Redakcja

Darmowy fragment

Autorzy

Krzysztof Czyżewski

adwokat, Czyżewscy kancelaria adwokacka

Jakub Gosz

radca prawny, Kancelaria Majchrzak Brandt i Wspólnicy Sp.k.

Paweł Gutowski

adwokat, Czyżewscy kancelaria adwokacka

Katarzyna Kaczanowska

niezależny konsultant IT

Szymon Karpierz

radca prawny

Justyna Plechowska-Łukowska

prokurator

Marcin Sarna

radca prawny

Marcin Szeliga

Microsoft Most Valuable Professional

Za używanie nielegalnego oprogramowania grozi zajęcie nośników danych, komputerów lub serwerów

Częstym problemem polskich firm wciąż pozostaje wykorzystywanie – świadome lub nie – programów bez wykupionych licencji. Tymczasem cierpliwość producentów oprogramowania się kończy i coraz częściej zlecają kontrole legalności aplikacji, nawet w firmach będących ich partnerami.

Przedsiębiorcy wykorzystują wiele rodzajów oprogramowania, w tym udostępnianego bezpłatnie. Najpopularniejsze licencje odpłatne można kupić wraz z unikatowym kluczem produktowym lub wydzierżawić go (płacić stałą opłatę za prawo do używania programu). Niestety, częste są przypadki wykorzystywania nielegalnych wersji oprogramowania oraz przekraczania uprawnień wynikających z zakupionej licencji.

Problem nielegalnego oprogramowania

Najczęstszymi przypadkami niezgodnego z prawem użycia infrastruktury technicznej w firmach jest utrzymywanie nielegalnego oprogramowania oraz pobieranie i zapisywanie innych utworów, takich jak filmy, zdjęcia czy muzyka, bez posiadania odpowiednich licencji. Oprócz wykorzystywania nielegalnego oprogramowania zdarza się używanie go w ramach większej liczby stanowisk, niż przewiduje to licencja, a także korzystanie z niewłaściwą licencją. Z zapisów licencyjnych końcowego użytkownika wynika, w jakim zakresie wolno używać danego oprogramowania, na jakich komputerach może być zainstalowane, a czasem także przez kogo może być wykorzystywany dany program, np. tylko przez pracowników naukowych. Należy zwrócić szczególną uwagę na to, że licencja bezpłatnych wersji programów często ogranicza możliwość korzystania z nich, np. tylko do celów domowych, a legalne wykorzystywanie do celów komercyjnych warunkuje uiszczeniem opłaty.

Odpowiedzialność w przypadku wykrycia używania w firmie nielegalnego oprogramowania czy niezgodnego z prawem posiadania plików multimedialnych ponosi pracodawca. Używanie nielegalnych aplikacji w firmowych komputerach obciąża go, nawet w przypadku gdy pracownik zainstalował i korzystał z nielegalnych kopii bez wiedzy i zgody przełożonych. Podstawą prawną takiej wykładni jest artykuł 120 Kodeksu pracy, który stwierdza, że w przypadku gdy pracownik wyrządzi szkodę osobie trzeciej, do jej naprawienia jest zobowiązany wyłącznie pracodawca.

Odpowiedzialność karna spada więc na właściciela, zarząd czy też dyrektora jednostki. Zarzuty można postawić także pracownikom działu IT, którzy swoim działaniem czy zaniechaniem naruszyli prawa autorskie. O tym, kto (i w jakim zakresie) zostanie pociągnięty do odpowiedzialności, decyduje możliwość przypisania winy. Wystarczy w umowie o pracę lub zakresie obowiązków zapis o odpowiedzialności za systemy informatyczne firmy, aby również informatyk był w kręgu osób, które mogą zostać pociągnięte do odpowiedzialności.

Lepiej zapobiegać, niż ponosić skutki

Aby zmniejszyć to ryzyko, informatyk (w porozumieniu z przełożonymi) powinien:

■ uniemożliwić pracownikom instalowanie programów na firmowych komputerach przez ich pracę na koncie z minimalnymi uprawnieniami,

■ regularnie przeprowadzać inwentaryzacje zainstalowanych programów,

■ wykonywać cyklicznie audyt oprogramowania, obejmujący również pliki filmowe, muzyczne, literackie itp.,

■ wdrożyć w firmie system wspomagający zarządzanie oprogramowaniem, sprzętem komputerowym i ich wykorzystaniem przez pracowników,

■ kontrolować wyrywkowo stanowiska pracowników.

Wspomniany audyt oprogramowania polega na analizie stanu oprogramowania zainstalowanego w firmie, uporządkowaniu i uzupełnieniu brakujących licencji oraz wdrożeniu procedur usprawniających zarządzanie oprogramowaniem. Tego typu audyt można przeprowadzać samodzielnie, nie ograniczając się do sporadycznego korzystania z usług firm audytorskich.

Procedura przeprowadzenia audytu może przebiegać tak: Po pierwsze informatyk, za pomocą programów typu Menedżer Licencji, e-Audytor czy Software Inventory Analyser, zbiera informacje o zainstalowanych na poszczególnych komputerach programach. Następnie zbiera się i uaktualnia informacje o zakupionych licencjach. gdy ma te dane, można porównać stan faktyczny zainstalowanych programów z zakupionymi licencjami. To pozwala wykryć nielegalne kopie i podjąć decyzje o zakupie niezbędnych licencji, zmianie lub usunięciu danego oprogramowania.

Jeżeli wewnętrzny audyt wykazał rozbieżności, konieczne będzie zmodyfikowanie

i wdrożenie procedur zarządzania oprogramowaniem, aby zapobiec w przyszłości pojawianiu się na firmowym sprzęcie nielegalnego oprogramowania. Procedury te powinny obejmować uświadomienie pracownikom firmy konsekwencji, jakie grożą za instalowanie nielegalnego oprogramowania na służbowym komputerze. Warto w tym celu podpisać z pracownikami odpowiednie dokumenty, w których wymienione będą obowiązki firmy oraz pracownika w zakresie legalności oprogramowania, a także konsekwencje niestosowania się do reguł.

Zakres odpowiedzialności informatyków

Po pierwsze, za kradzież oprogramowania uznawane jest już samo pobranie programu, nawet bez jego instalacji. Kodeks karny (art. 278) przewiduje w takim przypadku karę pozbawienia wolności od trzech miesięcy do pięciu lat.

Co więcej, na podstawie artykułu 293 Kodeksu karnego przepisy dotyczące paserstwa stosuje się również do programów komputerowych. Oznacza to, że nabycie pirackiego oprogramowania może zostać uznane za paserstwo, za które Kodeks karny przewiduje kary, począwszy od grzywny, przez ograniczenie wolności do 12 miesięcy, aż do pozbawienia wolności na okres do 5 lat. Przepisy te mają zastosowanie również w przypadkach, kiedy sprawca nie jest pewny, czy program, który kupił, jest czy nie. Innymi słowy, nieświadome piractwo komputerowe jest karane równie surowo, co świadome. Tak jak

w innych przypadkach nieznajomość prawa nie jest czynnikiem usprawiedliwiającym.

Aby przeciwdziałać zakupowi nielegalnych programów, informatycy powinni uświadomić przełożonym skalę problemu i grożące im konsekwencje takich działań. Ponieważ programy komputerowe są dziełami autorskimi, za ich nieprawne rozpowszechnianie grozi dodatkowa odpowiedzialność, zarówno karna, jak i odszkodowawcza. Rozpowszechnianie cudzego utworu (także programu komputerowego) bez uprawnienia lub wbrew warunkom umowy czy licencji jest zagrożone grzywną, karą ograniczenia wolności albo pozbawienia wolności do lat 2 ( art. 115–117 ustawy o prawie autorskim

i prawach pokrewnych). Jeżeli sprawca działał w celu osiągnięcia korzyści majątkowej, karą może być nawet pozbawienie wolności na 3 lata. Natomiast jeśli sprawca działał nieumyślnie, kara jest mniej surowa — podlega wtedy grzywnie, karze ograniczenia wolności albo pozbawienia wolności do roku.

Prawo do dochodzenia odszkodowania

W ramach odpowiedzialności odszkodowawczej producent oprogramowania, którego prawa autorskie zostały naruszone, może także wystąpić z roszczeniami na podstawie art. 79 ustawy o prawie autorskim. Artykuł ten pozwala na dochodzenie naprawienia szkody na zasadach ogólnych, udowadniając faktyczny rozmiar szkody. Poszkodowany może również domagać się odszkodowania w wysokości dwukrotności wartości oprogramowania będącego przedmiotem sporu. W przypadku naruszenia zawinionego ma prawo dochodzić zadośćuczynienia w wysokości trzykrotności wartości oprogramowania.

Warto tu zwrócić uwagę na dwie sprawy:

1. Jako że trudno jest udowodnić, że program znalazł się na komputerze nie z winy użytkownika, stąd częściej należy spodziewać się zasądzenia wyższego odszkodowania.

Darmowy fragment

Sprzedaż używanego oprogramowania jest dozwolona, jeśli zostało ono zakupione na czas nieokreślony

Darmowy fragment

Wirusowa licencja, czyli otwarty kod źródłowy w komercyjnych produktach

Darmowy fragment

Licencji GNU GPL3 nie można wypowiedzieć, ale można na niej zarabiać

Darmowy fragment

Zabezpieczanie interesów dewelopera – przeniesienie majątkowych praw autorskich lub udzielenie licencji

Darmowy fragment

Program komputerowy można opatentować, pod warunkiem że wchodzi w interakcje ze sprzętem

Darmowy fragment

Standardowa umowa o pracę automatycznie przenosi na pracodawcę majątkowe prawa do utworu

Darmowy fragment

Klauzule CPU są dopuszczalne, jeśli nie faworyzują nadmiernie jednej ze stron umowy licencyjnej

Darmowy fragment

Dekompilacja bez zgody autora możliwa wyłącznie w celu zapewnienia kompatybilności

Darmowy fragment

Maszyna wirtualna nie jest tożsama z fizycznym komputerem

Darmowy fragment

Opłaty za dostęp do oprogramowania jako usługi można na bieżąco wrzucać w koszty

Darmowy fragment

Zawarcie umowy licencyjnej na czas nieoznaczony nie jest korzystne dla użytkownika oprogramowania

Darmowy fragment

Pomysł na grę komputerową nie jest objęty ochroną prawną, więc nie należy go ujawniać przedwcześnie

Darmowy fragment

Wykorzystanie treści chronionych prawami autorskimi wymaga zgody właściciela

Darmowy fragment