Mikołaj Sęp Szarzyński

Pannie Jadwidze Tarłównie (potym wojewodzinej ruskiej) kwoli

Ta lektura, podobnie jak tysiące innych, jest dostępna on-line na stronie wolnelektury.pl.

Utwór opracowany został w ramach projektu Wolne Lektury przez fundację Nowoczesna Polska.

Pannie Jadwidze Tarłównie (potym wojewodzinej ruskiej) kwoli[1]

Piorunem strasznym obrzymy[2] pobite[3],  

Poważnych królów sprawy znamienite  

Niech, kto chce, śpiewa: nam sie, lutnio, mało  

Pegazskich zdrojów[4] wody pić dostało[5].  

Bacha[6] śpiewajmy, cicho pijącego,  

Przy nim Cyprydę[7] i wojny pustego  

Spokojne dziecka[8], które zawżdy swoję  

Na rozpalonej skale ostrzy zbroję.  

Powiedzmy k temu żartobliwe zdrady  

Leśnych Satyrów[9] na śliczne Dryady[10],  

Albo płacz śmieszny nieważnej ciężkości,  

Która przy trudnej tuż chodzi miłości.  

I was, nadobne Nimfy[11], wspomieniemy[12],  

A zawsze ciebie naprzód przed inemi,  

Którą Dniestr rybny, którą Wisła sobie  

Biorą (lecz z krzywdą[13] oba) ku ozdobie.  

Długi na kresie co krótkim Strwiąż[14] płynie,  

Że cię wychował, prawdziwie tym słynie,  

Pewien w tej mierze i oceanowi  

Sławy nie stąpić, tysiąc[15] Nimf królowi.  

Niedarmo hardy: jawnie to baczymy,  

Jako ty kwitniesz dary ozdobnymi;  

Zrównałaś stanem w wstydliwą Dyaną[16],  

Zrównałaś twarzą z Wenerą[17] różaną.  

Mniejsza od ciebie Pallas[18] w obyczaje,  

W kożdej[19] twej sprawie Charis[20] sie znać daje,  

I zdumiewa sie Helikon[21] uczony,  

Gdy lilianą[22] ręką bijesz w strony.  

Ozdobo ziemie[23]! szczęśliwy, szczęśliwy,  

Komu cię Pan Bóg naznaczył życzliwy;  

Komu cię Hymen[24] słowy statecznemi  

I pochodniami przyłączy wiecznemi.  

Przypisy:

[1]

Wiersz adresowany jest do Jadwigi, córki chorążego lwowskiego Jana Tarły, która w owym czasie była bardzo popularną osobą, o której rękę starało się wielu mężczyzn nie tylko dzięki jej urodzie, ale także dzięki pokaźnemu posagowi. Na podstawie tego wiersza wymyślono nieszczęśliwy romans Mikołaja Sępa Szarzyńskiego z Jadwigą. Stał się on podstawą noweli Adama Krechowieckiego Trałówna (1896) i dramatu Bronisława Grabowskiego Jadwiga Tarłówna (1899). Zob. Mikołaj Sęp Szarzyński, Poezje zebrane, Warszawa 2001, s. 181-182.

[2]

obrzymy — starop. olbrzymy.

[3]

W wersie tym zawarta jest aluzja do walki olbrzymów przeciwko Zeusowi i bogom olimpijskim. Giganci zostali pobici piorunem Zeusa. Gigantomachia została opisana w Metamorfozach Owidiusza, który podobnie jak Szarzyński pod wpływem miłości zaczął opiewać inny temat. Zob. Owidiusz Miłoski (Amores).

[4]

Pegazkich zdrojów — w mit. gr. na wzgórzu Muz, gdy Pegaz uderzył kopytem w skałę, wypłynęło źródło Hippokrene, które daje poetom natchnienie. „Pegazkie zdroje” czy „hipokreńska bania”, z których piją poeci to motyw często przewijający się w ówczesnej poezji. Zob. wiersz Jana Andrzeja Morsztyna Do swoich książek (Dokąd się, moja lutni, napierasz skwapliwie?).

[5]

Autor pisze o tym, że ponieważ nie pił zbyt wiele ze źródła natchnienia poetyckiego nie ma śmiałości, by napisać utwór o tematyce mitologicznej (gigantomachia, zob. wers 1) czy rycerskiej („Poważnych królów sprawy znamienite...”).

[6]

Bachus a. Bakchus — rzymski bóg wina, patron poezji biesiadnej, Dionizos u Greków. Tutaj Bakchus pokazany jest jako spokojny, „cicho pijący”. Tak samo przedstawia go w Pieśniach Horacy.

[7]

Cypryda — jedno z przezwisk Wenery, czczonej na wyspie Cyprze.

[8]

Amor, Cupido, po grecku Eros, syn Afrodyty, przedstawiany w postaci chłopięcia skrzydlatego, wypuszczającego z łuku strzały miłości; szyk przestawny; powinno być: wojny spokojne pustego dziecka; puste — tu: beztroskie, swawolne, niepoważne.

[9]

Satyry — przekorne bożki.

[10]

Dryady — boginki leśne.

[11]

Nimfy — bóstwa leśne i wodne.

[12]

wspomieniemy — od starop. wspomionąć (dawn. wspomięnąć), wspomienę a. wspomionę; dziś wspomnieć.

[13]

z krzywdą — niesłusznie.

[14]

Strwiąż — rzeka, lewy dopływ Dniestru, w ziemi Przemyskiej, przepływająca przez wieś rodzinną Tarłówny; zwykły szyk wyrazów byłby: Długi Strwiąż, co płynie na krótkim kresie...; wpływ składni łacińskiej.

[15]

dop. l. mn.: pewien w tej mierze nie ustąpić sławy i oceanowi, królowi tysięcy nimf.

[16]

Dyana — u Rzymian bogini łowiectwa.

[17]

Wenera — u Rzymian bogini miłości.

[18]

Pallas — Atena (Minerwa) u Greków ukochana córka Zeusa, szczególniejsza opiekunka Aten, bóstwo wpływowe.

[19]

W kożdej — w każdej; taka forma stale występuje u Sępa Szarzyńskiego.

[20]

Charis — u Greków bogini wdzięku niewieściego.

[21]

Helikon — góra w Grecji (Beocji), poświęcona Muzom.

[22]

lilianą — liljową; neologizm autora.

[23]

ziemie — dawn., dop. l. p. rzecz. r. ż. z osn. spółgł. podniebienną.

[24]

Hymen — bożek małżeństwa, syn Apollona.

Ten utwór nie jest chroniony prawem autorskim i znajduje się w domenie publicznej, co oznacza że możesz go swobodnie wykorzystywać, publikować i rozpowszechniać. Jeśli utwór opatrzony jest dodatkowymi materiałami (przypisy, motywy literackie etc.), które podlegają prawu autorskiemu, to te dodatkowe materiały udostępnione są na licencji Creative Commons Uznanie Autorstwa – Na Tych Samych Warunkach 3.0 PL.

Źródło: http://wolnelektury.pl/katalog/lektura/pannie-jadwidze-tarolwnie-kwoli

Tekst opracowany na podstawie: Szarzyński Sęp, Mikołaj (ca 1550-1581), Rytmy abo Wiersze polskie w wyborze, E. Wende, Warszawa, 1914

Publikacja zrealizowana w ramach projektu Wolne Lektury (http://wolnelektury.pl). Reprodukcja cyfrowa wykonana przez Bibliotekę Narodową z egzemplarza pochodzącego ze zbiorów BN.

Opracowanie redakcyjne i przypisy: Aleksandra Sekuła, Olga Sutkowska.

Plik wygenerowany dnia 2011-01-26.