Juliusz Słowacki

Testament mój

Ta lektura, podobnie jak tysiące innych, jest dostępna on-line na stronie wolnelektury.pl.

Utwór opracowany został w ramach projektu Wolne Lektury przez fundację Nowoczesna Polska.

Testament mój

Żyłem z wami, cierpiałem i płakałem z wami;  

Nigdy mi, kto szlachetny, nie był obojętny:  

Dziś was rzucam i dalej idę w cień — z duchami,  

A jak gdyby tu szczęście było, idę smętny.  

Nie zostawiłem tutaj żadnego dziedzica[1]  

Ani dla mojej lutni[2], ani dla imienia:  

Imię moje tak przeszło, jako błyskawica,  

I będzie, jak dźwięk pusty, trwać przez pokolenia.  

Lecz wy, coście mnie znali, w podaniach[3] przekażcie,  

Żem dla ojczyzny sterał[4] moje lata młode;  

A póki okręt walczył, siedziałem na maszcie,  

A gdy tonął, z okrętem poszedłem pod wodę...  

Ale kiedyś, o smętnych losach zadumany  

Mojej biednej ojczyzny, pozna, kto szlachetny,  

Że płaszcz na moim duchu był nie wyżebrany,  

Lecz świetnościami moich dawnych przodków świetny.  

Niech przyjaciele moi w nocy się zgromadzą  

I biedne serce moje spalą w aloesie[5],  

I tej, która mi dała to serce, oddadzą:  

Tak się matkom wypłaca świat, gdy proch odniesie...  

Niech przyjaciele moi siędą przy pucharze  

I zapiją mój pogrzeb — oraz własną biedę:  

Jeżeli będę duchem, to się im pokażę,  

Jeśli Bóg mnie uwolni od męki, nie przyjdę...[6]  

Lecz zaklinam: niech żywi nie tracą nadziei  

I przed narodem niosą oświaty kaganiec[7];  

A kiedy trzeba, na śmierć idą po kolei,  

Jak kamienie, przez Boga rzucane na szaniec[8]!  

Co do mnie — ja zostawiam maleńką tu drużbę[9]  

Tych, co mogli pokochać serce moje dumne;  

Znać, że srogą spełniłem, twardą Bożą służbę,  

I zgodziłem się tu mieć niepłakaną trumnę.  

Kto drugi tak bez świata oklasków się zgodzi  

Iść?... taką obojętność, jak ja, mieć dla świata?  

Być sternikiem duchami napełnionej łodzi  

I tak cicho odlecieć, jak duch, gdy odlata?  

Jednak zostanie po mnie ta siła fatalna[10],  

Co mi żywemu na nic, tylko czoło zdobi;  

Lecz po śmierci was będzie gniotła niewidzialna,  

Aż was, zjadacze chleba — w aniołów przerobi.  

Przypisy:

[1]

dziedzic — spadkobierca.

[2]

lutnia — tu: symbol poezji, sztuki poetyckiej.

[3]

podanie — utwór prozatorski, przekazywany ustnie, podejmujący ważną tematykę społeczną. Opowiadanie dotyczące wydarzeń historycznych lub legendarnych.

[4]

sterać — tu: stracić.

[5]

aloes — uprawna roślina lecznicza, używana do balsamowania ciał zmarłych; poeta odwołuje się tu właśnie do tej praktyki „unieśmiertelniania”.

[6]

Jeżeli będę duchem (...) nie przyjdę — na temat wierzeń dotyczących duchów zmarłych i ich kontaktowania się z żyjącymi wiele informacji znajduje się w Dziadach Adama Mickiewicza.

[7]

kaganiec — rodzaj oświetlenia: naczynie, wewnątrz którego płonął ogień; częściej spotyka się formę zdrobn.: kaganek).

[8]

szaniec — umocnienie polowe, wyznaczające linię walk; składa się z wału i rowu.

[9]

drużba — życzliwość, przyjaźń; tu: grupa przyjaciół.

[10]

fatalny — tu: z góry przeznaczony, nieuchronny, nieunikniony jak los, fatum.

Ten utwór nie jest chroniony prawem autorskim i znajduje się w domenie publicznej, co oznacza że możesz go swobodnie wykorzystywać, publikować i rozpowszechniać. Jeśli utwór opatrzony jest dodatkowymi materiałami (przypisy, motywy literackie etc.), które podlegają prawu autorskiemu, to te dodatkowe materiały udostępnione są na licencji Creative Commons Uznanie Autorstwa – Na Tych Samych Warunkach 3.0 PL.

Źródło: http://wolnelektury.pl/katalog/lektura/testament-moj

Tekst opracowany na podstawie: Mazanowski, Antoni (1858-1916), Wypisy polskie na VII klasę gimnazyalną, [s.n.], Kraków, 1914

Publikacja zrealizowana w ramach projektu Wolne Lektury (http://wolnelektury.pl). Reprodukcja cyfrowa wykonana przez Bibliotekę Narodową z egzemplarza pochodzącego ze zbiorów BN.

Opracowanie redakcyjne i przypisy: Aleksandra Sekuła, Olga Sutkowska.

Plik wygenerowany dnia 2011-01-26.