Juliusz Słowacki

Wiesz, Panie, iżem zbiegał świat szeroki...

Ta lektura, podobnie jak tysiące innych, jest dostępna on-line na stronie wolnelektury.pl.

Utwór opracowany został w ramach projektu Wolne Lektury przez fundację Nowoczesna Polska.

Wiesz, Panie, iżem zbiegał świat szeroki...

Wiesz, Panie, iżem zbiegał świat szeroki  

Szukając jednej prawdy człowiekowi,  

Śród tęcz chodziłem skalnych — przez obłoki,  

I rzekłem: «Wola ich nie zastanowi,  

Człowiek nie wyrwie piorunu z chmurzycy,  

Lecących niby stadami srebrnemi  

Gwiazd nie zatrzyma — ani z błyskawicy  

Miecza ukuje, chcąc być panem ziemi...»  

I byłem jeszcze tam, gdzie Ateńczyki  

W lasach oliwnych gwarzyli poważnie,  

Duchem być sądząc wodę lub płomyki[1],  

A prawdą: przeciw nędzom stać odważnie.  

Więc i tam, Panie! pod tymi niebiosy  

Turkusowymi, kiedym słuchał blady,  

Leciały do mnie różne prawdy głosy,  

Jak echa od harf umarłej Hellady.  

A jednak smętny odszedłem od echa  

Partenońskiego, gdzie marmur różany  

I gładki — wiecznie z nieba się uśmiecha,  

Jak Wenus w srebrne wracająca piany,  

Skąd była wyszła kwiatem. — I tak, Boże!  

Słuchałem znowu lecących bocianów,  

Które się wlekły girlandą przez morze,  

A niosły mi pieśń z mych ojczystych łanów.  

Ale i głosy ptaków nic nie rzekły  

Rozumieć tworów nieumiejącemu,  

Tylko girlandy smętnych jęków wlekły,  

Szum skrzydeł dając wiatrowi wielkiemu,  

A smętek morzu... Lecz teraz, o Panie,  

Radosny jestem i rozweselony,  

Przyszedłszy na to natury poznanie,  

Które mi staje za[2] skarby i trony  

A z Ciebie wyszło...  

Niechże nie powiada  

Człowiek, że w moich słowach kościołowi  

Jaka nienawiść jest lub jaka zdrada  

Albo strach jaki...  

Bośmy w nim nienowi,  

Bośmy go dawniej, pełni złotej wiary —  

Ani krwi nie żałując, ani stali —  

Stroili w straszne tureckie sztandary,  

A sztandarami w miesiące ubrali,  

A miesiącami dzisiaj błyszczy tymi  

I tą odwieczną sztandarów purpurą,  

Błyszczy jakoby pióry anielskimi  

Pod Apeninu rozwinięty górą.  

Oto więc proszę, aby mi na progu  

Pozwolił z mego narodu żebraki[3]  

Usiąść, a nie siał tam ciernia i głogu,  

Gdzie człowiek zbity niby orzeł jaki  

Piersią upadnie... Proszę, niech już przecie  

Z litości nad swą wiarą wyziębioną  

Pozwoli, że kto czarta w nim rozgniecie  

I z błyskawicą się zetrze czerwoną,  

Pozwól, że strzegąc krzyżowego znaku  

I polskiej wiary, i Boga Rodzicy  

Polak aż w kościół wjedzie na rumaku,  

Z szablą dobytą na pół i w przyłbicy.  

Ledwom to wyrzekł, ktoś wykrzyknął: «Roma!  

Nie jesteś ty już panią i królową,  

Boś jest jak szatan cielesny łakoma,  

A niższa sercem od ludów i głową».  

Spojrzałem wtenczas, kto w powietrzu gada,  

A oto obok jednego grobowca,  

Na którym w locie jaskółka usiada,  

Tak jest samotny, a biały jak owca,  

Na ciemnej tych pól kampańskich zieleni,  

Na którą słońce, gdy bije, to broczy,  

I niby dawną, rzymską krwią rumieni,  

I niby w jakiś sen wtrąca proroczy,  

Ujrzałem mary dwie, niby młodzieńca  

Z dziewicą, cudnej i smukłej urody,  

Braniem łącznego zatrudnionych wieńca  

Albo czerpaniem łez źródlanej wody,  

Która z fontanny dawnej po Rzymianach,  

Rzadkie już perły srebrzyste sypała,  

Oboje bowiem byli na kolanach  

Przed nią, a ona, ta fontanna, stała  

Płacząca... Rzekłem więc: «Czego szukacie  

I czemuście tu klękli przed źródłami?»  

Na ten głos obie cudowne postacie  

Wyprostowały się mówiąc: «My sami  

Nie wiemy, czemu u zrzódeł[4] tej wody  

Schylamy kolan, nie mając ni dzbanka,  

Ani potrzeby picia i ochłody,  

Ani trzód, jako gdzieś Samarytanka».  

Na to im rzekłem: «Wiem, czego szukacie  

I czego chcecie od zrzódeł». — A oni:  

«Od zrzódeł, które są w powojów szacie,  

Piękności tylko żądamy i woni».  

«O biedni! — rzekłem — piękność, woń i świéca  

Jest w duchu... a wy na zewnątrz wyciekli  

Jak rozwiązana w chmurze błyskawica».  

Przypisy:

[1]

duchem być sądząc wodę lub płomyki (daw.) — we współczesnej składni: sądząc, że duchem jest woda lub płomyki; nawiązanie do różnych szkół staroż. greckiej filozofii przyrody: Tales z Miletu (ok. 620 p.n.e. – ok. 540 p.n.e.) uznawał za pierwotną zasadę świata wodę, zaś Heraklit z Efezu (ok. 540 p.n.e. – ok. 480 p.n.e.) ogień.

[2]

stawać za coś — zastępować coś.

[3]

z (...) żebraki (daw.) — dziś popr. forma N. lm: z żebrakami.

[4]

zrzódło (daw.) — źródło; Słowacki stosuje niekonsekwentnie i zamiennie obie formy.

Ten utwór nie jest chroniony prawem autorskim i znajduje się w domenie publicznej, co oznacza że możesz go swobodnie wykorzystywać, publikować i rozpowszechniać. Jeśli utwór opatrzony jest dodatkowymi materiałami (przypisy, motywy literackie etc.), które podlegają prawu autorskiemu, to te dodatkowe materiały udostępnione są na licencji Creative Commons Uznanie Autorstwa – Na Tych Samych Warunkach 3.0 PL.

Źródło: http://wolnelektury.pl/katalog/lektura/wiesz-panie-izem-zbiegal-swiat-szeroki

Tekst opracowany na podstawie: Słowacki, Juliusz (1809-1849), Dzieła. Pierwsze krytyczne wydanie zbiorowe, t. I., Wiersze drobne, wyd. Bronisław Gubrynowicz, Lwów 1909; Pierwodruk: z autografu w „Raptularzu” Gubrynowicz, t. I, s. 200-203.

Publikacja zrealizowana w ramach projektu Wolne Lektury (http://wolnelektury.pl). Reprodukcja cyfrowa wykonana przez Bibliotekę Narodową z egzemplarza pochodzącego ze zbiorów BN.

Opracowanie redakcyjne i przypisy: Marta Niedziałkowska, Aleksandra Sekuła.

Plik wygenerowany dnia 2011-01-26.