Krzysztof Spadło

Marzyciele i pokutnicy

KRZYSZTOF SPADŁO

MARZYCIELE I POKUTNICY

© Copyright by Krzysztof Spadło & e-bookowo

Grafika i projekt okładki: Marek Purzycki

ISBN 978-83-7859-058-3

Wydawca: Wydawnictwo internetowe e-bookowo

www.e-bookowo.pl

Kontakt: wydawnictwo@e-bookowo.pl

Korekta: Paulina Lipiec

slowadaje@gmail.com

Wszelkie prawa zastrzeżone.
Kopiowanie, rozpowszechnianie części lub całości bez zgody wydawcy zabronione

Wydanie II 2012

Konwersja do epub Agencja A3M

Patronat medialny:

Moim dzieciom:

Bartkowi, Kubie i Zosi,

abyście zawsze dążyli do realizacji swoich marzeń!

Od Autora

Dziesięć opowiadań, które składają się na niniejszy zbiór, są jak rodzeństwo. Jedne przyszły na świat tego samego roku, inne narodziły się po kilku latach, a wszystkie łączy wspólna, nierozerwalna więź. Miło sobie wspominam te magiczne momenty, które pchnęły mnie do napisania każdej historii. Nawet teraz kreśląc te słowa uśmiecham się pod nosem, bowiem jakby nie było, włożyłem do tych opowieści jakąś część swojego życia.

W związku z koncepcją wydania "Marzycieli i Pokutników" w formie e-booka, nawiedził mnie pomysł, dzięki któremu mogę te chwile uwiecznić. Pod każdym opowiadaniem umieszczę kilka zdań o tym, co mnie zainspirowało, jaki miałem zamysł i co z danego tekstu bezpośrednio dotyczy mojej osoby.

To chyba tyle, nie ma co więcej wyjaśniać :-)

Zapraszam do lektury.

PRZEWOŹNIK

Dzisiejszy lipcowy poranek był zwiastunem upalnego dnia. Promienie wschodzącego słońca niczym prężne złote struny ostro rozcinały powietrze, a na turkusowo-błękitnym niebie nie sposób było dostrzec choćby cienia najmniejszej chmurki. Ognista kula z każdą minutą pięła się coraz wyżej ponad horyzontem i rozdając dookoła przyjemne ciepło, docierała swym wesołym blaskiem do najciemniejszych zakamarków, by ofiarować światu upragnioną radość życia.

Dachy domów, liście drzew, krzewy i połacie trawy, skąpane w porannej rosie, migotały tysiącami malutkich refleksów, sprawiając wrażenie minimalnego ruchu. Można było ulec złudzeniu, że ktoś w jakiś cudowny, wręcz czarodziejski sposób obsypał całą okolicę drobniutkim, błyszczącym brokatem.

Zalesione tereny położone na obrzeżach miasta spowijała delikatna mgła. Mleczne smugi unoszące się tuż nad powierzchnią ziemi wolno dryfowały, błądząc pomiędzy krzewami i konarami drzew, jakby chciały ukryć przed oczami wścibskich swoje tajemnice.

Strzelce Opolskie, pogrążone jeszcze we śnie, otulała wszechogarniająca cisza; jedyną oznaką życia był poranny śpiew ptaków. Chociaż czasami można też było usłyszeć, jak niewidzialne skrzydła unoszą w przestrzeń charakterystyczny stukot pędzącego gdzieś w oddali pociągu.

Tak jak co dzień kościelne dzwony odezwały się dokładnie o piątej trzydzieści, zwołując na poranną mszę, a ich donośny dźwięk rozbrzmiewał dostojnie nad całą okolicą. Ulice miasta powoli zaczynały tętnić życiem. Ludzie podążający w różnych kierunkach spieszyli do swoich codziennych zajęć i obowiązków, a warkot jadących samochodów miarowo potęgował narastający pośpiech.

Tradycyjnie o 6 ciszę więziennych korytarzy rozszarpał ostry krzyk dzwonka, budząc skazańców ze snu.

Tutaj, w tym hermetycznym świecie, każdy dzień był jak kopia poprzedniego. Schemat wykuty przez żelazne regulaminy kreował monotonną rzeczywistość. Rzeczywistość tego świata.

Dochodziła 7.15.

Na więziennym parkingu sześć zielono-żółtych autobusów, będących własnością zakładu karnego, stało gotowych do odjazdu. W każdym z nich oprócz kierowcy znajdowało się sześciu uzbrojonych strażników i dwudziestu ośmiu skazańców odzianych w stalowoszare uniformy. Chwilę później pokaźnych rozmiarów brama wyjazdowa wykonana z litej stali, górą zawieszona, a dołem wpuszczona między szyny, otworzyła się  głośnym zgrzytem. Hałas rozjeżdżających się na boki wrót spłoszył stado gołębi siedzących na pobliskim dachu. Przerażone ptactwo w panice poderwało się do lotu i, nerwowo trzepocząc skrzydłami, zatoczyło w przestworzach krąg i poszybowało w kierunku miasta.

Autobusy jeden za drugim wolno wyjeżdżały, opuszczając smutną twierdzę odkupienia, i płynnie wtopiły się w świat po drugiej stronie muru. Niektórzy z więźniów, niczym turyści biorący udział w egzotycznej wycieczce, pożerali oczyma zmieniający się w miarę jazdy krajobraz. Natomiast inni, mający dłuższy "staż" niż ich współtowarzysze, patrzyli spokojnym, beznamiętnym wzrokiem, na którego dnie czaiły się smutek i tęsknota za wolnością.

Kolumna pojazdów rozbiła się na kolejnym skrzyżowaniu. Cztery pierwsze pojechały prosto, a dwa pozostałe skręciły w prawo i, zniknąwszy za zakrętem, pomknęły peryferiami Strzelec Opolskich. Zmierzając drogą w kierunku Krapkowic, po kilku minutach jazdy minęły tablice wytyczające granice miasta. Teraz asfaltowa wstęga szosy wiła się pośród malowniczych pól i lasów zatopionych w lipcowym porannym słońcu. Zostawiwszy w tyle niedużą wieś Kalinów, trzy kilometry dalej pojazdy skręciły w leśną drogę. Sunąc wyboistym traktem prowadzącym w głąb lasu, wpadły w ramiona ciszy i przyjemnego chłodu. Tutaj dokładnie było widać, jak smugi słonecznego światła z trudem przebijają się przez korony drzew i znajdując gdzieniegdzie wolną przestrzeń, niczym sztylety zatapiały się w gęstym poszyciu. Przyroda jeszcze spała, trwając w bezruchu. Odgłos silników i smród spalin uderzył w ten naturalny spokój jak kamień w niezmąconą toń wody, a wszelka zwierzyna i leśne duszki umknęły spłoszone i pochowały się w zielonym gąszczu.

Po piętnastu minutach jazdy autobusy zatrzymały się na małej polanie tuż przed biegnącym wzdłuż nasypem kolejowym. Opony pojazdów schlapane rosą mieniły się czarno-stalowym blaskiem.

Od kilku tygodni przewożono w to miejsce tanią więzienną siłę roboczą. Skazani wykonywali żmudną, monotonną pracę przy renowacji tutejszej linii kolejowej. Sama robota właściwie nie była ciężka, a poza tym przestrzeń, las, bezkresne niebo… oddychając pełną piersią, aż czuło się zapach upragnionej wolności.

Skazańcy powoli, bez pośpiechu, wychodzili na zewnątrz i ustawiali się w dwuszeregu przed samochodami. Najstarszy rangą strażnik wszedł na nasyp, stanął w rozkroku, spojrzał na zegarek, siarczyście splunął i rzekł donośnym głosem:

– Dobra twardziele, jest ósma. Koło południa zrobimy przerwę. Krótką, bo krótką, ale zrobimy, co mi tam. No, chyba że nie zasłużycie – zamilkł na chwilę, na jego nieprzyjemnej twarzy pojawił się gorzki grymas, mający zapewne przypominać uśmiech. Z ironią w głosie dokończył: – Tak więc nie będę się zbytnio rozwlekał, wieta, co mata robić! A ja, życząc szanownym panom miłej, przyjemnej i owocnej pracy, tradycyjnie odwołuję się do pozostałości waszych zdegenerowanych umysłów i proszę, jeszcze raz podkreślam – proszę! – abyście zachowywali się spokojnie i przyzwoicie, jak na grzecznych chłoptasiów przystało. Amen.

Klawisz, najwyraźniej rozbawiony i dumny ze swojej krótkiej przemowy, energicznie obrócił się na pięcie i rzucił przez ramię:

– Naprzód!

Mężczyźni w więziennych drelichach bez ładu i składu ospale ruszyli na wprost.

Strażnicy stojący w grupie nieco z przodu po prawej stronie, gorliwie słuchali opowieści jednego z nich i nagle wybuchli gromkim śmiechem. Chaos, nieład, brak czujności – to właśnie dało krótką chwilę ogólnej dezorientacji. Szansa. Okazja jedna na tysiąc. Ileż mogła trwać? Kilka sekund? Może krócej? Ile? Reakcja jednego ze skazańców idącego w drugim szeregu w ogóle nie była zaplanowana. Żywioł. Pierwotny zmysł wziął górę nad rozumem. Instynkt. Mężczyzna nieznacznie zwolnił, przykucnął, szybkim spojrzeniem ocenił sytuację i płynnym ruchem rzucił się w tył w kierunku najbliższego pojazdu. Kiedy zabrakło mu sił, pomógł swemu ciału wykonać obrót i schował się za wewnętrzną częścią koła. Znowu instynkt. Leżąc w ukryciu, z napięciem obserwował, jak strażnicy zaczynają formować rozciągnięty szyk i zachodząc lekkim półkolem, zamykają ten żałosny kondukt. Szary tłuczeń wysypany na wzniesieniu specyficznie zachrzęścił pod stopami idących.

Serce waliło mu jak opętane, nie potrafił zapanować nad przyśpieszonym oddechem; poczuł, jak zimny pot pokrywa mu ciało, a wewnątrz czaszki eksplodują tysiące myśli. Palce dłoni wbił z całej siły w ziemię, szczęki zacisnął aż do bólu, jego ramiona i kark ogarnął piekący skurcz. Raz, drugi, udało się! Złapał oddech! Zrobił kilka głębokich wdechów i nagle całe napięcie prysło niczym bańka mydlana. Miał nieodparte wrażenie, że to, co teraz widzi, toczy się w nienaturalnie zwolnionym tempie. Obraz docierający do jego mózgu przypominał leniwie przesuwające się kadry filmowej taśmy. Postacie wolno kroczyły i zanim znikły za zieloną ścianą drzew, wydawało mu się, iż minęły wieki.

Nadal leżał bez ruchu. Podświadomie czekał, by ujrzeć, jak za moment pojawią się spanikowani strażnicy. Sądził, że usłyszy ich wściekłe okrzyki, tupot, zobaczy twarze żądne krwi, krwi i pokory. Nasłuchiwał. Nic. Cisza. Jedynie przyjemny pomruk lasu.

Powoli podczołgał się w stronę wolnej przestrzeni między autobusami. Delikatnie stanął na równe nogi i zastygł jak głaz. Wstrzymał oddech i wytężył słuch. Nadal nic. Cisza.

"Co robić?! Co robić?!" – przemknęło mu przez myśl. "Kurwa, co robić?! Co ja najlepszego zrobiłem?! Niech to szlag! I co dalej?! No co?! Nie, muszę wrócić! Nie mam najmniejszych szans! Wracam i koniec! Kurwa! Boże, żeby tylko się udało! Żeby tylko się udało…".

Bezszelestnie zatopił się w zielonym gąszczu. Teraz już nie było odwrotu. Stało się! Postawił swój los na jedną kartę. Ostrożnie stąpał, uważając, by nie nadepnąć na jakieś spróchniałe gałęzie lub patyki. Wolno, metr za metrem posuwał się w głąb lasu. Przystanął. Spojrzał w tył. Samochody nikły wśród listowia. Stał. Stał i nasłuchiwał wszelkich odgłosów, które mogłyby świadczyć o tym, że jego zniknięcie zostało zauważone. Nic. Cisza i las. Wziął głęboki oddech, obrócił się na pięcie i ruszył pędem przed siebie, przebierając nogami najszybciej, jak tylko potrafił. Towarzyszył mu trzask pękających pod stopami gałęzi. Rękoma torował sobie drogę przez gęste krzewy i zarośla, które jak bicze smagały jego twarz i tułów. Goniąc ile sił, niczym kamień wystrzelony z procy mknął pośród leśnej głuszy. Biegł zygzakiem między drzewami, długimi susami pokonywał naturalne przeszkody, nie zważał na to, iż krzewy ostrężyn – mimo że miał spodnie z długimi nogawkami – szarpały mu łydki, orząc ciało aż do krwi. Biegł.

Poszycie lasu zmieniało się z każdą chwilą. Gęste chaszcze znikały, pozostając w tyle, by za sto metrów, jak opuszczona kurtyna, pojawić się ponownie. Niczym dziki zwierz mężczyzna pędził w morderczym tempie i jak precyzyjnie wystrzelony pocisk przelatywał przez zielone barykady krzewów. Gnał bezlitośnie w pogoni za wyimaginowaną wolnością. Każdy oddech, każdy krok były jak cudowna pieśń swobody. Poprzednie myśli i zwątpienie zostały gdzieś bardzo daleko. "Dalej! Dalej stąd! Naprzód! Biegnij!" – tylko to był w stanie usłyszeć i tylko w to teraz wierzył. Cała reszta nie istniała.

Mijały minuty, kwadranse. Już był daleko. Bezpiecznie daleko. Stracił poczucie czasu i przestrzeni, ale najważniejsze, że wciąż miał siły.

Biegł. Bezustannie. Musiał biec.

Niekiedy kątem oka spoglądał w stronę słońca, ale nawet nie wiedział, dlaczego to robi, nie zastanawiał się nad tym. Jego rozum zdezerterował już na początku ucieczki. Instynkt podejmował decyzje, prowadził, określał kierunek, wiódł.

Chwilami, kiedy miał wrażenie, że zmęczenie rozsadza mu płuca i powala z nóg – zwalniał. Poruszał się wtedy wolnym truchtem, by chociaż odrobinę zregenerować utracone siły, nabrać energii i ponownie rzucić się pędem na wprost. Odpoczynek nie wchodził w rachubę, chwila słabości mogła zbyt dużo kosztować. Musiał przezwyciężyć własne siły.

Słońce było już wysoko. Struktura lasu drastycznie się zmieniła. Krzewy pojawiały się już tylko w niedużych grupkach, a rozpościerający się obszar porastały sosny, nieliczne kępki trawy i mchu oraz igliwie, mnóstwo suchego igliwia, które niesamowicie ułatwiało bieg. Z przodu teren delikatnie przechodził w łagodne pagórki. Wbiegając na nie, mężczyzna z każdym metrem tracił szybkość i siły. Jednak jakież to wspaniałe uczucie, kiedy osiągał szczyt, a następnie pędził z impetem w dół. Mimo wszystko kosztowało go to bardzo dużo wysiłku.

Strumienie potu malowały na więziennym drelichu wilgotne plamy.

Gdy zbiegał po raz kolejny, nagle stopy zaplątały się w pajęczynie krzewów. Runął przed siebie, padając na twarz. Siła potknięcia odbiła jego ciało od ziemi, upadek był tak nagły i tak niespodziewany, że nie zdążył zareagować i niebezpiecznie pokoziołkował w dół. W pewnym momencie poczuł, jak jego prawa noga bezwładnie, z potężną siłą uderza o twardy konar drzewa. Usłyszał odgłos rozpruwającego się materiału i w tej samej chwili tuż nad kolanem pojawił się przeraźliwy ból.

Nie zważając na cierpienie, podkurczył nogę, obiema dłońmi złapał obolałe miejsce, jakby liczył na cudotwórcze działanie swych rąk, i leżał bez ruchu jak głaz. Nawet nie drgnął. Z trudem powstrzymywał rodzący się w gardle krzyk, zacisnął szczęki i wściekle sapał, by pokonać potworne uczucie. Wtem wyczuł coś lepkiego, spojrzał i dostrzegł rozrastającą się plamę krwi. Pulsujący ból bezlitośnie szarpał jego prawą nogą. Dopiero po kilku minutach spróbował wstać. Powoli dźwignął swe ciało. Zrobił parę kroków. Przystanął. Ból. Rozejrzał się. Teren był zbyt otwarty, musiał się skryć. Byle gdzie. Po prawej stronie, jakieś sto metrów z przodu, rozpościerała się zasłona liściastych drzew i krzewów. Kulejąc, podążył w tamtym kierunku.

Przedarł się przez zarośla. Małą polankę porastała sucha, spalona słońcem trawa. Usiadł w cieniu, opierając się plecami o sędziwą brzozę.

Obfity pot zalewał mu oczy i czoło. Noga bolała. Piekielnie. W każdym calu swojego ciała czuł przyśpieszone tętno, a z każdym uderzeniem serca rana wypluwała solidną partię krwi. Najpierw zdjął bluzę, potem podwinął nogawkę. To, co tak bardzo bolało, wyglądało paskudnie. Długie rozcięcie na sześć, może siedem centymetrów, na szczęście niezbyt głębokie. Rozwarte brzegi skaleczenia miały lekko wywinięte krawędzie, które straszyły włóknami krwiście bordowego mięcha. "Kurwa" – pomyślał – "to się nazywa pech!".

Złapał kant bluzy i nagłym ruchem oderwał długi strzęp materiału. Zrobił prowizoryczną opaskę zaciskową. Odczekał chwilę, poruszył nogą. Dalej bolało, ale przynajmniej przestało obficie krwawić. "To dobrze, to dobrze…"

Był wykończony. Przesunął ciało lekko w bok i położył się na wznak. Oddychał rytmicznie i głęboko. Starał się myśleć o czymś przyjemnym. Czas płynął. Na tle błękitnego nieba białe chmury popychane przez wiatr właściwie też płynęły. Zmęczenie robiło swoje. Powieki nagle wydały mu się tak bardzo, bardzo ciężkie. Zbiegły więzień poddał się bez żadnego wewnętrznego sprzeciwu.

*

PIĘTNO MORFEUSZA

4 stycznia (sobota)

Aż strach pomyśleć, że zaczął się kolejny rok. Jeszcze brzmią mi w uszach odgłosy sylwestrowej zabawy. Dobrze, że przynajmniej raz na jakiś czas zdarzają się człowiekowi chwile, kiedy może o wszystkim zapomnieć. Jeszcze jutro króciutki dzień słodkiego lenistwa, a od poniedziałku – do roboty!

Mogę jedynie żywić nadzieję, że ten rok faktycznie będzie lepszy od poprzedniego i że w końcu coś się zmieni w moim szarym, monotonnym życiu. Właściwie gdybym miał odrobinę stanowczości i odwagi, to nie liczyłbym na uśmiech losu, tylko wziął sprawy w swoje ręce.

6 stycznia (poniedziałek)

Od lat jeżdżę tą samą linią autobusową do tej samej pracy i od lat co rano nucę w myślach słowa starego przeboju Janerki: "wstawać i pracować, i mieć nie bardzo mogę, nie bardzo chcę". Z czystej ciekawości obserwowałem dzisiaj ludzkie twarze i niestety nie zauważyłem, żeby ktoś wyglądał na uszczęśliwionego. Posępne miny, nosy zaczerwienione od porannego mrozu i spuszczone na kwintę… Krótko mówiąc – rozpacz. I ja, kolejny puzzel idealnie pasujący do tej taniej układanki.

Kiedy pomyślę sobie, że jutro znowu stanę pomiędzy ladą i półkami regałów pełnymi samochodowych części, to aż mnie w dupie strzyka. Marnuję życie w tym kupieckim procederze, jeszcze gdyby ten sklep był mój… Albo żebym w ogóle miał jakiś własny interes, to może moje istnienie nabrałoby blasku. Obłędne. Wszystko zamyka się w mikrokole – praca, dom, sen, praca, dom, sen… I tak na okrągło.

Kiedyś miałem ambicje i chęci, ale od kilkunastu lat, od dnia, w którym połączyłem się węzłem małżeńskim, wszystkie plany przybladły, potem zaczęły się tlić, aż, summa summarum, bezpowrotnie zgasły. Nie jestem typem przebojowca, zawsze szedłem na łatwiznę i bałem się podjąć ryzyko. Cóż, chyba wierzyłem w zbyt wiele rzeczy, które okazały się złudne jak wiatr. Myślałem, że rodzina, wspólne pożycie, dzieci i tak dalej dają człowiekowi jakąś wielką satysfakcję, ale w rzeczywistości to gówno prawda. To po prostu kierat. Życie rodzinne jest przereklamowane.

Wpadłem w pułapkę, którą sam na siebie zastawiłem.

Doskonale wiem, że nie ma sytuacji bez wyjścia. Każdy problem ma swoje rozwiązanie. Na przykład taki Adam – rzucił wszystko w pizdu i zaczął od nowa. Toczy sobie chłopina zupełnie spokojne życie gdzieś daleko stąd i sądzę, że nigdy więcej nie popełni tego samego błędu. Czy dobrze zrobił? Nie mnie oceniać jego postępowanie. Zostawił żonę, dwójkę dorastających dzieci, duże mieszkanie, cały dorobek życia i wyrwał się stąd, dźwigając jedną torbę własnych ubrań i karmelkową świadomość beztroski. Chyba zazdroszczę mu odwagi.

10 stycznia (piątek)

Dzisiaj po pracy tradycyjnie udałem się na kufelek piwa. Moja małżonka nie lubi, kiedy wracam do domu i czuć ode mnie odór chmielu. W gruncie rzeczy sram na to jej lubi czy nie lubi; już dawno przestało mi zależeć na dogadzaniu jej. Mam przecież, do ciężkiej cholery, trzydzieści dziewięć lat i nikt nie będzie mnie wodził za nos jak jakiegoś smarkacza. Skoro mam na coś ochotę, to będę to robił i koniec, kropka. Najgorsze jednak jest to, że ona robi z tego wielką aferę. Wdaje się później w bezsensowną gadkę, sprawia wrażenie, jakby jej cały świat legł w gruzach. Czasami zastanawiam się, czy inni faceci mają podobne problemy, czy tylko ja grzęznę w takim szambie. Człowiek dziesięć godzin poświęca na pracę, stara się, żeby zarobić tych parę groszy, i jeszcze nie może z tego skorzystać!? Zrozumiałbym, gdyby było tak, że wracam na totalnej bani, zachowuję się jak brutal, rozstawiam wszystkich i wszystko po kątach, ale wypiłem jedynie dwa piwa! Nigdy nie posunąłem się do czegoś takiego, lecz chyba powinienem systematycznie, raz na jakiś czas, przyłożyć jej w tytę. Może wtedy zachowywałaby się jak na kobietę przystało.

15 stycznia (środa)

Już nie pamiętam, kto wymyślił to zajebiste przezwisko dla naszego szefa, lecz Tłusty pasuje do niego jak pięść do oka. Koleś ma niecałe sześćdziesiąt kilogramów wagi i w ogóle wygląda jak żywcem zdjęty z kaszanki. Jest tak drobny i suchy, że gdybym nawet ja (któremu daleko do Sylwestra S. czy Arnolda S.) dobrze pocelował i raz go pierdolnął, to chyba bym go zabił.

Pewnie któregoś dnia to zrobię, kiedy już przestanie mi zależeć na czymkolwiek.

Dzisiaj Tłusty przegiął pałę. Wszystko wszystkim, wiem, że jest moim szefem i że to on mi płaci, a nie odwrotnie, ale są pewne granice. Maksymalnie podniósł mi ciśnienie. Gamoń dobrze wie, że nie rzucę tej roboty, bo trudno dzisiaj znaleźć cokolwiek innego, i pojeździł na mnie jak na starym osiołku. Taki łach, taki ćwiek po jakiejś zawodówce, któremu udało się zarobić, gdy cuda w naszym kraju były na porządku dziennym. Szkoda słów.

Może jednak powinienem rozejrzeć się za czymś innym? Załapać jakąś spokojną fuchę i po ośmiu godzinach wracać na luzie do domu? Nie myśleć o tym, kiedy otworzę drzwi i dzieciaki od razu wskakują mi na głowę, żeby rozległ się cichy dzwonek i w progu stanął dystyngowany kamerdyner. W dłoniach trzymałby srebrną tacę, a na niej leżałaby mała metalowa rzecz, automat, najlepiej kaliber trzydzieści osiem, a obok dodatkowy magazynek. Szast-prast i cisza. Moja żona Jolka też by się załapała, przecież nie pożałowałbym jej kilku gramów ołowiu. Ach, Tłusty, Tłusty, ty stary pacanie.

17 stycznia (piątek)

Kocham dni pełne spokoju, gdy moja trzódka wyjeżdża w komplecie do teściowej. Dzięki Bogu, że za sobą nie przepadamy, przynajmniej wtedy mogę złapać drugi oddech. Jutro rano robią wypad i wracają dopiero w niedzielę wieczorem.

Wszystko już mam zaplanowane. Sobotnie popołudnie spędzę z kumplami w Promilku. Uwielbiam ten parszywy lokal. Gwar, kłęby papierosowego dymu, smród moczu wydobywający się zza drzwi wiecznie niedomkniętej toalety – miód życia. Nawet browar czasami smakuje tutaj jak kozi pot. Lokal ma swoją atmosferę.

Mam jedno małe marzenie: gdybym trafił szóstkę w totka, to zrobiłbym tam taką bibę, że ho! ho! Każdy stały bywalec tego przybytku miałby otwarty wjazd i pozwolenie na nieograniczone spożycie stawianych przeze mnie trunków. Na czas imprezy tylko jedno musiałoby zostać zmienione – barmanka. Nie mogę patrzeć na jej przetłuszczone włosy, odpryski lakierów z paznokci kończących pękate palce, tanią szminkę na ustach, za którymi kryją się dwa rzędy przegniłych trybów. W ogóle nie mogę na nią patrzeć. Jest obłędna. Kiedyś zastanawiałem się, jak wygląda jej facet. Bardzo chciałbym zobaczyć mistrza, który ją rżnie.

Niedzielę poświęcę na czytanie, słuchanie muzyki, dłubanie w nosie i oglądanie telewizji. Na pewno nie podniesie to poziomu adrenaliny w mojej krwi, ale za to jak rozkosznie odpocznę!

19 stycznia (niedziela)

Rzadko kiedy mam okazję sięgnąć do mojego pamiętnika wcześniej niż przed godziną dwudziestą drugą. Podejrzewam, że Jolka chętnie łypnęłaby okiem na te zapisane strony. Dobrze wiem, że czasami skręca ją z ciekawości i zadaje sobie pytanie: "Cóż, do jasnej cholery, on może tam bazgrać?".

Nie ma najmniejszych szans. Klucz do mojej metalowej kasetki mam tylko ja. Pamiętam, jak kilka lat temu pokłóciliśmy się o moje tajemnice. Dobry Boże, ależ ona niekiedy jest prymitywna! Trudno jej pojąć, że każdy ma jakieś własne, intymne sprawy, o których nie chce rozmawiać. Pewnie by się załamała, kiedy otworzyłbym przed nią wrota mego konfesjonału. Nie wstydzę się swoich myśli, nie potępiam słów, którymi je odzwierciedlam. Te zapisane kartki są świadectwem mej duszy i nie mam ochoty, by ktoś na nie spoglądał, nawet moja żona. Zwłaszcza ona!

Robię to już… hmm… no, w następnym roku będzie dziewiętnaście lat uskuteczniania wesołej twórczości. Jakby nie spojrzeć, szmat życia! Nieźle.

Może jak stanę się stary i zgrzybiały, kiedy większość dnia będę spędzał na ławce przed blokiem i zabijał czas bezczynnością, z radością powrócę w świat zapisanych wspomnień. Wtedy dopiero się przekonam, ile w życiu straciłem, jakie błędy zaważyły na moim losie. Teraz już wiem, że zaliczam się do szarej rzeszy przegranych, ale jeszcze wszystko może się zmienić. Na przykład któregoś dnia pójdę w ślady Adaśka, byłego sąsiada spod siedemnastki i też postawię wszystko na jedną kartę. Tylko że oprócz ubrania zabiorę również moją stalową skrzyneczkę.

Gdyby ktoś mnie zapytał, czego tak naprawdę chcę, odpowiedź byłaby prosta i zamknęłaby się w jednym słowie – szczęścia. Nie mam pojęcia, co jest do tego potrzebne, ale wiem, co go nie daje.

23 stycznia (czwartek)

Dzisiaj po południu mieliśmy nie lada atrakcję – ksiądz z kolędą. Istna szopka. Czarny naprawdę ma poważny defekt w centrum dowodzenia. Oczywiście Jolka o mało nie dostała orgazmu. Tradycja…

Tomek ma dopiero pięć lat i jest całkowitym zaprzeczeniem dwa razy starszego Mateusza. Żywy, wszędzie go pełno, najchętniej psociłby całymi dniami. Prawdziwy urwis.

Kiedy czekaliśmy na klechę, pokazałem małemu, jak opędzać się za pomocą krzyża od wampirów i demonów. Potem złapał krucyfiks i biegając po całym domu, stawał w każdym kącie i odstawiał błazenadę. Przyrobił od matki mocnego klapsa, a ja nasłuchałem się, jakiż to jestem głupi.

Mimo wszystko mieliśmy obaj kapitalną zabawę.

Przed wizytą księżulka zjawili się ministranci i zanucili na prawie na rockową nutę Przybieżeli. Szkoda, że nie nagrałem ich wyczynu. Taka wstawka na YouTube zrobiłaby furorę. Kiedy batman się przedstawił, prawie parsknąłem śmiechem, już myślałem, że to młodsza wersja Ojca Dyrektora. On chyba się zorientował (najwyraźniej inteligentny) i powtórzył jeszcze raz: "Waldemar Ryzik" – z naciskiem na nazwisko. Cera Jolanty przybrała odcień kardynalskiej purpury.

Moja wiara nie ma nic wspólnego z lekceważeniem, jakim darzę kościelnych namiestników. Wierzę w istnienie Boga, w życie poza grobowe, w to, że człowiek posiada duszę, wierzę w Sąd Ostateczny i raj, ale nigdy nie uwierzę w księdza. To dla mnie żaden autorytet. To, iż nie chodzę na mszę, wcale nie umniejsza mojej wiary. Potrafię się modlić i robię to, kiedy odczuwam taką potrzebę, czasami nocą rozmawiam w duchu z Bogiem i wiem, że to ma większy sens niż wsłuchiwanie się z całym tłumem w Ewangelię lub kazanie. Albo weźmy na celownik taką spowiedź, totalny absurd! Jak można sądzić, że facet wysłucha moich grzeszków i wynaturzeń, a potem w ramach pokuty da mi trzy zdrowaśki i niby wszystko będzie OK?

Bez sensu.

W IMIĘ TWOJE

W pierwotnych planach Stefana Bremela przybudówka domu miała służyć jako garaż, ale trzynaście lat temu, dokładnie rok po jej wybudowaniu, zdarzyła się tragedia. Właściwie to może i lepiej, że tak się stało? Marianna Bremel chorowała od wielu, wielu lat, życie nie szczędziło jej udręk i zamiast radości ofiarowało cierpienie. W końcu oboje wiedzieli, że prędzej czy później to musi się stać. Złośliwy nowotwór wolno zżerał od wewnątrz ciało pani Bremel, która prawdopodobnie co wieczór gorliwie modliła się w myślach do Boga, by bezboleśnie zabrał do siebie jej duszę. Śmierć przyszła nagle pewnej październikowej nocy. Zakradła się do ich domu jak złodziej i porwała w swe ramiona pięćdziesięcioletnią towarzyszkę życia Stefana. Od tamtej pory wszystko straciło sens, a już na pewno straciło go urządzanie garażu.

To dziwne, ale człowiek nawet się nie zastanawia, jak dużo kosztuje świadome poświęcenie się pracy. Bremel dostrzegł to, kiedy było za późno. Ile razy jego świętej pamięci małżonka czekała na niego z ciepłym obiadem, a on, nie bacząc na to, zajmował się swoimi turbinami i całym tym chłamem w elektrowni? Ile było w jego życiu niewykorzystanych urlopów, przepracowanych weekendów? Jak wiele wolnych popołudni przesiedział wpatrzony w zapisane kartki papieru, starając się rozgryźć jakiś problem, który zupełnie nie dotyczył jego życia osobistego? Tak dużo im umknęło kosztem jego pracy? Pracy, która była również jego pasją i dawała mu spełnienie.

Pierwszych kilka lat po jej śmierci było naprawdę trudnych. Nie umiał sobie poradzić z samotnością, nie potrafił o siebie zadbać, źle się odżywiał i pracował ponad własne siły. Właściwie nic go nie interesowało oprócz pracy i paru godzin snu. To wszystko, czego potrzebował.

Jego zdrowie zaczęło poważnie szwankować, problemy pojawiły się wraz z nastaniem wieku emerytalnego. Wiedział, że to oznacza definitywny koniec jego kariery zawodowej, koniec pracy. Emerytura była jak niewidzialny cierń wbity prosto w schorowane serce.

Niby zasłużony odpoczynek, nagroda za poświęcone lata, a w gruncie rzeczy – olbrzymia pustka. Nie rozumiał, jak można bezczynnie siedzieć i czekać na nie wiadomo co. Właśnie wtedy przybudówkę, która miała być garażem, zaadaptował na swoją pracownię. Na razie sam nie wiedział, czym się zajmie, ale musiał coś robić. Obojętnie co. Kiedy wszystkie dni są przerażająco szare, a każdy poranek i zmierzch ma smak cierpkiej goryczy, człowiek musi coś robić, żeby nie zwariować.

*

Po kilku tygodniach emerytalnego zastoju podjął wreszcie decyzję. Najpierw pomysł wydał mu się kompletnie szalony, ale z drugiej strony praktycznie nie miał nic do stracenia. Nic oprócz czasu i pieniędzy. Zresztą, co do gotówki, to i tak nie potrafił jej sensownie spożytkować, gdyż jego potrzeby były wręcz minimalne. Poza tym uznał, że kontynuowanie badań, które w trakcie pracy zawodowej pozostawały w strefie czczych dyskusji i pustej, laboratoryjnej gadaniny, mogą stanowić niezłe zajęcie dla takiego starego maniaka jak on. Cóż, zgadza się, to zupełnie co innego mieć do dyspozycji profesjonalny sprzęt i pomoc kilku mądrych głów niż małe, puste pomieszczenie i mnóstwo zapału.

To była trochę dziwna sprawa, wyznawcy teorii spiskowych na pewno znaleźliby jakieś mniej lub bardziej racjonalne wytłumaczenie, ale tego samego dnia, kiedy postanowił na serio zająć się ujarzmieniem energii, zyskał współtowarzysza. Może nie posiadał on dyplomu wyższej uczelni, ale był kimś, kto potrafił wiernie czekać na efekty, a z czasem zaczął doskonale rozumieć, co się do niego mówi. To był pies. Mały, podpalany kundelek o sympatycznej mordce, krótkich łapach i szorstkiej sierści. Stefan dostał go w prezencie od sąsiada mieszkającego po drugiej stronie ulicy. Trudno powiedzieć, czy to naprawdę był prezent, czy też po prostu pozbycie się niewygodnego problemu. Suka należąca do pana Michała, której jedynym zajęciem było pilnowanie dobytku podczas nieobecności gospodarzy, niespodziewanie wydała na świat siedmioro szczeniąt. Właściwie możliwe, że to był jednak prezent. Przecież sąsiedzi doskonale wiedzieli, iż Stefan Bremel od lat mieszka samotnie, a podarowanie szczeniaka wydawało im się przemiłym gestem. Tak, to było miłe, nie da się ukryć. Może najpierw był nieco zaskoczony, ale ucieszył się. Okazało się też, że potrafił zadbać o to stworzenie lepiej niż o siebie samego. Fido, bo tak właśnie nazwał zwierzaka, miał swoja miseczkę, kącik do spania i najlepsze żarcie, o jakim może zamarzyć pies. A już na pewno najlepsze, o jakim zamarzy zwykły podpalany kundel.

Dzięki wygłupom i niezdarności Fida ich dni stały się nieco kolorowe. Coraz częściej na ustach Bremela gościł serdeczny uśmiech. Chociaż pies narobił czasem niezłego bałaganu, kiedy zaplątał się w pajęczynę przewodów pełznących jak dżdżownice po podłodze przybudówki albo dopadł piłkę i niby groźnie ujadając, ganiał ją po całym domu. Choć po drodze wywracał wszelkie napotkane sprzęty, nigdy nie został skarcony przez swego pana.

*

Światło wydobywające się z dwustuwatowej żarówki luźno zawieszonej na końcu grubego kabla pośrodku małego pomieszczenia obnażało krzywizny pożółkłych ścian. Na dworze było jeszcze jasno, ale dzień do garażu-przybudówki-pracowni wpadał jedynie przez wąski rząd szybek umieszczonych u góry szerokich drewnianych drzwi. Drzwi, których i tak nie można było otworzyć, gdyż przed nimi wewnątrz stała duża prostokątna skrzynia obita arkuszami ołowianej blachy. Na prawo był długi stół zawalony stertą jakichś niespotykanych urządzeń i przedmiotów, a wszędzie snuły się wiązki skręconych przewodów.

– Tak, Fido – odezwał się Bremel, który siedząc przy stole, lutował w skupieniu dwie małe części. – Dzisiaj tego dokonamy. My dwaj, ty i ja. Czy zdajesz sobie sprawę, jaki to będzie przełom w historii nauki?

Było mało prawdopodobne, żeby Fido wiedział, o czym mowa. Leżał sobie w kącie, wsparł swoją psią mordę na wyciągniętych łapach i patrzył gdzieś przed siebie.

– Sześć lat, brachu, sześć długich lat i jesteśmy u celu podróży – ciągnął. – To niezwykłe. Będziesz pierwszym, który pozna chyba najbardziej niezwykłe uczucie. Dokonamy tego, Fido, dokonamy. No, gotowe! – mężczyzna obrócił się na krześle, spojrzał w kierunku psa i powiedział czule: – Chodź tu, mordka, niech cię uściskam!

Fido wstał, przeciągnął się leniwie, wyginając grzbiet i wskoczył swemu panu na kolana. Zawarczał z radością w oczach, kiedy Bremel złapał go za policzki i zaczął je delikatnie tarmosić. Był pieszczochem, nie ma co ukrywać, lubił to.

– Gdyby nie ta narośl z boku nosa, byłbyś idealny. Można by zrobić odlew twojej sylwetki i sprzedawać gipsowe figurki jako ozdoby do śląskich ogródków.

Fakt, Fido miał coś po lewej stronie nosa. Jasnobrązowe pomarszczone zgrubienie wielkości dwudziestogroszówki, które pojawiło się niecałe dwa lata temu i w rzeczywistości nie było niczym szkodliwym. Leczenie maściami nie przyniosło żadnych efektów, weterynarz powiedział, że może je chirurgicznie usunąć, choć sam również nie widział najmniejszego powodu, skoro pies, oprócz tego, że miał dziwną krostę, był w wyśmienitej formie.

– Zaufaj mi, przyjacielu, nie masz się czego obawiać. Wszystko pójdzie gładko.

Bremel podszedł do skrzyni i otworzył hydrauliczny właz. Sięgnął i przesunął dźwignię na pozycję 0. W tym samym momencie rozległ się cichy pomruk do złudzenia przypominający odgłos, jaki wydają płonące lampy jarzeniowe. Nagle kilka prostokątnych przeźroczystych pojemników, stojących rzędem na stole, wypełniło się czymś płynnym, ale nie cieczą, czymś kojarzącym się z kolorowym fluoroscencyjnym światłem. Górą z każdego pojemnika wychodziły plastykowe rury i biegły w kierunku skrzyni, natomiast z boku wszystkie były podłączone do przewodów przechodzących w jedną wspólną wiązkę, której koniec był wetknięty w metalową wtyczkę tuż pod włazem. Fido jak zahipnotyzowany wpatrywał się w barwne pojemniki.

Bremel jeszcze raz dokładnie obejrzał miejsce, które kilka minut temu lutował, uśmiechnął się pod nosem i szepnął:

– Nie ma obawy, wszystko pójdzie gładko.

Wszedł do środka przez właz. Nie było tu zbyt dużo miejsca jak dla dorosłego człowieka. Wetknął miedzianą końcówkę kabla, który wychodził z prawej strony dźwigni, w mały kulisty otwór. Przez dłuższą chwilę spoglądał na wnętrze swego prototypu, jakby chciał zapamiętać jego wygląd. "Będzie dobrze, wszystko jest dobrze" – przemknęło mu przez myśl. Kiedy wyszedł z powrotem, poczuł, że krople potu zrosiły mu czoło i skronie. Podniecenie zaczynało rosnąć. Jeszcze chwila.

– No, Fido, czas w drogę. Szkoda tylko, że nie będziesz mógł mi powiedzieć, jak było.

Wziął psa na ręce, potarmosił jego mordkę, pocałował czubek wilgotnego nosa i włożył zwierzaka do skrzyni.

– Do zobaczenia… w przyszłości.

Zanim właz szczelnie przywarł do ołowianych ścianek, Bremel usłyszał jeszcze nerwowe szczekanie swojego kundla, który widocznie przestraszył się panujących wewnątrz skrzyni ciemności.

Podszedł do stołu i włączył wąską, podłużną klawiaturę, której wygląd mógł kojarzyć się nowoczesnym kalkulatorem. Miała bowiem tylko jeden szereg klawiszy, na których widniały cyfry od zera do dziewięciu, mały wystający włącznik i ciągnący się wzdłuż podświetlony ekran. Bremel właściwie nie musiał zerkać do swojego notatnika, by wprowadzić współrzędne, które nanosił już tak wiele razy, ale dzisiaj to było co innego. Należało wykluczyć prawdopodobieństwo jakiejkolwiek pomyłki. Najdrobniejszy błąd zrodziłby fatalne skutki. Bremel przewertował kartki notesu i wprowadził główne dane. Zerknął na zegarek – dochodziła 17.15. Odczuwał ogromną pokusę, by zwiększyć czas, jak to nazwał, energizacji, ale po co kusić los?

Dziesięć minut. Tak zakładał wcześniej i przy tym pozostał.

Rząd cyfr połyskiwał żółtym światłem na czarnym tle. Wyjął stoper. Druga dźwignia umieszczona pod stołem trwała niewzruszenie jak strażnik w pozycji 0. Pochylił się. Jedną ręką zwolnił wskazówkę stopera, a drugą opuścił drążek na pozycję E. Poszło!

Ponury pomruk rozniósł się i zabrzmiał jak szum generatorów, fluoroscencyjne dziwo w przeźroczystych pojemnikach zawrzało. "Idź, idź! Dobrze!" – krzyknął w myślach. Stał bez ruchu niczym w narkotycznym transie. Poczuł, że koszula przywiera mu do wilgotnych pleców. Sekundnik stopera płynnie zataczał koło. Ekspansja energii powinna trwać dokładnie trzy minuty. Wszystko podążało właściwym torem. Spojrzał na czasomierz, dwie minuty i pięćdziesiąt sekund. Obrócił się na pięcie i już miał wybiec z domu, kiedy usłyszał cichy trzaski i spostrzegł, jak strużka niebieskiego dymu unosi się znad klawiatury. Żółte cyfry zgasły! Groźnie mruczący odgłos zamilkł przeciągłym westchnięciem. Wszystko momentalnie ustało. Panika i smak porażki dopadły go znienacka i przeszyły jego ciało lodowym dreszczem. Serce zabiło niczym szalony dzwon. Puls w skroniach zdawał się rozsadzać czaszkę. Kompletnie sparaliżowany zamarł, wpatrując się w przestrzeń zdumionym wzrokiem. Zabrakło całych siedmiu sekund!

W pośpiechu otworzył klapę skrzyni energizera. Ujrzał jedynie biel ścian wyłożonych poliuretanową pianką i poczuł lekki metaliczny zapach. Pustka! Fido, nieświadom własnego losu, przemierzał teraz oceany czasoprzestrzeni.

CHŁOPIEC W CZAPECZCE Z DASZKIEM

Dziś jest piątek. Ta okropność wydarzyła się w środę, a ja do tej pory nie potrafię opanować drżenia dłoni. Ostatniej nocy nawiedziły mnie koszmary. Obłędna sytuacja, coś takiego przytrafiło mi się po raz pierwszy w moim czterdziestotrzyletnim życiu. Nie umiem sobie tego wytłumaczyć, gdybym opowiedział żonie o tym, co mnie spotkało, spojrzałaby z niedowierzaniem i wściekle stwierdziła, że albo chcę ją przerazić, albo biorę jakieś świństwo i zaczynam wariować.

Nikomu o tym nie powiem.

Nigdy.

Chcę tylko jednego – zapomnieć o chłopcu w czapeczce z daszkiem.

Było późne środowe popołudnie. Październikowe słońce chyliło się ku zachodowi, na niebie malowała się krwista poświata i jak zwykle o tej porze w centrum miasta pęczniał komunikacyjny korek.

Nie jestem nerwowym człowiekiem, trudno mnie wyprowadzić z równowagi, ale są takie sytuacje, że zupełnie bezpodstawnie zaczynam dostawać wewnętrznego szału. Jedną z nich jest właśnie jazda samochodem przez zatłoczone ulice. Kiedy brnę uwięziony w łańcuchu pojazdów, które mozolnie suną do przodu, poruszając się zależnie od cyklu zmiany świateł, zaczynam się wściekać.

Tak właśnie było w środę.

Wiem, że niczego nie zmieni moje niecierpliwe stukanie palcami po kierownicy, że na nic zerkanie w przód i zastanawianie się: "Czemu, do diabła, oni nie jadą?!", że te wszystkie przekleństwa wypowiadane półgłosem nie będą działały jak magiczne zaklęcie, które sprawi, iż pomkniemy pędem na wprost.

Swoje trzeba odstać.

Tak więc tkwiłem w tej koszmarnej kolejce, z głośników sączyła się jakaś muzyka, a moje myśli szusowały. Starałem się skoncentrować nad czymś bardziej wzniosłym i zapomnieć, że poruszam się w tempie żałobnego konduktu. Zachodzące słońce odbijało się we wstecznych lusterkach, momentami, kiedy odchylałem głowę za bardzo w lewo, refleksy światła paliły moje źrenice purpurowym żarem.

Wodziłem wzrokiem po tych wszystkich smutnych budynkach, po pozbawionych charakteru szyldach reklamowych, po zmęczonych twarzach mijających mnie na chodniku. Niektórzy ludzie sprawiali wrażenie, jakby tylko ich ciała zostały tutaj, w tym przygnębiającym świecie. Przypominali poruszające się skorupy, manekiny pozbawione świadomości i opuszczone przez dusze.

Lubię obserwować ludzi, niekiedy można dostrzec wiele zastanawiających rzeczy.

Zielony golf stojący tuż przede mną wolno potoczył się do przodu. Natychmiast wrzuciłem pierwszy bieg i ruszyłem za nim. Nie wiem, ile mogliśmy przejechać – dwadzieścia metrów? Nie więcej.

Dobre i tyle.

Krótkimi skokami przesuwaliśmy się do przodu.

Po jakimś czasie jazda nabrała sensownej prędkości. Mniej postoju, więcej ruchu. Światła przed wiaduktem miałem już w zasięgu wzroku. Było dobrze.

Czerwone cyferki elektronicznego zegarka ulokowanego w desce rozdzielczej pokazywały 17:53.

O 17.58 było już idealnie. Przejście dla pieszych, światła ponad jezdnią i tylko kilka samochodów przede mną.

Rewelacja!

Przyjemne uczucie, kiedy człowiekowi powraca dobry humor.

Spojrzałem w lewo. Musiałem tam zerknąć, bowiem wzrok przykuwało agresywne zielone światło dużej reklamy w kształcie okularów ulokowanej dokładnie na rogu budynku, w którym mieścił się zakład optyczny.

"Niech się wreszcie ta kolejka ruszy. Najwyższy czas!".

Skierowałem wzrok w prawą stronę. Chodnikiem szedł chłopiec. Miał na sobie ciemne dżinsy, fioletowy polar zapinany pod szyję oraz bejsbolową czapeczkę z daszkiem nasuniętą prawie na oczy. Nie mógł mieć więcej niż jedenaście lat. Drobny, chudy, zgarbiony i skulony, jakby było mu zimno. Ręce wciśnięte w kieszenie, no i ta charakterystyczna czapeczka. Wiśniowa z jakimś czarnym emblematem pośrodku. Chyba nieco za duża. Przynajmniej takie sprawiała wrażenie.

Ten młody człowiek na krótki moment przyciągnął moją uwagę.

Zaintrygował mnie.

Wiem nawet czemu. Nie w tym rzecz, jak był ubrany, zresztą w jego stroju nie było nic szczególnego, nosił się jak milion dzieciaków w jego wieku. Zastanowił mnie, bo mam syna, który mógłby być jego rówieśnikiem. Przez chwilę myślałem nad tym, czy taki młokos powinien sam wałęsać się po mieście. Może i jestem przewrażliwiony, ale wydaje mi się, że jedenastoletni chłopcy mają jeszcze siano w głowie, poza tym w dzisiejszych czasach samotne wędrówki takich młodzieniaszków nie należą do bezpiecznych. Zresztą co tu dużo gadać, tyle się słyszy o różnych przykrych rzeczach. Przez ułamek sekundy wydawało mi się, że chłopiec kątem oka spojrzał na mnie. Wykonał nieznaczny ruch, zupełnie jakby potrząsnął głową, nie zwolnił nawet kroku, jednostajnym tempem szedł przed siebie.

Obaj zmierzaliśmy w tym samym kierunku.

Nagle usłyszałem z tyłu donośny sygnał klaksonu, kierowca bordowej ciężarówki jadący tuż za mną był chyba bardziej zniecierpliwionym gościem niż ja. Pogonił mnie jeszcze mignięciem świateł.

Fakt, zagapiłem się, mieliśmy już zielone. W ramach przeprosin zamrugałem awaryjnymi i z lekkim zrywem pomknąłem na wprost.

Ulica łagodnie opadała w dół, chowając się w krótkim, lecz ciemnym tunelu pod kolejowym mostem.

Kilkadziesiąt metrów dalej skrzyżowanie i kolejne światła. Włączyłem kierunkowskaz i zacząłem odbijać w prawo.

Ostry zakręt, dokładnie dziewięćdziesiąt stopni.

W tym miejscu trzeba cholernie uważać, bardzo często dochodzi tu do wypadków. To taki czarny punkt w naszym mieście.

Jechałem bezpieczną prędkością. Na rogu stał tłum ludzi gotowych ruszyć na drugą stronę jezdni. Kiedy ich mijałem, wydawało mi się, że zobaczyłem pośród nich chłopca, którego widziałem jakieś trzysta metrów wcześniej! Natychmiast zdałem sobie sprawę, że to niemożliwe. Nawet gdyby poruszał się sprintem, za nic w świecie nie zdążyłby pokonać tej odległości. Nie miałem jak spojrzeć, żeby się przekonać. Zresztą cóż takiego miałem sobie udowodnić? Że to było złudzenie? Że pomyliłem dzieciaka z jakąś inną postacią? Warknąłem coś pod nosem i skupiłem się na prowadzeniu pojazdu.

Nadal jechałem w sznurku samochodów, ale przynajmniej wszyscy przyzwoitym tempem toczyli się do przodu.

Kolejny zakręt, tym razem w lewo, a dalej już tylko prosta.

Sięgnąłem po papierosa. Wypuszczając z płuc kłęby dymu, uchyliłem nieznacznie okno. Nie mam pojęcia, o czym myślałem, najprawdopodobniej o tym, co dzieje się w domu, co na obiad, co będę robił dziś wieczorem, jaki film zobaczę.

Trzecia krzyżówka należała do mnie. Zdjąłem stopę z pedału gazu i włączyłem prawy kierunkowskaz. Podchodziłem już do zakrętu. Nie wiedzieć czemu mój wzrok ślizgnął się po lewej stronie jezdni. Wiem, to zabrzmi absurdalnie, ale o róg budynku stał oparty chłopiec w czapce z daszkiem i spoglądał w moją stronę. Ten sam, którego mijałem szmat drogi temu! Poczułem, jak z zaskoczenia zaciskam dłonie na kierownicy, jak miażdżę w palcach filtr papierosa, jak napinam mięśnie rąk, właściwie nie wiedząc czemu! Całe szczęście, że z wrażenia nie wcisnąłem gazu do dechy! Udało mi się normalnie skręcić, chociaż ramiona zmieniły się w twarde kłody. Utkwiłem wzrok we wstecznym lusterku. Dzieciak nadal tam stał i patrzył za mną. Wiem, że spoglądał na mnie, czułem to, dotykał mnie swoim spojrzeniem. Zjechałem do krawędzi jezdni, zatrzymałem auto, włączyłem awaryjne światła, wrzuciłem luz i zaciągnąłem ręczny hamulec. Silnik pracował miarowym rytmem. Postać chłopca odbijała się w lusterku. Miał w sobie coś hipnotyzującego, a ja poczułem, że moje plecy zrobiły się wilgotne od potu. W skroniach pulsowało wściekłe tętno, fala gorąca zalała mnie od stóp po czubek głowy, nie potrafiłem powstrzymać dygotania kolan i nie wiem, co by się stało, gdyby nie żar z papierosa, który poparzył mnie w palce. Ten bolesny bodziec spowodował, że zdjąłem wzrok z lusterka. Czym prędzej zgasiłem niedopałek w popielniczce i obróciłem twarz na tylną szybę.

Spojrzałem.

Już go tam nie było.

Uchyliłem okno. Wziąłem kilka głębokich oddechów, po czym nie wyłączając silnika, wysiadłem z samochodu.

Na dworze było ciepło, prawie jak latem. Październikowy wiatr delikatnie baraszkował pośród kolorowych liści. Jego podmuchy otulały moje ciało; miałem wrażenie, że stygnę. Przez kilka minut rozglądałem się dookoła, w głowie galopowały absurdalne myśli i nie wiem, na co liczyłem. Strzelałem oczami we wszystkich kierunkach, do moich uszu docierały dźwięki miasta. Ulica, na której stałem, należy do spokojnych, ruch jest tutaj znikomy, prędzej można natknąć się na przechodnia niż na jadący samochód.

Trudno mi powiedzieć, jak długo tam sterczałem.

Usiadłem za kierownicą i zapaliłem kolejnego papierosa.

Czułem się idiotycznie.

Wyrzuciłem niedopałek przez uchylone okno i spojrzałem w dal. Asfaltowa droga biegła przed siebie. Wyglądała jak tunel sunący pomiędzy dostojnymi koronami drzew rosnących po jej obu stronach. Chodnikami podążali bez pośpiechu jacyś anonimowi przechodnie, kobieta pchająca przed sobą dziecięcy wózek, parka nastolatków trzymająca się za ręce, po drugiej stronie dwie starsze panie, za nimi dziewczynka z białą reklamówką, jeszcze dalej facet prowadzący psa na smyczy… Zwyczajność i normalność.

Starałem się otrząsnąć. Paranoidalna sytuacja.

Jeszcze raz dla pewności zerknąłem we wsteczne lusterko. Róg budynku był tam gdzie zawsze. Nikt przy nim nie stał.

Wziąłem kolejny głęboki oddech i po chwili ruszyłem wolno na wprost.

Nie należę do ludzi, którym brakuje fantazji na drodze. Stosuję się do wszystkich ograniczeń, zakazów i nakazów, oczywiście jak każdy mogę popełnić błąd, jednak jeżdżąc ulicami miasta, zachowuję dozwoloną prędkość.

Sunąłem pustą ulicą. Sprzęgło, następny bieg. Myślałem o tym, żeby być już w domu. Widziałem, jak liście drzew podrygiwały na wietrze, hen w oddali ktoś przechodził przez jezdnię. I wtedy to się stało! Pojawił się nagle i niespodziewanie – ten chłopiec – on po prostu zaistniał!

Nie dalej niż metr przed zderzakiem mojego samochodu!

Tylko my dwaj.

Poderwałem ciało, napierając z całych sił na oparcie fotela, i jednocześnie wdepnąłem hamulec. Widziałem dokładnie jego twarz; była pozbawiona wyrazu, jego oczy chowały się w cieniu daszka wiśniowej czapeczki, usta nawet nie drgnęły. Wiem, że to wszystko trwało zaledwie ułamki sekund, ale dla mnie ta chwila była niczym wieczność, świat zatrzymał się w miejscu, czas stanął. Z przerażenia zacisnąłem powieki, ręce miałem sztywno wyprostowane na kierownicy i chyba czekałem tylko na moment, kiedy rozlegnie się ten charakterystyczny dźwięk, gdy rozpędzona stal spotyka się z ludzkim ciałem. Jednak zamiast tego poczułem, jak pojazd momentalnie zatrzymuje się, potem było tylko głuche kaszlnięcie silnika i jedno głębokie szarpnięcie. Motor zadławił się i skonał. Kiedy otworzyłem oczy, zobaczyłem coś… niemożliwego! Chłopiec stał tuż przed moją przednią szybą i patrzył na mnie. Był wkomponowany w maskę samochodu.

Prawa fizyki eksplodowały w drobny pył.

Wszelkie teorie o materii okazały się kłamstwem.

Chłopiec aż po krocze był zatopiony w karoserii mojego samochodu!

Niby drobny szczegół, ale widziałem dokładnie, jak fragment jego ciała rzuca cień na maskę, a sama postać odbija się w błyszczącej powierzchni grafitowego lakieru! Pojąłem, że to, co widzę, nie może być złudzeniem!

Trwałem w tej samej pozycji, w jakiej hamowałem. Prawą stopę wciskałem w podłogę, staw kolanowy niemalże wyginał się w przeciwną stronę, palce dłoni ściskały obręcz kierownicy, ręce w łokciach były wyprostowane, a plecy wepchnięte w oparcie. Musiałem wyglądać jak żywy klin. Mało tego, nie mogłem się poruszyć. Zupełnie jakby każdy mięsień mojego ciała zamarł w napiętym kurczu. Z trudem łapałem powietrze, w uszach rozlegał się szum, który zagłuszał wszelkie inne odgłosy. Chłopiec spoglądał w moje przerażone oczy. Wyjął dłonie z kieszeni polara, uniósł je na wysokość swojej twarzy i zaczął się zbliżać do powierzchni szyby, która nas dzieliła. Był coraz bliżej, tak blisko, że na szklanej tafli powinien pojawić się mleczny krążek oddechu, ale nic takiego na niej nie zawitało. Pragnąłem uciec z samochodu, ale nie mogłem się poruszyć, nie potrafiłem nawet drgnąć. Oprócz mózgu, który odbierał skondensowane wrażenia strachu, i oczu, wciąż obserwujących, reszta mojego organizmu była kompletnie sparaliżowana. Martwa.

OCZY

Oczy ma się tylko jedne –

powiedzenie znane wszem i wobec.

Kiepska sprawa z moimi oczami zaczęła się jakieś cztery lata temu. Ni stąd, ni zowąd zrobiło mi się jakieś podskórne świństwo na prawej górnej powiece. Pojawiła się lekka opuchlizna. Dotykając jej, wyczuwałem pod opuszkiem palca nieznaczną grudkę. W sumie wcale mi to nie przeszkadzało, nie drażniło mnie, nie bolało… krótko mówiąc, działo się wszystko, co pozwoliło mi zlekceważyć sprawę. Dziś już nie pamiętam, jak długo żyłem z tym defektem, ale bite pół roku na pewno!

W tamtym okresie miałem nawet ubaw z tego obrzęku. Najpierw nie przywiązywałem do tego wagi, jednak z czasem zauważyłem, że moi rozmówcy w pewnym momencie zwracają uwagę na moją nabrzmiałą powiekę i zadają wciąż to samo pytanie:

– Co ci się stało w oko?

Zacząłem nawet łapać się na tym, że rozmawiając z kimś, tylko czekałem na takie słowa. Szkoda, że nie mierzyłem czasu, po jakim padało to pytanie, przynajmniej wiedziałbym, czyja ciekawość był największa.

Całkiem możliwe, że do dziś miałbym to coś na patrzałce, ale pojawiły się inne objawy. Z dnia na dzień to COŚ zaczynało dawać o sobie znać. Budziłem się rano i miałem problem z otwarciem powieki, moje rzęsy na całej długości były zlepione trochę zaschniętą, trochę oleiście ciągnącą się masą w kolorze zgniłej żółci. To też trwało jakiś czas, aż w końcu zdecydowałem, że najwyższa pora odwiedzić okulistę. Nie znoszę chodzić do przychodni. Traktuję to jako karę. Na dodatek obowiązują tak dupne procedury, że szkoda słów. Najpierw idziesz do ogólnego. Zarejestrować się, sterczeć kolejce i stracić pół dnia, by uzyskać skierowanie do specjalisty. Potem kolejna szopka. Rejestrujesz się i słyszysz, że najbliższy termin to na przykład czwartek w przyszłym tygodniu, godzina 11.30. Cóż, trudno. Nie pozostaje nic innego, jak się dostosować.

Nadszedł mój czas. Pani doktor dotknęła tego CZEGOŚ, obejrzała je, zapytała, jak długo z tym chodzę, pokiwała z politowaniem głową i wypisała mi skierowanie na zabieg. Potem uraczyła mnie lekko niesmacznym wywodem o lekceważeniu własnego zdrowia i podsumowała go znaną prawdą: oczy ma się tylko jedne. Przy okazji oczywiście zbadała mi wzrok. No i właśnie wtedy okazało się, że chyba powinienem nosić okulary. Wypisała mi receptę. Nie powiem, trochę się przejąłem.

Temat okularów zepchnąłem na dolną półką – najpierw zabieg.

Udałem się do szpitala na oddział okulistyczny. Lekarz o posturze i wyglądzie rzeźnika zerknął na skierowanie.

– Ha! No i mamy "złotą rybkę" – wydawał się być rozbawiony. – Proszę zaczekać w holu. Za kwadrans ją usuniemy.

Usiadłem pod ścianą, założyłem nogę na nogę i zastanawiałem się, cóż, do cholery, znaczy określenie "złota rybka".

Posadzili mnie na dużym fotelu. Oparcie zjechało na tyle, że znalazłem się niemalże w pozycji leżącej. Troje ludzi krzątało się przy mnie. Położono mi coś pod brodą, dostawiono jakiś foliowy parawan, który niczym kurtyna opadł na mojej szyi. Nagle zapalił się oślepiający rząd jaskrawych lamp. Ich blask zmusił mnie do zmrużenia oczu. Usłyszałem kobiecy głos:

– Zaraz podamy panu znieczulenie miejscowe. Wywinę górną powiekę, dolną ściągnę w dół i przytrzymam, a pan niech się postara nie mrugać. Przez chwilę będzie szczypało.

Zrobiła to, o czym mnie uprzedziła, a potem poczułem bolesne ukłucie. Nie, to nie był zastrzyk, niemalże w tej samej chwili rozległ się charakterystyczny syk, taki sam, jaki wydaje rozpylany dezodorant. Kątem drugiego oka zobaczyłem dłoń odzianą w chirurgiczną rękawicę, a w niej szklaną fiolkę. Momentalnie poczułem, jak przez moją gałkę oczną przepływa fala ostrego mrowienia i łagodnie zahacza o policzek, skroń i łuk brwiowy. Niespełna minutę później ogarnęło mnie wrażenie, że nie posiadam tego fragmentu twarzy, zupełnie jakby to miejsce zamieniło się w sztuczną skorupę. Leżałem bez ruchu, oślepiony strumieniami światła bijącymi z lamp. Jedyne, co mogłem zrobić, to nasłuchiwać.

Doszedłem do wniosku, że w pomieszczeniu oprócz mnie jest lekarz, siostra i chyba jakiś młody, początkujący doktorek. Na pewno początkujący, bo ich rozmowa spychała moją schorowaną powiekę do rangi elementu pokazowego.

– O, widzisz tutaj? Podręcznikowy przykład – to był głos człowieka, który wcześniej przyjął moje skierowanie na zabieg. – Centralne stwardnienie i widoczne rozlanie po bokach. Wysięk gromadzi się w kopułce, jego nadmiar wciska się podskórnie i promieniście rozprzestrzenia. To wypukłe ziarenko nazywają właśnie "złotą rybką". Naszym zadaniem jest wyskrobać ten klejnocik, odsączyć źródełko, odkazić ranę, a resztę załatwi już sam organizm. To tyle. Siostro, narzędzia.

"Narzędzia!" – panika krzyknęła w moich myślach. W każdym szpitalu świata to słowo brzmi paskudnie. Usłyszałem, jak na stoliku po prawej na wysokości mojego ucha lądują metalowe instrumenty. Taki dźwięk można uzyskać, kiedy do stalowej brytfanki wstawimy kilka noży i widelców i lekko potrząśniemy. Na samo wspomnienie ciarki biegną mi po plecach. Ten zgrzyt, to tarcie – nigdy więcej! Chociaż… czy ja wiem? Równie podle, ale w innej tonacji, brzmiało, kiedy pan doktor zaczął mi skrobać wywinięty płat powieki. Właściwie nie umiem się zdecydować, który odgłos był bardziej parszywy.

Tak do końca nie jestem pewien, ale wydaje mi się, że przyrząd, którym łuskał moją "złotą rybkę", wyglądał podobnie do tego służącego do usuwania brodawek. Kiedy byłem dzieckiem, miałem tak zwaną kurzajkę. Powstała w dziwnym miejscu, bo na wewnętrznej powierzchni prawej stopy. Hmm, czyżby prawa strona mojego ciała była bardziej podatna na jakieś "cosie"? Ale mniejsza o to. Pamiętam, że to narzędzie wyglądem przypominało miniaturową chochlę, której zaokrąglone krawędzie były ostre jak brzytwa.

Znieczulenie działało perfekcyjnie. Żadnych bolesnych wrażeń, tylko doznania słuchowe. Określiłbym je jako mięsiste. Tak, mięsiste to dobre słowo, właściwe do tamtego odgłosu. Kiedy lekarz zakończył swą powinność, delikatne palce siostry przepłukały jakimś roztworem moje oko, a następnie wykonały profesjonalny opatrunek.

– Za niespełna dwie godzinki przestanie działać znieczulenie – okulista mówił i jednocześnie wypisywał receptę. – Będzie trochę bolało. Jutro proszę udać się do izby przyjęć, niech zmienią panu opatrunek. Proszę – wręczył mi świstek. – To recepta na maść. Dwa razy dziennie, rano i wieczorem, odchylić dolną powiekę i jadąc wzdłuż, wyciskać nitkę maści. To wszystko. Do widzenia – zakończył z przyklejonym uśmiechem.

– Dziękuję i do widzenia.

Było tak, jak mówił. Minęły dwie godziny i zaczęło boleć. Nawet bardzo. Czułem, że mam opuchnięte oko. Zrealizowałem receptę, następnego dnia zmieniłem opatrunek i używałem maści według zaleceń.

Prawie przez dwa tygodnie wyglądałem, jakbym zaliczył jeden leciuteńki cios od naszego Endriu. Mam na myśli tego Endriu, który swego czasu robił furorę na ringach wagi ciężkiej boksu zawodowego i był nazywany Wielką Nadzieją Białych.

Tak więc przez te dwa tygodnie od chwili zabiegu chodziłem z podbitym okiem. Właściwie to się czaiłem. Pochmurna pogoda, a ja w okularach przeciwsłonecznych. Żenada. Niektórzy twierdzą, że mam agresywny wygląd twarzy, ale to tylko pozory, taka uroda, osobiście daleki jestem od jakichkolwiek bójek i przepychanek. Nawet nie pamiętam, kiedy po raz ostatni wdałem się w jakąś awanturę z użyciem pięści. Natomiast doskonale sobie przypominam, kiedy ostatni raz oberwałem po trąbce. To było prawie dwadzieścia lat temu. O co poszło – nie mam pojęcia, ale wiem, że dostałem łomot.

*

Opuchlizna i siniaki znikły z mojego oka. Czas mknął do przodu. Mijały tygodnie, miesiące, lata…

Na przestrzeni tych płynących dni z moim wzrokiem było coraz gorzej. Wada powoli i systematycznie zaczęła się pogłębiać. Pojawiły się problemy z czytaniem. Nieważne, czy to była gazeta, książka, ulotka reklamowa, opis produktu na opakowaniu, każda drobna czcionka rozpływała się przed moimi oczami. Żeby coś przeczytać, musiałem manipulować odległością, by złapać ostrość. Z biegiem czasu stawało się to coraz bardziej irytujące.

*

Kilka tygodni temu kupiłem sobie książkę. W ciągu dnia nie mam zbyt wiele czasu, żeby usiąść i na spokojnie zatopić się w lekturze. Lubię czytać, kiedy dookoła mnie panuje spokój i cisza, a taki komfort mam tylko wieczorami. Dzieciaki kładą się spać w okolicach 21. Bartek śpi sam w pokoju obok kuchni, a mały Kubuś z żoną w środkowym (Kubuś ma półtora roku, ale jeszcze lubi sobie pociągnąć z cyca). Ja natomiast mam do dyspozycji pomieszczenie określane mianem dużego pokoju. Spotkałem się też z nazewnictwem stołowy albo salon, ale ja nazywam go po prostu duży. Wypoczynek, ława, jakieś kwiaty, wieża, komoda, czterdziestodwucalowy telewizor Philipsa, trzy piloty (jeden do tunera, drugi do TV, trzeci do wieży) i ja. No, telewizor jest ogromny, panorama, te sprawy… Kupiłem go dwa lata temu (może już wtedy podświadomość szeptała mi do ucha, żebym wziął coś z rodziny ekranów kinowych, bo z moim wzrokiem jest coraz gorzej). Tak więc wieczorami, leżąc w łóżku, jeśli nie oglądam jakichś durnowatych filmów, to czytam. Mój ostatni nabytek, jakiego dokonałem w księgarni, liczy niespełna dwieście pięćdziesiąt stron. Taką ilość powinienem pochłonąć w ciągu tygodnia. Zacząłem czytać. Nagle okazało się, że przebrnę przez kilka kartek i mogę zapomnieć o reszcie. Pomimo wysiłków literki rozmazują się, a łapanie ostrości zajmuje mi więcej czasu niż samo czytanie.

Któregoś wieczoru stwierdziłem, że pora udać się na komputerowe badanie wzroku, kupić przyzwoite okulary i zacząć żyć z dodatkową parą oczu.

Kiedy zapoznałem ze swoim pomysłem moją połowicę, usłyszałem:

– Chyba przesadzasz.

– Nie przesadzam, skarbie – odparłem. – W końcu mam trzydzieści pięć lat, starzeję się, a takie zaburzenia są podyktowane wiekiem – lubię ją drażnić takimi wywodami. Kobiety to stworzenia, które pragnęłyby w pewnym okresie życia zatrzymać czas i zapomnieć o płynących latkach.

*

W dzisiejszych czasach na rynku handlu i usług każdy konsument ma potężny wybór. Wiadomo, że nie wymyśli się niczego nowego, każdy stara się iść łeb w łeb z konkurencją i pozostaje tylko kwestia obsługi klienta. To szalenie istotny czynnik, bo któż z nas nie lubi być traktowany jak ważny gość, jak ktoś mile widziany? A kto ma to zapewnić w sklepie, jeśli nie sprzedawca?

W związku z tym, że zbliżały się Święta Bożego Narodzenia, tematem moich oczu postanowiłem zająć się w pierwszych dniach stycznia. Musiałem jeszcze przemyśleć kwestię: okulary czy szkła kontaktowe. Te drugie zawsze były dla mnie zbyt… syntetyczne. Jakoś nie mam przekonania do tych małych krążków wkładanych na źrenice. Okulary to okulary, poza tym wygląd się zmienia; niektórym dodają powabu i uroku. Oczywiście jestem realistą i wiem, że dzięki szkłom w drucianych oprawkach nie stanę się obiektem westchnień płci przeciwnej, ale z drugiej strony nie mam takich ciągotek. Dla mnie okulary są delikatnym cieniem indywidualności i charakteru. Nawet przeciwsłoneczne.

*

ABSOLUTNY HIT!

Rozległy kompleks podłużnych parterowych budynków na peryferiach miasta był otoczony idealnie przyciętymi arkuszami falistej blachy; tylko w miejscach łączeń widać było, jak połyskują półokrągłe główki niklowanych nitów. Samo ogrodzenie pomalowano matową niebieską farbą. Wzdłuż niego biegł rząd strzelistych lamp, które każdego wieczoru płonęły jasnożółtym światłem.

Dochodziło południe. Kwietniowe słońce śmiało się jaskrawym blaskiem na nieskazitelnie błękitnym niebie. W powietrzu unosił się zapach cudownej świeżości. Trawa, krzewy i drzewa buchały kaskadami rozkosznej zieleni. Wiosenny przebój trwał.

Asfaltową wstęgą szosy biegnącą z północnego kierunku sunął czarny citroen C5. Samochód zatrzymał się na parkingu przed niebieskim ogrodzeniem. Po chwili trzech mężczyzn ubranych w dobrze skrojone garnitury ruszyło w kierunku szerokiego wejścia. Reprezentowali oni największą w Polsce sieć hipermarketów. To na ich barkach spoczywało zadanie polegające na znalezieniu odpowiedniego partnera handlowego i zawarciu z nim korzystnej umowy o współpracę. To oni z ramienia firmy, dla której pracowali, prowadzili Duże Interesy, które rodziły Duże Pieniądze.

Mężczyźni mieli okazję już jakiś czas temu poznać właściciela firmy, ale ich dotychczasowe spotkania odbywały się w zacisznych prawniczych gabinetach. Umowa handlowa została podpisana kilka tygodni temu, pierwsze transporty dotarły do siedmiu najbardziej strategicznych punktów sprzedaży, akcja promocyjna była w toku, a towar sprzedawał się na przysłowiowym pniu. Dzisiejsza wizyta miała charakter czysto formalny, wręcz kurtuazyjny. Po prostu tak wypadało, takie postępowanie było kolejnym ziarnem, które być może wyda plon, jeśli w przyszłości dojdzie do kolejnych negocjacji. A w związku z tym, że popyt na asortyment przekroczył najśmielsze oczekiwania, na horyzoncie interesów pojawiała się takowa wyraźna perspektywa. Panowie w garniturach byli wybitnymi fachowcami w swoim rzemiośle. Charakteryzował ich krystaliczny profesjonalizm. Tworzyli zespół nie do pobicia. Ich dzisiejsze odwiedziny miały na celu uzyskanie właściwie jednej informacji, oczekiwali odpowiedzi na jedno lub dwa pytania – czy mogą liczyć na zwiększenie dostaw, a jeśli tak, to jak poważne, szacując procentowo do obecnych.

Rozmowa z właścicielem firmy miała luźny i przyjacielski charakter. Goście wypili po filiżance kawy, ten, który prowadził, odmówił, ale pozostali wznieśli toast lampką przedniego koniaku. W sumie nie byli zainteresowani, jak tutaj przebiega produkcja, jednak sytuacja wymagała, żeby rzucić okiem na wygląd zakładu i wysłuchać kilku słów.

Musieli przyznać, że firma, która spoczywała w rękach jednego człowieka, była ogromna. Wolnym krokiem szli pomiędzy rzędami budynków.

Na dworze było tak ciepło, że zdjęli marynarki.

– Cały proces rozpoczyna się w tym miejscu – powiedział starszy szpakowaty mężczyzna, wskazując na budynek z tablicą INKUBATORNIA. – Pokrótce wyjaśnię. Otóż tam znajduje się kolonia robaczków, które ofiarowują nam swoje delikatne włókna. Bez zagłębiania się w szczegóły, proces ten jest niemalże identyczny jak u jedwabników. Pewnie kiedyś panowie słyszeli coś o tym… – spojrzał na nich z uśmiechem. – Różnica polega na tym, że nasz owad przetrwa i pracuje nawet w spartańskich warunkach. Jednak my poszliśmy krok dalej, stworzyliśmy sztuczne środowisko, wręcz idealne, aby uzyskać maksymalną wydajność i swobodne rozmnażanie. Zapewnia to odpowiednia temperatura, światło, określona wilgotność powietrza i nieograniczony dostęp do pożywienia. Te stworzenia są, że tak powiem, bardzo inteligentne, jeśli można tak mówić o robakach – zaśmiał się. – Niech panowie sobie wyobrażą, że one same regulują wielkość własnej populacji. I chociaż są bardzo płodne, natura obdarzyła je wspaniałą cechą, wręcz niespotykaną u innych! Rozmnażają się, dostosowując się do warunków, w jakich przyszło im żyć. Czyż to nie fascynujące? Żyją krótko. Być może dla nich czas płynie inaczej, ale w naszej rzeczywistości ich istnienie trwa dokładnie tydzień.

– I co później robicie z tymi, które padły? – zapytał drugi mężczyzna.

– Natura bywa czasami okrutna, nasz robak pożera martwe osobniki swojego gatunku – wyjaśnił w kilku słowach.

Mężczyźni spojrzeli po sobie z niesmakiem.

– A czym je żywicie?

– No, teraz pan uderzył w dobry temat. Powiem krótko: one są mięsożerne.

Na twarzach mężczyzn malowało się zdziwienie.

– Współpracujemy z okolicznymi rzeźniami – kontynuował oprowadzający. – Skupujemy od nich to, co już do niczego się nie nadaje. Tymi rurami – wskazał dłonią – odsysamy gotowe włókna do tak zwanej Przędzalni.

Taka ilość informacji na temat owadów była zupełnie wystarczająca. Zresztą właściciel firmy, pan Maciej Kipa, nigdy nie powiedział więcej na temat swojego robaka. Tym razem również nie miał zamiaru tego uczynić. Cała reszta i cała prawda była od lat jego tajemnicą. Nawet jego żona nie znała tych faktów, zresztą to było tak dawno temu. Od tamtej pory minęło blisko ćwierć wieku!

– W Przędzalni – kontynuował – nasze urządzenia tkają włókna i w postaci jednolitej taśmy odpowiedniej grubości posyłają je tymi tunelami – wskazał na szklano-aluminiowe konstrukcje – do Utwardzalni. Tutaj w pierwszej kolejności dywany, jak mamy w zwyczaju nazywać owe taśmy włókien, są poddawane pierwszej obróbce. Używając między innym rozcieńczonego roztworu żywicy, zostają nasączone. Ten proces odbywa się w specjalnych komorach próżniowo-ciśnieniowych, gdzie jednocześnie są błyskawicznie osuszane i cięte na podstawowy rozmiar. Tak przygotowane dywany trafiają na gilotyny. Tam tniemy je na rozmiary właściwe, a następnie taśmą przejeżdżają na prasy, które nadają im ostateczny kształt. Jak zapewne panowie mieli okazję zauważyć, każdy nasz wyrób charakteryzuje się odpowiednim fasonem, który, jak mogę was zapewnić, nawet po latach użytkowania nie ulega deformacji. Ostatni cykl produkcyjny odbywa się w Szwalniach. Prosta sprawa, ale najważniejsza, jeśli idzie o wizerunek naszego wyrobu. Kładę bardzo duży nacisk na to, by estetyka wykończenia była na europejskim poziomie i trafiała w gust klientów. Tutaj pakujemy towar i stąd trafia do magazynów, a z nich do samochodów, następnie do punktów sprzedaży, a stamtąd już bezpośrednio do nabywcy – zakończył swój wywód z dumnym, promiennym uśmiechem.

– Panie Maćku, przyznam szczerze – powiedział jeden z mężczyzn – że to, co widzę, robi niesamowite wrażenie, ale najbardziej podziwiam sam pomysł. Jeśli pan może, to proszę nam zdradzić, jak pan wpadł na to, żeby produkować właśnie kołdry, poduszki, jaśki…

– Ha, ha – szpakowaty mężczyzna zaśmiał się z pełną szczerością. – To żadna tajemnica. Kiedyś, całe wieki temu, jeszcze za tak zwanej komuny, pracowałem w Instytucie Przemysłu Lekkiego. Nasz dział zajmował się wdrażaniem nowych technologii. Mieliśmy już wtedy do dyspozycji regulasias megnolis, czyli naszego robaczka i jego "wyroby". Włókna próbowano wykorzystać w całej gamie przeróżnych produktów, ale brak odpowiednich urządzeń ograniczał nasze możliwości. Kolonia włókniaka, bo tak potocznie nazywaliśmy robaki, była jednak cały czas trzymana przy życiu. Z dnia na dzień wiele spraw pogmatwało się tak bardzo, że w sumie obiekt naszej pracy służył nam jako ozdoba. Trzymaliśmy robaczki w specjalistycznym inkubatorze, nie był duży, ja wiem, może wielkości tradycyjnego biurka. Stał sobie w kącie i nikomu nie przeszkadzał. Dokarmialiśmy włókniaki – zamilkł na chwilę, spojrzał na mężczyzn i rzekł. – Chyba zacząłem mówić o czymś innym, prawda?

– Nie szkodzi, panie Maćku, niech pan opowiada, to bardzo ciekawa historia – drugi z mężczyzn chwycił się sprawdzonego sposobu. Małe, niewinne pochlebstwo czasami budzi bezgraniczną szczerość. Opowieść była naprawdę ciekawa, ale pan Maciej Kipa nie wykluł się z jajka dwa dni temu i wiedział, że zawsze bezpieczniej, kiedy człowiek trzyma język za zębami. Jednak z drugiej strony ta wersja wydarzeń, po pierwsze, była autentyczna, po drugie, znana w niektórych kręgach, a po trzecie, z tym akurat nigdy się nie krył.

– To miło, że udało mi się panów zainteresować. Tak więc dokarmialiśmy naszego regulasiasa, a włókien, które wytwarzał, używaliśmy do najróżniejszych celów, czasami zastępowały nam zwykłe ściereczki. Potem moja kariera w Instytucie dobiegła końca, dostałem propozycję lepiej płatnej pracy i odszedłem. To było w drugiej połowie lat osiemdziesiątych. I chociaż moje dalsze dzieje toczyły się różnymi torami, to znajomi z Instytutu nadal trzymali w rogu sali inkubator z niewielką kolonią włókniaków. Ja miałem już swoją firmę, no, to chyba za duże słowo, po prostu działałem na własny rachunek. Zakotwiczyłem w temacie odzieżowym, zatrudniałem kilka osób, szyliśmy ubrania. To właściwie była typowa manufaktura i działo się to w budynku, gdzie teraz mieści się nasze biuro. Ech – westchnął z pomrukiem nostalgii – jak sobie przypominam te czasy, to aż przysłowiowa łza się w oku kręci. Któregoś dnia zadzwonił do mnie kolega z Instytutu. Gadaliśmy, co u mnie, co u niego, minęło tyle lat, wiedzą panowie, jak to jest, kiedy nagle odzywa się ktoś, kogo nie widziało się dawno temu – bardziej twierdził, niż pytał. – Aż w pewnym momencie ów znajomy mówi mi, że dział, w którym pracuje, jest obecnie w pierwszej fazie likwidacji, że musi szukać innego zajęcia i takie tam bzdury, a nawet to, że firma musi się pozbyć inkubatora z włókniakami. Instytut ograniczał koszty utrzymania i padło na nich. Szalony początek ostatniej dziesiątki XX wieku. Pogadaliśmy chwilę, cześć, cześć i tyle. Pamiętam jak dziś, że jeszcze tego samego dnia zacząłem myśleć o włóknach. Zareagowałem natychmiast. Następnego dnia zjawiłem się w Instytucie. Dyrektora znałem osobiście, przyjął mnie, porozmawialiśmy, zaproponowałem, że kupię inkubator wraz z zawartością i oczywiście tym samym wszelkie prawa do wykorzystywania tych bezwartościowych włókien. Zaproponowałem śmieszne pieniądze, a on zgodził się z entuzjazmem. Pięć dni trwało załatwianie formalności. Czasy się zmieniły, na rynku wolna amerykanka, otwarte granice, a co niektórzy mogli się stać właścicielami inkubatora pełnego mięsożernych robaków. Jeszcze kiedy pracowałem w Instytucie, badania wykazały, że włókna są całkowicie bezpieczne dla ludzkiego organizmu. I to był główny powód, dla którego podjąłem decyzję o nabyciu kolonii regulasiasa. Właśnie tego dnia, kiedy zadzwonił do mnie ten znajomy, w mojej głowie narodził się pomysł. To było jak natchnienie, jak wizja. Koncept dotyczył śpiworów. Pikowane śpiwory, duże, małe, średnie, w każdym rozmiarze. Zainwestowałem w hodowlę włókniaka. Z miesiąca na miesiąc mieliśmy coraz lepsze efekty. Wtedy nie stosowaliśmy jeszcze żadnych utwardzaczy. Interes nabierał rozmachu. Potem kredyty, kolejne inwestycje, dobór odpowiednich ludzi, pomysły, projekty, oczywiście wszystko opatentowane, dalsze inwestycje, wspaniały chłonny rynek zbytu i dziś mam to, co mam – stwierdził z nieukrywaną dumą w głosie.

– Imponujące, naprawdę imponujące – rzekł najwyższy z mężczyzn – ale mamy do pana jeszcze pytanie innej materii. Panie Maćku, czy jeśli nasza firma któregoś dnia chciałaby zacząć kupować większe ilości towaru, byłoby to do zrealizowania?

Dzwonek alarmowy zabrzmiał w umyśle szpakowatego mężczyzny.

– Panowie, wszystko jest możliwe. Chodźmy do mojego biura – powiedział, wskazując dłonią na niebieski budynek.

*

MROCZNY ŁAŃCUCH

Tkwię w szarej niemocy i nie mam złudzeń,

nie mam radości i nie mam spokoju.

Tkwię w szarej niemocy własnego istnienia

i nie wiem, co lepsze: śnić czy umierać?

W ciemnościach lasu można było dostrzec, jak gdzieniegdzie czają się połyskujące, dzikie ślepia. Czujne i ostrożne, obserwujące z zaciekawieniem to, co dzieje się na dużej polanie, a jednocześnie gotowe do natychmiastowej ucieczki.

Nieprzenikniona czerń nieba była podziurawiona tysiącami migających gwiazd. Ponad gęstwiną lasu wisiała srebrna tarcza księżyca, spoglądając na świat jaskrawym blaskiem.

Na polanie płonęło dwanaście ognisk ułożonych w niemalże idealny krąg. Żółte języki ognia skwierczały w swoim gorącym tańcu, trawiąc rozżarzone do czerwoności drwa. Pośrodku ognistego kręgu stał wysoki i dumny wizerunek Światowida. U jego stóp, ale w bezpiecznej odległości, były cztery prostokątne stosy, misternie ułożone z grubych, suchych bali. Cztery stosy, po jednym przed każdą z czterech twarzy czczonego bóstwa.

Dookoła ognistego kręgu stali ludzie odziani w prymitywne stroje. Dzieci, kobiety, młodzieńcy, dziewczęta, mężczyźni, starcy… Wszyscy jak jeden mąż wpatrywali się niemalże zahipnotyzowanym wzrokiem w miejsce swojego kultu. Poświata bijącego ognia skakała po ich twarzach, pędząc na nich ruchome cienie. Wiatr delikatnie szumiał w koronach drzew. Nagle w tę nocną ciszę wdarły się rytmiczne uderzenia. Bum-bum, bum-bum, bum-bum… Natychmiast dało się usłyszeć, jak w pobliskiej gęstwinie w różnych miejscach rozlega się pełen paniki galop. Spłoszona zwierzyna uciekała czym prędzej. Odgłos docierał z północnego kierunku i zbliżał się złowieszczo. Dudnił w rytmie uderzeń serca, spokojnie i równomiernie, dyktował tempo i wprowadzał w trans. Po chwili stojący ludzie ruszali głowami w jego rytmie i każdy wydawał z siebie gardłowy pomruk.

W ciemnościach ukazało się pięć postaci. Dwie z przodu niosły płonące pochodnie, dwie z tyłu miały przewieszone przez szyję tuby podtrzymywane lewymi rękoma, a w prawych dzierżyły ociosane pałki, którymi w nie uderzały. Postać pośrodku miała długie śnieżnobiałe włosy zasłaniające twarz, opadające na ramiona i sięgające łokci. W wyciągniętych dłoniach trzymała okrągły kociołek. Orszak zbliżał się wolnym krokiem. Na jego widok zgromadzony tłum rozstąpił się nieznacznie, tworząc przejście. Pięcioosobowa świta minęła ognisty krąg i zatrzymała się. Postać, która trzymała naczynie, uniosła je na wysokość swojej twarzy, mamrotała coś, szybko poruszając ustami, po czym wyprostowała i uniosła przedmiot ponad głowę. Na ten gest tłum odpowiedział długim, wściekłym okrzykiem.

Dwóch rosłych mężczyzn ciągnęło za sobą prowizoryczne nosze, na których leżał człowiek. Jego blada twarz była jeszcze świadoma, ale malował się na niej oddech śmierci. Jeszcze dzień, może dwa. I tak długo zmagał się z nieuniknionym, ale doczekał się. Doczekał się chwili, kiedy księżyc zapłonął w pełni. Mężczyźni ułożyli jego ciało na jednym z czterech stosów. Tutaj w świetle ognia było widać, że jego odzienie na wysokości brzucha jest przesiąknięte zastygłą krwią. Jeszcze żył, oddychał, a kiedy zrozumiał, że leży u stóp swojego Boga, w jego oczach pojawiła się radość.

Z tłumu ruszyły trzy inne osoby. Mężczyzna i kobieta prowadzili, podtrzymując pod ramiona, zgarbioną staruszkę. Pomogli jej się położyć.

Do serca kręgu ruszył z prawej strony kilkuletni dzieciak. Zarzucał prawym biodrem, powłócząc sztywną nogą. Jedna z kobiet patrzyła na niego oczami pełnymi łez, a mężczyzna stojący tuż za nią złapał ją mocno palcami za bark. Mięśnie jego twarzy nerwowo pulsowały, napinały żuchwę. Kulejący chłopczyk obejrzał się przez ramię i posłał im spojrzenie pełne niewinnego uśmiechu. Podszedł do kolejnego stosu i położył się na nim na wznak.

Ostatnie miejsce było dla starca. Stał jeszcze wraz ze wszystkimi, którzy otaczali krąg. Zrobił krok. Mężczyzna obok chciał mu pomóc i chwycił go za przedramię. Starzec zatrzymał się, spojrzał na niego groźnie, trzepnął ręką na znak, że nie życzy sobie tego i z dumnie uniesioną głową ruszył przed siebie.

Kiedy cała czwórka leżała na drewnianych stosach, rozpoczęto rytuał. Postać z kociołkiem stała w miejscu, natomiast osoby, które z nią tutaj przybyły, ustawiły się każda przed inną twarzą Światowida. Obróciły się plecami do posągu, zrobiły kilka kroków w przód, wykonały skręt w prawo i, uderzając rytmicznie w tuby, zaczęły w ich takt zataczać krąg. Tłum stojący poza ogniskami ruszył w tym samym tempie, ale w przeciwnym kierunku. Każdy z obecnych wydawał z siebie przeciągłe pomruki.

Długowłosa osobistość podchodziła do leżących, czerpała małą miseczką wywar z kotła i podawała im do ust. Jednocześnie pochylała się nad nimi i coś szeptała. Teraz leżący mogli dokładnie zobaczyć jej tajemniczą twarz. To była kobieta. Stara kobieta. Bruzdy zmarszczek orały jej oblicze, a nad prawą brwią miała szarpaną, nieregularną bliznę. Szramę ciągnącą się od skroni aż do połowy czoła.

Dudniący, głuchy odgłos wybijał rytm, tłum zawodził i kołysał się. Ciała ludzi leżących na stosach momentami wpadały w krótkie, ale ostre konwulsje. Trwało to jakiś czas. Kiedy już przestali podrygiwać, stara kapłanka podchodziła do leżących, dotykała każdego po kolei, przystawiała twarz do ich piersi, łapała za szyję, za głowę, aż w pewnym momencie uniosła do góry obie ręce. Bębnienie umilkło, tłum stanął i zamarł w bezruchu. Oczy wszystkich spoglądały na jej postać. Ona natomiast podeszła do jednego ze swoich towarzyszy, wyrwała mu z dłoni pochodnię i biegnąc wzdłuż ognisk, pozwoliła, żeby każde liznęło ją swoim płomieniem. Potem podłożyła ogień pod cztery stosy, które natychmiast rozbłysły jasnym blaskiem. Zgromadzeni, unosząc w górę twarze i ręce, krzyczeli z całych sił. Stosy i ludzkie ciała prawie natychmiast zajęły się ogniem i płonęły strzelistym płomieniem. W ciemnościach nie było widać koloru dymu, za którym chowało się oblicze Światowida, roznosił się za to swąd ludzkiego mięsa. Było słychać, jak skwierczy płonąca skóra, pęka z mlaszczącym rozdarciem, jak sączą się z niej soki i krzepną z wilgotnym bulgotaniem.

Rutyna i monotonia. Te dwa słowa dla Tomasza Niemirskiego stanowiły idealne określenie. Bardzo często je powtarzał. Miał niespełna czterdzieści trzy lata i jak do tej pory wcale nie uważał, że jego życie jest udane. Trzypokojowe mieszkanie w betonowym bloku, żona, trzynastoletni syn, nieco starszy od dziecka samochód i oczywiście praca.

"To, co mam, może mieć każdy głupek" – czasami stwierdzał z głębokim przekonaniem. Logika jego rozumowania była bardzo prosta. Każdy zwykły człowiek może posiadać coś takiego jak mieszkanie i samochód. Żaden problem, wystarczy tylko pracować. Mieć żonę, spłodzić potomstwo, żaden wyczyn. Liczyła się cała reszta. Wszystko to, co mogło pokryć kolorami szarą poświatę codzienności. Coś nieuchwytnego, pełnego pasji i namiętności. Coś, dla czego warto było oddychać pełną piersią.

Będąc młodym człowiekiem, wyobrażał sobie swoje życie inaczej. Miało być intensywne jak napięcie 220 V, jak nieustająca wichura, jak rozpalony żar, a tu co? Nic. Nawet nie zauważył, kiedy wszystko padło i wolno pełzło donikąd. Jak bardzo zaczęło przypominać życie jego rodziców, toczone na przekór samemu sobie, niczym paplanie się w stawie cuchnącego szlamu. Bez sensu.

Te wszystkie problemy stłoczone w czterech ścianach domowego stadła. Te jałowe czynności przypominające mu, w jak banalnej rzeczywistości przyszło mu trwać. Zakupy, sprzątanie, telewizja. Chociaż tak na dobrą sprawę telewizja była jedyną odskocznią.

Praca. Zaprogramowany, bezmyślny robot. Zajęcie polegające na siedzeniu przed komputerem i przez osiem fakturowaniu rozliczeń produkcyjnych. Tego nie można było nazwać pracą. Dla Tomasza to był symbol krystalicznej żenady. W głębi duszy nienawidził swojego zajęcia. Ktoś mógłby powiedzieć: "O co chodzi? Weź, chłopie, rzuć wszystko w diabły i zacznij robić to, czego pragniesz". Ba! Gdyby to tylko było takie proste. Prawda nigdy nie idzie łeb w łeb z mitami. Prawda jest taka, że każdy mężczyzna, który czuje się mężczyzną, bierze odpowiedzialność za swoje czyny.

I tak dla przykładu – skoro poślubia kobietę i ma z nią dziecko, musi o nich dbać, zapewnić im warunki i godziwe przetrwanie w tym zwariowanym świecie. Taka decyzja zaczyna kuć łańcuch kolejnych zdarzeń, którym podporządkowuje swoje życie. Musi pracować i zarabiać, nawet jeśli to zajęcie nie daje mu żadnej satysfakcji. Może zdecydować się, że już tego dłużej nie zniesie, że musi walnąć tą robotą, ale byłby głupcem, gdyby mając na utrzymaniu rodzinę, podjął takie kroki bez odpowiedniego zabezpieczenia. Bez możliwości natychmiastowego czerpania dochodów z innego źródełka. Cokolwiek jednak uczyni, będzie miało wpływ na świat, w którym istnieje. Na świat jego najbliższych również.

Inny przykład (nie tylko dla skutych kajdanami małżeństwa) – człowiek kupuje coś na raty. Zaciąga kredyt. Ma to, czego pragnął, ale teraz musi spłacać zaciągniętą pożyczkę. Jedna świadoma decyzja i nasze życie się zmienia. Musimy pracować, podołać zobowiązaniu. Wszystko się zmienia. Na własne życzenie zaczynamy brnąć przez rzeczywistość, którą sami wykreowaliśmy.

Przeznaczenie nie istnieje.

Kwestia wyboru. Cały czas, zawsze, każdego dnia i w każdej sytuacji.

Filozofia pana Tomasza na swój sposób była prosta, a zarazem niesłychanie skomplikowana. Bywały takie chwile, że sam gubił się w swoich przemyśleniach. I jedno też było pewne – poświęcał na dumanie mnóstwo czasu i energii, które mógł spożytkować w zupełnie inny sposób. Jego upodobanie do analizowania możliwości i rozkładania ich na części pierwsze niekiedy nosiło znamiona choroby. Lecz to coś było silniejsze od niego. Na tyle niespokojne i niecierpliwe, że nie umiał nad tym zapanować.

Z tego tytułu nie raz i nie dwa koledzy w pracy mieli z niego straszny ubaw. Zwłaszcza w dniach gdy hale produkcyjne zatrzymywały swoje taśmy, a węglowy moloch zamierał w leniwym bezruchu. Wtedy był nadmiar wolnego czasu, można było pogadać o bzdurach, pośmiać się, nadrobić zaległości, wychylić flaszkę po kryjomu.

Samo życie.

W fakturowni urzędowali w czwórkę. Tomek był najmłodszy, zarówno wiekiem, jak i stażem. Bogdan i Tadek zbliżali się do wieku przedemerytalnego (i byli tutaj chyba od zawsze), natomiast Jurek obchodził w tym roku okrągłą dwudziestą piątą rocznicę.

Grubo ponad dwadzieścia lat temu Tomek skończył Technikum Mechaniczne, obronił dyplom, zdał maturę i nie miał raczej sprecyzowanych planów na przyszłość. Dziwnym zbiegiem okoliczności, a jak on sam mawiał, dzięki odpowiednim i trafnym wyborom, udało mu się tak zwanym psim swędem wymigać od wojska. Potem przez blisko pięć lat pracował w różnych zakładach, ale jakoś nigdzie nie zagrzał na długo miejsca. Dzięki znajomościom ojca dostał w końcu posadę w kopalni. Właśnie tutaj, w Dziale Rozliczeń Technicznych, potocznie nazywanym fakturownią. To było jego pierwsze zajęcie, za które otrzymał wynagrodzenie. Wówczas mówił, że to przejściowa praca. Od tamtej pory minęło prawie trzynaście lat i jakoś nic nie wyszło z tego przejścia. Ugrzązł tutaj na dobre. Zakorzenił się. Wszystko się jakoś pogmatwało, pojawiła się urocza dziewczyna o imieniu Renata, kilka spotkań, kawiarnie, dyskoteki i nagle okazało się, że dziecko jest już w drodze (Marcin urodził się pół roku po ich ślubie). Potem walka o własny kącik, pożyczki, dorabianie się i zero życia. Zero wszystkiego. Tylko bezduszna finansowa presja oraz ogrom wyborów i decyzji.

Nie tak to wszystko miało wyglądać. Nie tak.

W pomieszczeniu o kremowych ścianach dryfowały nieregularne smugi papierosowego dymu i panoszył się zapach tytoniu. W tym wypadku kolor farby miał właściwości maskujące, gdyby ściany były pociągnięte na biało, już dawno pożółkłyby od niezliczonej ilości fajek, które Jurek i Bogdan potrafili wypalić w ciągu dnia. Mieli gdzieś wewnątrzzakładowe zakazy i przepisy. Nie korzystali z palarni, którą usytuowano na końcu korytarza.

Każdy początek dnia w fakturowni zaczynał się tym samym rytuałem. Wszyscy kawa, a uzależnieni od nikotyny dodatkowo papierosek.

Jurek wyglądał na zmęczonego. Wsparł się łokciami o blat biurka, jakby od niechcenia zaciągał się dymem i puszczał kółeczka.

– Tomuś, czym się martwisz? – zapytał z nutką drwiny. – Ja też nie mam pieniędzy, a na dodatek męczy mnie kac. Czuję się tak, jakby ktoś mnie zjadł i wysrał.

– He, he, he – Bogdan zaśmiał się swoim rubasznym głosem. – Trzeba umieć pić. Mam rację, Tomek?

– Pewnie tak – odpowiedział pytany – ale nie znam się na tym. Rzadko kiedy przesadzam z alkoholem, a jak już to zrobię, to następny dzień mam z głowy.

– No tak – skwitował Jurek. – Ty zanim się urżniesz, zastanawiasz się tysiąc dwieście pięćdziesiąt razy, czy wypić zawartość kieliszka, czy poczekać na następną kolejkę, zrobić sobie drinka z colą czy z sokiem, pociągnąć jeden łyk czy dwa – zachichotał.

Tomek zdążył się przyzwyczaić do tych podśmiechujek ze strony kolegów. Nie miał im tego za złe, właściwie były mu obojętne. Przywykł. Natomiast dla Jurka i Bogdana, kiedy pojawił się jakiś obsceniczny temat, takie żarty były jak woda na młyn.

Tadeusz był inny. Jemu również zdarzało się coś dorzucić, ale nie przesadzał tak jak pozostali panowie. Niekiedy przysłuchiwał się tym bzdurnym dyskusjom, obserwował mężczyzn i sprawiał wrażenie, jakby odnajdywał w Tomku cząstkę siebie samego. Zawsze był do niego przyjacielsko nastawiony, ale bez przesadnej poufałości. Odkąd przyszło im razem pracować, przyglądał się mu uważnie, widział, jak chłopak zmienia się na przestrzeni lat, jak popada w ten prozaiczny świat obowiązków i wyborów, jak miota się pomiędzy błahymi decyzjami i grzęźnie we własnej niemocy. W ciągu ostatniego roku było kilka takich momentów, że chciał mu… ale w ostatniej chwili dochodził do wniosku, że jeszcze nie czas, że jeszcze nie teraz. Że jeszcze Tomasz nie jest na tyle gotów, by sam przed sobą mógł sprecyzować, jakiego życia oczekuje. Może kiedyś to wiedział, ale przeszłość, jaką za sobą ciągnął, pożarła tę wizję, zgubiła ją na łańcuchach zdarzeń, które kuły jego życie.

– Panowie – rzucił Jerzy – zabierzcie swoje połowice i wpadnijcie w najbliższą sobotę do Studzienki, tatuś będzie wymiatał na wiośle – miał na myśli siebie. – Szykuje się niezła imprezka.

Studzienka to był lokal na drugim końcu miasta. Oferował za przyzwoite pieniądze dobre żarełko i trunki. Była tam duża sala, parkiet i w każdy weekend organizowano zabawy taneczne. Średnia wieku klientów wynosiła 30-40 lat. Pod ich gusta grano również muzykę. Jurek dorabiał na chałturach. Wesela, dancingi, bale sylwestrowe, zabawy karnawałowe. Grał razem z dwoma innymi kolesiami, a ich kapela nazywała się Big Dance.

– Prawdziwy mężczyzna nie tańczy – skwitował Tadeusz.

– Eeee tam, chrzanisz, Tadzio, nie rób z siebie takiego twardziela – ripostował Jurek. – Może i jesteś już starym pierdzielem, ale mógłbyś przyjść i zobaczyć, jak twój kolega prezentuje się na estradzie.

– Estradowiec, ha ha – Bogdan był rozbawiony. – Tomuś, co o tym myślisz?

– Skoro lubi grać i ma z tego frajdę…

– Pieprzę frajdę – odparł Jurek. – Lubię to, ale najważniejsza jest kasa, szmal, mamona, siano, sałata, kapujesz, młody? Pieniążki, to się liczy. Żeby coś mieć, trzeba coś robić. Proste, prawda? Fakt, każdą sobotę mam z głowy, ale za to jeździ się nową astrą. Coś za coś. Kasa!

– Daj spokój – Tadeusz wszedł mu w zdanie. – Nie każdy ma ochotę poświęcać się dla pieniędzy.

– Tere-fere, pierdu-pierdu, a co dla ciebie liczy się najbardziej?

– Święty spokój – odparł. – Brak problemów, swoboda płynącego czasu i działka.

– Ja tam wolę wędkowanie i piwo – pochwalił się Bogdan. – Człowiek musi mieć jakieś zajęcie. Nie ma nic lepszego niż siedzenie nad wodą i wpatrywanie się w spławik, który unosi się delikatnie na falach. Łowienie to czysta przyjemność. Te emocje, kiedy czujesz, jak ryba skubie przynętę, jak zaczyna brać, ta satysfakcja, kiedy ją wyciągasz. I w końcu ten uroczy zapach, kiedy smaży się na patelni – zakończył z rozmarzoną miną.

– Tomuś, a co ciebie bierze? – zapytał Jurek.

– Nic – powiedział, wzruszając ramionami. – Lubię oglądać telewizję. Szczególnie programy podróżnicze.

– No tak – rzucił Bogdan. – Siedzisz w tym swoim mieszkanku, gapisz się w ekran i marnujesz czas.

– Wcale tak nie uważam. Nie lubię piwa i siedzenia z kijem nad wodą, nie mam działki i chyba nie czuję się rolnikiem, nie umiem grać na żadnym instrumencie, lubię to, co lubię, i wcale nie jestem od was gorszy. Nie stać mnie na zagraniczne wojaże i tylko dzięki telewizji mogę zobaczyć świat, dowiedzieć się czegoś o fascynujących miejscach.

– Tak, tak, tak – w głosie Jurka kryło się udawane znudzenie – oto nasz telewizyjny Tony Halik. Napatrzy się na bzdury, a potem ma dylematy. Zerka przez okno, a tam zamiast zielonej dżungli dymiące kominy, zamiast półnagich aborygenów przytłoczeni mieszkańcy śląskiej ziemi, zamiast lazurowego nieba cywilizacyjny smog. Chyba zacznę ci współczuć.

– Nie będę tak jak ty – rzucił Tomek – zabijał się w soboty, żeby przytulić parę groszy. To tobie trzeba współczuć.

– Wcale nie parę groszy, tylko parę stówek – poprawił go.

– Panowie – rzekł Tadeusz, lekko zawodząc – dajcie spokój. Uszanujcie nawzajem własne wartości, a najlepiej weźcie się do pracy.

Punktualnie o 15 drzwi Działu Rozliczeń Technicznych zamknęły się z głuchym trzaskiem. Czterech mężczyzn wtopiło się w gadający potok pracowników biurowca, którzy wąskimi schodami zmierzali na parter budynku. Tłum wylewał się na zewnątrz, wszyscy zmierzali w kierunku bramy wyjściowej. Na przyzakładowym parkingu roiło się od samochodów przeróżnej marki.

– Cześć, czołem – rzucił wesoło Jurek. – Do widzenia, kupcie sobie trąbki do pierdzenia.

– Świetna rada, dzięki – odpowiedział Tadeusz. – Cześć.

Bogdan udał się razem z Jerzym w stronę zielonej astry. Mieszkali blisko siebie i wspólnie dojeżdżali do pracy, dzieląc się kosztami paliwa. Tomek dreptał w kierunku wiekowego golfa. Tadeusz zaś szedł na przystanek autobusowy.

– Może cię zabrać? – zapytał Tomek.

– Nie, dzięki, lubię jeździć autobusami. Do jutra – powiedział starszy mężczyzna i uniósł do góry rękę w charakterystycznym geście pożegnania.

Silnik samochodu zapalił za czwartym podejściem. Chyba akumulator zionął już resztkami sił, dzisiaj był 6 listopada i prawdopodobnie najdalej w pierwszych dniach grudnia trzeba będzie zakupić coś nowego. Ten miał już swoje latka i był wysłużony.

Tomasz nie lubił zmierzchu jesieni. Takie dni jak ten przyprawiały go o smutek. Szaro, chłodno, dżdżysto, na czarnych jezdniach rozlane kałuże, szare chodniki, czarne szkielety drzew i krzewów, smutni ludzie, wiatr, obskurne kamienice, trawniki i skwerki konające w oślizłej wilgoci, ponure osiedla betonowych bloków. Jechał wolno przed siebie. Po lewej ciągnął się rzędem kompleks hipermarketów, a wewnątrz nich niezliczone regały uginające się pod równie niezliczonym asortymentem towarów. Tam wszystko mieniło się kolorowymi opakowaniami i człowiek mógł zapomnieć, że na dworze świat straszy ludzkość swoją brzydotą.

"Kiedy to było? Ostatni raz…" – Tomek zachodził w głowę. Nie przepadał za zakupami w takich sklepach, wolał zaopatrywać się w małych punktach, gdzie dawało się wyczuć przyjemną atmosferę wspólnej życzliwości, a obsługa skupiała uwagę na kliencie. To był kolejny element, który pomagał mu trwać w krainie wyborów. Kiedy coś kupował, czasami potrzebował rady albo opinii, kilku słów zachęty, czegokolwiek, co mogłoby rozwiać jego wątpliwości. Taki już był. Natomiast jego małżonka była zwolenniczką megaskładów, niekiedy niemalże siłą musiała go wyciągać na takie wyprawy. Przypomniał sobie. Tak, ostatnim razem był tutaj w maju, kiedy pół miasta oszalało na punkcie tanich kołder i poduszek. Kupili jeden komplet, ale dwa miesiące później okazało się, że posłużył on jako prezent dla teściów, którzy w lipcu obchodzili swoją okrągłą rocznicę, czterdziestolecie pożycia małżeńskiego.

Za wiaduktem zaczął się korek. To było do przewidzenia. Każdego dnia w tym miejscu o tej godzinie tworzył się motoryzacyjny zator. Pojazdy wolno sunęły przed siebie, jakby powiedzieli wojskowi – krótkimi skokami naprzód! Byle do świateł, tam gardło jezdni rozszerzało się o dwa dodatkowe pasy ruchu i wszystkim było lżej.

Do domu zawitał w okolicach 16.

Dziś Renata (dyplomowana pielęgniarka) miała w szpitalu nocny dyżur. Marcin odrobił lekcje, był u kolegi, potem kolacja, toaleta i spać. Tomek całe popołudnie i wieczór praktycznie przewalał się z kąta w kąt. Obiad, gazeta, telewizja, porozmawiał z żoną o jakichś codziennych banałach, potem znowu gazeta i śledzenie rozkładówki z programem, następnie kąpiel i jakoś tam zleciało.

NIEPOKORNI

– Pociąg pośpieszny z Kudowy do Krakowa, planowy przyjazd dwudziesta dwadzieścia, przybędzie z opóźnieniem około trzydziestu minut – nosowy kobiecy głos pozbawiony wszelkich emocji rozległ się w dworcowych megafonach. Zabrzmiał tak samo jak na każdej stacji kolejowej.

Kilka zmarzniętych osób stojących na prudnickim peronie z ubolewaniem podreptało w kierunku poczekalni. Jakiś mężczyzna siarczyście zaklął. A niby czegóż innego mogli się spodziewać? Pierwszego listopada wszystkie środki komunikacji funkcjonują z solidnym poślizgiem. Nie dość, że raz do roku wypada święto zmarłych, nie dość, że tego dnia całe rzesze ludzi przemierzają Polskę jak długa i szeroka, żeby oddać cześć bliskim, którzy odeszli, to na dodatek PKP serwuje im niespodziankę spóźnień.

W ciągu dnia pogoda nie była jeszcze najgorsza. Fakt, wiało – i to potwornie, ale świeciło listopadowe słońce i nic nie wskazywało, że koło osiemnastej zacznie prószyć drobny śnieg. Parabola aury potrafi jednak płatać figle. Zupełnie nieprzygotowana na tę okoliczność atmosfera pozwalała śnieżnym płatkom opadać na ziemię, ale przy zetknięciu z glebą momentalnie zamieniała je w kropelki wody. W niecałe pół godziny krajobraz okrył się szatą wilgotnej melancholii. Właściwie trudno sobie wyobrazić, żeby dzisiejszy dzień wyglądał inaczej. Musi być smutno, szaro i smutno, żeby podkreślić duchowy klimat żalem i zadumą.

Ciemny zmierzch wspaniale uwydatniał purpurową łunę unoszącą się ponad cmentarzem. Od strony dworca doskonale było widać poświatę tysięcy zniczy i czuć wzbijające się w niebo kłęby parafinowego dymu. Chociaż… może to nie był tylko dym? Towarzyszyła mu gęstnąca z każdą chwilą mgła.

– Pociąg pośpieszny z Kudowy do Krakowa, planowany przyjazd dwudziesta dwadzieścia, przybędzie z opóźnieniem około czterdziestu pięciu minut. Podróżnych przepraszamy i informujemy, że wielkość opóźnienia może ulec zmianie – kobieta z klamerką na nozdrzach, ukryta gdzieś w murach budynku, ponownie przekazała pasażerom złą wiadomość. Kilka osób podniosło się z miejsc i ruszyło w kierunku wyjścia, wyjmując z kieszeni i podręcznych toreb paczki papierosów.

Mgła gęstniała z minuty na minutę. Noc i biała kurtyna pozbawiały świat kolorów, a dworzec powoli zaczynał przypominać zakątek zapomniany przez ludzkość i Boga.

Dla tych, którzy korzystają z linii kolejowych, żeby się nimi tylko przemieszczać, dźwięk hamujących kół niezapowiedzianego pociągu jest jedynie odgłosem, na który nie zwraca się najmniejszej uwagi. Jednak dla pełniących służbę, dla dyżurnego ruchu i obsady stacji coś takiego czymś prawdziwie zadziwiającym.

– Co, do jasnej cholery?! – powiedział mężczyzna w średnim wieku ubrany w mundur kolejarza i poderwał się z krzesła. Wyjrzał na peron ze służbowego pomieszczenia.

– Zapowiadali coś? – zapytał zdziwiony, stojąc w drzwiach. Dwie kobiety siedzące wewnątrz spojrzały na siebie i w milczeniu wzruszyły ramionami.

– Nic nie widać – ciągnął, nie zwracając uwagi na brak odpowiedzi na wcześniej zadane pytanie. – Wy też słyszałyście to co ja? Baśka, połącz się z Nysą, może coś im się pokiełbasiło?

Wyszedł na zewnątrz. Wolnym krokiem ruszył wzdłuż peronu. Wprawdzie wytężał wzrok, ale w takiej mgle nie sposób było czegokolwiek dostrzec, nawet światła dworcowych latarni z trudem przebijały się przez matową kurtynę. Wszystko było tym dziwniejsze, iż miał wrażenie, że słyszy ciężkie sapanie parowozu, lecz nie potrafił stwierdzić, z którego kierunku dobiega znajomy odgłos.

– I co powiedzieli? – zapytał, stając w drzwiach.

– Nic nie jechało.

– A Nowy Świętów?

– Tak samo.

– Chodź ze mną na peron – kiwnął głową w stronę kobiety. – Słyszysz?

– Niby co?

– Parowóz. Posłuchaj uważnie…

Uniosła do góry brwi i odparła po krótkiej chwili:

– Zimno. Nic nie słyszę.

Kolejarz spojrzał jej w oczy i machnął ręką, jakby chciał tym gestem zapytać, czy aby na pewno wie, że żyje. Oboje wrócili do dyżurki.

Płuca lokomotywy dyszały, wypluwając z gardzieli kłęby dymu. Za żelaznym koniem stały trzy drewniane wagony z pootwieranymi drzwiami, a wewnątrz siedzieli jacyś ludzie. Faktycznie, odgłos maszyny był jakby nieobecny. W ogóle ten minitabor wyglądał bardzo podejrzanie, zważywszy jeszcze na to, że stał na torze, który praktycznie od lat był nieużywany i w rzeczywistości prowadził donikąd. Szyny pokryte grubą warstwą rdzy, ziemia pomiędzy podkładami zarośnięta chaszczami, których gnijące ramiona oplatały zmurszałe drewno.

Nagle przez okno parowozu wychyliła się spocona i brudna od węglowego pyłu twarz człowieka.

– Hej, co z wami?! Długo tam jeszcze?! – To był męski głos i zdecydowanie nie brzmiał w żadnym z języków współczesnego świata.

Odpowiedziała mu cisza. W ostatnim wagonie ktoś zarechotał.

Maszynista zeskoczył na ziemię. Mógł mieć najwyżej metr dwadzieścia, o ile w tym momencie nie stawał na palcach, i poruszał się chwiejnym krokiem, jak na karła przystało. Ubrany był w postrzępione łachy, rękawy koszuli miał podwinięte do łokci, a wzburzone, skołtunione włosy sprawiały, że jego i tak duża głowa w porównaniu z resztą ciała wydawała się przeolbrzymia. Dreptał żywo i energicznie, rozstawiając przy tym ramiona, jakby chciał pokazać całemu światu, jaki to jest groźny. Kiedy wyłonił się z mgły i mijał pierwszy wagon, w środku kilka głosów zaniosło się drwiącym śmiechem. Kipiący z wściekłości liliput zatrzymał się pośrodku składu.

– Długo jeszcze będziecie się cackać?! – rzucił przez zaciśnięte zęby.

Na drewnianej podłodze leżał młody mężczyzna. Obok niego klęczało kilku innych. Wszyscy byli niechlujnie ubrani. Ich twarze miały w sobie coś ponurego, coś, co od samego patrzenia przyprawiało o nieprzyjemny dreszcz. Wprawdzie wyglądali jak normalni i sprawni ludzie, ale pod ubraniem każdy z nich dźwigał na plecach garb. Cokolwiek by to było, na pewno przypominało garb. Wszyscy zdawali się cierpieć na tę samą dolegliwość. Idealnie na całej długości pomiędzy łopatkami mieli walcowate wzniesienia. To zadziwiające, ale czasami któryś z nich poruszał tą zdeformowaną częścią ciała niczym miechem akordeonu. Być może było to tylko złudzenie wywołane światłem lampy naftowej, która kołysała się jak wskazówka wahadła, wisząc z boku na masywnym kołku.

– Nie możemy stać tutaj całą wieczność! – wycedził umorusany twór.

– Zamilcz, Gammorze, i wracaj do kotła! – warknął na niego władczym tonem rosły blondyn. – Jak przyjdzie pora, dam ci znak.

Karzeł niepewnie obrócił się na pięcie i ruszył z powrotem, rzucając pod nosem przekleństwa.

– Rall, powiedz mi, jak to jest? – leżący mówił z wyraźnym trudem, było słychać, że cierpi.

– Nie martw się, Solanie – odparł pytany i złapał przyjaźnie jego dłoń. Oczy Ralla powędrowały bez celu, ślizgając się po wpatrzonych obliczach i stercie przeróżnej broni, walającej się po całym wagonie. – Nie obawiaj się, wnet twoja dusza zazna spokoju. Za jakiś czas znowu się zobaczymy.

– Wiem – wyszeptał. – Wiem, ale jak to jest? Proszę, powiedz, zanim odejdę.

– Jest cudownie – odezwał się inny mężczyzna. – Tak cudownie, że nigdy nie zapomnisz tych dni, pełnych spokoju i wolności, z dala od swego przeznaczenia.

Nagle ciało leżącego zaczęło się jarzyć mdłym pomarańczowym blaskiem. Stawał się on coraz intensywniejszy, a kolory płynnie przechodziły przez róż i czerwień aż po fiolet. Nim aureola poświaty stała się jasnobłękitna, Solan spojrzał z utęsknieniem w twarz przyjaciela. Wtem jego postać na moment zapłonęła ognistym podmuchem, ciało zmieniło się w iskrzący pył, który wzbił się w listopadową noc i zniknął w przestworzach.

Nikt nie odezwał się ani słowem. Każdy z obecnych miał to już za sobą, niektórzy nawet więcej niż raz. Myśleli o Solanie i zadawali sobie pytanie: "Kiedy znowu dla mnie nadejdzie błogosławiony czas?". Siedzący w pozostałych wagonach myśleli chyba o tym samym, ale żaden z nich nie wiedział, dlaczego tak się dzieje. Liczyło się tylko to, że została im ofiarowana odrobina dobroci.

Blondyn, który przedtem skarcił kreaturę maszynisty, wychylił się na zewnątrz i krzyknął:

– Gammorze! W drogę!

Stalowe koła kilka razy obróciły się w miejscu i pociąg ruszył pełną parą na wprost. Powietrze rozszarpał przeraźliwy gwizd i tajemniczy eszelon pomknął w noc i mgłę. Ostatni wagon jeszcze toczył się zardzewiałymi torami, kiedy parowóz znalazł się na skąpanej słońcem równinie, i w tej samej chwili uderzyły w niego strzępy ziemi rozrywanej wybuchami artyleryjskich pocisków.

– Co się tu dzisiaj dzieje, do ciężkiej cholery!? – kolejarz wyskoczył na peron z ciepłej służbówki. Rozejrzał się uważnie dookoła i pobiegł na wprost w kierunku rampy. Teraz był już pewien, że odgłos dochodził z tamtej strony.

– Nic tam nie ma – kiedy wrócił, powiedział w kierunku kobiet, które patrzyły na niego z wielkim zdziwieniem. – Co? Naprawdę nic nie słyszałyście?

Te znowu spojrzały po sobie i wzruszyły ramionami, dziwnie uśmiechając się pod nosem.

– Opóźniony pociąg pośpieszny… – popłynęła z głośników długo oczekiwana zapowiedź – wjeżdża na tor pierwszy przy peronie pierwszym.

Po chwili dworzec opustoszał. Miarowy stukot kół oddalał się coraz bardziej i bardziej, aż w końcu umilkł.

*

KOPACZE

Kicha i Ptaku byli prawdziwymi przyjaciółmi. Przyjaciółmi przez duże P. Może sami nawet nie zdawali sobie z tego sprawy, ale każdy, kto obserwował ich z boku, nie mógł mieć co do tego żadnych wątpliwości. Ta niewidzialna, zmysłowa i uduchowiona więź, która ich łączyła, była potężna. Prawdopodobnie na ich zażyłość miał również wpływ fakt, że obaj byli jedynakami.

Łączyło ich też coś innego – obaj urodzili się tego samego roku w tym samym szpitalu, ich rodzice byli dobrymi znajomymi i sąsiadami. Mieszkali w tym samym bloku na tym samym szarym osiedlu, w równie nudnej i ospałej mieścinie. Jako niemowlęta Kicha i Ptaku trafili do tego samego żłobka, potem do przedszkola, szkoła podstawowa – ta sama klasa, od zawsze wspólna ławka i wreszcie szkoła średnia – powtórka z rozrywki: ta sama klasa i ławka. Wszystko się powielało na olbrzymim bębnie kolosalnej kserokopiarki życia. Nawet pasje.

Od najmłodszych lat chłopcy mieli wspólne hobby – kopanie w piachu. W wieku dziecięcym działali w piaskownicy na podblokowym placu zabaw. Łopatki i piasek. Mamuśki siedziały na ławce w cieniu klonu i plotkowały o bzdurach, a maluchy drążyły. Brudne, umorusane, piach pod paznokciami, piach we włosach, ale ileż było radości, kiedy przypadkiem natrafiały na stary, zardzewiały kapsel z butelki po piwie! W pierwszych latach szkoły podstawowej Kicha i Ptaku też kopali, ale już nieco inaczej (lecz zawsze razem). Po drugiej stronie ulicy budowano nowy blok, gniazdka dla rodzin, które miały powstać w bliżej nieokreślonej przyszłości. Popołudniami, kiedy pracownicy opuścili już teren budowy, zlatywali się tam prawie wszyscy chłopcy z osiedla – niczym żarłoczna szarańcza na kukurydziane pole. Toczyli wielkie bitwy, bawili się w chowanego, berka, co bardziej znudzeni wymyślali, co by tu zmajstrować, żeby uprzykrzyć życie robotnikom. Kiedyś przyjechała koparka i w ciągu dnia powstał olbrzymi rów, w którym miała biec sieć kanalizacyjna. Jakież było zdziwienie budowniczych, gdy następnego dnia okazało się, że wykop jest idealnie zasypany. Majster ponoć z taką wściekłością cisnął swoim kaskiem o ziemię, że ten aż pękł na pół. Potem ktoś ze spółdzielni wpadł na pomysł, iż warto dzieciakom postawić na placu zabaw metalową karuzelę. Liczono na to, że wtedy dadzą sobie spokój z łażeniem po niebezpiecznej budowie. Przyjechała ekipa pod mocnym wezwaniem, przywiozła dużą karuzelę, wykopała dół, osadziła ją i pojechała. Wieczorem Kicha, Ptaku i kilku innych zmyślnych przystąpili do dzieła. Rankiem nowe miejsce zabawy leżało bezużytecznie powalone na jedną stronę. Ludzie ze spółdzielni trzy razy podchodzili do montażu, a chłopaki trzy razy z rzędu powtarzali swoją operację. Czwartej próby nie było. Karuzela trafiła dwa podwórka dalej i stoi tam do dziś.

Kicha i Ptaku mieli jednak też inne piaskowe zainteresowania. Oni właściwie szukali, kopali po to, żeby coś znaleźć, obojętnie co, jakikolwiek relikt, byleby pochodził z przeszłości. Młodzieńcza wyobraźnia podsuwała im marzenia o odkrywaniu nieznanego, o zakopanych głęboko skarbach, o skrzyniach wypełnionych złotem, o dzbanach pełnych bezcennych monet.

Mając po kilkanaście lat, chłopcy przenieśli się z kopaniem do lasu za osiedlem. Jednak to już nie było to, co przedtem! Teraz był pełen profesjonalizm. Ich zawodowstwo polegało w głównej mierze na tym, że używali prawdziwych strażackich saperek! Zanim jednak je zdobyli, przez ponad miesiąc zbierali puszki po napojach, makulaturę i puste butelki, które później zamieniali w skupie na żywą gotówkę. Tę zaś wydali na wiadomy cel w sklepie z akcesoriami sportowymi i turystycznymi.

Kopanie w lesie miało swoją specyficzną ideę. Na osiedlu potworzyły się grupo-bandy, jedni grali w piłkę, inni zbierali znaczki, tamci sklejali modele, ale byli też tacy, którzy w lesie budowali ziemianki. Kultowe miejsca spotkań ferajny. Zamaskowane, dobrze ukryte, otoczone tajemnicą i najwyższą rangą top secretu. Tam młokosy przechodzili swoje pierwsze zakazane inicjacje, tam piło się jedno piwko we czterech, tam palono pierwsze papieroski i tam grano w karty na kasę. Wtedy też po raz pierwszy zupełnie niechcący polała się krew. To były tylko niewinne wygłupy. Ptaku dla hecy straszył Kichę ostrzem swojej saperki, a ten na swoje nieszczęście chciał zrobić unik. To był błąd. Krawędź uderzyła go prosto w podbródek. Z pokaźnej rany obficie chlusnęła ciepła, bordowa krew. Niestety, nie obeszło się bez chirurgicznej interwencji. Siedem szwów. Minęło kilka tygodni, zanim rana zabliźniła się na dobre. Kicha nie miał pretensji do przyjaciela, w końcu to był tylko durny przypadek, ale powiedział mu jedno:

– Kurwa, Ptaku, przez ciebie nigdy nie będę mógł zapuścić zarostu!

*

Gdy chłopcy poszli do szkoły średniej, saperki trafiły do piwnicy. Nie było już tej radości, co kiedyś, poza tym już chyba nie wypadało. Jednak wszystko się zmieniło, kiedy spotkali Rudego. Rudy to była barwna postać. Interesująca. Rudy miał pasję. Rudy kolekcjonował starocie z drugiej wojny światowej. Kiedy zaprosił ich do siebie, chłopaki prawie zwariowali. W domu miał bardzo pokaźny zbiór, poczynając od czasopism, poprzez zdjęcia, dokumenty, książki, aż po zardzewiałe lufy karabinów, hełmy, ordery, guziki z mundurów itp. Jednak to było nic! Prawdziwie przerażająca kolekcja stała w piwnicy. Stare, zmurszałe, nagryzione zębem czasu miny przeciwpiechotne i pociski armatnie! Ich widok mroził krew w żyłach, niektóre z nich posiadały również zapalniki. Aż strach pomyśleć, co by się stało, gdyby…

– Tylko panowie, morda w kubeł, ani mru-mru! Nikomu ani słowa! – powiedział Rudy.

Przyrzekli, że nikomu nic.

*

Lipcowe słońce powoli sunęło po błękitnym niebie. Od rana dzień był piekielnie upalny. Kicha, Ptaku i Rudy siedzieli na ławce w parku zatopionej w cieniu kasztanowca. Powietrze spowijała wakacyjna beztroska.

– Kurczę, Rudy – odezwał się Ptaku. – Powiedz, skąd ty wynajdujesz te miejsca, w których można coś znaleźć?

– No wiesz, to jest tak – odparł ospale Rudy z zamkniętymi powiekami, których nawet nie chciało mu się unieść. – U mnie w klasie są kolesie z różnych ościennych wiosek. Wiesz, jak to na wsi, zawsze coś się trzyma na strychu: jakieś graty, klamoty, starocie. Wystarczy kilka słów podpuchy i następnego dnia taki koleżka przywozi ci coś bezcennego, he he – cwaniacko zarechotał. – Ale muszę wam powiedzieć, że jest pewien temat do wygrzebania.

– Nawijaj – syknął Kicha.

– Nie wiem, ile w tym prawdy, ale jeden wiesio opowiedział mi tuż przed wakacjami coś ciekawego. Otóż kilka kilometrów stąd, tuż za jego osadą, rozciągają się lasy. Ponoć podczas wojny stacjonowały tam wojska niemieckie. Są tam bunkry, ruiny budynku, podobno były tam jakieś magazyny. Ale nie wiem, ile w tym prawdy, zresztą nieważne i tak się tam przejadę. A tak w ogóle to w okolicy krąży opowieść, że jest tam coś złego – chłopak zamilkł i splunął przed siebie.

– Jak to coś złego? – zapytał nieco zaciekawiony Ptaku.

– Sam chciałbym wiedzieć, ojczulku, po prostu coś złego. Ten wiesio opowiadał, że nigdy tam nie był. Nawet nie widział tego miejsca. Ma tam zakaz chodzenia. Właściwie wszyscy we wsi mają tam zakaz chodzenia.

– Co ty bredzisz, Rudy? – rzekł ze zdegustowaniem Kicha.

– Nie bredzę, kołku, tylko mówię, jak jest – chłopak sięgnął do kieszeni po paczkę papierosów. – Nie wiem, ile w tym prawdy, nawijam o tym, co ściemniał kolo. Kapujesz, kmiocie?

– Nie chrzań, lepiej daj fajkę – odparł młodzieniec z blizną na podbródku.

– Stareńki – ciągnął Rudy – odrobina tolerancji nikogo jeszcze nie zabiła. Idzie o to, głąbie, że ja przekazuję tylko legendę, mit, baju-baju, czy jak tam sobie nazwiesz. Łapiesz temat czy za trudny? Ponoć pod koniec wojenki, ale jeszcze raz zaznaczam, że to tylko le-gen-da! – wycedził Rudy – szwaby przywiozły do lasu dużą skrzynię i kilkunastu więźniów do roboty – zaciągnął się głęboko dymem. – No i podobno już nikt z tego lasu nie wyjechał. Nigdy. Ani germańcy, ani skazańcy.

– Serio? – zapytał zdziwiony Ptaku.

– Kurde, stareńki, przecież mówię, że podobno. Nie wiem, jak było naprawdę. Ale chyba warto sprawdzić to miejsce. Co wy na to, dziewczęta? – zachichotał.

Refleksy światła migotały pomiędzy zielonymi liśćmi drzew. Nieopodal ulicą przemknął z rykiem samochód pozbawiony tłumika, a zaraz za nim duża bordowa ciężarówka. Alejką z prawej strony spacerowała rodzina z dwójką małych dzieci, nieco dalej dwie starsze panie, po lewej grupa rozwrzeszczanych dzieciaków biegła przed siebie. Z przeciwnej strony szło dwóch młodych mężczyzn i chyba rozmawiali o czymś niezbyt przyjemnym, przynajmniej na to wskazywały ich miny. Kiedy mijali ławkę, na której siedziało trzech znudzonych młodzieńców, do uszu chłopaków dotarły strzępy rozmowy:

– …tak, ale odkąd wrócił z tego samotnego wypadu, zachowuje się dziwacznie. Trzeba coś z tym zrobić.

– A matka co o tym sądzi?

– Mama uważa, że jeśli nie razem, to któryś z nas powinien zająć się firmą…

Małe miasteczko tętniło swoim pulsem w to ciepłe lipcowe popołudnie. Ludzie mierzyli się z każdym kalibrem problemów, jedni snuli plany wyprawy, inni cieszyli się swobodą albo zmagali się z trudnymi kłopotami.

Codzienność dryfowała do przodu.

*

SZCZĘŚCIARZ

Po trzech tygodniach wspaniałej beztroski znowu wylądowałem w moim gabinecie na tym samym skórzanym fotelu, za dobrze znanym blatem dębowego biurka. Prawdę powiedziawszy, nie miałem najmniejszej ochoty poświęcać dzisiejszego dnia na pracę. Zatrudniam przecież, do ciężkiej cholery, cały sztab ludzi, więc skoro im płacę, mam prawo wymagać, żeby zajmowali się wszystkimi problemami. Wystarczy, jeśli skupię się na organizacji i od czasu do czasu podejmę jakąś decyzję.

Nawet nie zajrzałem do biura. Ludzie wiedzieli, że jestem, a ja nie miałem zamiaru patrzeć, jak na mój widok uskuteczniają improwizację. Zbyt dobrze znam życie i nie urodziłem się wczoraj. Wiem, jak wyglądają pewne sprawy.

Pani Mariola, szefowa całego biura i zaufana sekretarka w jednej osobie (prawdę powiedziawszy, mój najrzetelniejszy zastępca), zaparzyła mi kawę i przyniosła miesięczne sprawozdanie. Współpracując ze mną od kilkunastu lat, zdążyła mnie doskonale poznać. Choć nasze stosunki zawodowe są mniej zdystansowane, wciąż zwracamy się do siebie "pan", "pani". Czasami wydaje mi się, że ona wie o mnie wszystko, zna mnie lepiej niż ja sam.

– Chyba dziś będzie pan bardzo zajęty – powiedziała.

– Chyba tak – odparłem. – Proszę nie łączyć do mnie żadnych rozmów telefonicznych.

– Oczywiście – odparła. – To zrozumiałe.

Widziałem, jak szary zegar na ścianie odmierza upływające minuty. Z każdą chwilą miałem coraz silniejsze wrażenie, że to wszystko nie ma sensu. Może kiedyś, jakieś dwadzieścia lat temu, kiedy zaczynałem budować swoje imperium, ale teraz… Teraz dochodziłem do wniosku, że te wszystkie lata były niczym sprint. Usłyszałem wystrzał do startu i pomknąłem. Pogoń za lepszym jutrem, za wygodnym bytem. Fakt, udało się, ale pytanie – jakim kosztem? Dzisiaj jestem już pewien, że zbyt wiele straciłem jak na jedno życie. Co z tego, że mam pieniądze, świetnie prosperującą firmę, nowy samochód, duży dom, starą daczę na Mazurach? Z czego się tu cieszyć? Któregoś dnia i tak pójdę do piachu. Zawsze była tylko praca, praca, praca, raz na jakiś czas wakacje w ciepłych krajach. Wakacje? Co to za odpoczynek, kiedy człowiek cały czas myśli o interesach? Ile razy wychodziłem z żoną na spacer, ona chciała porozmawiać o byle czym, o życiu, o sztuce, o nowych meblach, a ja? Cóż… W głowie wiecznie plany, jak zainwestować, gdzie ulokować majątek, co kupić, jak ograniczyć koszty. I tak na okrągło. Ile wieczorów spędziłem, siedząc spokojnie przed telewizorem albo pod drzewem w ogródku? Bez przesady, ale jestem w stanie policzyć takie chwile na palcach dwóch rąk. Przez dwadzieścia cztery godziny na dobę chętny i gotowy do działania. Ile dni można wytrzymać w takim tempie? W końcu mnie złapało. Złe samopoczucie, ciśnienie, łomotanie serca i cały worek lekarstw. Najgorsze było to, że nie potrafiłem dać sobie na wstrzymanie.

Gdybym był rozsądny, gdybym pomyślał, że za żadne pieniądze nie kupię swojego zdrowia, pewnie bym zwolnił. Przecież nieraz słyszałem, że ten czy tamten wylądował w szpitalu. Pompa nie wytrzymała, stres, wrzody na żołądku albo jakieś inne świństwo. Wychodziłem z założenia, że kogo jak kogo, ale mnie to na pewno nie dotyczy. Sądziłem, że wszyscy, którzy pracują dla kogoś, to zwyczajni nieudacznicy, partacze bez krzty fantazji. Myślałem o nich pogardliwie, ich potrzeby oceniałem jako minimalne. Czegóż im było trzeba? Kobiety, wódki i leniuchowania? Osiem godzin w pracy i do domu. Pasje, hobby? – to było dla mnie marnowanie czasu. Liczyło się tylko owocne działanie. Kasa. Wspinanie się na wyższe standardy życia, zaspokajanie materialnych potrzeb i przede wszystkim jakaś tam władza. Wokół takich tematów orbitowało moje dążenie do celu.

Dzisiaj, kiedy sięgam pamięcią wstecz, nie mogę sobie przypomnieć, jak dorastało dwóch moich chłopaków. Nie mówiąc już o tym, że tak naprawdę nic o nich nie wiem. Tatuś był dobry, zarabiał pieniążki i zamiast posiedzieć z synami, kupował im drogie zabawki, budując tym samym coraz większy mur. Nawet nie wiem, czym się interesowali. Dla mnie było oczywiste, że kiedy podrosną, przejmą firmę, a ja nareszcie sobie odpocznę. A tymczasem cóż? Obaj prowadzą życie na własny rachunek. Żaden z nich nawet nie myśli o prowadzeniu tego interesu. Jeden to niespełniony pisarz i dziennikarz, drugi kocha komputery. Obaj ani myślą zajmować się produkcją rolet i bram garażowych. Liczę jeszcze na to, że nie będę musiał sprzedać tego bałaganu. Być może któryś z synów okaże się na tyle sprytny, iż zdoła prowadzić firmę i zarazem robić to, co daje mu satysfakcję. Zobaczymy. Na kilka lat wystarczy mi sił. Naprawdę nie myślałem, że to tak się ułoży.

Kiedy byłem dzieciakiem, nie przykładałem się zbytnio do nauki. Zawsze znalazł się ktoś gorszy ode mnie i czepiałem się tej wymówki niczym skóra letniej opalenizny. Potrzebowałem dużo czasu, żeby zwrócić oczy ku lepszym. Ta banalna prawda okazała się tak oczywista. Rodzice nieraz powtarzali: "Nie patrz na gorszych, dogoń ambitnych".

A któż z nas się tym przejmował? Dopiero z wiekiem człowiek rozumie, o co w tym wszystkim chodzi. Zacząłem więc ścigać tych wszystkich mądrzejszych, sprytniejszych, wszystkich, którzy wyprzedzali mnie o co najmniej o trzy tysiące lat świetlnych. Ogarnął mnie jakiś przyrost nienaturalnych ambicji. Potem otworzyłem firmę, udało mi się, wcelowałem we właściwy temat. Stanąłem na równe nogi. Patrząc na moje pochodzenie, nie mogę powiedzieć, że w moich żyłach płynie błękitna krew. Jednak sukces, jaki odniosłem, otworzył przede mną drzwi na salony. Szykowne garnitury, krawaty, brylantowe spinki, drogie restauracje. Krótko mówiąc, na pewno inny świat niż ten, który znali moi rodzice. Dogoniłem najlepszych, zostałem kimś i nagle na przestrzeni trzech ostatnich tygodni okazało się, że słowa wiejskiego głupka zburzyły stabilne fundamenty moich przekonań. Właściwie może nie tyle słowa, co obraz jego życia.

Na początku maja odwiedziłem lekarza. Czułem, że dzieje się ze mną coś niedobrego. Porozmawialiśmy szczerze, doktor osłuchał mnie i wysłał na badania. Na kolejnej wizycie powiedział:

– Panu po prostu potrzebny jest solidny wypoczynek. Z dala od wszelkich zajęć i problemów. Świeże powietrze, spacery, beztroska. Wyrwać się z tego błędnego koła, zapomnieć na chwilę. Pański organizm musi nabrać sił. On aż się o to prosi. Nie widzę powodu, żeby brał pan jakieś mocne leki. Chemia może tylko ostudzić doznania i zanieczyścić ciało. Proponuję preparaty ziołowe, nic tak dobrze nie robi jak natura. I tak jak mówiłem wcześniej, niech pan zwolni tempo. Proszę odpocząć.

Dwa dni później zdecydowałem się na wyjazd.

Kilka lat temu kupiłem nieduży dom nad brzegiem jeziora Szostak w pobliżu małej miejscowości Pietrasze. Żadna rewelacja, podpiwniczony, dwa pokoiki, kuchnia, nieduży ogródek i to wszystko. Dach nie przeciekał, gaz, prąd. Czego więcej trzeba? Z żoną od dawna mi się nie układało i raczej była zadowolona, że znikam na trzy tygodnie. Chyba oboje stwierdziliśmy w myślach, że kilka dni rozłąki dobrze wpłynie na nasze samopoczucie. Zapakowałem kilka ciuchów, wyjąłem z garażu zakurzone wędki, wsiadłem w samochód i nacisnąłem pedał gazu.

Przez pierwsze dwa dni bezustannie myślałem: "Co w firmie?" Wziąłem ze sobą telefon, tak na wszelki wypadek. Podczas jazdy przysięgałem sobie w duszy, że nie będę z niego korzystał. Bądź co bądź postanowiłem odciąć się od całego świata i po prostu odpocząć. Na pani Marioli polegam w stu procentach, wiem, że kiedy mnie nie ma, kobieta będzie trzymać wszystko w garści i da sobie radę. Jakimś cudem przezwyciężyłem w sobie chęć ingerowania w sprawy zawodowe.

Najgorzej jednak było z jedzeniem. Byłem przyzwyczajony, że posiłki dostaje się na talerzu, więc miałem duży problem, żeby zorganizować coś samemu. W daczy brakowało lodówki, była tylko kuchenka gazowa. Chcąc codziennie jeść coś świeżego, musiałem każdego ranka deptać trzy kilometry do sklepu w Pietraszach. Oczywiście mogłem jeździć samochodem, ale zawziąłem się i postanowiłem w miarę możliwości z niego nie korzystać. Po kilku dniach nawet zaczęło mi się to podobać. Tamtejszy sklep też był niczym egzotyczna enklawa, trzydzieści metrów kwadratowych powierzchni, a można tam było dostać prawie wszystko. Pewnego dnia minąłem się w drzwiach z młodziutką panią akwizytor. Prześlicznie pachniała. Pomyślałem wtedy: "Najważniejsze w życiu są trzy rzeczy: kobiety, wino i śpiew". Żeby było śmieszniej, na drzwiach czerwonej yariski tej pani była reklama jakiejś firmy zajmującej się dystrybucją alkoholi.

Pogoda dopisywała. Piękny, uroczy maj. Drzewa stawały się coraz bardziej zielone, powietrze łaskotało przepalone płuca. W dzień spacerowałem po lasach i łowiłem ryby. Kiepsko mi to szło, za to świetnie odpoczywałem. Wieczorem, kiedy słońce zaczynało się chować za horyzontem, przebierałem się w dres i wędrowałem na skraj miejscowości do baru Pod Trzema Dębami. Wypijałem kufel piwa na dobranoc i spacerkiem wracałem do domu. To dziwne, jakie człowiekowi przychodzą do głowy myśli, kiedy ma mnóstwo wolnego czasu. Wspominałem wesołe dni, gdy miałem naście lat i moim ulubionym zajęciem było kopanie piłki. Ciekawe, co się stało z tymi wszystkimi chłopakami?

W ogóle pierwszego dnia, kiedy zobaczyłem, w jakich przyjdzie mi mieszkać warunkach, chciałem wsiąść w samochód i pojechać do Hotelu Gołębiewski w Mikołajkach, tylko czy ja bym tam wypoczął? Komfortowe warunki, błyszczące sztućce, sauna, basen i możni tego świata. Dobrze, że tego nie zrobiłem. Już nawet nie pamiętam, kiedy ostatni raz myłem się wodą ze studni. Myłem się, do cholery, wodą, którą sam musiałem zaczerpnąć. To było to! Taka mała rzecz, a ile radości!

W sobotę znowu ruszyłem na piwko skrajem ciemnego lasu, ale co się okazało? W każdą sobotę właściciel knajpki organizował ognisko. Niezły pomysł. Facet zarabiał na sprzedaży surowej kiełbasy, którą musiałeś sobie sam upiec. Fajnie. Postanowiłem zostać i zobaczyć, jak się bawią ludzie w mazurskiej pipidówce. Jaka dzieli ich przepaść od bankietów w kosztownych restauracjach, czym różnią się wygodne fotele od drewnianych pniaków znalezionych po wyrębie i właściwie o czym oni rozmawiają. Ja od lat dyskutowałem o pieniądzach, polityce, tworzeniu rynków zbytu i takich tam pierdołach. Nie miałem pojęcia, o czym oni mogą rozmawiać. Jakie mają problemy?

Oprócz mnie i kilku innych letników pozostali to byli tubylcy. Nawiasem mówiąc, niesamowicie przyjaźni ludzie. Weseli, szczodrzy, otwarci, całymi godzinami potrafili mówić o rybach. O tym, które jezioro dobre, o jakiej godzinie najlepiej wędkować, o przynętach, jaka ryba jest smaczna. Fascynujące. Nieraz jadałem dary mórz i rzek, ale nigdy nie podchodziłem do tego w taki sposób jak oni.