeba mi tego powtarzać dwa razy. Powieki mam ciężkie, oddech głęboki, zasypiam nareszcie. Dobrze, że przyszłam do Agaty! Chciałam jej to powiedzieć, ale mi nie wychodziło:

– …dobszszsz, że pyszłam tu…

– Co? – Agata pochyla się nade mną.

– …nis… – zasnęłam.

Singielka to ja?

W sobotę po dwunastej Agata odprowadziła mnie do domu spacerem. Samochód Mirka jeszcze stał od ulicy pod garażem, bo ja swój miałam w środku. Pokazałam go Agacie.

– Tu mieszkasz? – spytała.

– Od matury. Mirek nigdy nie chciał się przeprowadzać! Do wczoraj!

Nagle mnie to rozśmieszyło.

– No, idę!

– Dasz radę? – spytała mnie.

Wzruszyłam ramionami.

– Mam to w dupie! Myślę, że to on się będzie czuł jak jeleń błotny. Ja jestem u siebie.

– Brawo! To pa.

Weszłam do domu. Nie ma śladu pakowania, ale wiem, że Mirek jest mistrzem porządku. Wychodzi z kuchni.

– Gdzie byłaś?! Czekam na ciebie od godziny! Dlaczego nie wzięłaś komórki?

– Nie rozumiem. Tym się przejmujesz?

– Nie udawaj… Dobrze wiesz, że miałem prawo się denerwować.

– Byłam u koleżanki, nic takiego. Czyżbyś miał mi coś nowego do zakomunikowania?

– Nie dam rady wszystkiego zabrać naraz… – Stał taki niby normalny, a jednak nie taki jak zawsze, zdecydowany, pewny siebie i szybki. Chyba czuł się głupio.

– To mówisz, że czekałeś na mnie.

– No jasne, przecież nie będę uciekał jak złodziej. Wystarczy, że czuję się nie najlepiej w tej roli.

Usiadłam w kuchni szara, wymiętoszona, w tym przepoconym podkoszulku i spodniach od dresu, z nieumytymi włosami, z twarzą bez śladu makijażu. Starałam się zawsze wyglądać ładnie, ale teraz nie. Teraz byłam ładna dla siebie w środku, to mi wystarczy! Mama mi to powiedziała wczoraj podczas seansu!

– To znaczy, jak się czujesz? Może powiesz coś więcej? – spytałam go jak rasowy terapeuta.

– Porozmawiamy, jak wrócę po resztę, dobrze? No, to jadę.

Trochę mnie zbił z pantałyku. Wziął dwie walizki i poszedł do samochodu. Zerknęłam do pokoju, tam miał jeszcze cztery kartony czegoś.

***

Tego popołudnia stałam się singielką.

I niech mi nikt nie wmawia, że to się robi z wyboru, że to jest świadoma decyzja, że się odzyskuje wolność. Gówno prawda! Sama to ja umiałam być. Jak się ma męża lekarza, to nocne dyżury, nagłe zastępstwa, praca na dwóch etatach (szczególnie w PRL-u dała nam w kość) to chleb codzienny. To harówa, ale i dała nam niezłe pieniądze. No może nie kokosy, ale nie była to urzędnicza pensyjka. Mirek był obrotny, brał się do różnych prac, a kilka dobrych lat temu zaczął pracę w prywatnej klinice Pro-Fem, u kolegi Zdzisława W., znanego ginekologa chirurga. Przez te trzydzieści lat nie mieliśmy czasu na to, żeby się sobą znudzić, ale i może nie mieliśmy czasu na zżycie? Siedziałam z Grzesiem długo na wychowawczym, do przedszkola poszedł tuż przed szkołą tylko po to, żeby się usocjalizował. Pracowałam, Mirek pracował i często byliśmy w domu „na mijankę”, Pan Grzegorek bywał dzieckiem z kluczem na szyi. Właściwie to ja przez pół życia byłam sama, no ale nie samotna!

Teraz łaziłam po pustym domu i zastanawiałam się, co czuję. Telefon. Dzwoni Grześ. No, trudno…

– Halo, cześć synek!

– Cześć, mamo. Co u ciebie? Wczoraj nie odbierałaś.

– Byłam u koleżanki, bez telefonu, upiłam się i zostałam na noc.

Cisza. Wreszcie wzdycha i mówi:

– To znaczy, że wiesz, bo gadałem z ojcem.

– Grześ… czy ty wiedziałeś?

– Mamo, zanim mnie zalejesz pretensjami, ustalmy jedną rzecz. Kocham was oboje i nie mogę… Wy nie możecie mną manipulować i kazać mi zajmować stanowisko.

– Tak… No, masz rację, ale od kiedy wiesz? Kiedy tata z tobą rozmawiał?

– Był tu, w Krakowie, tydzień temu. Poszliśmy na męską kolację, wszystko mi wyłuszczył. Obiecałem, że nie dam głosu, zanim on tego z tobą nie załatwi. Miał z tobą rozmawiać następnego dnia. Mamo… to dla niego bardzo trudna decyzja.

– Och, biedaczek – wyrwało mi się.

– No, widzisz, ja wiem, że jesteś zdruzgotana, ale kiedy tak mi wyłożył wszelkie swoje karty… Mamo, on też ma swoje racje.

Milczę.

– Mamo… no co ci mam…

– Nic, synku. Tylko nie wiem, co dalej.

– Mamo, pogadaj z tatą. Ja wiem tylko, że jemu jest strasznie przykro, że wolałby, żebyś była wredną małpą, a ty jesteś przecież…

– No jasne, jasne, aniołem jestem… – jestem sarkastyczna, jestem smutna.

Niezręcznie mi rozmawiać z synem o tym, że jego ojciec, a mój mąż rzuca mnie w cholerę.

– No dobrze, Grzesiu, ucałuj Tadzia i Igę. Pogadamy jakoś później.

Świetnie się trzymałam jeszcze do tej rozmowy i… pękłam.

Rozwalił mnie mój syn! Obaj panowie sobie pogadali o mnie jak o jakimś przypadku medycznym! Znów się popłakałam, mimo rozmowy z Agatą. Czułam, że to irracjonalne, powinnam być wściekła, rzucać talerzami czy jak…? I żeby zapełnić czas, wzięłam się do sprzątania. Ruch dobrze robi na płacz, z mety przestaję, tylko się muszę zmusić do wyjęcia odkurzacza. Po umyciu podłóg przypomniałam sobie, że w poniedziałek przecież przychodzi moja milcząca ﬁlozoﬁcznie Gala, Galina – Ukrainka, żeby posprzątać. A tu wszystko ogarnięte. Trudno, coś wymyślę albo nabrudzę! A teraz może popracuję?

Otworzyłam komputer i faktycznie, w poczcie znalazłam mail od Mirka, w którym informował mnie, że „…odczuwa wielką potrzebę poważnego porozmawiania, ale zazwyczaj kiedy siadamy i on wykłada karty na stół, że nasz związek przechodzi kryzys, że prawie już nie rozmawiamy, że nie mamy wspólnych światów…”. Zaraz… „wspólnych światów”? To nie jest jego język…

Że nie mamy wspólnych światów, że nam się ścieżki rozchodzą, to ja go gaszę i zagaduję, i nigdy jeszcze nie doszliśmy do żadnych konkluzji.

No, ma trochę racji, że jak kilka razy prowadziliśmy poważną rozmowę, to mnie się wydawało, że to jest z jego strony takie pytanie, co się dzieje, i że ja powinnam mu odpowiedzieć, że wszystko jest w porządku, że tak to bywa, że mamy tyle lat, ile mamy, i że… Może faktycznie go zagadywałam, nie słuchałam. Podobno mężczyźni mówią dziennie około trzech tysięcy słów, a kobiety szesnaście tysięcy. Są i rekordzistki walące rekordy, ale ja do nich nie należę. Mirek też raczej milczący, więc nie wyłuszczał należycie swoich racji. Teraz wreszcie zebrał się w sobie i mam jego szczerość, znaczy nie mam Mirka w domu. Jest jak zawsze, jak podczas jego dyżuru, tylko ja mam świadomość, że on… i tu mnie nagle olśniło! Może jest u kobiety, z którą jest… zadowolony, szczęśliwy? Ależ mnie to zabolało! Kobieta! Kobieta?! Kiedy? Jak? Aż się spociłam na tę myśl i przysiadłam.

Właśnie dlatego, że siedzę tu teraz sama, a on zapewne w jej ramionach.

Czy ja… jestem zazdrosna? Po tylu latach, no, może nie żaru, ale… Ścisnęło w żołądku, i to jak mocno!… Kobieta! Że też nie pomyślałam!

Kręcę się po kuchni. Powinnam coś zjeść. Powinnam? A co to, umrę, jak nie zjem? W lodówce niewiele co jest. Miska po ziemniakach umyta, prawda, tarłam ziemniaki. Ciekawe, usmażył sobie te placki czy nie? W kuchni wszystko czyste. Wyniósł śmieci. Zawsze on wynosił. Zrobiło się ciemno, choć to jeszcze nie ta pora. Niebo się zaciągnęło ciemnymi, ciężkimi chmurami, moja katalpa za oknem szumi swoimi wielkimi liśćmi, bo zerwał się wiatr. Może będzie letnia burza? Późne lato, późna burza. Chyba zaraz chluśnie. Czeka mnie samotny wieczór i jutro, i… pojutrze, i w ogóle to chyba już całe życie, a on tam… No właśnie, gdzie? Z kim? Zamyśliłam się.

Fuj, jak śmierdzę! Muszę się wykąpać.

Mówi się, że lubimy kąpiel, bo przypomina nam kołysanie w wodach płodowych. Kiedyś mogłam tak godzinami się kąpać, taplać, a teraz nie. Może zbrzydły mi wody płodowe? Jakbym się teraz utopiła, tobym się tu rozkładała aż do przyjazdu Mirka po te jego rzeczy. Pies z kulawą nogą się mną nie zainteresuje… Tata przywykł, że czasem nie odbieram, wujek też. Tato się nie nagrywa na sekretarkę, a wujek – owszem. Zazwyczaj mówi: „Halo? Pani ładna, pani oddzwoni – co?”. Znów mnie wzięło na żal. Ten deszcz to się tak zbiera i zbiera, i coś się zebrać nie może, stwierdziłam po wyjściu z wanny. Zrobiło się duszno, więc otworzyłam balkon w pokoju Mirka i okno u siebie, usiadłam poza zasięgiem przewiewu, na moim ukochanym starym tapczanie, żeby pomyśleć. Piknął esemes od Mirka: Wysłałem ci maila.

Wzięłam laptop na kolana, mail był faktycznie:

Mańka. Jest jak jest, mam nadzieję, że porozmawiamy. Mieszkam na razie w klinice, w pokoju gościnnym, na ostatnim piętrze. Pod koniec tygodnia albo nawet później wpadnę po resztę gratów, bo nie chcę, żebyś się o nie potykała. Sama zobaczysz, że niewiele się zmieni, a nawet polepszy, tylko daj czasowi trochę popracować. Błagam, nie bądźmy wrogami – Mirek.

W klinice na pięterku? To znaczy, że nie do kobiety! One zazwyczaj mają jakieś mieszkanie, chyba że to mężatka, to nie… A nie wynajmowali garsoniery? Garsoniery! Śmieszne. Jak z jakiegoś taniego romansu Danielle Steel czy co. Ma kochankę czy nie? Nawet jak go o to spytam teraz esemesem albo mailem, to mi nie powie, znam go. Muszę zaczekać.

Agata mi poradziła, żebym sobie przeanalizowała swoją przeszłość, żebym pomyślała i odpowiedziała na pytanie: czego żałuję? Mam ocenić nasze małżeństwo. Powinnam zrobić takie podsumowanie życia. „Poukładaj sobie zdjęcia na dwie kupki. Na jedną kładź te, do których chcesz wracać, a na drugą te, które byś najchętniej podarła”.

Okej. Jest wieczór, co mam innego do roboty?

Wyblakłe fotki

Wzięłam z półki wielki album ze zdjęciami i usiadłam po turecku w bawełnianych legginsach i koszuli z wielkim kotem na przodzie.

Zdjęcia z naszego ślubu. Jeszcze na ﬁlmie Agfy, pożółkłe, przekłamane kolory. Został żółty, brązowy i ﬁoletowy, inne zblakły strasznie. Mirek naprawdę wygląda śmiesznie z plerezą długich włosów, w złotych okularach typu łezka, w czekoladowym garniturze, jaki kicz i brak gustu! A ja… Kremowa sukienka z rozciętymi wzdłuż rękawami, dopasowana. Taka lata dwudzieste. Trwała na głowie. Okropna! O, ale jaką miałam ﬁgurę! We włosach kapelutek „pastylka” z woalką. Pretensjonalne. No, ale taka była moda!

Mama nie doczekała ślubu. Mój tatko i wujek Gieniu wiernie obok mnie. Przystojniaki, w garniturach. Jacy poważni! Tatko bez jednego siwego włosa! Gieniu już lekko szpakowaty na skroniach, niższy od taty. Rodzice Mirka – nie widać po nich zachwytu, ale byli uprzejmi.

Zdjęcia z wesela u nas, pod Otwockiem. Stoły w ogrodzie, piknikowo, swobodnie! Mądrze to wymyślił wujek Gieniu! Najpierw chcieliśmy elegancko, w knajpie, jak wszyscy, ale wuj powiedział:

„Ty nie jesteś – wszyscy. Ty, Marian – mówił do mnie, bo byliśmy jak dwaj kumple – jesteś wyjątkowa”. Stać nas było nawet na jakiś Zajazd Napoleoński, ale trochę wbrew oczekiwaniom rodziców Mirka postanowiliśmy zrobić country… Wtedy to było kompletnie niemodne, nikt tak nie robił – kaszanki i kiełbasy z grilla, karkówka, kotlety, ogórki kiszone, chleb, smalec, żurek z wielkiego kotła! Kobylińska była najpierw zgorszona, że to wiejskie wesele. „A nie? – śmiałam się – ja wieśniaczka jestem! Pan doktorek bierze sobie wiejską dziewuchę za żonę!”.

Zdjęcie moje w ciąży tu, na Zwycięzców, na balkonie. Miałam wtedy wyłamaną górną lewą czwórkę i nie chciałam zdjęć. Okropne, żenujące zdjęcie! Szczerbata – fuj! Jak ja mogłam tyle zwlekać? Ach! Nie było pieniędzy na dentystę, spłacaliśmy jakąś pożyczkę.

A tu tuż przed porodem, siedzę z nogami na taborecie. Puchły mi i musiałam je trzymać wysoko. Brzuch mam pod samą brodę, jakbym nosiła bliźniaki. Wciąż z tą wyłamaną czwórką, zrobiłam ją później, jak Grześ miał roczek.

O! Tu już jest Pan Grzegorek. Pamiętam ten becik, stary, z koronką, ocalał u ciotki Jadwigi, podobno jeszcze mama się w nim chowała. Stareńka ciotka, zanim poszła umrzeć u sióstr, wysłała ojcu walizkę z pamiątkami rodzinnymi mamy, ciotki i wuja Józefa, którego prawie nie znałam, a który zmarł też w domu opieki przy klasztorze, koło Kozienic. Jakieś zdjęcia, dokumenty, ten becik, kościane grzebienie babci, ryngraf, odznaczenia i nie wiedzieć czemu rękawiczki z cieniutkiej koźlej skórki. Zgubiłam je.

Grzesia urodziłam w szpitalu wojskowym na Grochowie. Tam pracował Mirek jako cywil. Zabroniłam mu asysty, a on strasznie się złościł. Wysłał do mnie koleżankę. Rodziłam długo i boleśnie, nie ma co wspominać.

O! A tu pani Miecia, jedyne jej zdjęcie z Grzesiem. Siedzi bardzo wzruszona w fotelu, stareńka i siwa, pomarszczona, w swoim kwiecistym szlafroku, a on u niej na kolanach. Bałam się, że spadnie. Był sporym dzieckiem, a ona miała takie chude rączki i była już taka wiotka… jeden jego ruch i spadłby! Zmarła niedługo potem. Dalsze zdjęcia to już dużo Grzesia i nas.

Pan Grzegorek siedzący na żółtym plastikowym nocniku z moją małpą w objęciach. Ale wyliniała! Pamiętam, jak ojciec ją spalił zaraz potem, w sadziku, kiedy palił liście, bo się przetarła i sypały się z niej trociny.

Grzegorek w przedszkolu, w stroju kowboja. A tu w szkole z grupą dzieci. Pani trzyma kartkę z napisem 3A. Tutaj u dziadka Michała na barana, to na jabłoni, następne na moim orzechu. Uwielbiał to miejsce na gałęzi bardziej ode mnie. Z dziadkiem zmontowali tam prawdziwy domek na drzewie i drabinę i bywało, że całą niedzielę bawił się tam. Jakby go w ogóle nie było! Miał bardzo rozwiniętą wyobraźnię.

Zdjęcie Mirka z Grzesiem w Świdrze. Mirek uczył go pływać. Jakie wymoczki! Mirek, chudy golas w bistrowych slipkach, bez okularów wygląda dziwnie. Jakby miał zeza… To było takie ciepłe lato i często bywaliśmy u ojca, często kąpaliśmy się w Świdrze. To miejsce było sztucznie pogłębione, bo czasami, jak Świder podsychał, to był strumieniem ledwie, a ktoś pogłębił tu dno koparką i zrobiło się kąpielisko.

Grześ u taty na wsi, sam spał w moim panieńskim pokoiku, bo stamtąd miał blisko, przez okno, na stary orzech, i nie bał się, a my z Mirkiem na górce, w krzywym pokoju. Mama go lubiła i urządziła z pietyzmem. Niby taki pokój gościnny, i chociaż pokój mamy na parterze był wolny, my woleliśmy ten przygórek – jak mawiała mama. I właściwie tylko tam… Tak, tam seks stał się znów bardziej, no, soczysty, bo po urodzeniu Grześka miałam długi czas niechęci i właśnie tam, na przygórku, odzyskiwałam wigor. Fajnie było… Już kiedy jechaliśmy do tatki na sobotę i niedzielę, wymęczeni całym tygodniem, uśmiechaliśmy się do siebie w samochodzie, wiedząc, co nas czeka.

Czasem w soboty przyjeżdżał wujek Gieniu, ale rzadko. On z tych dyskretnych, nie chciał nam przeszkadzać, i zdaje się, że miał wtedy nadzieję na nowy związek z pewną panią Julią. Nic z tego nie wyszło. Mało mam zdjęć wuja.

Lubię to zdjęcie! To Grześ, Mirek, tatko, Kobyliński i Goguś – ukochany pies ojca. Ojciec mówił, że to kundel, a mnie on wygląda na golden retrievera. Wtedy w ogóle to nie było ważne. Goguś jako młode szczenię po prostu przyszedł. Wszedł na posesję, bo ktoś zostawił uchyloną bramę, i został przez zasiedzenie! Podobno miał takie uwodzące, zalotne spojrzenie zza ramienia, że ojciec nazwał go Gogusiem. Kobylińskiemu, wiernemu przyjacielowi i współpracownikowi taty, to przez usta nie chciało przejść, więc wołał „Gogi”. Wszyscy się ustawili do zdjęcia jak u fotografa. Aż dziwne, że i Kobyliński się zgodził, zawsze taki był i jest wstydliwy.

Ja z Gogusiem na werandzie. Ja śpiąca w hamaku. Pan Grzegorek śpiący w hamaku z miśkiem. Ja z koszem grzybów, a obok wanienka Grzesia pełna maślaków. To był rok! Koniec tego albumu. Wystarczy. Inne pooglądam później.

***

Nie zauważyłam, kiedy zaczęło padać! Cholera jasna! Na pewno już się nalało do pokoju Mirka! Beznadziejnie głupio położyliśmy terakotę na balkonie, znaczy ja nie dopilnowałam faceta i zrobił spad do mieszkania. Gdy są drzwi otwarte, zalewa pokój. Masz ci los! Mieliśmy to wymienić… Mirek się uparł, że sam to zrobi.

– Gówno zrobi – powiedziałam na głos.

Była już noc, kiedy skończyłam zbierać kałużę wody i osuszać podłogę. Przebrałam się, wciąż wściekle lało, a ja zawinięta w koc oglądałam ﬁlm z Szaﬂarską Pora umierać, gdy nagle poczułam się piekielnie głodna. Tam jest taka scena, jak Danuta Szaﬂarska smaruje sobie chleb masłem na śniadanie. Najzwyklejszą pajdkę chleba smaruje najzwyczajniejszym masłem, i już! A my dzisiaj zaglądamy do lodówki i jak nie ma sera, wędlin, jogurtu, pomidorów i cholera wie czego jeszcze, mówimy: „pusta lodówka”. Zachciało mi się takiego masła i takiego chleba! Oj, i to jak bardzo!

Kiedy mieszkałam z rodzicami w Woli Karczewskiej, mama mówiła na to miejsce Zamoście, bo było za mostkiem w lewo, Kobyliński przynosił czasem chleb, który piekła jego żona. Jeszcze taki ciepły. Siadaliśmy w kuchni z mamą i tatkiem wkoło stołu, ja klęczałam na krześle, i każdy miał w ręku pajdę. Każdy chciał „dupkę”, jak mawiała Pela, ale ja ją dostawałam, bo byłam najmłodsza. Smarowaliśmy chleb masłem, soliliśmy i każdy jadł. Ja pracowicie odrywałam twarde kąski zębiskami i chrupałam głośno na złość mamie i tacie, którzy udawali, że mi ją chcą odgryźć. Mama mówiła: „Ja to wolę od pieczonego kurczaka” i zamykała błogo oczy, jakby jadła Bóg wie co. Nie lubiła kurczaków, ja uwielbiałam, więc mówiłam: „Ja nie! Kocham kurczaka!”. A ojciec mówił: „Kocham taki chlebuś!”. Poczułam tak niesamowitą chęć na taką pajdę chleba z masłem, że zatrzymałam ﬁlm, włożyłam drewniaki, wzięłam parasol i pobiegłam do delikatesów nocnych, które są vis-à-vis naszego bloku, przeskakując kałuże.

***

Głucha noc, w sklepie nikogo nie było. Znalazłam chleb udający wiejski i jakieś masło udające wiejskie. Kupiłam też koniak. Senna kasjerka nawet nie spojrzała na mnie. Takimi samymi skokami, rozbryzgując kałuże, doskakałam w tej ulewie do domu. Uff! Chleb pokroiłam w pajdy i podgrzałam w tosterze, niecierpliwiąc się. Na zbyt ciepłym masło by się roztopiło, więc go studziłam… suszarką do włosów. Wariatka, ale nikt mnie nie widzi! Ile głupich rzeczy robimy w samotności, bo nikt nie widzi! Wreszcie posmarowałam grubo masłem – no, jakaś to namiastka jest!

Nareszcie znów siadłam na tapczanie, włączyłam ﬁlm, Danuta Szaﬂarska mogła teraz spokojnie jeść swoje śniadanie. Ja też je jadłam w środku nocy. Potem wypiłam koniaku, ale tylko ciut, i poszłam spać bez specjalnej rozpaczy. Nawet bez smutku, bez łez, w ogóle bez niczego.

***

Obudziłam się – nie pada, ale jest pochmurno, brzydko. Wstać mi się nie chce, bo z mety sobie przypomniałam, że Mirka nie ma, że się spakował i odszedł. Odszedł? W domu często go nie było rano, a jak wracał z nocnego dyżuru, to albo się mijaliśmy, albo on szedł do siebie spać bez słowa. Teraz nie ma go tak… z deﬁnicji. Nie jakoś tymczasowo – nie ma, bo powiedział, że ODCHODZI. Wciąż nie bardzo to pojmuję, choć słowo rozumiem. Leżę i nie wiem czemu w kącikach oczu zbierają mi się łzy. To jednak smutne, dołujące… Żeby był jakiś powód! Żaden! Spokojny związek bez burz, bez… niczego! No właśnie, bez niczego, no ale to chyba lepsze niż jakieś aferki, awantury? A może nie? Może nasz był zwyczajnie już martwy i dlatego Mirek się wyprowadził?

***

Ten tydzień był koszmarny. Jakie to szczęście, że ja nie muszę codziennie na ósmą! Wstałam zapuchnięta, bo przyszła Gala sprzątać, a ja zasnęłam dopiero nad ranem! Trudno.

Czekam na wznowienie mojej książki, wywiadów ze znanymi ludźmi o najdziwniejszych kulinariach. Aż dziwne, że wznowienie, teraz nic się nie wznawia. Kulinariami zajmują się wszyscy.

Moje Indie sobie poszły do kolejnych wydań naszego kolorowego pisma dla średniozamożnych kobiet, a ja teraz mam więcej luzu i nowy pomysł dopiero mi się lęgnie w głowie. Chcę już zakończyć to pitraszenie, przyprawy, gotowanie w trawie, bo tych, co gotują, jest teraz nieziemski wysyp! Teraz każdy zrobił karierę kucharską – siostra zakonna, skoczek o tyczce, znana modelka, znana aktorka – każdy teraz spec od kuchni. Czekam tylko, aż wyjdzie książka kucharska pana premiera i pana prezydenta, pani minister czy posłanki. Mnie to nie zdziwi, więc zwijam swój mały interesik. Wystarczy!

Moja milcząca Ukrainka wymyśliła umycie kilku okien.

– Już po deściu jest! To umyje, po się kurziło ostatnio – oznajmiła.

Fakt – nie pada!

Jak na nią, wyjątkowo długie zdanie. Gala jest jak Marilyn z Przystanku Alaska. Mówi wyłącznie wtedy, gdy to jest potrzebne. Przychodzi, przebiera się, uśmiecha i zaczyna pracę. Bywa, że jestem w domu – a ona nic, żadnych plotek, żadnych pogaduszek. Na koniec tylko „płyn do podłóg kupi pani” i już! Uśmiechnięta, miła, ale bardzo małomówna. Okej, niechaj myje te okna. Ja postanowiłam dokończyć korektę po autoryzacji dwóch wywiadów. Szło mi paskudnie. Zachowywałam się jak dziecko z ADHD; wstawałam, siadałam, i tak w kółko.

Mirek się nie pokazał, ja nie dzwoniłam. Czekałam na telefon, zadzwonił w środę, że ma sporo pracy, że mu głupio, że myśli o mnie ciepło i pyta, jak się czuję i czy może wpaść w czwartek, ale za tydzień.

– Naprawdę nie możesz wcześniej?

– Nie, w weekend jadę z Bolkiem do Hamburga, z Hamburga do Wrocławia na dzień, i powrót. Dopiero w czwartek.

Mirek nigdy nie kłamał, więc moją ciekawość chowam do czwartku. I tylko pytanie, czy chcę wszystko wiedzieć, czy nie?

Brzuch mnie boli. Brak mi tchu, dlaczego? Takie nerwy? Po co?

Spokój! Spokój! To nie koniec świata…

***

Do ojca nie dzwonię, aż mi wstyd, i na szczęście on też nie dzwoni. Do wuja Gienia także. Oby tak na razie jak najdłużej, jest pora zbiorów, są z Kobylińskim zajęci. Jakby był jakiś problem z ojcem, Kobylińscy już by mnie alarmowali, zresztą ojciec zdrowy i rześki, wujek stale mówi, że baby mu trzeba! Na Grześka jestem obrażona.