Adam Mickiewicz

Śmierć Pułkownika

Ta lektura, podobnie jak tysiące innych, jest dostępna on-line na stronie wolnelektury.pl.

Utwór opracowany został w ramach projektu Wolne Lektury przez fundację Nowoczesna Polska.

Śmierć Pułkownika[1]

W głuchéj puszczy, przed chatką leśnika,  

Rota strzelców stanęła zielona;  

A u wrót stoi straż Pułkownika,  

Tam w izdebce Pułkownik ich kona.  

Z wiosek zbiegły się tłumy wieśniacze:  

Wódz to był wiélkiej mocy i sławy,  

Kiedy po nim lud prosty tak płacze  

I o zdrowie tak pyta ciekawy.  

Kazał konia Pułkownik kulbaczyć,  

Konia w każdéj sławnego potrzebie;  

Chce go jeszcze przed śmiercią obaczyć,  

Kazał przywieść do izby — do siebie.  

Kazał przynieść swój mundur strzelecki,  

Swój kordelas i pas i ładunki;  

Stary żołnierz, — on chce, jak Czarniecki,  

Umierając, swe żegnać rynsztunki[2].  

A gdy konia już z izby wywiedli,  

Potém do niéj wszedł ksiądz z Panem Bogiem;  

I żołnierze od żalu pobledli,  

A lud modlił się klęcząc przed progiem.  

Nawet starzy Kościuszki żołnierze,  

Tyle krwi swéj i cudzéj wylali,  

Łzy ni jednéj — a teraz płakali,  

I mówili z księżami[3] pacierze.  

Z rannym świtem dzwoniono w kaplicy;  

Już przed chatą nie było żołnierza,  

Bo już Moskal był w téj okolicy.  

Przyszedł lud widzieć zwłoki rycerza.  

Na pastuszym tapczanie on leży —  

W ręku krzyż, w głowach siodło i burka,  

A u boku kordelas, dwururka.  

Lecz ten wódz, choć w żołnierskiéj odzieży,  

Jakie piękne dziewicze ma lica?  

Jaką pierś? — Ach, to była dziewica,  

To Litwinka, dziewica–bohater,  

Wódz Powstańców — Emilija Plater![4]  

Przypisy:

[1]

Pułkownik — Pułkownikiem tym jest Emila hr. Platerówna (1806–1831), od dzieciństwa niemal marząca o odegraniu roli Joanny d’Arc. Umysłowo i fizycznie przygotowaną zastał ją listopad 1830 r. Na pierwsze hasło zapałem swym porywa mieszkańców Dusiat, organizuje z nich zastęp powstańców, stacza nieszczęśliwą (z powodu braku amunicji) walkę z Moskalami pod Jeziorasami, łączy się następnie z partią wolnych strzelców wilkomierskich, walczy z nadzwyczajnym męstwem w bitwie pod Prystawianami przy boku Potockiego. Gdy Chłapowski stanął na Litwie, zamianował ją kapitanem w 25. pułku liniowym; w tym charakterze bierze ona udział w zaciętych walkach pod Kownem i Szawlami. Kiedy zaś Chłapowski postanowił wycofać się do Prus, opuszcza go i usiłuje przedrzeć się do Warszawy; po dziesięciodniowym jednak marszu w chłodzie i głodzie, wyczerpana do cna z sił, została w chacie leśnika, skąd za staraniem krewniaka przeniesiona do dworu właściciela wsi, poczęła powoli przychodzić do sił. Na wieść o upadku Warszawy popadła w rozpacz; wielkie, gorące serce przestało bić, nie chcąc bić na grobie ojczyzny (J. Straszewicz, Emilie Plater, Sa Vie et sa Mort).

[2]

Pomysł żegnania się z koniem, towarzyszem bojów, przejęty, zdaje się, z Niemcewicza dumy o Czarnieckim, w której poeta za Kochowskim wprowadził podobną wzruszającą scenę żegnania się wodza z ulubionym rumakiem.

[3]

księżami — dziś popr.: księżmi.

[4]

Śmierć pułkownika ukazała się po raz pierwszy drukiem w paryskim wydaniu z 1836 r.

Ten utwór nie jest chroniony prawem autorskim i znajduje się w domenie publicznej, co oznacza że możesz go swobodnie wykorzystywać, publikować i rozpowszechniać. Jeśli utwór opatrzony jest dodatkowymi materiałami (przypisy, motywy literackie etc.), które podlegają prawu autorskiemu, to te dodatkowe materiały udostępnione są na licencji Creative Commons Uznanie Autorstwa – Na Tych Samych Warunkach 3.0 PL.

Źródło: http://wolnelektury.pl/katalog/lektura/smierc-pulkownika

Tekst opracowany na podstawie: Mickiewicz, Adam (1798-1855), Poezje, tom 2, Wiersze z lat 1825-1855 (Pieśni - Sonety - Poezje patrjotyczne, religijne i filozoficzne - Wiersze okolicznościowe - Bajki), Krakowska Spółdzielnia Wydawnicza, wyd. 2 popr., W. L. Anczyc, Kraków, 1928

Publikacja zrealizowana w ramach projektu Wolne Lektury (http://wolnelektury.pl). Reprodukcja cyfrowa wykonana przez Bibliotekę Narodową z egzemplarza pochodzącego ze zbiorów BN.

Opracowanie redakcyjne i przypisy: Jan Bystrzycki, Alaksandra Sekuła, Olga Sutkowska.

Plik wygenerowany dnia 2011-01-26.