Wiktor Jerofiejew

Akimudy

Nieludzka opowieść

Przekład
Michał B. Jagiełło

Czytelnik

Warszawa 2014

W naszej historii jest wiele niekonsekwencji i bezsensu, gdyż dzieje się ona w pewnej <chorej> (skreślone) dużej nieszczęśliwej głowie z rozmaitymi niepodobnymi do siebie otworami.

Z notatek nieznanego podróżnika mongolskiego

Część pierwsza

ROSJA DLA MARTWYCH

001.0

W Moskwie nikt nikomu nie wierzy i z tego powodu często dochodzi do mordobicia. Oto stoję w kolejce w Sbierbanku na dobrej cienistej Pluszczisze, gdzie rosną stuletnie jodły syberyjskie i niczym rogate ślimaki cichutko pełzają rodowici moskwianie. W banku jest tłoczno jak w czasach sowieckich, a przede mną mężczyzna w średnim wieku i w beżowej marynarce pyta sympatyczną dziewczynę w okienku:

– Który dzisiaj?

Dziewczyna odpowiada:

– Piętnasty.

– A jaki mamy miesiąc?

Bez cienia zdziwienia, jak gdyby nikt nie miał obowiązku wiedzieć, jaki mamy miesiąc, informuje:

– Listopad.

– Jest pani pewna?

– Tak.

– A według mnie październik.

– Nie, listopad.

– Nie, październik. Ja wiem lepiej. Październik.

– Sam pan jesteś październik! – odgryza się dziewczyna.

Przed chwilą była uprzejma, a teraz jest zirytowana, twarz ma zagniewaną i wcale nie stara się być sympatyczna.

Mężczyzna nie dostrzega jednak jej złości i zwraca się do mnie:

– Teraz jest listopad czy październik?

– Nie wiem – odpowiadam obojętnie.

W Moskwie „nie wiem” uchodzi za najtrafniejszą odpowiedź. Nie bierzesz na siebie żadnej odpowiedzialności. Nie jesteśmy Niemcami, żeby brać na siebie odpowiedzialność za wiedzę o aktualnym miesiącu.

– No to chociaż jesień czy zima? – z nadzieją wypytuje mnie dalej mężczyzna w beżowej marynarce.

Czuję, że się czepia. Całkiem możliwe, że to wariat, jeszcze niezdiagnozowany przez lekarzy albo zwariował akurat teraz na naszych oczach; w Moskwie jest wielu wariatów i dlatego należy zachowywać ostrożność.

– Dla jednych jesień, a dla innych zima – odpowiadam filozoficznie, wiedząc, że za chwilę zacznie się awantura, i planując drogi odwrotu.

Dziewczyna definitywnie traci cierpliwość, wykręca głowę tak, żeby wysunąć ją z okienka, przez które trudno przecisnąć nawet plik banknotów, i krzyczy do kolejki:

– Mamy teraz w Moskwie październik czy listopad?

Jakiś staruszek odpowiada:

– Zależy, czy według starego stylu, czy nowego.

– Co?

Dziewczyna jest speszona: nic nie wie o różnych kalendarzach, nie pamięta, kiedy i po co była rewolucja, czeka na wyjaśnienia. Mężczyzna w średnim wieku i, sądząc po eleganckim szaliku, na oko inteligentny, mówi:

– Stary styl był do rewolucji i nikt go dziś nie używa. Lepiej niech pan powie, co teraz jest: październik czy listopad?

Ale staruszek odwrócił już wzrok, nie odpowiada. Odzywa się kobieta z włosami koloru marchewki:

– Jak wam nie wstyd! Właśnie weszłam prosto z ulicy. Tam jest październik!

Dziadunio na to:

– Zaraz sprawdzę. – I wychodzi na zewnątrz.

Czy to aby nie w e t e r a n? Jeszcze do niedawna podczas ważnych świąt w Moskwie pojawiali się staruszkowie w staromodnych zielonych kapeluszach lub w cyklistówkach rodzimej produkcji, z dużą ilością błyszczących medali na marynarkach. Ci sławni żołnierze, którzy pokonali Niemcy i podbili pół Europy, niestety prawie wszyscy już wymarli, ale doczekali się jednak wdzięczności ze strony wnuków, którzy w Moskwie ozdabiają samochody wstążeczkami św. Jerzego i przyklejają na bagażnikach hasła-serduszka: „Spasibo diedu za pobiedu!”.

Dziewczyna bankowiec w służbowym zielonym kostiumie z białym kołnierzykiem ze złości uderzyła pięścią w oddzielające ją od nas szkło tak mocno, że pękło na całej długości, i wykrzyczała:

– Mam dość! Zwalniam się! Więcej – emigruję!

Mężczyzna w beżowej marynarce, widząc, że pracownica Sbierbanku gotowa jest podjąć fatalną decyzję, mówi z nieoczekiwanie dobrodusznym uśmiechem:

– Niech pani tak nie przeżywa! Jeśli pani chce, niech będzie listopad. Mnie tam wszystko jedno!

Poparłem go skinieniem głowy, on też skinął mi głową, ale mimo to spytał badawczo:

– A więc listopad?

– Najprawdopodobniej.

Drzwi wejściowe trzaskają. Wraca dziadunio, być może weteran, z płonącymi oczami.

– Sprawdziłem! – krzyczy. – Na ulicy pada śnieg. Patrzcie! – W dłoniach trzyma śnieżkę, pewnie zaczerpnął garść śniegu z chodnika. – To znaczy, że grudzień! Niedługo Nowy Rok!

W Moskwie tak zawsze. Wchodzisz do Sbierbanku w październiku, stoisz w kolejce, no i masz – wychodzisz w grudniu. Moskwa to miasto cudów.

Gdybym był amerykańskim szpiegiem i CIA wysłało mnie do Moskwy, żebym dowiedział się, o czym tam myślą ludzie, popadłbym w całkowitą depresję. W Moskwie każdy jest niezależnym bytem samym w sobie i myśli po swojemu. Wszyscy mają w głowach wielki zamęt, ale każdy ma w głowie swój indywidualny zamęt, żeby więc uporać się z tym swoim zamętem, ludzie albo bardzo się przyjaźnią, albo biją do krwi. Co więcej, w ciągu dnia ich myśli mogą się diametralnie zmieniać. Rano moskwianin obudzi się jako zwolennik demokracji i kibic „Spartaka”, w południe dojrzeją w nim uczucia nacjonalistyczne, zapragnie powrotu Związku Radzieckiego i zacznie go mdlić na wspomnienie Europy, a wieczorem rozczaruje się do „Spartaka”.

Wszystko w Moskwie zależy od zderzeń. Oto idzie przez wiosenną Moskwę dziewczyna cud-urody w tak króciutkiej sukience, że w metrze na schodach lepiej nie patrzeć na nią z dołu, i zderza się spojrzeniem z długobrodym duchownym. Ten patrzy na nią nawet nie ze zgorszeniem, lecz całkiem obojętnie, nie jak mężczyzna. I nagle w głowie dziewczęcia wszystko się przestawia, ślicznotka o wszystkim zapomina, pędzi do najbliższej cerkwi z makówkami na dachu, owija minispódniczkę zakurzonym workiem i stoi przez dwie godziny nabożeństwa, po czym wychodzi ze łzami wzruszenia w oczach. Albo ta sama dziewczyna w kusej spódniczce jedzie ruchomymi schodami, a za nią jedzie góral z Czeczenii, patrzy, widzi wąziutki paseczek czerwonych stringów i cmoka lubieżnie językiem, ona zaś staje się nagle wrogiem obcokrajowców, wychodzi z metra, idzie na plac i krzyczy z innymi: „Moskwa dla moskwian!”.

A co by było z pięknością, gdyby mieszkaniec Kaukazu nie cmokał, tylko podarował jej wielki bukiet kwiatów, nikt nie wie. Gdyby zaś ten kwiatowy gastarbeiter najpierw podarował bukiet, a potem, na przykład, zgwałcił w ciemnym zaułku, rozrywając pokuśliwy czerwony paseczek stringów, dziewczyna stanęłaby przed dylematem. Dokąd pójść? Przecież nie na policję. Na policji wyśmieją dziewczynę z jej minispódniczką i podartym czerwonym paseczkiem, mogą nawet skrzywdzić słowem i czynem. Dziewczyna zbulwersuje się, znienawidzi opasłe, zadowolone z siebie twarze stróżów porządku i następnego dnia pójdzie na plac Triumfalny, gdzie na wiecu pozna przywódców naszej nieformalnej opozycji, po czym przywódcy, o ile nie zostaną aresztowani, zaproszą ją do domu i otworzą oczy na „krwawy reżim”, głaszcząc po kolanie. Albo wszystkich zatrzymają, i ją także złapie policja, poniesie za ręce i nogi do autobusu, tam zrewiduje i zawiezie do aresztu – „małpiarni”.

Nigdzie indziej, z wyjątkiem Afryki, nie widziałem policjantów tak upojonych swoją władzą. Mają wypisane na twarzach, że wszystko im wolno i spróbowali już wszystkiego, czego mogli, nadgryźli, jak Adam, jabłko poznania dobrego i złego, po czym wypluli je na asfalt, gdyż okazało się niejadalne.

Tam, w „małpiarni”, poznęcają się nad nią do woli i dziewczyna zacznie mieć problemy ze zdrowiem psychicznym: będzie bała się jeździć windą i jeść ryby, gdyż rybą można się poważnie zatruć.

Albo, poobcowawszy płciowo z policjantami, a także z liderami opozycji pozaparlamentarnej, nagle ni stąd, ni zowąd rozczaruje się do mężczyzn i zacznie współżyć ze swoją przyjaciółką Tańką lub Lubką, albo z obiema naraz. Latają dziewuchy i się jebią… W kulminacyjnym momencie aktywnych poczynań, przypominających grupę Laokoona, do mieszkania wchodzi cichutko ojciec Tańki – major. Z siatką zakupów. Oficer jest skonfundowany. Tańka mruży oczy i odzywa się z tapczanu:

– Po coś przyszedł?

– Przyniosłem coś do zjedzenia…

– Idź sobie, pospaceruj! Wieczorem przychodź!

– Posiedzę w kuchni. Herbaty się napiję.

– Co ci powiedziałam: wynocha!

Gołe dziewczyny rechoczą.

– Może zostawię siatkę? – peszy się major.

– Wynocha! – wrzeszczy Tańka.

Tańka wstydzi się swojego ojca. Minęły czasy sowieckich oficerów, którzy z sumiennym zatroskaniem salutowali sobie na ulicach, a było ich wszędzie tylu, że Moskwa wydawała się miasteczkiem garnizonowym, w którym cywile są po prostu gośćmi. Teraz oficerowie stali się niewidzialni i w ogóle sobie nie salutują, a jeśli nawet ich spotkasz, to są to całkiem inni ludzie: chodzą cichutko i nieśmiało, jak gdyby przegrali jakąś wojnę.

– Przygłup! – żegna Tańka ojca.

Dziewczyny znów się śmieją.

– Dobrze, że mój tata umarł. – N a s z a przebiera nogami. – Też był oficerem!

I znów chichot… Teraz dziewuchy będą chodzić na dyskoteki i gardzić chłopakami. Potem z goryczą i niesprawiedliwie wygarną sobie, że w Moskwie wszystkie dziewczyny są na coś chore, szukaj tu zdrowej, wszystkie mają albo karaluchy w głowie albo mendoweszki pod brzuchem. I będą długo płakać. Nawet się pobiją.

Ale przyjdzie niedziela, ogarną się i wystroją, wyjdą ze swoich czteropiętrowych bloków i pojadą z Mitina czy z Butowa Południowego, albo nawet z Mytiszcz, na Czistyje Prudy pić cappuccino. Tańka-brunetka przyjdzie w ciemnych okularach od Armaniego, Lubka w kabaretkach, a   n a s z a dojedzie podmiejskim pociągiem i wyłoni się z niego w obłoku romantycznych rojeń.

Idą, przebierając apetycznymi nogami. Są zaaferowane swoimi włosami, które rozwiewa surowy moskiewski wiatr. Mają szczególne lisie uśmieszki, jak gdyby już wiedziały, co im się przytrafi dziś wieczorem. Ich ciała są napięte jak cięciwy, one same zaś jak strzały, gotowe wystrzelić same siebie. Jedyne, czego im brakuje, to ta chrześcijańska pokora, wszystko pozostałe noszą w sobie i ze sobą. Ale z duchownym też się spotkają…

Upłynie czas, Tańka, Lubka i   n a s z a staną się moskiewskimi staruszkami. Jakoś niezauważalnie i zbyt szybko przeżywszy swoje życie, przeistoczą się na starość w uosobienia nieśmiertelności, które przetrwały swoich mężów i rosyjskich przywódców. W swej nieśmiertelności pochłonięte są głównie rozmowami, jak żałosna jest młodość i ileż wartości ma prawosławie. Idąc, kuśtykają i cały czas oglądają się, jak gdyby ktoś je śledził, a w rozmowie uważnie patrzą wam w oczy w przeczuciu czegoś niedobrego.

Moskwa jest niepodobna nie tylko do wszystkich innych miast na świecie, jest niepodobna nawet do samej siebie. Im dłużej mieszkam w Moskwie, tym mniej ją rozumiem. Wyobrażenie o niej staje się jej istotą.

Za to wszędzie, gdziekolwiek spojrzysz, stoją gliniarze, chronią Moskwę przed terrorystami i czujnie patrzą na n a s z ą złotowłosą Wenus Mytiszczyńską z wygolonymi pachami, w minispódniczce – to ci ksywkę wymyśliły dziewuchy dla Kati.

Wenus Mytiszczyńska obudziła się rano w swej podartej koszuli nocnej, której nigdy nie zaceruje. W rozcięciu widać było czerwone stringi – nie zdejmuje ich na noc, nigdy, gdyż strasznie jest spać w Mytiszczach bez majtek. Kat’ka wyciągnęła spod poduszki zdjęcie Miszy Chodorkowskiego, w którym kochała się skrycie, i z języczkiem pocałowała fotkę więźnia sumienia. Dawniej pod poduszką leżał Che Guevara, o którym wyrażała się „mój nieczuły bohater”. Ale Che Guevara z czasem pogiął się i w ogóle znudził. Znów pocałowała Chodorkowskiego i pobiegła do sklepu po chleb.

A już w następny poniedziałek Tańka i Lubka zaprowadzą n a s z ą Kat’kę do Sbierbanku, gdzie jak one zostanie kasjerką w zielonym uniformie z białym kołnierzykiem, a potem pewnego razu przyjdzie klient i spyta:

– Teraz jest październik czy listopad?

001.1

Tego roku, kiedy Akimudy zaatakowały Rosję, znów panowały straszliwe upały, płonęły lasy. Klimat rosyjski zmęczył się. Wyrodził nam się klimat. Pogoda rozpieściła nas katastrofami. Albo wszystko się pali, albo zamarzło. Lodowaciejący deszcz przed Nowym Rokiem zamienił nasze lasy w tropikalny wiatrołom o polarnej urodzie. Szczególnie dostało się młodym brzózkom z ich wątłymi gałązkami, kobiecą kibicią. Lodowy deszcz zgiął je wpół. Krzaki bzu w ogrodach też połamało. W zimowym słońcu wiatr igra srebrem gałęzi niczym rozpuszczonymi włosami wróżek z amerykańskich kreskówek. Dajcie nam bajkę! Ale bajki nie będzie. Jedziesz przez Podmoskowje: łuki umęczonych, stojących okrakiem brzóz. Piękno tortury. Przychodzi lato – nowe cierpienie. Zresztą tym razem klimat nie miał tu nic do rzeczy.

Rosjanie spodziewali się ataku z powietrza. W południe zawyły syreny. Moskwianie, klnąc na czym świat stoi, leniwie powlekli się do metra. Jednakże atak nastąpił spod ziemi. Szturm rozpoczął się w centrum stolicy, na mojej ulubionej od dziecka stacji metra „Majakowska”. Nie powiem, że znalazłem się tam całkiem przypadkowo. Moja mama mieszka niedaleko od Sali Czajkowskiego. Ten zakątek Moskwy jest moją małą ojczyzną, dzielnicową geografią mego dzieciństwa. Gdy nad miastem rozległ się jęk syren, zlewając się wkrótce w przeciągły jednogłos dźwięku, a stada czarnych ptaków przesłoniły niebo, uprosiła mnie, żebym schronił się w metrze.

Mama chodziła po mieszkaniu, opierając się na dwóch laskach, kręciła dziewięćdziesięcioletnią głową z wyniośle eleganckim uczesaniem, wysuniętą do przodu ze względu na zgarbienie, i nalegała, żebym poszedł. Chciałem zabrać mamę ze sobą, w jej fioletowej bluzce z wykładanym kołnierzykiem, wynieść ją na rękach (chociaż nigdy nie brałem jej na ręce), mocno wychudłą przez ostatni rok po męczącym zapaleniu płuc, ale powiedziała, że jest za stara, żeby kryć się przed nalotami. Protestowałem, nie chciałem jej zostawiać, przeciągałem rozmowę, od czasu do czasu z niepokojem spoglądając w okno, dopóki w charakterystyczny dla siebie sposób nie wybuchnęła, błysnąwszy mądrymi, zmęczonymi patrzeniem oczami, i nie zaczęła gniewnie krzyczeć:

– Idź już! No, idź wreszcie!

Podszedłem do niej, nie rozumiejąc, co spowodowało jej krzyk, starcza irytacja czy nagła troska o mnie. Wnuczka duchownego z Nowogrodu, który ukrywał się przed bolszewikami po odległych wioskach, żeby nie skompromitować rodziny swoim kapłaństwem, stara ateistka, odmawiała ratunku, zdając się na pastwę losu.

Czy ja byłem godzien ratunku? Na przestrzeni wielu lat mama podejrzewała, że jest we mnie coś nieokreślenie p o d l e ń k i e g o. W jej mniemaniu całkiem zszedłem na psy. Godziłem się na kompromisy z łajdakami, budowałem domy na Krymie, wymachiwałem członkiem przed dziećmi. Próbowałem walczyć z tym p o d l e ń k i m wizerunkiem, godziłem się, krzyczałem, usprawiedliwiałem, rzucałem słuchawkę – na próżno. Ten mój obraz utrwalił się w jej podświadomości, nie miałem siły go stamtąd usunąć. Kiedy chodziło o mój wygląd, wszystko było znacznie bardziej drobiazgowo oceniane. Nie podobało się jej, jak się ubieram i strzygę. Ostentacyjnie odrzucała moje prezenty, oddawała je gosposiom albo zwracała z oburzeniem jako zbyt tanie. Biorąc pod uwagę, że mama była kobietą oczytaną, miłośniczką impresjonistów, znawczynią protokołu dyplomatycznego, żoną ambasadora radzieckiego, długo mieszkającą we Francji, wszystko to graniczyło z szaleństwem. Mój młodszy brat starał się wyjaśnić ten  b r a k   z r o z u m i e n i a  tym, że mama na stanowisku małżonki dyplomaty przywykła do rządzenia i weszła w tę rolę.

Nie wiem. Czy można oddać matkę do analizy? Czasem oboje przytomnieliśmy i sapiąc, próbowaliśmy wygramolić się z tej jamy, dzwoniła do mnie, pieszczotliwie zdrabniała moje imię, wypytywała o moje sprawy, wymienialiśmy się nowinkami kulturalnymi. Staraliśmy się utrzymać na poziomie inteligenckiego wyobrażenia o stosunkach między kochającą matką i kochającym synem, ale nieuchronnie znów ześlizgiwaliśmy się do szamba. Kiedy w okolicach Bożego Narodzenia przywiozłem do niej Wenus Mytiszczyńską, mama zażartowała subtelnie:

– I na cóż pani ten zły człowiek?

Ojciec zaś, a raczej to, co z niego zostało, spytał Katię zatroskanym głosem:

– Czy tam nie jest zimno?

I po minucie znowu:

– Czy tam nie jest zimno?

I jeszcze raz, i znowu:

– Czy tam nie jest zimno?

– Po co pani ten zły człowiek?

Mówiłem sobie: nie bierz tych słów dosłownie.

– Czy tam nie jest zimno?

Myślałem: właśnie tu tkwi wstydliwa tajemnica mego życia, przecież mama negowała moje istnienie.

Przy wtórze wyjących syren schyliłem się, żeby ją pocałować, ale jakoś nieprzyjemnie opędziła się ode mnie chudziutką ręką z wielkimi brązowymi plamami, odwróciła się, jak gdyby chowając się przede mną, w efekcie pocałowałem więc powietrze w pokoju, pachnące równocześnie moim dzieciństwem i więdnięciem.

Zszedłem z piątego piętra stalinowskiego reżimowego budynku, wyszedłem na podwórze, spojrzałem na brzydki sad z bujnie rozrośniętymi topolami, gdzie przed śmiercią lubił wygrzewać się na ławeczce mój ojciec, który odszedł do grobu z rozjaśnioną twarzą, uwolniony od sklerozy.

– Czy tam nie jest zimno?

Zanurkowałem pod wysoki łuk, wzdrygnąłem się i wyszedłem na Twerską, gdzie ludzie przemieszczali się w dziwny sposób. Przy wejściu do metra ogarnęły mnie wątpliwości. Nie chciałem schodzić pod ziemię. Syreny nie przestawały jednak zalewać miasta żałośliwą histerią i uległem uczuciu strachu. Ludzie tłumnie walili do metra, ale nie było ich więcej niż w codziennych godzinach szczytu. Być może w pobliżu były jeszcze jakieś inne schrony, o których nie wiedziałem.

Patrol wojskowy z automatami ponuro obserwował tłum. Wydawało się, że uznano nas za winnych i jesteśmy już pod konwojem. Obrotowe bramki nie działały, ruchome schody także. Jak zawsze w takiej sytuacji, schodząc po nieczynnych schodach, czułem się niezdarnie. Ręce i nogi odmawiały pewnego wykonywania ruchów, potykałem się, wpadałem na cudze plecy, mózg był zaskoczony. Podchodząc do peronu, zobaczyłem zgromadzonych tam ludzi. Przypominali uczestników wiecu bez mówcy, którym, o ile pamiętałem, na tej właśnie stacji w krytycznych dniach obrony Moskwy był Stalin.

Od czasu do czasu bezbarwny kobiecy głos, potrzaskując w tandetnych megafonach, wzywał do przestrzegania porządku. Kilkoro dorosłych i dziewczynka w pomarańczowej sukience stali osobno w maskach przeciwgazowych. Odszedłem w najdalszy kąt peronu przy wlocie do tunelu, wsunąłem ręce do kieszeni spodni, wciąż jeszcze speszony spotkaniem z mamą, po czym obrzuciłem spojrzeniem srebrzyste łuki wyraziście zaprojektowanej stacji. W dzieciństwie po tych łukach puszczaliśmy piątaki. Rodzice nie pozwalali nam schodzić do metra. Na miejsce naszych zabaw wyznaczony został pobliski, popularny wśród frywolnych zakochanych park Akwarium, z drewnianym hangarem kinoteatru, ale pokusa puszczania pięciokopiejkówek była silniejsza niż zakazy. Już wtedy podobały nam się obrazy na suficie: latający lekkoatleci, gałęzie jabłoni, marynarze, ale dopiero teraz doceniłem wartość mozaik Dejneki. Jakże rzadko w ostatnich latach bywałem na tej przepięknej stacji! Powoli, z zadartą głową, odganiając głupie myśli, znów przekonywałem się o triumfie mozaiki.

I nagle mozaika pękła. Niczym ulewa runęła na głowy ludzi. Na moich oczach rozpadły się ściany. Rozgrzebując rękami rumowisko, skacząc z sufitu, wyłażąc ze ścian, na peron wdarli się  n i e b o s z c z y c y, wydzielający straszliwy smród. Najpierw w dziurze pękniętej ściany pojawiła się czaszka o pustych oczodołach. Potem przecisnął się cały szkielet z dyndającymi kawałkami gnijącego mięsa i strzępami ubrania. Nieboszczyk wyprostował się, wyskoczył i dał znak towarzyszom. Nieboszczycy zaczęli wyłazić ze wszystkich dziur, spod peronu. Który w czym był. Jedni – po prostu szkielety. Inni – trupy w rozkładzie. Rzucili się na zebranych w podziemiu.

Do chwili ataku nieboszczyków ludzie, którzy zeszli do metra na stacji „Majakowska”, kiedy w tę lipcową niedzielę zawyły syreny, byli nastawieni sceptycznie: idiotyczne ćwiczenia! Fałszywy alarm! Ogólnie rzecz biorąc, ludziska nasi mieli o Akimudach dość mgliste pojęcie. Panowało przekonanie, że to jakiś niewiele znaczący kraj, który wymsknął się z rąk, coś w rodzaju Gruzji. Co prawda, było już po strasznym nocnym bombardowaniu Soczi, w którym zginęło około dwudziestu tysięcy ludzi. Poruszyło ono naród bardziej niż kiedyś wybuchy domów w Moskwie, ale będąc ostatnimi czasy wytresowanymi ofiarami wszelkich możliwych tragedii, rozwiązywaliśmy spiskowe rebusy samodzielnie. W nalocie na Soczi, chociażby ze względu na geografię, dostrzegaliśmy głównie kaukaski ślad, który to ślad już dawno wszystkim obrzydł, ale zbiorowy instynkt, mimo potężnej oficjalnej propagandy l u b dzięki niej, nie kwapił się przypisać tak niesłychanego przestępstwa nieznanym Akimudom. Dalsze wydarzenia przeciwnie – miały jawnie zwycięski charakter. Nasze sławne siły powietrzne przeprowadziły, jak wiadomo, uderzenie odwetowe. Setki najnowocześniejszych bombowców wzbiły się w niebo i odleciały za trzy morza, żeby zrównać z ziemią Akimudy. Główne stacje telewizyjne pokazały apokaliptyczne sceny eksplozji i zniszczeń. Naród był zachwycony tak krzepiącymi widokami wojennymi. Wszyscy wydaliśmy z siebie patriotyczny jęk. Równocześnie z bombardowaniem, na głównym placu naszego kraju miało miejsce wiekopomne wydarzenie. Kiedyż to ostatnio na placu Czerwonym miała miejsce publiczna kaźń? A tu – proszę bardzo, odbyła się! Przy dźwiękach kurantów. Pod warkot werbli. Kto był wtedy na placu Czerwonym – nigdy nie zapomni tego uroczystego, kojącego duszę wydarzenia. Ja tam byłem. I nigdy nie zapomnę.

I od razu w wieczornych wiadomościach poinformowano o całkowitym zwycięstwie, wystąpił Główny, gratulował nam. W ten majowy wieczór, o jedenastej, wystrzelono przepotężne, niekończące się fajerwerki, podobno zakupione we Francji. Wszyscy chodzili jak pijani. Wielu wymachiwało f lagami, stojąc na dachach samochodów. Obejmowali się. Znów poczuliśmy się supermocarstwem. Mieliśmy gdzieś Chiny i Amerykę!

Ale masz ci los! Nie minęły dwa tygodnie od dnia całkowitego zwycięstwa, gdy coś dziwnego, niedopowiedzianego zawisło w powietrzu. Jak gdyby władze, nie do końca usatysfakcjonowane naszym zwycięskim patriotyzmem, naszym ogólnonarodowym skokiem przez ognisko, postanowiły zewrzeć nasze szeregi jeszcze bardziej, dając do zrozumienia, że możliwy jest rewanż ze strony Akimudów. Ostrożnie, z dnia na dzień, zaczęto uprzedzać nas o ewentualności nowego nalotu. Ale kto mógł zagrozić nam, zwycięzcom?

Watahy młodych ludzi na „Majakowskiej” zachowywały się tak, jak gdyby nie było to metro, lecz – zaimprowizowana dyskoteka. Wszyscy – od studentów, hipsterów po hiphopowców i bydła-dresów – byli podnieceni, gwizdali, dowcipkowali, śmierdziało od nich piwem i chipsami. Niektórzy, obejmując dziewczyny w lekkich sukienkach, siedzieli na krawędzi peronu, machali nogami, całowali się, a nawet ukradkiem palili, choć było to, oczywiście, surowo zabronione.

Starsi zachowywali się inaczej. Nic ich ze sobą nie łączyło z wyjątkiem nieokreślonego niepokoju. Prychali na młodzież, ale widać było, że tak samo jak dyżurnym na stacji, podoba im się beztroska młodych, pozwalająca mieć nadzieję, że ruchome schody wkrótce ruszą i umożliwią nam powrótna powierzchnię. Jeśli władze postanowiły znowu pobawić się w w o j e n k ę, to jeszcze nie znaczy, że trzeba im wierzyć! W tłumie słychać było gitarę.

W pierwszej chwili ataku młody koguci głos zdążył jeszcze krzyknąć:

– Fajowo!

Rozległy się nawet przedwczesne oklaski. Co więcej, starczy, inteligencki, ciut zachrypnięty głos obwieścił donośnie na cały peron:

– Nie wierzę!

Też mi Stanisławski! I w tym momencie powietrze przeszył rozdzierający dziewczęcy wrzask. Podchwyciły go dziesiątki przenikliwych krzyków i pisków. Rozległo się zbiorowe wycie. Twarze ludzi wyraźnie zgłupiały. Wykrzywione, przeistoczyły się w pulpę strachu. Tłum przekształcił się w masę na setkach nóg. Zawył niczym zwierzę w rozwarty sufit, zakotłował się i pognał po granitowym peronie do wyjścia. Ktoś padał, ktoś gubił dzieci. Mrowie pędziło przed siebie, ślizgając się na zadeptanych ciałach. Nieboszczycy zaczęli rozszarpywać ludzi na kawałki, wywlekać z wagonów – przy zgrzycie hamującego właśnie składu – naszych twardzieli z Ministerstwa ds. Sytuacji Nadzwyczajnych, odrywać głowy i pić krew.

Na mnie rzuciły się trzy krzepkie martwe dziewuchy, chwyciły za gardło, zawirowały w dzikim sadystycznym tańcu i natychmiast zażądały, żebym zaprowadził je do eleganckiej restauracji.

– Dawno nic nie jadłyśmy! Chcemy sushi! – wydzierały się.

W żaden sposób nie mogłem pojąć, kim są i dlaczego spotkała mnie t a k a kara. Przemknęło mi przez głowę, że może są to moje zmarłe kochanki… przecież niektóre z nich już umarły? Wyglądały okropnie. Oczywiście nie poznawałem ich. Jak się nazywają? Czasem nie poznaję swoich żyjących przyjaciółek; podchodzą do mnie, uśmiechają się jakieś postarzałe ciotki, których wiek i wygląd pozwala odczuwać przemijanie czasu, z pytaniem: „Jak leci?”, a ja udaję radość nieoczekiwanego spotkania. Ale te martwe baby – za co? Innych przybysze rozszarpują na strzępy, a mnie – prowadź do restauracji! Co robić?

– Chodźmy, ślicznotki!

Objęci, wśród dzikich wrzasków, ruszyliśmy w górę po zakrwawionych stopniach ruchomych schodów, długo się gramoliliśmy, wyszliśmy na plac.

– Majakowski! – radośnie ryknęły nieboszczki, pokazując palcami pomnik.

– Majakowski – zgodziłem się, kombinując, jak od nich uciec.

– Chodźmy do „Pekinu”! – ożywiła się nagle jedna z moich towarzyszek z resztkami rudych włosów na czaszce. – Pamiętam, że serwowali tam płetwy rekina! Modny lokal!

– Kiedy był modny? Głupia jesteś, przecież tam nie ma sushi! – krzyknęła druga, koścista, z gąszczem czarnych włosów na łonie.

– Teraz wszędzie jest sushi – zapewniłem. – Moskwa nie może żyć bez sushi!

– A ja chcę winegret! – oznajmiła trzecia, na oko najinteligentniejsza.

– Winegret! Winegret! – Wszystkie trzy zaczęły podskakiwać.

Nieoczekiwanie ogarnęło mnie uczucie nieocenionego rosyjskiego szaleństwa śmiałych. Przeciąwszy plac, wpadliśmy ze śmiechem do ogromnych wrót „Pekinu” i ruszyliśmy do restauracji. Wszyscy uciekają na boki. Przed nami pędzi łysy kierownik sali, my za nim. I krzyczymy:

– Winegret! Winegret!

Łysy biegnie coraz szybciej, ale już go dopadamy. Było w tym pościgu coś z mojej młodości, długowłosych pragnień, by zadziwić wszystkich swoją niezwyczajnością.

– Czego ode mnie chcecie? – wyjęczał kierownik, przyparty do ściany. – Wszystko oddam!

– Sushi! – zażądały panienki.

– I wódki! – dodała ruda.

Kierownik rozpoznał we mnie żywego.

– Jak mam to rozumieć? Maskarada?

– Przewrót!

– Rozumiem… Osobiście państwa obsłużę.

Usiedliśmy przy stoliku. Ruda i inteligentka poszły do toalety. A ta z czarnymi włosami na łonie położyła mi kościstą dłoń na ręce i spytała posępnie:

– Pamiętasz chociaż, jak mam na imię?

– Dawno umarłaś? – odpowiedziałem pytaniem.

Roześmiała się.

– Jestem samobójczynią – powiedziała z dumą. – Podcięłam sobie żyły. Słodka śmierć! To ja zauważyłam cię przypadkiem w metrze i postanowiłam uratować ci życie.

Zwinnie wyrwała z rąk kierownika butelkę wódki Bieługa, napełniła kieliszki i chciała się trącić.

– Za spotkanie!

– A tamte? – Wypiłem wódkę i wskazałem drzwi toalety.

– Nikt… Kumpele. Polej!

– My t u t a j już w takim tempie nie pijemy… – Sięgnąłem po butelkę.

– Tak? No, co tam u ciebie? Co nowego?

– Wszystko w porządku…

– A rodzice?

– Znałaś ich?

– A jakże! Przecież ja z twoim ojcem…

– Zmarł.

– T o   n i c – powiedziała ze znajomością rzeczy. – No, dawaj!

Znów wypiliśmy. Dziewczyny hałaśliwie wracały z toalety.

– Nie zrozumiały nas! – krzyczały. – A przecież nic im nie zrobiłyśmy! Siadamy normalnie wysikać się… A wszystkie baby pouciekały z toalety!

Ruda zachichotała i chciwie zapaliła papierosa.

– Chce mi się kochać! – powiedziała inteligentna nieboszczka.

– Teraz będziemy z tobą żyć i nigdy się nie rozstaniemy – pochyliła się ku mnie dziewczyna-samobójczyni.

Chyba straciłem przytomność, bo nic więcej nie pamiętam. Co te gnijące stwory ze mną wyprawiały?

– Umiera – powiedział ktoś obok.

– Cicho! Milcz! – syknął czyjś życzliwy głos.

Ocknąłem się, leżąc w poprzek Sadowego Kolca, bez butów, z rozpostartymi rękami… podarte spodnie… siniaki… naprzeciwko gmachu Akademii Wojskowej imienia Frunzego, a ulicą sunęły już nasze czołgi.

002.0

Moskwę ogarnęła panika. Nieboszczycy zbierali się w kolumny przy wyjściu z Wagańkowa, a później także z innych cmentarzy, i szli szturmować stolicę. Rzucone naprędce przeciwko nim oddziały policji, wojsk służby wewnętrznej i jednostki OMON-u były bezsilne. Martwi podpalali samochody, forsowali zapory policyjne, rozbijali witryny sklepów, gwałcili kobiety niepojętymi dla żywych sposobami, piekli w ogniskach członki mężczyzn niczym parówki.

Mniej więcej po trzech godzinach od rozpoczęcia inwazji na ekranach telewizorów pojawił się nasz Główny z postną miną. W porywistych słowach, patrząc rybimi oczami, oznajmił, że władzom miejskim coś się pomieszało na kacu i normalne w naszym mieście roboty podziemne uznały one za koniec świata. Wyśmiawszy moskiewskich panikarzy, mimo wszystko wbrew logice zapowiedział, że stolica zostanie wkrótce oczyszczona z bandytów i chuliganów.

– Nie nieboszczycy, tylko podlece! – zakomunikował nieoczekiwanie Główny, z przyzwyczajenia odwracając spojrzenie w bok i porywczo dotykając łysiejącej głowy. Zdaniem naszych piszących malkontentów jedyną rzeczą, jaką Główny robił na pewno, było to, że łysiał publicznie. B y ł   t o   w i e l o l e t n i   p r o c e s   ł y s i e n i a. Ilekroć pojawiał się na ekranie, niecierpliwie wypatrywaliśmy nowych oznak łysienia, upewnialiśmy się, że włosów ubywa, po czym utwierdzaliśmy się w smutnym przekonaniu: nauka jest bezsilna wobec łysienia, ponieważ gdyby było inaczej, Główny udowodniłby to nam na własnym przykładzie.

Korzystając z okazji, Główny napomknął, że wszystkiemu winne są korki. U niektórych wywołują wizje narkotyczne. Teraz do centrum miasta będą mogły wjeżdżać wyłącznie samochody służbowe ze specjalnymi przepustkami. Aby podkreślić znaczenie tej informacji, sięgnął do bocznej kieszeni marynarki i wyciągnął stamtąd ulubioną zabawkę. Miniaturowy człowieczek czarująco mrugał oczami spod długich rzęs. Początkowo wydawało nam się, że to prawdziwy malutki mężczyzna z grubym węzłem luksusowego krawata, i nawet otworzyliśmy gęby, kiedy zobaczyliśmy go pierwszy raz, ale z czasem zorientowaliśmy się, że jest… nakręcany. Główny przedstawił go jako akumulator oświeconej opinii publicznej, z którą gotów był się liczyć.

– No co, Om – spytał ludzika – co sądzisz o dzisiejszych wydarzeniach?

Om podskoczył na jednej nóżce i poskakał do mikrofonu.

– Zdaje się, że ktoś chce nam zafundować parodię napływu czarnoskórych emigrantów do Europy. Ale my to odrzucamy. Zwyciężymy! – krzyknął Om. – Zwycięstwo będzie nasze!

Główny uśmiechnął się prawym kącikiem ust, połaskotał Oma za uchem i schował go do kieszeni. Nie bacząc na to, że Om był zabawką, niektórzy nasi współobywatele uważali, że może z czasem urosnąć i walnąć pięścią w stół. No to co, że jest nakręcany! – myśleli. – Tak pragniemy, żeby to się stało, że to nie może się nie stać!

– Zwycięstwo będzie nasze – podsumował Główny.

Przez ten czas, kiedy on występował w telewizji, nieboszczycy opanowywali banki, ministerstwa, telegraf, centrale telefoniczne, korporacje internetowe, a od strony cmentarza Aleksiejewskiego zbliżali się do wieży telewizyjnej w Ostankinie. Wpadali do mieszkań, żeby rozprawić się z tymi, którzy wysłali ich na tamten świat. Nie obyło się bez samosądów. Nagich żywych wyrzucano z balkonów na asfalt.

Samosądy trwały do późnego niedzielnego wieczora, ale nocą zostały powstrzymane. W mieście pojawiły się dziwne człekokształtne istoty o wydłużonych czaszkach mądrych psów. Przypominały postaci ze staroegipskich malowideł. Były zgrabne i zwinne w walce. Mówiły ludzkim głosem, ale bardzo porywiście. Widać było, że nieboszczycy się ich boją. Ci ludzie z psimi głowami nie przypominali martwych, ale na żywych też nie wyglądali. Niezwłocznie zrodziły się rozmaite domysły na temat ich natury. Uznaliśmy, że to duchy, komisarze nieboszczyków, a także ich pożeracze, na poły przewodnicy naszych losów, ale nie było na to żadnych dowodów. Powinniśmy byli być im wdzięczni choćby za to, że powstrzymali dewastację miasta, przekształcanie go w smutne ruiny. Dzięki ich litościwości triumfalny zryw trupów rozciągnął się w czasie.

Pierwszej nocy napaści niektóre rejony Moskwy, oddalone od cmentarzy, pozostawały jeszcze wolnymi enklawami. Na Arbacie jak zwykle sprzedawano matrioszki, co prawda po obniżonych cenach. Prawdę mówiąc, nawet w dzielnicach zajętych przez martwych życie nie całkiem ustało. O ile pierwszego wieczoru wojny ulice opustoszały i na chodnikach pozostały jedynie bezgłowe zwłoki mieszkańców miasta, o tyle już następnego ranka nieśmiało otwierano niektóre sklepy spożywcze: żywi chcieli jeść. Cichutko snuli się po ulicach, rozglądając się i żegnając znakiem krzyża. Dzwony nie dzwoniły, ale w świątyniach też panował ruch. Nieboszczycy wymieszali się z ludnością. Wszędzie słychać było strzelaninę.

Ogólnie rzecz biorąc, kule policyjne nic nie robiły nieboszczykom. W walce wręcz byli skuteczniejsi niż nasi stróże prawa. Wyrywali im pałki i rozwalali nimi głowy omonowcom. Polewano ich wodą z armatek wodnych – puszczali się jedynie w tany. Ściągnięte na pomoc wojsku transportery i czołgi też nie mogły poradzić sobie z zamieszkami. Nieboszczyków było więcej niż żołnierzy. Tylko jeden wspomniany już cmentarz Wagańkowski mógł wystawić pospolite ruszenie w liczbie stu tysięcy trupów. Miejsce zmiażdżonych kości tych aktywnych szkieletów natychmiast zajmowały kolejne bataliony. Nieboszczycy atakowali w szyku i groźnie śpiewali marsz:

Wstawaj, martwy bracie! Chwytaj za łopatę!
Zakop nią żywego, żywy jest łajdakiem,
Powstań, Rosjo gniewu, zarzynaj żywego,
Naprzód marsz, do źródeł, Adamie i Ewo!

Ciekawe, kto napisał te grafomańskie, obrzydliwe słowa. Nieboszczycy tropili szefów policji i zagryzali ich jak psy. Pod wieczór drugiego dnia policjanci zaczęli się poddawać. Przechodzili na stronę martwych. Niektórzy uważali ich za społecznie bliskich, to pokrewieństwo socjalne potwierdzał swojski smród. Armia wahała się. Ten i ów rozpoznawał swych zmarłych krewniaków, przyjaciół, współpracowników i baraniał, nie mogąc wykrztusić słowa.

Wstawaj, martwy bracie! Chwytaj za łopatę!

003.0

Nastał trzeci, ostatni dzień wojny Akimudów z Rosją. Ruś padła w ciągu trzech dni, jak przepowiedział niegdyś filozof Wasilij Rozanow. Zresztą, jak miała nie paść? Jesteśmy narodem przesądnym. Boimy się czarnych kotów i stłuczonych luster, a tu raptem – jakie tam koty! Marksizm nauczał, że śmierci nie ma. Sztab Generalny nigdy nie brał pod uwagę nieboszczyków jako potencjalnych wrogów Rosji… Około dziewiątej wieczorem martwi sforsowali ostatnie linie oporu i zgromadzili się na placu Czerwonym. Ze ściany kremlowskiej też zaczęli wyłazić jacyś nieboszczycy. Nieboszczycy bratali się. Nieboszczycy skandowali: ROSJA DLA MARTWYCH! – hasło to niosło się po całym kraju. Nad placem Czerwonym przelatywały cienie przeszłości. Nieboszczycy czekali na rozkaz. Oto rozpocznie się ostatni bój! Rządzący ukryli się za murami Kremla. Wierne im oddziały wojska oblewały martwych benzyną i starały się podpalić. Niektóre trupy spalały się na amen. To jednak nie odstraszało nieżywej armii. ROSJA DLA MARTWYCH! – skandowali martwi. Wśród nich pojawiali się już żywi z czarnymi przepaskami na głowach – byli po stronie nieboszczyków. Mimo terroru martwych, znaczną część mieszkańców miasta ogarnęła mściwa radość. Kiedy władza skryła się za murami Kremla, wybuchła rewolucyjna nienawiść. Ludzie czekali, kiedy rząd wyjdzie na plac i podda się. Rząd nie wychodził. Szturm Kremla miał się zacząć lada minuta.

Telewizja już trzecią dobę nie nadawała żadnych ludzkich programów. Początkowo przestawiła się na utwory muzyczne, doszło nawet do klasyki. Potem zamrugała. Kiedy znów zadziałała, zrozumieliśmy: została zajęta. Jednych szefów telewizji nieboszczycy zjedli podczas transmisji na żywo, innych bez trudu nakłonili do pracy dla siebie. Na wszystkich kanałach nadawano martwe wiadomości. Ton nadawały umalowane szkielety, które w dniach blitzkriegu obrosły w błotniste śliskie ciała i opiły się krwią. Oczodoły wypełniły się mętnymi, wodnistymi gałkami ocznymi. Martwi coraz wyraźniej dzielili się na kobiety i mężczyzn. U nieboszczek dostrzegaliśmy długie włosy i zarys piersi. Nie wiadomo skąd nieżywi zaczęli dostawać ubrania, coraz rzadziej widać było nagie szkielety.

Rosyjskie miasta jedno za drugim przechodziły w ręce nieboszczyków. Pierwszy padł Sankt Petersburg. Przedstawiciele jego władz zgodnie wysławiali zwycięzców: ROSJA DLA MARTWYCH! – skandowali. Być może w Pitrze znaleźli się najbardziej p r z e k o n u j ą c y nieboszczycy. Po nim poddały się miasta nadwołżańskie. Później Jekaterynburg, Czelabińsk, Krasnojarsk. Podniosły ręce do góry Nowosybirsk i Chabarowsk. Najdłużej broniły się peryferie – Kaliningrad i Władywostok. Ale i one skapitulowały. W całym kraju żywi musieli uznać władzę nieboszczyków. Publicznie występowali ludzie uśmierceni przez martwych – niektórzy automatycznie stawali się częścią martwej władzy. Występowali też żywi przedstawiciele sztuki i literatury, którzy poparli władzę nieboszczyków. Ze szczerym zaangażowaniem wychwalali zwycięzców, znajdując filozoficzne uzasadnienie dla ich rządów.

Pewien znany reżyser filmowy zdążył nawet nakręcić w ciągu tych kilku dni krótkometrażówkę Moi drodzy nieboszczycy. Na ekranach telewizorów pojawił się portret szalonego brodatego bibliotekarza z Biblioteki Rumiancewskiej, Nikołaja Fiodorowa. Niezwłocznie zaprezentowano jego na poły zapomniane dzieło Wspólna sprawa, podkreślano, jak Fiodorow natchnął swymi ideami współczesnych: Tołstoja, Dostojewskiego, Władimira Sołowiowa. Dziennikarze telewizyjni przekonywali, że oprócz wspomnianych klasyków Fiodorowem zachwycali się Majakowski i Andriej Płatonow. I oto spełniło się jego marzenie: ojcowie zostali wskrzeszeni!

Od jakiegoś czasu temat ten jest aktualny także dla mnie… Nawiasem mówiąc, niezależnie od nauk Fiodorowa, zmartwychwstały także matki! Zaczęły się gorączkowe tłumaczenia, że w filozofii Fiodorowa nie ma żadnego mistycyzmu, że był zdeklarowanym pozytywistą, synem żelaznego XIX wieku, i tylko u nas w Rosji mogła zaistnieć tak unikalna sytuacja, by nieboszczycy byli gotowi zmartwychwstać. Znów zapachniało patriotyzmem! Przypominano, rzecz jasna, naszą odwieczną narodową miłość do martwych, których ponoć kochamy bardziej niż żywych i z którymi na Wielkanoc oraz w Zaduszki od zawsze dzieliliśmy się jajeczkiem i wódką. Nie bez powodu przypomniano Żywego trupa Tołstoja, na nowo odczytano Martwe dusze. Ukazało się kilka wywiadów z nagle ożywionymi g o t a m i, którzy wraz z naszymi s a t a n i s t a m i gotowi byli przykleić się do nieboszczyków, ale tym niespieszno było do bratania się z nimi.

Następnie stacje telewizyjne zajęły się Meksykiem: dziennikarze skoncentrowali się na meksykańskim święcie zmarłych, trumienkach z czekolady ze szkielecikami w środku, krwawych obrzędach Azteków. Z sympatią wypowiadali się o meksykańskiej bogini śmierci, przypominano czułe słowa o śmierci wypowiedziane przez meksykańskiego laureata Nagrody Nobla, a nawet bardzo żałowali, że nie jesteśmy Meksykanami. La mort n’est rien! – optymistyczny wywiad z paryskim właścicielem zakładu pogrzebowego obok cmentarza na Montparnasse. Pogodzenie się ze śmiercią w różnych aspektach. Wszystko okraszano słowami Steve’a Jobsa: „Śmierć jest wynalazkiem życia!”, co powinno było przekonać wykształconych odbiorców.

Ale w kręgach inteligencji nastąpił rozłam. Z popularnej stołecznej rozgłośni Aplomb, którą nieboszczycy chwilowo zostawili w spokoju, popłynęły słowa, że martwi to kara za nasz odwieczny zastój. Wkrótce jednak i tam dopuszczono nieboszczyków do głosu – w imię obiektywizmu. Znany dziennikarz, jeden z byłych gigantów TV, wypowiedział się w naszej liberalnej gazecie, że najście martwych nie podważa bynajmniej jego ateizmu, a on sam na znak protestu udaje się na emigrację wewnętrzną. Radykalni malarze-chorągiewki wyznali, że nieboszczycy są malowniczy. Rosyjski PEN-Club oświadczył, że wszystko to było „spodziewane”, i nazwał zaistniały stan rzeczy „tragedią narodową”. Aplomb zażyczył sobie komentarza także ode mnie. Powiedziałem posępnie: „Czego to dożyliśmy! Pozbawiono nas prawiecznego prawa do strachu przed nieboszczykami!”. Szczerze mówiąc, była to jednak tylko część prawdy, wymierzonej przeciwko krajowi panów i niewolników z dzieł Lermontowa. Była to d r o b n a prawda. Inna, skrywana część prawdy polegała dla mnie na tym, że runął wiekowy mur, otwarły się nowe kuszące horyzonty.

Czy nie było w tym ustępstwa wobec z a c o f a n i a? Tego z a c o f a n i a, którego źródło tkwi głęboko w naszych rodakach… Jakie horyzonty? – osadziłem samego siebie. – Wręcz przeciwnie!

W telewizji zakomunikowano, że wyjazdy za granicę zostają wstrzymane, paszporty unieważnione. Lotniska są zamknięte. Telefonia komórkowa i Internet zablokowane.

Wstawaj, martwy bracie! Chwytaj za łopatę!

Głównym tematem okupacji stały się roszczenia nieboszczyków. We wszystkim doszukiwali się kłamstwa w żywe oczy. Oficjalnie uznali się za „skrzywdzonych i poniżonych”. Nie wiedziałem, że w naszym kraju jest tyle milionów pokrzywdzonych nieboszczyków! Tak, oczywiście domyślałem się, że nigdy nie pogodzimy się ze śmiercią, ale nie podejrzewałem, że rosyjska śmierć przepełniona jest aż taką żądzą  ś l e p e j   z e m s t y.

Nieboszczycy pospiesznie tworzyli własną infrastrukturę. Już zaczął działać Nadzwyczajny Urząd (NU), zajmujący się pretensjami wobec żywych. Istnieje szok poporodowy – nieboszczycy wymyślili szok pośmiertny! A to, patrzcie no, pochowali ich bez należytego szacunku, bez trumny, w naprędce wygrzebanym dole, bez mszy za duszę, a to rozstrzelali, powiesili, otruli, zamorzyli, utopili bez dania racji. Śmierć jako najwyższy wyraz braku szacunku! Przeistaczaliśmy się w jeden wielki otwarty cmentarz.

Wielu ze strachu ubrało się w białe nocne koszule do pięt. Nazywało się to pokuta. Wyjrzałem przez okno. Nawet w moim cichym zaułku obok Pluszczichy pojawił się patrol złożony z trzech nieboszczyków z automatami przewieszonymi przez plecy. Kraj nieboszczyków! Jak to się mogło stać?

004.0

Główny czekał na rozwiązanie sytuacji. Wszystkie telefony w jego kremlowskim gabinecie były odłączone. Wszyscy najwierniejsi pouciekali. Ostatni opuścił go s ł o d k o o k i Benkendorf. Powiedział, że z nieboszczykami nie da się rady.

Zapraszamy do zakupu pełnej wersji książki

Strona redakcyjna

TYTUŁ ORYGINAŁU:

Акимуды

Нечеловеческий роман

АКИМУДЫ (DIE AKIMUDEN)

© Victor Erofeyev, 2012

© Hanser Berlin im Carl Hanser Verlag München 2013

PROJEKT GRAFICZNY OKŁADKI: Anna Pol

REDAKCJA: Katarzyna Heidrich-Żurkowska

The publication was effected under the auspices of the Mikhail Prokhorov Foundation

TRANSCRIPT Programme to Support Translations of Russian Literature

Wydanie I elektroniczne

Konwersję do wersji elektronicznej wykonano w systemie Zecer

Wszelkie prawa zastrzeżone. Niniejszy plik jest objęty ochroną prawa autorskiego i zabezpieczony znakiem wodnym (watermark). Uzyskany dostęp upoważania wyłącznie do prywatnego użytku. Rozpowszechnianie całości lub fragmentu niniejszej publikacji w jakiejkolwiek postaci bez zgody właściciela jest zabronione.

Spółdzielnia Wydawnicza „Czytelnik”
ul. Wiejska 12a, 00-490 Warszawa
www.czytelnik.pl

© Copyright for the Polish translation by Michał B. Jagiełło, Warszawa 2014

© Copyright for the Polish edition by Spółdzielnia Wydawnicza „Czytelnik”, Warszawa 2014

ISBN 978-83-07-03335-8