Tytuł oryginału:

THE FIRST NATIONAL BANK OF DAD

Przekład:

Lidia Surówka

Projekt okładki:

Marek Zadworny

Redaktor:

Agata Przybysz

Redaktor techniczny:

Sylwia Pilich

Copyright © 2003 by David Owen

All rights reserved

Copyright © for the Polish edition

by Studio EMKA, Warszawa 2005

Wszelkie prawa, włącznie z prawem

do reprodukcji tekstów w całości lub w części,

w jakiejkolwiek formie – zastrzeżone.

Wszelkich informacji udziela:

Wydawnictwo Studio EMKA

Al. Jerozolimskie 101, 02-011 Warszawa

tel./fax (022) 628 08 38

E-mail: wydawnictwo@studioemka.com.pl

Internet: http://www.studioemka.com.pl

ISBN 978-83-63773-66-3

Skład i łamanie:

B com 3 Sp. z o.o.

Skład wersji elektronicznej:

Virtualo Sp. z o.o.

1
DZIECI I PIENIĄDZE:
WPROWADZENIE

Potrzebowaliśmy z żoną kocyka do łóżeczka naszego maleńkiego synka, a w szafie trzyipółletniej córeczki leżało kilka, jeszcze z czasów, kiedy to ona była niemowlęciem.

„Czego szukacie w mojej szafie?” – spytała córka groźnym tonem.

„Chcemy tylko wziąć jeden kocyk” – powiedziała moja żona.

„Dlaczego?”

„Żeby nim przykrywać twojego braciszka”.

„Ale ja go chcę!” – krzyknęła nasza córeczka.

„Kochanie, ty nawet nie wiedziałaś że tam są jakieś kocyki”.

„Jest mi potrzebny!”

„Ale to jest kocyk dla niemowlaków, nie chcesz go podarować swojemu braciszkowi?”

„Ja go chcę!”

Spojrzeliśmy na siebie z żoną zdesperowani. Co robić? Nagle żonę olśniło:

„A jak dam ci za niego pięć dolarów?”

Łzy znikły jak ręką odjął.

„OK”.

Pieniądz to przydatne narzędzie jeśli tylko używa się go mądrze. We wspomnianej sytuacji z kocykiem niemowlęcym moja żona sprytnie uniknęła małego kryzysu rodzinnego, oferując córce neutralny emocjonalnie symbol (pieniądze) w zamian za coś, co wiązało się z dużym ładunkiem emocji (jej stary kocyk). Szeleszczący banknot w skarbonce naszej córeczki był dla niej małą rekompensatą za nieprzyjemności związane z narodzinami brata. A my – moja żona i ja – byliśmy zadowoleni, że tak się to skończyło. Mogliśmy teraz spokojnie wrócić do tego, co robiliśmy, zanim kłótnia się zaczęła: do zmieniania pieluszek, ignorowania prania i chronicznego niewyspania.¹ Gdyby moja żona nie wpadła na pomysł, aby zapłacić córce za jej „stratę” nasza walka przybrałaby łatwy do przewidzenia obrót: my zrobilibyśmy wiele żeby nasza córka poczuła, że jest złym dzieckiem, a ona zrobiłaby równie dużo, żebyśmy poczuli się złymi rodzicami. Po tak szczęśliwym zakończeniu wszyscy poszliśmy spać w całkiem dobrym nastroju.

Kilka miesięcy później nasza córeczka zaczęła się przyzwyczajać do faktu, że nie już jest jedynym dzieckiem w rodzinie. Na spacerze, idąc obok wózka brata, westchnęła z rezygnacją i powiedziała:

„Nie wiem, za kogo wyjdę za mąż. Chyba za niego”.

OJ, CI DOROŚLI

Tak łatwo zrozumieć teorię pieniądza. Wydawałoby się naturalne, że większość ludzi bez problemu będzie umiała z niego korzystać w praktyce. A tak nie jest. W wielu rodzinach sprawy finansowe to nieustająca wojna nie tylko między rodzicami a dziećmi, ale też między dorosłymi. Dlaczego tak się dzieje? Prawdopodobnie wcale nie chcemy znać rzeczywistego powodu. (Przykład naszej rodziny: dla mnie pieniądz to czysty pragmatyzm, a według żony to wyłącznie symbolizm i neuroza.) Są jednak sposoby, by uniknąć problemów związanych z tym tematem, szczególnie problemów na linii rodzice-dziecko. Wystarczy, że rodzice wezmą pod uwagę naturę ludzką, zamiast ignorować ją lub zmieniać.

Najczęściej wszelkie wysiłki rodziców, aby nauczyć dziecko wartości pieniądza, są z góry skazane na niepowodzenie. Zwykle zresztą zaczynają się i kończą na założeniu dziecku rachunku oszczędnościowego w banku. Pewnego dnia rodzice dochodzą do wniosku, że najwyższy czas zadbać o porządek w finansowych sprawach dziecka, udają się z nim do banku co na początku fascynuje niczego nieświadome dziecko, bo przecież za jakiś czas bank zapłaci mu za nic. Jego entuzjazm szybko słabnie, kiedy dociera do niego, że to, co zyska, to bardzo maleńka kwota, a przede wszystkim – że długo nie będzie mogło korzystać z tych pieniędzy. Dla dziecka taki rachunek bankowy to po prostu czarna dziura połykająca banknoty, które dostało na urodziny.

„Dostałem od babci 25 dolarów!”

„Fajnie! Zaraz wpłacimy je na twoje konto”.

„Ale ona mnie dała pieniądze. Chcę je mieć!”

¹ Równie pomysłowo moja żona poradziła sobie z problemem „kto pierwszy maszeruje w rządku”. Wymyśliła pozycję „pierwszego od końca”, tak aby każdy czuł się doceniony. Przy okazji sama stała się „pierwszą od środka”.

² W czasie, kiedy powstaje ta książka, w 2002 roku, odsetki z takich rachunków oszczędnościowych nie wyglądają już tak źle w porównaniu z zyskami z innych inwestycji z dochodem stałym. Chociaż prawda jest taka, że od dawien dawna zyski z książeczek oszczędnościowych są najniższe z najniższych.

³ Ewentualnie możemy wybrać opcję dawania dziecku tak fatalnego przykładu, że samo poczuje potrzebę buntu i w ten sposób – odrzucając wszystko, co widziało u rodziców – osiągnie to wszystko, czego chcieliśmy je nauczyć.

⁴ Jeśli dziecko przyjmie propozycję, nie wpadaj w panikę. Pozwól, żeby wykonywało pracę przez tydzień, a potem bardzo rozczarowanym tonem wygłoś przemowę: „Zgodnie z naszą umową to, czy będziesz dalej przeze mnie zatrudniony, zależy od tego, jak wykonujesz swoje zadania. Niestety, nie spełniasz wszystkich moich oczekiwań. Jesteś zwolniony”. Uf!

⁵ Quicken i MS Money, o którym dalej pisze autor, to najpopularniejsze na świecie programy do zarządzania domowymi finansami. Niestety, oba są anglojęzyczne i nie do końca odpowiadają naszym realiom. Istnieje jednak kilka polskich odpowiedników, na przykład Skarbnik, niezbyt jednak popularnych (przyp. red.).

⁶ Doktor Benjamin Spock (1903-1998) był znanym i cenionym lekarzem i psychologiem amerykańskim. Jego książka „Baby and Child Care” została przetłumaczona na 39 języków i ukazała się w łącznym nakładzie 50 min egzemplarzy. W Polsce wydano ostatnio jego książki „Dziecko. Pielęgnowanie i wychowanie” (wsp. M.B. Rothenberg) oraz „Dziecko. Pielęgnacja, opieka, wychowanie” (wsp. Steven J. Parker) (przyp. red.).

⁷ Zdarzyć się może sytuacja, kiedy rodzice – świadomi tego, że rozczarowanie i żal dziecka po stracie będą ogromne, jednak decydują się interweniować. Ale istota sprawy pozostaje niezmieniona: sam fakt, że zdaniem rodziców dziecko chce wydać swoje pieniądze na coś bezsensownego, ich interwencji nie usprawiedliwia.

⁸ Ja osobiście patrzyłbym zadowolony w drugą stronę, gdyby moje małe dziecko wyjadało cukier z torebki i miałbym dzięki temu trzydzieści minut spokoju; inni rodzice mogą się z tym nie zgadzać.

⁹ W naszym domu zawsze był problem porannego ścielenia łóżek. Tylko nasza córka bez upominania o tym pamięta. I dlatego żaden z członków naszej rodziny oprócz niej nie ma prawa komentować przyzwyczajeń pozostałych. Z nieznanych powodów ja i żona ścielimy łóżko raczej dopiero przed położeniem się spać. Może ma to związek z faktem, że w dzieciństwie oboje musieliśmy słać łóżko zaraz po tym, jak z niego wyszliśmy?

¹⁰ Możliwe, że wasze dzieci już wiedzą więcej o handlu przez Internet niż wy sami. Nastoletni syn moich znajomych zarabia sporo na sprzedaży bootlegów – płyt z nielegalnymi nagraniami z koncertów – różnym osobom kryjącym się pod dziwnie brzmiącymi adresami e-mailowymi. Jego rodzice nie są tym zachwyceni, ale nie znają się na tyle na komputerze, żeby mu tego zabronić, a potem dopilnować, żeby zakazu przestrzegał.

¹¹ Kilka tygodni później mój syn wyczytał w gazecie, że w tym okresie ludzie w całym kraju, w obawie przed atakami biologicznymi i chemicznymi, kupują maski przeciwgazowe. Miał starą maskę, którą kupił jakiś czas temu, żeby ją wykorzystać jako rekwizyt w szkolnej prezentacji o wirusie Ebola. Wystawił ją na aukcję na eBay i po paru godzinach dostał za nią siedemdziesiąt dolarów.

¹² W Polsce od roku do dwudziestu lat (przyp. wyd.).

¹³ Gdyby kogoś interesowało, dom moich znajomych nie spłonął, ale zniszczenia były duże. Znam inną rodzinę, która straciła w pożarze cały swój dobytek i naturalnie jej członkowie byli tym faktem zdruzgotani. Po kilku miesiącach znajomy powiedział: „Dobrze, że nam nic się nie stało. I to jest najważniejsze!”.