Tytuł oryginału: Bon petit soldat

Tłumaczenie: Andrzej Bilik

Redakcja i korekta: Joanna Myśliwiec

Projekt okładki: www.pagegraph.pl

Fotografie na okładce Copyright © Irina Werning

Copyright © Éditions Julliard, Paris, 2012

© Copyright for the Polish edition by Studio EMKA

Warszawa 2013

Wszelkie prawa, łącznie z prawem do reprodukcji tekstów w całości lub w części,
w jakiejkolwiek formie – zastrzeżone.

Wszelkich informacji udziela

Wydawnictwa Studio EMKA

ul. Królowej Aldony 6, 03-928 Warszawa

tel./faks 22 628 08 38, 616 00 67

wydawnictwo@studioemka.com.pl

www.studioemka.com.pl

ISBN 978-83-63773-30-4

Skład: www.pagegraph.pl

Skład wersji elektronicznej:

Virtualo Sp. z o.o.

Astorowi, Tarze i Marie
Ponownie

Powyższe wyłącznie celem pokazania,
że pamięć nie jest monolitycznym blokiem
umieszczonym raz na zawsze w naszym mózgu;
jest to raczej, jeśli można sobie pozwolić na patos,
stale odnawiany akt moralny.

Christa Wolf

At the age of thirty-seven she knew

she’d found forever

As she rode along through Paris

with the warm wind in her hair…

Marianne Faithfull

The Ballad of Lucy Jordan

Wstęp do wydania polskiego

Dziennik córki François Mitterranda to książka niezwykła.

Najpierw ze względu na osobę autorki.

Mazarine Pingeot, pisarka, autorka sześciu książek i wykładowczyni filozofii na paryskich uniwersytetach, jest córką Anne Pingeot, konserwatorki w Muzeum d’Orsay w Paryżu, i François Mitterranda, prezydenta Francji w latach 1981–1995. Nosi nazwisko matki, gdyż urodziła się w związku nieformalnym, a ojciec uznał ją dopiero w 1984 roku, gdy miała dziesięć lat. Uznał, lecz nie pokazywał się z nią publicznie, aby uniknąć skandalu. Choć żył na co dzień z matką Mazarine, formalnie pozostawał w związku małżeńskim z Danielle Gouze, z którą nigdy się nie rozwiódł.

Rodzice dali ukochanej córce imię Mazarine od nazwiska kardynała Mazariniego (Mazarina), wybitnego francuskiego męża stanu XVII wieku. To Mazarine jest tytułowym „małym żołnierzykiem” swego ojca. Ukazała się szerokiej publiczności po raz pierwszy w 1996 roku, gdy w wieku 22 lat szła wraz z matką w orszaku pogrzebowym na pogrzebie Mitterranda. Jest „małym żołnierzykiem” ojca, ponieważ choć w obawie przed skandalem jest ukrywana w specjalnie przygotowanym mieszkaniu w pobliżu Pałacu Elizejskiego, to jednocześnie jest zawsze gotowa stanąć w obronie ojca i jego pamięci.

Dziennik córki François Mitterranda ma formę dziennika kampanii wyborczej drugiego po Mitterrandzie socjalisty prezydenta Francji François Hollande’a. Pisząc o kampanii ideowego następcy ojca, Mazarine Pingeot cały czas odwołuje się do swych przeżyć i doświadczeń z długiego okresu, gdy musiała milczeć i ukrywać się przed ciekawskimi. Czas ten pozostawił w niej głęboką traumę, lecz ojciec pozostaje dla niej ciągle „tatą” i jednocześnie wielkim człowiekiem, postacią z pomnika.

Dziennik Mazarine Pingeot został napisany w drugiej osobie liczby mnogiej. Autorka wychodzi z założenia, że dzięki pewnemu dystansowi łatwiej może opisać to, co naprawdę przeżyła.

Dziennik córki François Mitterranda jest więc utworem niezwykłym. Dziennik, notatnik, powieść – jest tym wszystkim po trosze. Dla osób zainteresowanych historią współczesnej Francji to lektura obowiązkowa.

Andrzej Bilik

Ja, które stanowi problem

Aby zrozumieć tę opowieść, która nią nie jest, trzeba wyjaśnić kilka elementów biograficznych – na wzór powieści Dostojewskiego. Tam można niezmiennie odnajdywać biblię, z której dowiadujemy się, że Aliosza jest również Aleksijem czy Aleksiejem, ale także Alioszką, Alioszeńką, Alioszeczką, Aleksiejczykiem, Lioszą albo Lioszeńką oraz że jest bratem bratanka babki bohaterki.

Wy także macie kilka imion i zdrobnień, lecz ponieważ trudno przychodzi wam przedstawienie się, one w ogóle bądź tylko na bardzo krótko się pojawią. Jesteście dzieckiem kobiety i mężczyzny – do tego miejsca jak wszyscy, choć nauka poczyniła w tej kwestii postępy. Ten mężczyzna piastuje wysoką funkcję w Republice, w gruncie rzeczy najwyższą, ale to stanie się faktem dopiero, gdy skończycie sześć lat. Poza tym on ma żonę, z którą nie żyje, ale nigdy się nie rozwiódł i która towarzyszy mu w podróżach służbowych. Ma z nią dwóch synów, których spotkacie dopiero po jego śmierci, ale o których istnieniu oczywiście wiecie, ponieważ ta druga rodzina, oficjalna, pokazywała się w telewizji lub w gazetach u jego boku. Co do was to oglądacie telewizję, ale nie możecie wystąpić wraz z nimi, ponieważ nie uznawano waszego istnienia. A przecież wszyscy lub – jak się wydaje – prawie wszyscy w tym małym światku wiedzieli o waszym istnieniu, z czego zarówno wy sami, jak i wasz tatuś nie zdawaliście sobie sprawy. Obdarzył was imieniem, z którym nie sposób się ukryć, więc nauczyliście się go nie wymawiać, aby pozostać niewidzialnymi. Stąd z pewnością ta trudność w nazywaniu się: początkowo sami wymyślaliście sztuczki, aby tego unikać. Potem inni, zwłaszcza wasi bliscy lub ci, których chcieliście „chronić” (przed czym – oto jest pytanie), używali inicjałów, aby nie ponosić odpowiedzialności za ujawnienie jakiejkolwiek tajemnicy. Wasza matka była jednocześnie dyskretna i pełna pasji. Do innych mówiła o waszym ojcu: „Pan Prezydent”. U was w domu był to Cecchino, czyli z włoskiego mały Franek. Używaliście różnych form językowych w zależności od tego, gdzie się znajdowaliście – wewnątrz czy na zewnątrz. Ale na zewnątrz bywaliście rzadko, więc nie musieliście nazywać publicznie ojca „tatusiem”, co niewątpliwie byłoby kłopotliwe.

Wasza rodzina składa się z matki, macochy, która nią nie jest, dwóch braci przyrodnich w wieku waszej matki oraz ojca w wieku waszego dziadka – co sprawia, że z tej strony brak dziadków zmarłych przed półwieczem. Wujków i ciotek macie z pewnością mnóstwo, lecz niełatwo wam stwierdzić, kto jest kim i w jakim porządku obdarzyć właściwe osoby odpowiednimi imionami, gdyż nie znacie nawet ich twarzy. Z drugiej strony macie całkiem normalną rodzinę, wujków i ciotki, których doskonale znacie, nie mylicie nigdy ich imion i uwielbiacie ich. Wasza babka po kądzieli nazywa was „Zaza”, bo ona także zdała sobie sprawę, że wasze imię mogłoby sprawiać kłopoty (przede wszystkim jej samej, gdyż pochodzi z rodziny prawicowych wojskowych, dla których niezamężna kobieta jest panną z dzieckiem). Ta panna z dzieckiem – wasza matka – miała wystarczająco twardy charakter, aby nikt nie ważył się prawić jej morałów. Ale miała także rodzaj mistycznego uwielbienia dla waszego ojca, co tłumaczy, dlaczego w końcu zgodziła się żyć w cieniu.