Cyprian Kamil Norwid

Praca

Ta lektura, podobnie jak tysiące innych, jest dostępna on-line na stronie wolnelektury.pl.

Utwór opracowany został w ramach projektu Wolne Lektury przez fundację Nowoczesna Polska.

Praca

«Pracować musisz», głos ogromny woła,  

Nie z potem dłoni twej lub twego grzbietu,  

(Bo prac początek, doprawdy, jest nie tu)  

«Pracować musisz z potem twego czoła!»  

— Bądź sobie, jak tam chcesz, realnym człekiem,  

Nic nie poradzisz! twoje każde dzieło,  

Choćby się z cudów Herkulejskich wszczęło,  

Niedopełnionym będzie i kalekiem;  

Pokąd pojęcie pracy, korzeń jeden,  

Nie trwa, dopóty wszystkie tracą zgoła,  

Głos brzmi w twej piersi: «postradałem Eden!»  

Głos brzmi nad tobą: «pracuj z potem czoła».  

Ekonomistów zbierz wszystkich i nagle  

Spytaj ich, co jest pracy abecadłem?  

Zacząć mam z czego? gdy na skałę wpadłem  

Lub wiatr mię zdradził, zerwawszy pierw żagle,  

Od czegóż zacząć? czy od dłoni potu?  

Od ramion potu? ... gdy brak i narzędzi!...  

Gdy otchłań wkoło, a ty — na krawędzi...  

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .  

Zacznij... by w głowie nie było zawrotu,  

Więc głos ogromny znów jak pierwej woła:  

«Pracować musisz z potem twego Czoła!»  

II

Najprostszy cieśla, co robi toporem,  

Choćby on nie wiem jak był pracowity,  

Chociażby cieśli tyryjskich[1] był wzorem,  

Jeżeli w duszy smutek ma ukryty,  

Lub trumnę robi, gdy dławi go żałość,  

Łzy własne widząc w żelaza połysku,  

Wyrobić musi pierw umysłu stałość,  

Bez której nie ma siły — — nawet zysku!  

Więc prac początek, prac pierwsza litera  

Nie to, co wasza dziś realna szkoła  

Uczy — zarówno płytka jak nieszczera,  

„Pracować musisz zawsze z potem Czoła”.  

— Spustoszonemu mów ty narodowi,  

Niech się zbogaci jak można najprędzej,  

A mając posag, resztę postanowi,  

Do-rychtowawszy do onych pieniędzy:  

Naucz, by jednym krokiem się przerzucał  

Z historii-jatek krwawych do warsztatów,  

Nauczysz, by się tak śmiał jak zasmucał,  

Wybawisz naród... lecz automatów!  

— Będą tam zamiast rozwinięcia rzeczy,  

Takie, owakie fazy gorączkowe —  

Po tej, co twierdzi, ta druga, co przeczy:  

Obiedwie warte tyle, ile nowe!  

I wszystkie razem w tym tylko zdradliwe,  

Że każdej naprzód zmierzona jest trwałość,  

I wszystkie zawsze w końcu nieszczęśliwe:  

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .  

Nie! — pracą pierwszą jest: umysłu-stałość!  

III

Widziałem Indian dzikich w Ameryce  

I wiem, w ojczyźnie własnej wyszli na co,  

Gdy pogardzili rzemiosłem i pracą,  

Na łowy jeżdżąc lub malując lice —  

Językiem mówiąc pokoleń nieżywych,  

Mową, co w własnej się spętała dumie,  

Podstępnie milcząc o prawach drażliwych,  

Dlatego, że ich wyrażać nie umie,  

Wiem, czemu język stracili i czemu  

Rzucają włócznie do chmur ci nikczemni,  

Ci heroiczni a służący złemu,  

Życiem obmierźli, uśmiechem przyjemni —  

Widziałem mężów z piórami na głowie,  

Niosących tarcze ze skóry żubrowej,  

I wiem, że po nich nie spalą się wdowy,  

Że marnie zginą ci wielko-ludowie —  

Zupełni pychą, energią i ciałem...  

— Lecz nie tu koniec tego, co widziałem!  

IV

Jest tam i plemię, co inaczej żyło:  

Porozkiełznanych[2] puścizną warsztatów,  

Które się więcej niż kto wzbogaciło,  

Najrealniejszych pełne demokratów —  

Ideałowi niepodległe w niczem —  

Wolne jak pieniądz, co się toczy krągło;  

I wiem, że smaga je tatarskim biczem  

Los ów, darzący pierwej ciszą ciągłą...  

— Wiem, że już milion blisko w pień wycięto  

Tych zbogaconych i tych zapłaconych,  

Doganiających się ofiarą świętą,  

A kapitałów żądzą wyścignionych:  

Ci — z Indian śmieją się... lecz ci i owi  

Na pastwę idą historii-orłowi,  

Co, nad ludzkością przelatując, woła:  

„Pracować będziesz z potem twego Czoła!”  

Przypisy:

[1]

cieśla tyryjski — Tyr był staroż. miastem i portem fenickim; Fenicjanie stanowili potęgę w zakresie żeglugi i handlu dzięki swemu budownictwu okrętowemu, a więc niejako dzięki kunsztowi swych cieśli.

[2]

porozkiełznany — porozwiązywany.

Ten utwór nie jest chroniony prawem autorskim i znajduje się w domenie publicznej, co oznacza że możesz go swobodnie wykorzystywać, publikować i rozpowszechniać. Jeśli utwór opatrzony jest dodatkowymi materiałami (przypisy, motywy literackie etc.), które podlegają prawu autorskiemu, to te dodatkowe materiały udostępnione są na licencji Creative Commons Uznanie Autorstwa – Na Tych Samych Warunkach 3.0 PL.

Źródło: http://wolnelektury.pl/katalog/lektura/praca

Tekst opracowany na podstawie: Cyprian Kamil Norwid, Gromy i pyłki: nowy tom poezyj, Książnica Literacka, Wilno 1944

Publikacja zrealizowana w ramach projektu Wolne Lektury (http://wolnelektury.pl). Reprodukcja cyfrowa wykonana przez Bibliotekę Narodową z egzemplarza pochodzącego ze zbiorów BN.

Opracowanie redakcyjne i przypisy: Marta Niedziałkowska, Aleksandra Sekuła.

Plik wygenerowany dnia 2011-01-26.