Ferdinand von Schirach

SPRAWA COLLINIEGO

przełożyła Anna Kierejewska

Tytuł oryginału: Der Fall Collini

Copyright © 2011 by Piper Verlag, GmbH, München

Copyright © for the Polish edition by Grupa Wydawnicza Foksal, MMXIII

Copyright © for the Polish translation by Grupa Wydawnicza Foksal, MMXIII

Wydanie I

Warszawa

Spis treści

Motto

1

2

3

4

5

6

7

8

9

10

11

12

13

14

15

16

17

18

19

Aneks

Podziękowania

Uzupełnienie

Biogram autora

Wszystkie rozdziały dostępne w pełnej wersji książki.

Wszyscy jesteśmy stworzeni do tego, co robimy.

Ernest Hemingway

1

Później wszyscy będą przywoływać to w pamięci: kelner obsługi hotelowej, dwie starsze panie z windy, małżeństwo z korytarza na czwartym piętrze. Powiedzieli, że mężczyzna był potężny, i wszyscy wspominali zapach potu.

Collini wjechał na czwarte piętro. Odszukał pokój numer czterysta, „Apartament Brandenburski”. Zapukał.

– Tak? – Mężczyzna stojący w drzwiach miał osiemdziesiąt pięć lat, ale wyglądał na dużo młodszego, niż Collini się spodziewał. Po jego karku spływał pot.

– Dzień dobry, Collini z „Corriere della Sera” – powiedział niewyraźnie i zastanawiał się, czy mężczyzna nie zażąda jakiejś legitymacji.

– Tak, miło mi, proszę wejść. Najlepiej będzie, jeśli przeprowadzimy wywiad tutaj. – Mężczyzna podał rękę Colliniemu. Ten cofnął się, nie chciał go dotykać. Jeszcze nie w tym momencie.

– Spociłem się – powiedział Collini. Zdenerwowało go, że to powiedział, te słowa wypowiedziane na głos zabrzmiały dziwnie. Nikt by czegoś takiego nie powiedział, pomyślał.

– Tak, bardzo dziś parno, pewnie niedługo będzie padać – odparł mężczyzna przyjaźnie, ale to wcale nie była prawda. W hotelowych pomieszczeniach panował chłód, klimatyzacja pracowała niemal bezgłośnie. Weszli do pokoju z beżowym dywanem, ciemnymi meblami, dużymi oknami, wszystko porządne i drogie. Z okna Collini widział Bramę Brandenburską, wydało mu się, że znajduje się ona dziwnie blisko.

Dwadzieścia minut później mężczyzna był martwy. W jego potylicę zostały wystrzelone cztery pociski, jeden z nich obrócił się w mózgu i wyleciał, rozrywając połowę twarzy. Krew wsiąkała w beżowy dywan, ciemna plama powoli stawała się coraz większa. Collini odłożył pistolet na stół. Stanął obok mężczyzny, przyglądał się starczym plamom na wierzchu jego dłoni. Obrócił ciało nogą. Nagle obcasem walnął mężczyznę w twarz, spojrzał na niego, potem kopnął raz jeszcze. Nie mógł przestać, kopał raz za razem, krew i rozgnieciony mózg bryzgały na jego nogawki, dywan i ramę łóżka. Lekarz medycyny sądowej nie był w stanie dojść liczby zadanych razów, kości policzkowe, szczęki, nosa i czaszki zostały złamane pod wpływem uderzeń. Collini przestał dopiero wtedy, kiedy od buta oderwał mu się obcas. Usiadł na łóżku, pot spływał po jego twarzy. Tętno uspokajało się powoli. Czekał, aż oddech znów będzie miarowy. Wstał, przeżegnał się, wyszedł z pokoju i windą zjechał na parter. Utykał, bo but był bez obcasa, wystające gwoździe zgrzytały o marmur. Młodej kobiecie stojącej za kontuarem w lobby powiedział, żeby zadzwoniła po policję. Zadawała pytania, gestykulowała. Collini odpowiedział tylko: „Pokój numer czterysta, on nie żyje”. Obok niego stała elektroniczna tablica, na której było napisane: „23 maja 2001, godzina 20.00, Sala Szprewska, Niemiecki Związek Przemysłu Maszynowego”.

Usiadł na jednej z niebieskich sof w lobby. Kelner spytał, czy coś mu podać, Collini nic nie odpowiedział. Wbił wzrok w podłogę. Na marmurze w windzie można było dostrzec ślady jego butów, prowadzące do samego apartamentu. Collini czekał, aż go aresztują. Czekał całe życie, zawsze w milczeniu.

2

Dyżur adwokacki, adwokat Caspar Leinen. – Na ekranie telefonu wyświetlił się jeden z numerów sądu karnego.

– Sąd rejonowy Tiergarten, moje nazwisko Köhler, jestem sędzią śledczym. Mamy tu podejrzanego bez obrońcy. Prokuratura złożyła wniosek o wydanie nakazu aresztowania w związku z podejrzeniem popełnienia morderstwa. Ile zajmie panu dotarcie do sądu?

– Jakieś dwadzieścia pięć minut.

– Dobrze, podejrzany zostanie doprowadzony w ciągu czterdziestu minut. Proszę zgłosić się do pokoju dwieście dwanaście.

Caspar Leinen odłożył słuchawkę. Podobnie jak wielu innych początkujących adwokatów wpisał się na listę dyżurów organizowanych przez Związek Obrońców. Adwokaci dostawali na weekend telefon komórkowy i musieli stale być w gotowości. Numer tego telefonu był znany policji, prokuraturze i sędziom. Władze dzwoniły, jeśli ktoś został zatrzymany i zażądał obrońcy. W ten sposób młodzi adwokaci dostawali swoich pierwszych klientów.

Leinen był adwokatem od czterdziestu dwóch dni. Po drugim egzaminie państwowym przez rok włóczył się po świecie, jeździł po Afryce i Europie, zatrzymując się przeważnie u znajomych z czasów szkolnych, z którymi mieszkał w internacie. Od paru dni przy drzwiach wejściowych do budynku wisiała tabliczka: „Caspar Leinen – adwokat”. Wydawało się to trochę pompatyczne, ale mimo to mu się podobało. Dwupokojowa kancelaria znajdowała się w oficynie przy bocznej ulicy odchodzącej od Kurfürstendamm. Nie było wprawdzie windy i klienci musieli wchodzić na górę wąską klatką schodową, jednak Leinen czuł się tam swobodnie i pracował na własny rachunek.

Było niedzielne przedpołudnie, od paru godzin sprzątał biuro. Wszędzie leżały pootwierane kartony, krzesła dla klientów kupił na pchlim targu, a metalowa szafa na akta stała zupełnie pusta. Biurko podarował mu ojciec.

Po telefonie od sędziego Leinen zaczął szukać marynarki. Znalazł ją pod stosem książek. Z okiennej klamki zdjął nową togę, wepchnął ją do aktówki i wybiegł. Dwadzieścia minut później stał w pokoju sędziego śledczego.

– Adwokat Leinen, dzień dobry, dzwonił pan do mnie. – Był lekko zdyszany.

– Ach, tak, z dyżuru, zgadza się? Dobrze, dobrze. Köhler. – Sędzia wstał, by podać mu rękę. Miał około pięćdziesięciu lat, szara melanżowa marynarka, okulary do czytania. Wyglądał na sympatycznego, może trochę roztargnionego. Było to jednak mylne wrażenie.

– Collini, sprawa o morderstwo. Chce pan teraz porozmawiać ze swoim klientem? I tak musimy poczekać jeszcze na prokuratora. Kierownik departamentu, prokurator naczelny Reimers, pomimo weekendu zjawi się osobiście... Cóż, pewnie chodzi o raport. Więc chce pan rozmawiać z klientem?

– Chętnie – powiedział Leinen. Przez chwilę zastanawiał się, dlaczego ta sprawa o morderstwo jest tak ważna, że Reimers pojawi się osobiście, ale kiedy posterunkowy otworzył drzwi, przestał o tym myśleć. Zaraz za nimi znajdowały się strome, wąskie, kamienne schody prowadzące w dół. Tędy z więzienia do sędziego przyprowadzano zatrzymanych. Na pierwszym podeście w półmroku stał ogromny mężczyzna, który opierał się o pomalowaną wapnem ścianę i prawie całkowicie zasłaniał głową jedyną lampę. Jego założone z tyłu ręce skrępowane były kajdankami.

Strażnik przepuścił Leinena i zamknął za nim drzwi. Leinen został z mężczyzną sam.

– Dzień dobry, nazywam się Leinen, jestem adwokatem. – Na podeście było mało miejsca, mężczyzna stał za blisko.

– Fabrizio Collini. – Mężczyzna popatrzył na Leinena tylko przez chwilę. – Nie potrzebuję adwokata.

– Potrzebuje pan. Prawo mówi, że w takim wypadku musi pana bronić adwokat.

– Nie chcę się bronić – powiedział Collini. Twarz też miał ogromną: szeroki podbródek, wąskie usta, masywne czoło. – Zabiłem tego mężczyznę.

– Zeznawał pan już na policji?

– Nie – powiedział Collini.

– Więc powinien pan teraz milczeć. Zaczniemy mówić dopiero wtedy, kiedy zapoznam się z aktami.

– Nie chcę mówić. – Collini miał głęboki i obcy głos.

– Jest pan Włochem?

– Tak. Ale od trzydziestu pięciu lat mieszkam w Niemczech.

– Mam powiadomić pańską rodzinę?

Collini nie spojrzał na niego.

– Nie mam rodziny.

– Przyjaciół?

– Nie mam nikogo.

– Więc zacznijmy.

Leinen zapukał, strażnik otworzył drzwi. Prokurator naczelny Reimers siedział już przy stole w sali posiedzeń; Leinen krótko się przedstawił. Sędzia wyciągnął teczkę z piętrzącego się przed nim stosu. Collini usiadł na drewnianej ławce za niskimi barierkami, obok niego stanął strażnik.

– Proszę zdjąć oskarżonemu kajdanki – powiedział Köhler. Strażnik rozpiął je, Collini rozmasował sobie nadgarstki. Leinen nigdy nie widział tak wielkich dłoni.

– Dzień dobry. Nazywam się Köhler, będę dzisiaj sędzią śledczym w pańskim postępowaniu. – Wskazał na prokuratora. – To jest prokurator naczelny Reimers, swojego obrońcę już pan zna. – Chrząknął, jego ton stał się rzeczowy, mówił teraz bez jakichkolwiek emocji: – Fabrizio Collini, znalazł się pan tu, gdyż prokuratura złożyła przeciwko panu wniosek o nakaz tymczasowego aresztowania w związku z podejrzeniem popełnienia morderstwa. Dziś zdecyduję, czy wydam nakaz aresztowania. Czy wystarczająco rozumie pan niemiecki?

Collini przytaknął.

– Proszę podać pełne imię i nazwisko.

– Fabrizio Maria Collini.

– Kiedy i gdzie się pan urodził?

– Dwudziestego szóstego marca 1934 roku w Campomorone pod Genuą.

– Narodowość?

– Włoska.

– Gdzie jest pan zameldowany?

– W Böblingen, Taubenstraße 19.

– Jaki zawód pan wykonuje?

– Jestem narzędziowcem. Trzydzieści cztery lata pracowałem w Daimlerze, ostatnio jako majster. Od czterech miesięcy jestem na emeryturze.

– Dziękuję. – Sędzia podał Leinenowi składający się z dwóch stron wydrukowanych na czerwonym papierze nakaz aresztowania, przesuwając go po stole. Nie był jeszcze podpisany. Informacje pochodziły z raportu Wydziału Zabójstw. Sędzia odczytał dokument. Fabrizio Collini miał spotkać Jean-Baptiste’a Meyera w apartamencie numer czterysta w hotelu Adlon i zabić go czterema strzałami w tył głowy. Według raportu jeszcze nie składał wyjaśnień, ale jego wina ma mu zostać udowodniona na podstawie odcisków palców z broni, śladów krwi z jego ubrania i butów, pozostałości prochu na jego dłoniach oraz zeznań świadków.

– Panie Collini, zrozumiał pan zarzut?

– Tak.

– Zgodnie z prawem od pana zależy to, czy ustosunkuje się do zarzutów. Jeśli postanowi pan milczeć, nie może to być wykorzystane przeciw panu. Może pan składać wnioski dowodowe, na przykład wskazać świadków. W każdej chwili ma pan prawo naradzić się z adwokatem.

– Nie mam nic do powiedzenia.

Leinen nie mógł oderwać wzroku od dłoni Colliniego.

Köhler zwrócił się do protokolantki:

– Proszę zapisać: oskarżony nie chce złożyć wyjaśnień. – Leinena natomiast zapytał: – Czy chce pan wyjaśnić coś w imieniu podejrzanego, panie obrońco?

– Nie. – Leinen wiedział, że w tym momencie nie ma sensu niczego mówić.

Sędzia Köhler odwrócił krzesło w stronę Colliniego.

– Panie Collini, wydaję nakaz aresztowania, który przed chwilą panu odczytałem. Może pan złożyć zażalenie na moją decyzję lub wnieść o zbadanie podstaw zasadności zastosowania tymczasowego aresztowania. Proszę omówić to ze swoim adwokatem – mówiąc to, podpisywał nakaz aresztowania. Potem spojrzał na Reimersa i Leinena. – Jeszcze jakieś wnioski? – spytał.

Reimers pokręcił przecząco głową i zebrał akta.

– Tak, składam wniosek o udzielenie wglądu do akt – powiedział Leinen.

– Zostało to zapisane w protokole. Coś jeszcze?

– Wnoszę o sprawdzenie zasadności zastosowania tymczasowego aresztowania na posiedzeniu.

– Również zapisane.

– Wnoszę też o przydzielenie mnie oskarżonemu jako obrońcy z urzędu.

– Już? No dobrze. Czy prokuratura ma zastrzeżenia? – zapytał Köhler.

– Nie – odpowiedział Reimers.

– Wydaję więc następujące postanowienie: adwokat Leinen zostaje w tym postępowaniu przydzielony oskarżonemu Fabrizio Colliniemu jako obrońca z urzędu. Czy to wszystko?

Leinen skinął. Protokolantka zabrała z drukarki kartkę i podała ją Köhlerowi. Ten spojrzał pobieżnie na wydruk i przekazał go Leinenowi.

– To protokół z posiedzenia. Proszę dać go swojemu klientowi do podpisu.

Leinen wstał, przeczytał pismo i położył je na drewnianym pulpicie przymocowanym do barierki przed ławą oskarżonych. Do pulpitu na cienkim sznurku przytwierdzony był długopis. Collini oderwał go, wyjąkał „przepraszam” i podpisał dokument. Leinen oddał go sędziemu.

– Więc dzisiaj to by było na tyle. Strażnik, proszę wyprowadzić pana Colliniego. Do widzenia, panowie – powiedział sędzia. Strażnik zapiął kajdanki na nadgarstkach Colliniego i razem opuścili gabinet. Leinen i Reimers wstali.

– Ach, panie Leinen – powiedział Köhler. – Proszę zostać jeszcze chwilę.

Leinen odwrócił się w drzwiach. Reimers opuścił pokój.

– Nie chciałem pytać przy pańskim kliencie, ale jak długo jest już pan adwokatem?

– Około miesiąca.

– Czy to pańskie pierwsze wydanie nakazu aresztowania?

– Tak.

– Więc ułatwię to panu. Proszę być tak miłym i rozejrzeć się po pokoju. Czy widzi pan tu gdzieś publiczność?

– Nie.

– Dobrze pan widzi. Nie ma jej tu, nigdy nie było i nie będzie. Ani ogłoszenie nakazu aresztowania, ani badanie podstaw aresztowania nie odbywa się jawnie. Jeszcze pan o tym nie zapomniał, prawda?

– ...tak.

– Więc dlaczego, do licha, będąc w moim gabinecie, ma pan na sobie togę?

Sędzia przez chwilę jakby delektował się niepewnością Leinena.

– Już dobrze, będzie pan następnym razem wiedział. Powodzenia podczas obrony. – Köhler wziął ze stosu akta.

– Do widzenia – wymamrotał Leinen. Sędzia nie odpowiedział.

Za drzwiami stał Reimers i czekał.

– Akta może pan odebrać we wtorek z mojego sekretariatu, panie Leinen.

– Dziękuję.

– Czy nie był pan u nas aplikantem?

– Tak, byłem, dwa lata temu. Zostałem niedawno dopuszczony do wykonywania zawodu.

– Przypominam sobie – powiedział Reimers. – I od razu sprawa o morderstwo, gratuluję. Choć to beznadziejny przypadek dla obrony... Ale od czegoś trzeba przecież zacząć.

Reimers pożegnał się i zniknął w bocznym skrzydle. Leinen powoli szedł korytarzem w kierunku wyjścia. Cieszył się, że jest wreszcie sam. Przyglądał się dekoracjom nad drzwiami, płaskorzeźbom z gipsu; jedna z nich przedstawiała białego pelikana rozszarpującego dziobem swoją pierś, żeby krwią nakarmić młode. Usiadł na ławce, przeczytał raz jeszcze nakaz aresztowania, zapalił papierosa i rozprostował nogi.

Od zawsze chciał być adwokatem. Podczas aplikacji pracował w jednej z dużych kancelarii prawa gospodarczego. W tygodniu po egzaminie dostał cztery zaproszenia na rozmowy kwalifikacyjne, ale na żadną z nich nie poszedł. Leinen nie lubił tych biur molochów. Pracujący w nich młodzi ludzie przypominali bankierów, mieli świetnie zdane egzaminy, kupowali auta, na które nie było ich stać, a zwyciężał ten, który na koniec tygodnia wystawił klientom najwyższą fakturę. Współwłaściciele podobnych kancelarii byli po drugim rozwodzie, w weekendy nosili żółte kaszmirowe swetry i spodnie w kratkę. Ich świat składał się z liczb, stanowisk w radach nadzorczych, umów konsultingowych z rządem federalnym i niekończącego się ciągu sal konferencyjnych, vipowskich poczekalni na lotniskach oraz hotelowych lobby. Dla nich wszystkich największą katastrofą było, gdy sprawa trafiała do sądu, sędziowie oznaczali ryzyko. Ale było to właśnie to, czego chciał Leinen: chciał włożyć togę i bronić swoich klientów. I tu się teraz znalazł.

3

Resztę niedzieli Caspar Leinen spędził nad jednym z jezior w Brandenburgii. Latem wynajmował tam domek. Leżał na pomoście, od czasu do czasu drzemał i przyglądał się żaglówkom oraz ludziom pływającym na deskach windsurfingowych. W drodze powrotnej wstąpił jeszcze do kancelarii i dziesięć razy odsłuchał wiadomość na automatycznej sekretarce.

– Cześć, Caspar, tu Johanna. Proszę, oddzwoń do mnie jak najprędzej. – Potem podała swój numer, to wszystko. Usiadł między kartonami przy telefonie, ciągle naciskał przycisk „powtórz”, oparł głowę o ścianę i zamknął oczy. W pokoiku panowała duchota, powietrze w mieście stało już od kilku dni.

Głos Johanny nie zmienił się. Wciąż jeszcze był miękki, nadal delikatnie przeciągała głoski, i nagle wszystko wróciło: Roßthal, jasna zieleń trawy pod kasztanowcami, zapach lata, kiedy był jeszcze chłopcem.

—

Leżeli na płaskim dachu szopy i patrzyli w niebo. Papa, która pokrywała dach, była ciepła, pod głowy podłożyli kurtki. Philipp powiedział, że pocałował Ulrike, córkę piekarza.

– I co? – zapytał Caspar. – Pozwoliła ci na więcej?

– Hm – chrząknął Philipp, pozostawiając pytanie bez odpowiedzi.

Między nimi stał termos z mrożoną herbatą, ozdobiony wyblakłą rattanową plecionką. Dziadek Philippa przywiózł go z Afryki. Słyszeli stojącą na tarasie kucharkę, która ich wołała. Mimo to nie wstali. Wszystko dokoła zwolniło bieg, kiedy tamtego popołudnia późnym latem leżeli w cieniu starych drzew, zasadzonych jeszcze przez pradziadka Philippa. Jeśli tak dalej pójdzie, nigdy nie pocałuję żadnej dziewczyny, pomyślał Caspar. Miał dwanaście lat, Philipp i on mieszkali w tym samym internacie nad Jeziorem Bodeńskim.

Caspar cieszył się, że na wakacje nie musiał wracać do domu. Jego ojciec odziedziczył kawałek lasu w Bawarii, nic więcej nie potrzebował. Mieszkał sam w ponurej leśniczówce, wybudowanej w siedemnastym wieku. Ściany były grube, okna małe, wszystko ogrzewane jedynie kominkami. Wszędzie wisiały poroża i wypchane ptaki. Caspar marzł w tym domu przez całe swoje dzieciństwo. Dom i ojciec pachnieli jak miękka lukrecja w lato – to był zapach ballistolu, oleju, którym czyszczono używaną podczas polowań broń. Ballistolem leczono też wszystkie choroby – smarowano nim rany, bolące zęby i nawet, kiedy Caspar miał kaszel, to podano mu szklankę gorącej wody z tym olejem. Jedyne czasopismo, które mieli w domu, to „Pies i zwierzyna”. Małżeństwo rodziców Caspara było pomyłką. Cztery lata po ślubie matka wniosła o rozwód. Ojciec powiedział później, że dlatego nie zniosła tego wszystkiego, gdyż zawsze chodził w kaloszach. Matka poznała innego mężczyznę, którego w domu nazywano „panem parweniuszem”, ponieważ nosił zegarek, który kosztował więcej, niż wynosił roczny zysk z lasu. Matka zamieszkała z nowym mężczyzną w Stuttgarcie, mieli dwoje dzieci. Zanim zamieszkał w internacie, Caspar żył z ojcem w leśniczówce. Miał wtedy dziesięć lat.

– Ok, musimy się zbierać – powiedział Philipp. – Jestem głodny.

Zeszli z dachu i poszli do domu.

– Może pójdziemy później popływać? – zapytał Philipp.

– Wolę iść na ryby – powiedział Caspar.

– Masz rację, łowienie to lepszy pomysł. Ryby możemy zrobić na grillu.

Po tym jak kucharka ich zwymyślała, a chłopcy powiedzieli jej, że byli zbyt daleko, by móc ją usłyszeć, dostali duże pajdy chleba z masłem i szynką. Jak zwykle jedli w kuchni, a nie na górze, u rodziców Philippa. Caspar chętnie spędzał czas tu, na dole. Niezliczone ilości białych szuflad z czarnymi napisami: „sól”, „cukier”, „kawa”, „mąka”, „kminek”. Kiedy rano przychodził listonosz, dosiadał się do stołu. Wszyscy przeglądali wspólnie nadawców listów i czytali kartki, zanim te zostały zaniesione na górę rodzicom Philippa.

W co drugie popołudnie Philipp miał korepetycje, ten czas Caspar mógł spędzać w gabinecie dziadka kolegi, Hansa Meyera. Czasami grali w szachy na bardzo starej szachownicy. Meyer miał do chłopca dużo cierpliwości, co jakiś czas pozwalał mu wygrać, a w nagrodę za zwycięstwo dawał mu pieniądze.

Hans Meyer wciąż prowadził rodzinną firmę. W roku 1886 jego dziadek założył Zakłady Meyerów, które po drugiej wojnie światowej dzięki Hansowi Meyerowi stały się międzynarodowym przedsiębiorstwem. Firma produkowała przede wszystkim maszyny, ale też przyrządy chirurgiczne, tworzywa sztuczne i wyroby kartonowe. Na początku dwudziestego wieku ojciec Hansa Meyera kupił za miastem ogromny bagienny teren. Z Berlina przyjechali architekci oraz projektanci zieleni i osuszyli ziemię. Powstał park z alejami, żwirowymi ścieżkami, leśnymi dróżkami, trawnikami, egzotycznymi drzewami i kasztanowym szpalerem. Urządzono trzy stawy, na największym usypano sztuczną wyspę, na którą można było się dostać przez jasnoniebieski most w chińskim stylu. Był też kort tenisowy z czerwoną nawierzchnią, otwarty basen, szklarnia, domek dla gości oraz dom dla kierowcy i jego rodziny. Na dole w parku znajdowała się oranżeria z szybami w ołowianych ramach, do której można się było dostać drogą wysadzaną bzami. Główny budynek został zbudowany w 1904 roku na niewielkim wzniesieniu, szerokie zewnętrzne schody prowadziły na kamienny taras, na którym stały cztery okrągłe kolumny. Mimo że mieściło się tam trzydzieści pokoi, a w bocznych skrzydłach znajdowało się sześć garaży, dom wydawał się lekki i dobrze wkomponowany w otoczenie. Okiennice od zawsze malowano na ciemnozielony kolor, dlatego rodzina nazywała go po prostu zielonym domem. To określenie pasowało jeszcze z innego powodu – z jednej strony dom był całkowicie porośnięty bluszczem, a za budynkiem rosło osiem starych kasztanowców. Pod ich wysokimi koronami rodzina jadała kolacje w letnie weekendy.

Hans Meyer jako jedyny w Roßthal troszczył się o dzieci. Objaśniał im, jak bez jednego gwoździa zbudować domek na drzewie i gdzie wykopać najlepsze dżdżownice. Pewnego razu podarował Philippowi i Casparowi noże z rękojeściami z drzewa brzozowego. Pokazał im, jak wystrugać gwizdki, a chłopcy wyobrażali sobie, jak nocami chronią rodzinę przed włamywaczami. To było ostatnie lato, kiedy mogli robić, co tylko chcieli. Dorośli nie zajmowali się nimi, a chłopcy nie przejmowali się niczym, co nie dotyczyło bieżącego dnia. Ich jedyne zmartwienie stanowiły dziewczęta, które nie będą chciały się z nimi całować, i ryby, których nie złapali.

Cztery lata później Caspar poznał Johannę, siostrę Philippa. Od pewnego czasu chłopcy w każde wakacje przyjeżdżali do Roßthal. Również Boże Narodzenie Caspar spędzał chętniej tam niż w zimnym domu swego ojca. Dwa tygodnie przed świętami zaczął padać śnieg i w końcu było go tyle, że odśnieżone alejki przypominały labirynt. Philipp i Caspar siedzieli w holu na dole przed wysokim kominkiem. Na kamiennej podłodze spały trzy psy, nie wolno im było wchodzić na górę. Philipp miał na sobie żółty szlafrok, który znalazł w jednej z szaf na strychu, z herbem wielkości talerza. Palili cygara dziadka, patrzyli na ogień i planowali najbliższe dni.

Kierowca Franz odebrał Johannę z lotniska w Monachium. Weszła do holu przez boczne drzwi, Philipp jej nie zauważył. Kiedy Caspar chciał wstać, pokręciła głową i uniosła do ust palec wskazujący. Potem zakradła się za krzesło Philippa i zasłoniła mu oczy.

– Zgadnij, kim jestem? – zapytała.

– Nie mam pojęcia – powiedział Philipp. – Nie, chwila, na pewno jesteś tym grubasem Franzem o szorstkich dłoniach. – Zaśmiał się, zdjął jej ręce ze swojej twarzy i okrążył krzesło, żeby przytulić siostrę.

– Naprawdę ładny szlafrok, Philippie – powiedziała – i taki żółty... – Potem odwróciła się do Caspara, spojrzała na niego i uśmiechnęła się. – Ty musisz być Caspar – powiedziała ze spokojem. Zaczerwienił się. Schyliła się, żeby chłopak mógł pocałować ją w policzek, zobaczył jej biały stanik. Twarz dziewczyny była jeszcze zimna. Tak jak Philipp, Johanna była wysoka i szczupła, ale to, co jego czyniło niezgrabnym, jej dodawało elegancji. Mieli identyczne ciemne oczy i wysokie brwi, ale usta dziewczyny na jasnej, gładkiej twarzy, były delikatne i drwiące. Była tylko kilka lat starsza od Caspara, lecz wydawała się dorosła i nieosiągalna.

Przez następne dwa dni właściwie bez przerwy rozmawiała przez telefon ze swoim chłopakiem z Anglii, w całym domu rozbrzmiewał śmiech, a jej ojciec klął, bo linia była wciąż zajęta. Kiedy wyjechała, pozostawiła pustkę, której nikt chyba poza Casparem nie zauważył.

Następnego lata Philipp dostał swój pierwszy samochód, citroena 2CV z białymi siedzeniami. To były ostatnie wakacje przed maturą. Jak zwykle przez pierwszą połowę chłopcy pracowali przy taśmie w rodzinnymi przedsiębiorstwie Meyerów, a w drugiej połowie wydawali zarobione pieniądze. Przez przełęcz Brenner pojechali autem do Wenecji. W latach dwudziestych pradziadek Philippa kupił na wyspie Lido willę w secesyjnym stylu. Kiedy już obejrzeli wszystkie muzea i kościoły, dni stały się do siebie podobne: żeglowali po lagunie, grali w tenisa, a popołudnia spędzali w nadmorskich kafejkach, na hotelowych tarasach albo leżeli w cieniu na murkach nabrzeża. Wieczorami jeździli tramwajem wodnym do Wenecji, chodzili do barów w Cannaregio i wpadali w wir nocnego życia. Prawie zawsze wracali dopiero nad ranem, wyczerpani siedzieli jeszcze godzinę na tarasie, słuchali krzyków mew i niczego więcej nie było im potrzeba.

Pod koniec wakacji na tydzień w odwiedziny przyjechała z Londynu Johanna. W dzień jej odjazdu, kiedy skończyli pływać, leżała obok Caspara. Wsparła się na łokciach, włosy opadały jej na twarz. Nagle pochyliła się i spojrzała na niego. Zamknął oczy, poczuł jej mokre włosy na swoim czole, pocałowała go w usta, zderzyli się zębami.

– Nie rób takiej poważnej miny – powiedziała z uśmiechem i dłonią zasłoniła mu oczy. Potem poderwała się i pobiegła w stronę morza, kolejny raz się odwróciła i krzyknęła: – Na co czekasz, chodź wreszcie. Oczywiście nie poszedł, ale spoglądał za nią, i nawet później nie mógł sobie przypomnieć, by był kiedykolwiek bardziej szczęśliwy niż w te pogodne dni spędzone nad morzem.

Niecały rok później chłopcy zdawali maturę. Po uroczystościach rodzice Philippa odebrali go z internatu. Na ostatnim zakręcie przed tabliczką z napisem Roßthal w poprzek ulicy stała ciężarówka z przyczepą do transportu drewna. Kierowca wyjechał z polnej drogi i próbował zawrócić na wąskiej szosie. Samochód przejechał pod naczepą, pnie drzew odcięły dach. Głowę Philippa oderwało, jego rodzice wykrwawili się na ulicy.

Pogrzeb odbył się w Roßthal. Ksiądz w kościele mówił, jak dobrym synem, wnukiem był Philipp i jaką to przyszłość miał przed sobą. Nie wspomniał o tym, że trumna pozostanie zamknięta, ponieważ głowa zmarłego została zmasakrowana. Ksiądz miał okulary do czytania w liliowych oprawkach, stał przed wiernymi, w powietrzu czynił znaki krzyża, mówił o lepszym świecie. Casparowi zrobiło się niedobrze. Wyszedł z kościoła w trakcie mszy. Na zewnątrz przy podestach, na których później miały znaleźć się trumny, stali grabarze ubrani w garnitury. Palili i rozmawiali, byli ożywieni. Kiedy zobaczyli Caspara, rzucili papierosy na ziemię i butami dogasili niedopałki. Nie chciał im przeszkadzać, więc poszedł na cmentarz, do kaplicy grobowej. Usiadł w półcieniu na marmurowej ławce i stamtąd przyglądał się pogrzebowi.

Hans Meyer chował syna, synową i wnuka. Wsparty o Johannę stał sztywno nad grobami. Przez cztery godziny odbierał kondolencje, z każdym zamienił kilka ciepłych słów. Potem poszedł do domu i zamknął się w swoim gabinecie. Johanna natychmiast kazała odwieźć się na lotnisko, nie chciała z nikim rozmawiać.

Wieczorem Caspar odwiedził Hansa Meyera w jego gabinecie. Spytał starszego człowieka, czy nie zagraliby w szachy, tak jak kiedyś. Grali w milczeniu, w pewnym momencie Hans Meyer przerwał partię. Otworzył okno i spojrzał na ledwie oświetlony park.

– To stało się, kiedy byłem jeszcze chłopcem, miałem osiem, może dziewięć lat – powiedział Meyer. Mówił, nie odwracając się. – Miałem czerwono-niebieską koszulę. Te kolory naprawdę lśniły, nie wiem, co to był za materiał. Mój wujek przywiózł mi ją z Włoch. Założyłem tę koszulę i poszedłem do stadniny. Wtedy chodziłem tam prawie codziennie, bardzo lubiłem konie. Na zewnętrznym wybiegu stał koń, na którym moja matka skakała przez przeszkody, to było narowiste zwierzę. Wygrał kilka turniejów z rzędu i myślała, że za parę lat pojedzie z nim na igrzyska olimpijskie. Może chciałem go wtedy tylko pogłaskać, tak jak często to robiłem, nie pamiętam już. W każdym razie koń spojrzał na mnie, stanął dęba i biegnąc, wpadł na belki ogradzające wybieg. Spłoszył się. Złamał lewą przednią nogę, rżał z bólu. Konie potrafią przeraźliwie rżeć, nigdy czegoś takiego nie słyszałem. Zakryłem uszy i uciekłem. Po południu przyszedł leśniczy i zastrzelił nieszczęsne zwierzę.

Hans Meyer odwrócił się, płakał bezgłośnie, ale jego głos nie drżał.

– Wieczorem musiałem pójść do gabinetu mojego ojca. Siedziałem tam, gdzie ty teraz siedzisz, przy tym biurku. Wtedy rodzice rzadko rozmawiali ze swoimi dziećmi. Kochałem ojca, ale bałem się go. Powiedział, że koń nie żyje z mojej winy, że musiał przedwcześnie zginąć. I że na przyszłość mam lepiej dbać o to, co mi się powierza. Naprawdę użył tego słowa, „przedwcześnie”. Ojciec mnie nie ukarał. Powiedział, żebym przemyślał śmierć konia... Kilka dni później zwierzę zostało zakopane za domem, w parku nad dolnym stawem. Oczywiście nie cały koń, tylko kopyta.

– Wiem, Philipp kiedyś pokazał mi to miejsce. – Caspar spojrzał na starszego mężczyznę, swojego przyjaciela. – Ale to nie była twoja wina – powiedział.

– Co masz na myśli?

– Nie mógł się przestraszyć twojej koszuli. Konie nie rozróżniają kolorów. Widzą wszystko czarno-biało.

Hans Meyer wsparł się o poręcze fotela, uśmiechnął się.

– Wiesz co, Caspar, to miłe, co mówisz. Ale to nieprawda. Konie rozróżniają kolor czerwony i niebieski.

Mężczyzna przetarł oczy wierzchem dłoni. Stanął z powrotem przy oknie i oparł się o futrynę. Caspar wstał i podszedł do niego. Hans Meyer odwrócił się, przytulił chłopca. Potem powiedział, że wolałby teraz zostać sam. Kiedy następnego ranka Caspar wracał do domu, znalazł stare szachy położone na siedzeniu pasażera.

Po czasie straconym w wojsku Leinen zaczął studia prawnicze w Hamburgu. Zmienił się od śmierci Philippa, wyciszył, świat stał mu się obojętny. Często miał uczucie, że został pozbawiony samego siebie. Obserwował się, stojąc z boku, i poruszał swoim ciałem jakby za pomocą pilota. Wydawało mu się wtedy, że odziedziczył posępność swego ojca.

Po pogrzebie tylko raz był w Roßthal, cztery lata po śmierci przyjaciela Johanna zaprosiła go na swój ślub. Wychodziła za starszego o dwadzieścia lat Anglika, swojego wykładowcę z Trinity College w Cambridge, był przyjemnym mężczyzną o siwych brwiach. Wszyscy uważali go za interesującego i szarmanckiego. Kiedy po ceremonii Caspar przed kościołem składał życzenia Johannie, ona wyszeptała mu do ucha, że bardzo tęskni za Philippem, ustami musnęła go po policzku. Złapał ją za rękę, pocałował wewnętrzną stronę jej dłoni i przez chwilę wierzył, że uda im się wszystko uratować.

—

Sześć lat później siedział w swoim małym pokoju i wybierał jej numer. Odebrała po pierwszym sygnale.

– Halo, Johanna?

– W końcu zadzwoniłeś. Od wczoraj próbuję się dodzwonić, nie mam numeru twojej komórki. Caspar, dlaczego ty to robisz?

Był zaskoczony, w jej głosie słychać było wściekłość.

– O co ci chodzi?

– Dlaczego bronisz tego łajdaka? – zaczęła płakać.

– Uspokój się Johanna, nie rozumiem, o czym mówisz.

– Wszędzie o tym piszą. Podjąłeś się obrony tego Włocha.

– Ale... poczekaj... poczekaj chwilę... – Leinen wstał, jego aktówka leżała jeszcze na biurku. Spomiędzy dokumentów wyciągnął nakaz aresztowania.

– Johanna, tu jest napisane, że on zabił kogoś, kto nazywał się Jean-Baptiste Meyer.

– O Boże, Caspar, imię Jean-Baptiste miał tylko w paszporcie.

– O czym ty mówisz?

– Bronisz zabójcy mojego dziadka.

Matka Hansa Meyera była Francuzką, nazwała syna Jean-Baptiste po Janie Chrzcicielu. Ale jak wielu jego rówieśników, nie chciał mieć wymyślnego imienia. Friedrich stawał się Fritzem, Reinhard – Reinerem, Johannes – Hansem. Wszyscy znali go jako Hansa Meyera, nawet na wizytówkach widniało to imię.

Leinen po raz pierwszy miał ofiarę przed oczami: Hans Meyer, zastrzelony w pokoju hotelowym, kałuża krwi, policjanci, miejsce otoczone biało-czerwoną taśmą ostrzegawczą. Leinen usiadł na podłodze, oparłszy się plecami o ścianę. Stół należący do jego ojca stał w poprzek pokoju, z jednej z nóg wykruszył się kawałek drewna.

4

Jak zwykle nie wiadomo było, kto rozmawiał z dziennikarzami. Później prokuratura podejrzewała, że wśród policjantów jest informator, na jaw wyszło zbyt dużo szczegółów. Największy berliński brukowiec na pierwszej stronie napisał: „Morderstwo w luksusowym hotelu”. Nazwisko sprawcy nikomu nic nie mówiło, ale ofiary – owszem. Był jednym z najbogatszych ludzi w Niemczech: Hans Meyer, właściciel i przewodniczący rady nadzorczej SMF Fabryk Maszynowych Meyera, odznaczony Związkowym Krzyżem Zasługi. W redakcjach próbowano dowiedzieć się więcej, przeszukiwano archiwa, czytano stare analizy. Dziennikarze spekulowali na temat motywu. Większość podejrzewała, że to przestępstwo na tle gospodarczym, brakowało potwierdzonych informacji.

Adwokat profesor doktor Richard Mattinger siedział na kanapie ubrany w szlafrok, z szeroko rozstawionymi nogami, i myślał o żonie. To ona, niecałe dwadzieścia lat temu, znalazła ten dom nad Wannsee. Wtedy, osiem lat przed zjednoczeniem, działki były śmiesznie tanie i do starych domów wprowadzały się nowe rodziny. Jego żona miała rację, w ciągu ostatnich dziesięciu lat wartość nieruchomości wzrosła parokrotnie. Kobieta umarła krótko po tym, jak urządziła dom, i od tego czasu Mattinger nie chciał niczego zmieniać.

Jego szlafrok był rozwiązany, mężczyzna miał siwe włosy na klatce piersiowej. Jego przyjaciółka, bardzo młoda kobieta z Ukrainy, zaspokajała go. Co dzień niezliczoną ilość razy mówiła mu, jak bardzo go kocha. Mattingerowi było to obojętne. Wiedział, że taki związek to interes oparty na obopólnej korzyści, w najlepszym wypadku przez dłuższy czas przyjemny dla obu stron. Miał około sześćdziesiąt pięć lat, wciąż był jeszcze w dobrej formie. W ostatnich dniach wojny, miał wtedy osiem lat, granat ręczny rozerwał jego lewe przedramię. Najbardziej jednak uwagę zwracały oczy Mattingera, ciemnoniebieskie, o niesamowicie intensywnej barwie.

Telefon dzwonił już dziewiąty raz. Tylko kilka osób miało jego prywatny numer, więc skoro ktoś dzwonił w niedzielę po południu, musiało to być coś ważnego. Kiedy w końcu odebrał, jego przyjaciółka podniosła głowę spomiędzy jego kolan, uśmiechnęła się i chciała wiedzieć, czy ma kontynuować. Mattinger potrzebował chwili, by się skupić. Przycisnął ramieniem słuchawkę do ucha, przyciągnął do siebie leżący na podręcznym stoliku notes i zaczął pisać w trakcie rozmowy. Kiedy odłożył słuchawkę, wstał, zawiązał szlafrok, pogłaskał kobietę po głowie i bez słowa poszedł do gabinetu.

Pół godziny później kierowca zawiózł go do kancelarii. Z drogi Mattinger zadzwonił do jednego z młodych adwokatów, który dla niego pracował, i poprosił, by przyszedł do biura. Już w latach siedemdziesiątych Mattinger był obrońcą w procesach terrorystów w Stammheim, jego wystąpienia przed sądem były wydarzeniami medialnymi. W jednym z tygodników napisano o nim, że niemal błyszczy intelektem. Wówczas na sali rozpraw – być może po raz pierwszy w historii kodeksu postępowania karnego – naprawdę walczono wtedy o prawa oskarżonego. Na początku rewolt studenckich wielu uważało, że demokracja jest zagrożona, za wrogów państwowych uznawano przede wszystkim terrorystów. Jeszcze przed wydaniem wyroku w najgłośniejszym procesie tamtego czasu, wybudowano dla oskarżonych więzienie. Podczas postępowania zmieniano ustawy, obrońcy krzyczeli na sędziów, oskarżeni ogłaszali strajki głodowe, a przewodniczący składu sędziowskiego został wyłączony za stronniczość. Przed sądem toczyła się wojna. Ponadto obrońcy uczyli się, stali się bardziej pewni siebie i przekonali się mocniej niż kiedykolwiek, że tylko w toku uczciwego postępowania można dojść sprawiedliwości. Niektórych to przerastało. Spoufalali się ze swoimi klientami, przekraczali granice i sami stawali się przestępcami. Dochodziło do tragedii powodowanych gniewem. Mattinger był inny. Opinia publiczna uważała, że był głosem terrorystów, bardziej zrozumiałym i donośniejszym niż ich własny. Ale to nie była prawda. Oczywiście kilka razy uczestniczył w demonstracjach i poznał rzeczników studentów, ale przerażało go, jak ci upajali się swoimi słowami. W rzeczywistości Mattinger reprezentował tylko prawo, wierzył w państwo prawa.

Od tego czasu był obrońcą w prawie dwóch tysiącach spraw. Jeszcze nigdy nie przegrał procesu o morderstwo, żaden z jego klientów nie został skazany na karę dożywotniego pozbawienia wolności. Ale z czasem zmieniła się jego klientela. Na początku byli to malwersanci i przedsiębiorcy budowlani, później bankierzy, zarządy i rodziny z tradycjami. Już dawno nie bronił żadnego dealera narkotyków, szefa mafii czy mordercy. Pisywał artykuły do gazet prawniczych, był przewodniczącym kilku prawniczych organizacji, współredaktorem pierwszego komentarza do kodeksu karnego oraz gościnnie wygłaszał wykłady na Uniwersytecie Humboldta. Wszystko wokół niego stało się bardziej subtelne. Wystąpienia w sądzie były coraz rzadsze, większość postępowań toczących się przeciwko jego klientom prokuratura umarzała za wysoką opłatą, bez przeprowadzania rozprawy głównej. Mattinger wciąż wierzył w państwo prawa, ale bitwy wyglądały na przegrane. Czasami kiedy zdarzało mu się utknąć gdzieś nocą na lotnisku, wydawało mu się, że coś mu umyka. Jednak nie chciał myśleć, co to takiego.

Zanim dotarł do kancelarii, zdążył już zadzwonić do Wydziału Zabójstw. Oczywiście znał kierującego sprawą urzędnika i otrzymał wystarczająco dużo informacji, by mieć wstępne rozeznanie. Dwie godziny później rozmawiał przez telefon z prawnikiem wewnętrznym rodzinnego przedsiębiorstwa Meyerów, Holgerem Baumannem. Mattinger i młodszy adwokat siedzieli razem w jednej z dużych sal konferencyjnych i przez zestaw głośnomówiący rozmawiali z Baumannem. Prawnik powiedział, że koncern zatrudnia na całym świecie przeszło czterdzieści tysięcy pracowników, co roku zyski o cztery procent przekraczają średnią zysków całej branży, a niedługo firma miała dokonać największej transakcji w historii. Twierdził, że morderstwo Hansa Meyera, byłego przewodniczącego zarządu i głównego udziałowca, to katastrofa. Wzmianki o firmie nie powinny pojawiać się w prasie. Baumann mówił o toczącym się kilka lat temu postępowaniu o przekupstwo w jednej ze spółek córek, w którym Mattinger reprezentował jednego z najważniejszych pracowników. W gazetach miały się wtedy ukazać nieprzyjemne artykuły. Baumann wydawał się zdenerwowany. Mattinger przypomniał sobie, że go nie lubi.

Baumann powiedział też, że w firmie nikt nie ma pojęcia, dlaczego Meyer został zabity. Stary wprawdzie wciąż był przewodniczącym rady nadzorczej, ale to zdarzenie z pewnością nie miało związku z firmą. Mattinger był zdziwiony. Przestępstwa dokonano ledwie kilka godzin wcześniej, a Baumann już teraz wiedział to na pewno.

Zarząd chciał, by Mattinger reprezentował firmę w tym postępowaniu. Mattinger wyjaśnił Baumannowi, że to niemożliwe, gdyż tylko członek rodziny może ustanowić go pełnomocnikiem oskarżyciela posiłkowego. Powiedział, że większość adwokatów specjalizujących się w prawie cywilnym tego nie wie, ale takie jest prawo. Baumann obiecał, że to załatwi, i po godzinie na biurku Mattingera leżał faks od wnuczki, Johanny Meyer z Londynu, jedynej spadkobierczyni zamordowanego.

Mattinger obiecał Johannie Meyer, że wszystkim się zajmie. Rano miał porozmawiać z prokuratorem z Berlina i zdać wszystkim sprawozdanie. Zatrudniony przez Mattingera młody adwokat poszedł do swojego biura i wziął się za papierkową robotę.

Około dwudziestej trzeciej Mattinger był z powrotem w domu. Jego przyjaciółka już spała, jak zwykle w pokoju gościnnym. Przyniósł z kuchni szklankę wody z lodem i poszedł do ogrodu. Pachniało świeżo skoszoną trawą. Rozluźnił krawat i rozpiął koszulę. Wciąż było mu za ciepło. Przyłożył zimną szklankę do czoła. Zebranie zarządu w Monachium w trybie nadzwyczajnym zostało wyznaczone na trzecią po południu. Do tego czasu Mattinger jeszcze nie będzie miał żadnej odpowiedzi. Wówczas nie sformułował nawet właściwych pytań.

5

Pierwszą noc po aresztowaniu Colliniego Leinen spędził na pisaniu wniosku. Siedział przy stole kuchennym w swoim mieszkaniu, przed nim leżały otwarte podręczniki i komentarze. Na stole stał mały czarno-biały telewizor, przez większość czasu, kiedy był włączony, miał wyciszony dźwięk. Dopiero o dwudziestej drugiej trzydzieści wiadomości nadały krótki film o zamordowanym, obrazki z lakonicznym komentarzem: Hans Meyer z Konradem Adenauerem, Hans Meyer z Ludwigiem Erhardem, Hans Meyer z Helmutem Kohlem. Lektor zastanawiał się nad motywem, był ponoć niejasny, prokuratura ma ustalić szczegóły. Kolejne zdjęcia przedstawiały hotel Adlon, więzienie i budynek Wydziału Zabójstw. Domniemany zabójca mógł być włoskiego pochodzenia.

Około godziny piątej Leinen po raz pierwszy wydrukował wniosek, o siódmej miał już jego gotową wersję. Tekst był dobry, ale Leinen nie wiedział, czy w ogóle zostanie zatwierdzony. Wnioskował o zrzeczenie się obrony Colliniego, sędzia miał zwolnić go z funkcji obrońcy z urzędu.

Wyszedł z domu o wpół do ósmej. Powietrze było chłodne i rześkie po tym, jak przestało padać. W kiosku kupił wszystkie dzienniki, prawie w każdym na pierwszej stronie pisano o morderstwie na Meyerze.

Na parterze kamienicy, w której na drugim piętrze mieszkał Leinen, znajdowała się piekarnia. Właściwie to nie była piekarnia, tylko sklepik z pieczywem, który wyglądał jak setki innych tej sieci, standardowo wykończony. Piekarz był grubym mężczyzną o czerwonej twarzy i małych rękach, knykcie przypominały wgłębienia na grzbiecie dłoni. Potrafił się poruszać z zaskakującą szybkością, ale był zbyt otyły, by zmieścić się w wąskim przejściu, lada wbijała mu się w brzuch i pozostawiała na nim podłużny ślad z okruchów chleba. Przed sklep mężczyzna wystawił trzy stare drewniane krzesła, latem Leinen siadał tam co dzień, pił kawę i jadł jednego, niesmacznego zresztą rogalika. Czasami piekarz dołączał do niego. Tamtego dnia powiedział, że adwokat wygląda strasznie.

Leinen pojechał do sądu kolejką naziemną. Przez wagony szedł człowiek grający na gitarze i zawodzący jakąś piosenkę Boba Dylana, tylko kilkoro turystów dało mu pieniądze. Tuż po ósmej Leinen był w sądzie w dzielnicy Moabit.

Wydział Prokuratury do Spraw Ciężkich Przestępstw mieścił się na trzecim piętrze, na korytarzu wzdłuż okien stały ekrany z pancernego szkła w stalowych ramach. Leinen pracował tu trzy miesiące jako aplikant, większość prokuratorów znał przynajmniej z widzenia. Akta w sekretariacie sięgały sufitu, leżały na półkach, regałach, stołach i podłodze, uporządkowane według jakiejś niezrozumiałej zasady. Tu zbierano dokumentację wypadków gwałtownej śmierci ludzi. Akta zakładano w wypadku każdego rodzaju zbrodni: morderstwa, zabójstwa, zabójstwa, do którego doszło przy użyciu materiałów wybuchowych, czy wzięcia zakładników ze skutkiem śmiertelnym. Na ścianach wisiały kartki pocztowe wysyłane z urlopu przez sekretarki, przedstawiały zachody słońca, plaże i palmy. Do ekranów komputerów przyczepione były zdjęcia dzieci i mężów.

Leinen podał sygnaturę i przedstawił orzeczenie sądu, które potwierdzało, że jest obrońcą z urzędu. Pracownica sekretariatu podała mu cienką teczkę.

Kobieta znała Leinena z czasów, kiedy był aplikantem, i życzyła mu powodzenia podczas procesu. „Będzie ciężko”, powiedziała i spojrzała na niego ze współczuciem, Richard Mattinger już został ustanowiony pełnomocnikiem oskarżyciela posiłkowego. Leinen dowiedział się jeszcze, że o trzynastej w Instytucie Medycyny Sądowej odbędzie się sekcja zwłok.

Wziął akta i zastanowił się, czy powinien odwiedzić swego klienta, ale nie przyszło mu do głowy nic, co mógłby omówić z Collinim. Przeglądał papiery, idąc korytarzami do pokoju adwokackiego.

To pomieszczenie było w sądzie karnym Moabit miejscem strzeżonym, żaden klient, prokurator, sędzia czy nawet tłumacz nie mógł tam wejść. Miejsce to istniało od czasów Republiki Weimarskiej, sławni obrońcy, tacy jak Max Alsberg, przesiadywali tam jeszcze w latach dwudziestych. Od tamtego czasu niewiele się zmieniło. Adwokaci czytali gazety, dzwonili do kancelarii, pisali wnioski albo czekali na dalszy ciąg procesu. Za jedno euro wypożyczyć można było togę, sekretarka spisywała przekazywane telefonicznie wiadomości, a adwokatów, których lubiła, częstowała cukierkami. Jednak przede wszystkim było to miejsce rozmów adwokatów. Wymieniano plotki o sędziach i prokuratorach, omawiano procesy, udzielano rad dotyczących wniosków, zakładano i rozwiązywano koalicje. Tu adwokaci dowiadywali się, że któryś z sędziów nie dotrzymał umowy albo jakiś prokurator zataił ustalenia. Rozmawiali otwarcie, przyznawali się do porażek i chwalili sukcesami. W tym pomieszczeniu inaczej mówili o swoich klientach, żartowali z przestępstw, by móc to wszystko znieść. Pili kawę z automatu, miała smak plastiku i mleka w proszku. Wyposażenie pokoju było już wysłużone, a obicia kanap wytarte.

Leinen chciał się dostać do kopiarek, które znajdowały się w położonym głębiej pomieszczeniu. Przemierzając pokój adwokacki, wciąż jeszcze czytał akta. Zderzył się z innym obrońcą, dokumenty upadły na podłogę. Leinen przeprosił, podniósł je i poszedł dalej. Kiedy stał przy kserokopiarce, zobaczył Richarda Mattingera siedzącego na kanapie i czytającego gazetę. Podszedł do niego.

– Dzień dobry, panie Mattinger – powiedział. – Nazywam się Caspar Leinen. Bierzemy udział w tym samym procesie.

– Fabrizio Collini? Ta sprawa z Hansem Meyerem?

– Tak, tak właśnie.

Mattinger wstał i podał rękę Leinenowi.

– Da się pan zaprosić na kawę? – zapytał.

– Chętnie. Cieszę się, że mogę pana poznać – powiedział Leinen. – Chodziłem na pańskie wykłady na temat prawa karnego procesowego.

– Mam nadzieję, że nie opowiadałem zbyt wielu bzdur – powiedział Mattinger i poszedł z Leinenem do automatu z kawą. Mattinger wrzucił monetę. Obaj mężczyźni poczekali, aż maszyna wyda brązowy plastikowy kubek. – Mam nadzieję, że dziś rano nikt jeszcze nie zamówił zupy pomidorowej. W przeciwnym razie kolejnych pięćdziesiąt kaw będzie smakować paskudnie.

– Dziękuję. Kawa i bez tego jest okropna. – Ruszyli z powrotem w kierunku kanap i usiedli.

– Gratuluję panu, panie Leinen, to naprawdę bardzo ciekawa sprawa – powiedział Mattinger.

– Wprost przeciwnie – wymamrotał Leinen.

– Dlaczego?

– Właśnie próbuję wyplątać się z obrony klienta. Zgodziłem się niestety na wyznaczenie mnie jako adwokata z urzędu, ale nie mogę prowadzić obrony w tej sprawie. Tak czy inaczej przeczyta pan to w aktach, choć mogę to panu również powiedzieć od razu – Leinen wyjaśnił, co się stało. Mattinger zapytał, czy może przeczytać ten wniosek, Leinen podał mu kopię.

– Jest świetny – powiedział po kilku minutach Mattinger. – To, co pan opisuje, jest jak najbardziej zrozumiałe. Nie jestem jednak pewien, czy to wystarczy. Wie pan chyba, że po orzecznictwie może pan zostać zwolniony z obowiązku bronienia klienta tylko wtedy, jeśli między panem a nim doszło do zachwiania zaufania. Sędzia Köhler zawsze decyduje zgodnie z linią przyjętą w orzecznictwie. Powiedziałbym nawet, że jest technokratą.

– Mimo to spróbuję – powiedział Leinen.

– Nie znamy się, panie Leinen. Nie będzie pan słuchał moich rad.

– Nie – odpowiedział Leinen – naprawdę chętnie usłyszę, co pan myśli.

– Zakładam, że to pańska pierwsza sprawa z udziałem ławy przysięgłych.

– Tak – powiedział Leinen i skinął głową.

– Na pańskim miejscu nie składałbym tego wniosku.

Leinen spojrzał na niego zdziwiony.

– Ale... ja się praktycznie w tej rodzinie wychowałem.

Mattinger pokręcił głową.

– No i? Morderstwo w następnym procesie będzie panu przypominało jakieś traumatyczne wydarzenie z dzieciństwa. A przy jeszcze kolejnym będzie pan wciąż myślał o tym, że miał kiedyś dziewczynę, która została zgwałcona. Potem nie będzie się panu podobał nos klienta albo narkotyki, którymi handluje, uważać pan będzie na największe zło świata. Chce pan być obrońcą, panie Leinen, więc musi się pan zachowywać jak obrońca. Podjął się pan obrony człowieka. Dobrze, być może był to błąd. Ale wyłącznie pański błąd, nie jego. Jest pan teraz odpowiedzialny za tego mężczyznę, jest pan wszystkim, co on tu ma. Musi mu pan opowiedzieć o swoich relacjach z ofiarą, a potem zapytać, czy nadal chce, by go pan bronił. Jeśli będzie chciał, i tylko od tego to zależy, powinien pan się nim zająć, dołożyć starań i porządnie wykonać swoją pracę. To jest sprawa o morderstwo, a nie seminarium na uczelni.

Leinen nie wiedział, czy Mattinger ma rację, czy może podczas procesu chce mieć niedoświadczonego przeciwnika. Starszy adwokat spojrzał na niego przyjaźnie. Może i jedno, i drugie.

– Zastanowię się nad tym – powiedział w końcu Leinen – w każdym razie dziękuję.

– Też muszę iść, mam jeszcze naradę w Wydziale Przestępstw Gospodarczych – powiedział Mattinger. – Proszę mi powiedzieć, mógłby mnie pan dziś po południu odwiedzić w moim biurze? Może byłoby rozsądnie przedyskutować parę spraw.

– Bardzo chętnie. – Leinen wiedział, że Mattinger chce się dowiedzieć, jak będzie bronił Colliniego, jeśli ten pozostanie jego klientem. Pragnął jednak poznać słynnego adwokata.

Przekład: Anna Kierejewska

Redaktor prowadzący: Filip Modrzejewski

Redakcja: Filip Modrzejewski

Korekta: Natalia Kraszewska, Katarzyna Humeniuk

Redakcja techniczna: Anna Gajewska

Projekt okładki: Szymon Wójciak na podstawie projektu Kornelii Rumberg, rumbergdesign.de

Fotografia wykorzystana na I stronie okładki: © Taxi / Getty Images / Flash Press Media

Zdjęcie Ferdinanda von Schiracha: © Piper Verlag, autor: Paulus Ponizak

Skład i łamanie: Tekst – Małgorzata Krzywicka

Piaseczno, ul. Żółkiewskiego 7a

Grupa Wydawnicza Foksal Sp. z o.o.

00-372 Warszawa, ul. Foksal 17

tel./fax (22) 646 01 74, 646 01 75, 646 05 10

wab@wab.com.pl

wab.com.pl

ISBN 978-83-7881-011-7

Skład wersji elektronicznej: Michał Olewnik / Wydawnictwo W.A.B.
i Michał Nakoneczny / Virtualo Sp. z o.o.

Ferdinand von Schirach (ur. 1964)

Prawnik i pisarz, mieszka i pracuje w Berlinie; debiutował w 2009 roku. Wydał dwa bestsellerowe zbiory opowiadań Przestępstwo (W.A.B. 2011) i Wina (W.A.B. 2012). Powieść Sprawa Colliniego jest dużym wydarzeniem literackim w Niemczech, tytułem tak głośnym jak Lektor Bernharda Schlinka. Książki von Schiracha ukażą się w kilkudziesięciu krajach.

Ostatnio Ferdinand von Schirach opublikował zbiór kameralnych i nastrojowych próz pt. Carl Tohrbergs Weihnachten (2012).

Strona prawnika i pisarza: schirach.de