Franciszek Karpiński

Powrót z Warszawy na wieś

Ta lektura, podobnie jak tysiące innych, jest dostępna on-line na stronie wolnelektury.pl.

Utwór opracowany został w ramach projektu Wolne Lektury przez fundację Nowoczesna Polska.

Powrót z Warszawy na wieś

Otóż mój dom ubogi, też lepione ściany,  

Też okna różnofarbne[1], piec niepolewany,  

I niska strzecha moja!.. Wszystko tak jak było,  

Tylko się ku starości więcej pochyliło!  

Szczęśliwy! kto na małym udziale przebywa,  

Spokojny siadł przy stole wiejskiego warzywa;  

Z swej obory ma mięso, z ogrodu jarzynę,  

Z domu napój i wierną przy boku drużynę.  

Obym ja był tak dawniej myślił[2], oszukany!  

I w ukrytym gdzie kącie żył raczej nieznany;  

Gdyby o mnie w powiecie nawet nie wspomniano;  

I tylko mię sąsiadem dobrym nazywano!  

Bym się żywił z krwawego rąk moich wyrobku,  

Żył na świecie bez wieści, umarł bez nagrobku,  

Com zyskał, że rzuciwszy ubogie zagrody,  

Chciałem nieopatrzony[3] płynąć przeciw wody?  

I widząc na me oczy, jak drudzy tonęli,  

Jam sobie myślił:... „Oni płynąć nie umieli”.  

Com zyskał na wysokie pańskie pnąc się progi,  

Gdzie po śliskich ich stopniach, obrażając nogi,  

Nic się z moim lepszego nie zrobiło stanem,  

Prócz marnego wspomnienia, że gadałem z panem.  

Kiedy mię ojciec stary żegnał przy swym zgonie:  

„Idź — mówił — synu, na świat; w jakiej będziesz stronie,  

Pamiętaj, że na prawdzie nikt nigdy nie traci:  

Zostawiam cię ubogim, prawda cię wzbogaci”.  

Słuchałem cię, ojcze mój, goszcząc między pany;  

Takem pisał lub mówił, jak był przekonany.  

Nie brałem sobie za cel ludzkie głosić winy,  

A jeślim kogo chwalił, nigdy bez przyczyny,  

Cóżem zyskał pochlebstwem nie służąc nikomu?  

Otom wrócił uboższym, niż wyjechał z domu.  

Nie przeto[4], święta Cnoto, porzucić cię trzeba[5],  

Że wieku dzisiejszego nic nie dajesz chleba,  

Choćby mi jeszcze wolniej miało szczęście pociec,  

Bo i z prawdą pięknie jest, i tak kazał ojciec.  

Trzeba wyznać, jak było, że mi coś dawano,  

Ale wszystkie godziny życia kupić chciano,  

Żebym wieczny niewolnik nosił jarzmo czyje,  

Żył cały komuś, a sam zapomniał, że żyję;  

A wreszcie mi nadzieją szafowano szczodrze.  

Nikomum źle nie robił, ani mnie nikt dobrze.  

Nadziejo! czyż ja ciebie w złotej chciał mieć szacie,  

Żeby oczy pospólstwo obracało na cię?  

Żebym słynął majątkiem? drugiemi pomiatał?  

Nie o tom ja pod drzwiami Fortuny kołatał.  

Jedna wioska do śmierci, jeden dom wygodny,  

Gdzie bym jadł nie z wymysłem[6], ale wstał niegłodny;  

Gdzie bym się nie usuwał nikomu do zgonu,  

Swym pługiem zoranego pilnował zagonu;  

Spokojnym będąc na tem, co stan mierny niesie,  

Stałbym sobie na dole, niech kto inny pnie się.  

W tym zamiarze praca mię całe życie tłoczy;  

Nad książkami straciłem i zdrowie, i oczy:  

Nad książkami, które ja, co gębie odjąłem,  

Może zbytecznym na mnie nakładem ściągnąłem.  

Cóż mi książki oddały? Jak niewierna niwa,  

Co zgubiła nadzieję rolnikowi żniwa;  

Po wieku mego wiosny niewróconej szkodzie,  

Nachylony ku zimie, zostałem o głodzie.  

Za lat Symonidesów albo Kochanowskich,  

Może znalazłbym sobie Zamoyskich, Myszkowskich,  

Przy których bym wygodnie wieku mego użył,  

I pismem pożytecznem narodowi służył.  

Dziś zabierz mi kto księgi, ten sprzęt nieszczęśliwy,  

Do których mię przywiązał nałóg uporczywy;  

I co mi będzie lepiej w ubóstwie usłużne,  

Zamieniaj na motyki i żelaza płużne.  

Porzucę nad pismami myśli kłopotliwe;  

A serce niech mi tylko zostanie dotkliwe[7],  

Żebym się mógł nad losem biedniejszych litować,  

I przy pracy miał sposób bliźniego ratować.  

Mario! siostro moja! jakżeś się kwapiła[8]!...  

Prawieś wraz z mym powrotem i ty tu przybyła!  

Czego, stojąc w tym kącie z twarzą wyniszczoną,  

Otoczona dziatkami, nieszczęśliwa żono,  

Poglądasz mi na ręce, rychło[9] jakim datkiem,  

Wesprę cię, już goniącą majątku ostatkiem.  

Nędza was jak popadła, tak statecznie[10] gniecie.  

I tyś także, jak widzę, prawdą szła na świecie.  

Opłakana rodzino! Wy myślicie ślepi:  

«On był między panami i nam będzie lepiej».  

Byłem i byłbym pewnie panom na coś zdatny;  

To wiem, a tego nie wiem, za com niepopłatny.  

Stało się! nie mam swojej, kopmy cudzą grzędę.  

Podeprzeć tę lepiankę! jeszcze w niej przebędę!  

Przypisy:

[1]

różnofarbny — wielobarwny, kolorowy.

[2]

myślił (daw. forma 3 os. lp cz. przesz. rodz. m.) — myślał.

[3]

nieopatrzony — niezabezpieczony, nieprzygotowany.

[4]

przeto — zatem, więc.

[5]

Nie przeto, święta Cnoto, porzucić cię trzeba — w zdaniu tym występuje szyk przestawny, możnaby je zapisać również tak: „Nie trzeba przeto porzucić cię, święta Cnoto”.

[6]

z wymysłem — wymyślnie, wykwintnie.

[7]

serce (...) dotkliwe — czułe, wrażliwe serce.

[8]

kwapić się — spieszyć się.

[9]

rychło — szybko.

[10]

statecznie — stale, niezmiennie.

Ten utwór nie jest chroniony prawem autorskim i znajduje się w domenie publicznej, co oznacza że możesz go swobodnie wykorzystywać, publikować i rozpowszechniać. Jeśli utwór opatrzony jest dodatkowymi materiałami (przypisy, motywy literackie etc.), które podlegają prawu autorskiemu, to te dodatkowe materiały udostępnione są na licencji Creative Commons Uznanie Autorstwa – Na Tych Samych Warunkach 3.0 PL.

Źródło: http://wolnelektury.pl/katalog/lektura/powrot-z-warszawy-na-wies

Tekst opracowany na podstawie: Franciszek Karpiński (1741-1825), Sielanki, T. H. Nasierowski, Druk. ”Przemysłowa”, Warszawa, 1892

Publikacja zrealizowana w ramach projektu Wolne Lektury (http://wolnelektury.pl). Reprodukcja cyfrowa wykonana przez Bibliotekę Narodową z egzemplarza pochodzącego ze zbiorów BN.

Opracowanie redakcyjne i przypisy: Aleksandra Sekuła, Olga Sutkowska.

Plik wygenerowany dnia 2011-01-26.