Autor:

Marzenna Czarnocka, dyrektor poradni psychologiczno-pedagogicznej, członek Zespołu ekspertów ds. specjalnych potrzeb uczniów konsultującego projekt MEN w sprawie pomocy psychologiczno-pedagogicznej w szkołach.

Redaktor publikacji Katarzyna Giruć

Menedżer produktu: Paulina Krzyżanowska

Kierownik marketingu i sprzedaży: Julita Lewandowska-Tomasiuk

Zdjęcie na okładce:

fotolia.pl

Projekt graficzny okładki:

Piotr Fedorczyk

Korekta:

Zespół

Koordynator produkcji:

Magdalena Huta

Druk:

Miller Druk

Skład i łamanie:

Dariusz Ziach

ISBN 978-83-269-6583-8

Copyright © by Wydawnictwo Wiedza i Praktyka sp. z o.o.

Warszawa 2017

Wydawnictwo Wiedza i Praktyka sp. z o.o.

ul. Łotewska 9a, 03-918 Warszawa,

tel.: 22 518 29 29, faks: 22 617 60 10, e-mail: cok@wip.pl

NIP: 526-19-92-256, KRS: 0000098264 – Sąd Rejonowy dla m.st. Warszawy w Warszawie,

XIII Wydział Gospodarczy Krajowego Rejestru Sądowego

Wysokość kapitału zakładowego 200.000 zł

Publikacja „Nowy obowiązkowy dokument: program wychowawczo-profilaktyczny. Poradnik dyrektora szkoły” została przygotowana z zachowaniem najwyższej staranności i wykorzystaniem wysokich kwalifikacji, wiedzy oraz doświadczenia jej twórców. Zaproponowane w niej wskazówki, porady i interpretacje dotyczą sytuacji typowych. Ich zastosowanie w konkretnym przypadku może wymagać dodatkowych, pogłębionych konsultacji. Opublikowane rozwiązania nie mogą być traktowane jako oficjalne stanowisko organów i urzędów państwowych. W związku z powyższym autorzy, konsultanci oraz redakcja nie mogą ponosić odpowiedzialności prawnej za zastosowanie zawartych w publikacji „Nowy obowiązkowy dokument: program wychowawczo-profilaktyczny. Poradnik dyrektora szkoły” wskazówek, przykładów, informacji itp. do konkretnych przypadków.

WSTĘP

Od 1 września 2017 r. szkoły będą zobowiązane do realizacji programu wychowawczo-profilaktycznego, który ma zastąpić opracowywane dotychczas odrębnie programy – wychowawczy i profilaktyki. W założeniach nowo opracowywany w szkołach dokument ma zintegrować działania szkoły w zakresie wychowania i profilaktyki, określając sposób realizacji celów kształcenia i zadań wychowawczych zawartych w podstawie programowej kształcenia ogólnego, w której zawarto zadania wychowawczo-profilaktyczne szkoły, odpowiednio do poszczególnych etapów edukacyjnych i typów szkół. Opracowanie programu nie powinno być jednak tylko spełnieniem wymagań prawa. Warto wykorzystać obligację w tym zakresie do kompleksowego spojrzenia na realizację zadań szkoły w kontekście wprowadzanych zmian i uznania szczególnej roli wychowania jako fundamentalnego obszaru jej działalności.

Dokumentem wprowadzającym obowiązek opracowania programu wychowawczo-profilaktycznego jest ustawa Prawo oświatowe. Jednym z zasadniczych uwarunkowań wprowadzających to zadanie jest założenie ustawodawcy o potrzebie nadania odpowiedniej rangi zadaniom wychowawczym szkoły i wzmocnienia jej autorytetu. Zakłada się, że nowe regulacje prawne przyczynią się do lepszego funkcjonowania szkoły wobec wyzwań współczesnej rzeczywistości, a tym samym do odbudowy prestiżu społecznego i rangi szkoły jako instytucji systemu oświaty. Znowelizowane przepisy wprowadzają definicje i zadania systemowe, które w konsekwencji determinują nowe zadania szkoły, w tym zmiany wymagające opracowania programu wychowawczo-profilaktycznego.

Rozdział 1. Uwarunkowania prawne zmian w zakresie wychowania i profilaktyki

Od 1 września 2017 r. zadania wychowawcze i profilaktyczne szkoły będą wynikały z ustawy Prawo oświatowe. U podstaw zmian leży założenie ustawodawcy, że działalność wychowawcza szkoły jest jednym z podstawowych celów polityki edukacyjnej państwa, a proces wychowania jest zadaniem realizowanym w rodzinie i w szkole, która w swojej działalności musi uwzględniać zarówno wolę rodziców, jak i priorytety edukacyjne państwa.

1.1. Reforma oświaty a zadania szkoły w zakresie wychowania i profilaktyki

Tab. 1. Przepisy regulujące obowiązki szkoły w zakresie wychowania i profilaktyki w świetle reformy oświaty

Przepisy regulujące zadania szkoły w obszarze wychowania i profilaktyki w związku z reformą systemu oświaty – ustawa z 14 grudnia 2016 r. Prawo oświatowe (Dz.U. z 2017 r. poz. 59)

Podstawa prawna

Zakres regulacji

Zadanie

Preambuła

Wychowanie do wartości jako zadanie systemu oświaty – kontynuacja dotychczasowych kierunków określonych w ustawie o systemie oświaty.

Nauczanie i wychowanie – respektując chrześcijański system wartości – za podstawę przyjmuje uniwersalne zasady etyki. Kształcenie i wychowanie służy rozwijaniu u młodzieży poczucia odpowiedzialności, miłości Ojczyzny oraz poszanowania dla polskiego dziedzictwa kulturowego, przy jednoczesnym otwarciu się na wartości kultur Europy i świata. Szkoła powinna zapewnić każdemu uczniowi warunki niezbędne do jego rozwoju, przygotować go do wypełniania obowiązków rodzinnych i obywatelskich na podstawie zasad solidarności, demokracji, tolerancji, sprawiedliwości i wolności.

art. 1 pkt 2

Zachowanie dotychczasowych rozwiązań określonych w ustawie o systemie oświaty w zakresie wspomagania przez szkołę wychowawczej roli rodziny.

System oświaty zapewnia w szczególności wspomaganie przez szkołę wychowawczej roli rodziny.

art. 1 pkt 3

Nowy zapis w prawie oświatowym definiujący pojęcie wychowania.

Wychowanie – rozumiane jako wspieranie dziecka w rozwoju ku pełnej dojrzałości w sferze fizycznej,

emocjonalnej, intelektualnej, duchowej i społecznej, wzmacniane i uzupełniane przez działania z zakresu profilaktyki problemów dzieci i młodzieży.

art. 1 pkt 12, 13, 20

Podkreślenie wychowawczej funkcji szkoły. W uzasadnieniu ustawodawca nawiązuje do preambuły ustawy, zgodnie z którą celem kształcenia i wychowania jest poszanowanie dla polskiego dziedzictwa kulturowego, przy jednoczesnym otwarciu się na wartości kultur Europy i świata – w związku z tym system oświaty powinien zapewniać upowszechnianie wśród dzieci i młodzieży wiedzy i umiejętności niezbędnych dla aktywnego uczestnictwa w kulturze i sztuce narodowej i światowej. Realizacja tego zadania właściwie przygotuje społeczeństwo do aktywnego i świadomego odbioru kultury i sztuki, a tym samym zapewni pełniejszą partycypację w osiągnięciach cywilizacyjnych społeczeństwa.

System oświaty zapewnia w szczególności:

•kształtowanie u uczniów postaw prospołecznych, w tym poprzez możliwość udziału w działaniach z zakresu wolontariatu, sprzyjających aktywnemu uczestnictwu uczniów w życiu społecznym,

•upowszechnianie wśród dzieci i młodzieży wiedzy i umiejętności niezbędnych do aktywnego uczestnictwa w kulturze i sztuce narodowej i światowej,

•warunki do rozwoju zainteresowań i uzdolnień uczniów przez organizowanie zajęć pozalekcyjnych i pozaszkolnych oraz kształtowanie aktywności społecznej i umiejętności spędzania czasu wolnego.

art. 1 pkt 14 i 21, art. 3 ust. 1, 3 i 4

Zadania szkoły w zakresie zapewnienia bezpieczeństwa

System oświaty:

•zapewnia utrzymywanie bezpiecznych i higienicznych warunków nauki, wychowania i opieki w szkołach i placówkach;

•zapewnia w szczególności upowszechnianie wśród dzieci i młodzieży wiedzy o bezpieczeństwie oraz kształtowanie właściwych postaw wobec zagrożeń, w tym związanych z korzystaniem z tech-nologii informacyjno-komunikacyjnych, i sytuacji nadzwyczajnych;

•wspiera organizacje pozarządowe, w tym organizacje harcer-skie, a także osoby prawne pro-wadzące statutową działalność w zakresie oświaty i wychowania;

•wspiera organy administracji publicznej prowadzące szkoły i placówki współdziałające z organizacjami pozarządowymi, w tym organizacjami harcerskimi, a także osobami prawnymi w wykonywaniu zadań w zakresie oświaty i wychowania;

•może wspierać także jednostki organizacyjne Państwowej Straży Pożarnej oraz jednostki innych właściwych służb w działaniach służących podnoszeniu bezpieczeństwa dzieci i młodzieży, w tym w zakresie ochrony przeciwpożarowej.

Organy administracji publicznej, w tym organy prowadzące szkoły i placówki, współdziałają z jednostkami właściwych służb w zapewnieniu właściwych warunków realizacji zadań służących podnoszeniu

bezpieczeństwa dzieci i młodzieży, w szczególności w prowadzeniu zajęć edukacyjnych z zakresu podnoszenia bezpieczeństwa dzieci i młodzieży, w tym bezpieczeństwa przeciwpożarowego.

art. 4 ust. pkt 24

Nowa definicja podstawy programowej – rozszerzenie zakresu zadań o treści wychowawczo--profilaktycznej dla szkoły, w tym do realizacji na zajęciach z wychowawcą.

Ilekroć w dalszych przepisach jest mowa o podstawie programowej wychowania przedszkolnego lub podstawie programowej kształcenia ogólnego, należy przez to rozumieć:

•obowiązkowe zestawy celów kształcenia i treści nauczania, w tym umiejętności opisane w formie ogólnych i szczegółowych wymagań dotyczących wiedzy i umiejętności, które powinien posiadać uczeń po zakończeniu określonego etapu edukacyjnego, oraz

•zadania wychowawczo-profilaktyczne szkoły, uwzględniane odpowiednio w programach wychowania przedszkolnego, programach nauczania i podczas realizacji zajęć z wychowawcą oraz umożliwiające ustalenie kryteriów ocen szkolnych i wymagań egzaminacyjnych, a także warunki i sposób realizacji tych podstaw programowych.

art. 26

Połączenie szkolnego programu wychowawczego z programem profilaktyki – obowiązek realizacji

Szkoły oraz placówki, o których mowa w art. 2 pkt 3–5, 7 i 8, realizują program wychowawczo--profilaktyczny obejmujący:

programu wychowawczo-profilaktycznego

•treści i działania o charakterze wychowawczym skierowane do uczniów, oraz

•treści i działania o charakterze profilaktycznym dostosowane do potrzeb rozwojowych uczniów, przygotowane na podstawie przeprowadzonej diagnozy potrzeb i problemów występujących w danej społeczności szkolnej, skierowane do uczniów, nauczycieli i rodziców.

art. 5

Obowiązki nauczycieli

Nauczyciel w swoich działaniach dydaktycznych, wychowawczych i opiekuńczych ma obowiązek kierowania się dobrem uczniów, troską o ich zdrowie, postawę moralną i obywatelską, z poszanowaniem godności osobistej ucznia.

art. 68 ust. 1 pkt 9,art. 86 pkt 1

Wzmacnianie i poszerzenie działalności dydaktycznej, wychowawczej, opiekuńczej i innowacyjnej szkoły

W szkole i placówce mogą działać, z wyjątkiem partii i organizacji politycznych, stowarzyszenia i inne organizacje, a w szczególności organizacje harcerskie, których celem statutowym jest działalność wychowawcza albo rozszerzanie i wzbogacanie form działalności dydaktycznej, wychowawczej, opiekuńczej i innowacyjnej szkoły lub placówki.

Dyrektor stwarza warunki do działania w szkole lub placówce: wolontariuszy, stowarzyszeń i innych organizacji, w szczególności organizacji harcerskich, których celem statutowym jest działalność wycho-

wawcza lub rozszerzanie i wzbogacanie form działalności dydaktycznej, wychowawczej, opiekuńczej i innowacyjnej szkoły lub placówki.

1.2. Treści wychowawcze w podstawie programowej – wychowanie do wartości

Więcej znajdziesz w wersji pełnej publikacji

Tematy publikacji w pełnej wersji

Rozdział 1. Uwarunkowania prawne zmian w zakresie wychowania i profilaktyki

Rozdział 2. Zasady tworzenia programu wychowawczo-profilaktycznego

Rozdział 3. Struktura programu wychowawczo-profilaktycznego

Rozdział 4. Analiza zasobów i możliwości szkoły pod kątem realizacji przyjętych w programie celów i zadań

Rozdział 5. Organizacja pracy rady pedagogicznej w związku z opracowaniem i realizacją programu

Rozdział 6. Przykładowy program wychowawczo-profilaktyczny

Podstawa prawna

Przygotowanie do wersji elektronicznej: RASTER studio, 603 59 59 71