Tytuł oryginału:
DOT COMPLICATED: Untangling Our Wired Lives

Przekład: Liliana Grzegrzółka

Projekt polskiej wersji okładki: Michał Duława

Redakcja: Dawid Skrabek

Redakcja techniczna: Teresa Ojdana

Copyright © 2013 by Randi Zuckerberg

Copyright © for the polish edition by Wydawnictwo Studio EMKA, Warszawa 2014

Wszelkie prawa, włącznie z prawem do reprodukcji tekstów w całości lub w części, w jakiejkolwiek formie – zastrzeżone.

Wszelkich informacji udziela:

Wydawnictwo Studio EMKA

ul. Królowej Aldony 6, 03-928 Warszawa

tel./faks 22 628 08 38, 616 00 67

wydawnictwo@studioemka.com.pl

www.studioemka.com.pl

ISBN 978-83-64437-64-9

Skład wersji elektronicznej:

Virtualo Sp. z o.o.

Dla mojego cudownego męża Brenta Tworetzky’ego za to,
że jest Dot.Spokojny i Dot.Opanowany –
ale nigdy Dot.S(com)plikowany. Dziękuję ci za to,
że jesteś takim wspaniałym ojcem, kochającym mężem
i najlepszym na świecie graczem zespołowym.

WSTĘP

Żyje się tylko raz, więc upewnij się, że spędzasz w Internecie piętnaście godzin dziennie, rozpaczliwie poszukując u obcych potwierdzenia własnej wartości.

@ChrisRockOz

Przez ostatnie osiem lat – siedząc w pierwszym rzędzie – obserwowałam, jak nowe technologie, urządzenia mobilne i media społecznościowe zmieniały, udoskonalały i  komplikowały nasze życie w każdym niemal aspekcie – od  kontaktów z przyjaciółmi po sposób, w jaki wybieramy prezydentów, od tego, jak kierujemy naszym życiem zawodowym, po to, jak wspieramy sprawy, na których nam zależy, od tego, jak znajdujemy miłość, po sposób wychowywania dzieci.

Widziałam, jak świat zmienił się radykalnie od momentu, w którym połączenie się z innymi w sieci było takie nowe, takie nowatorskie, takie wyjątkowe i gdzie możliwość połączenia się z innymi przez telefon komórkowy była prawie jak magia… Dziś jest to dla nas coś tak normalnego i naturalnego – to bycie w sieci, ciągle dostępni, swobodnie komunikujący się z innymi – że czasem zapominamy oderwać wzrok od ekranu komputera czy smartfona, by cieszyć się otaczającym nas światem.

Na kolejnych stronach zabiorę cię do świata moich własnych doświadczeń i wspomnień, gdy byłam świadkiem tej wyjątkowej zmiany, i podzielę się z tobą moimi spostrzeżeniami na temat tego, jak portale społecznościowe przekształciły świat, w którym żyjemy.

W zasięgu ręki mamy potężne narzędzie, ale musimy się upewnić, że nasze przywyknięcie do ciągłego bycia w sieci nie wpłynie negatywnie na nasze „rzeczywiste” życie i związki poza nim. Musimy znaleźć równowagę pomiędzy byciem połączonymi z milionami ludzi na całym świecie a relacjami i przebywaniem z osobami, które kochamy i które są blisko nas. A nie jest to łatwe.

W ciągu ostatnich kilku lat często myślałam o „równowadze pomiędzy korzystaniem z nowych technologii a życiem osobistym”. Co to w ogóle znaczy? Jak ją znaleźć? W erze, kiedy jesteśmy stale połączeni w sieci, zawsze pod telefonem, dostępni dwadzieścia cztery godziny na dobę… Czy taka równowaga jest w ogóle możliwa?

Zanim jednak zagłębię się w rozważania na temat możliwości osiągnięcia równowagi pomiędzy korzystaniem z nowych technologii a życiem osobistym – a więc przyjaźnią, rodziną, związkami, karierą i życiem w społeczności – chcę zabrać cię kilka lat wstecz, do czasu, kiedy pracowałam bez wytchnienia, by pomóc stworzyć jedno z tych narzędzi, które dziś dostarczają nam tak wiele radości, zarazem wywołując równie wielki niepokój.

Być może zdecydowałeś się przeczytać tę książkę, ponieważ ty i ja jesteśmy połączeni przez media społecznościowe. Może jesteś wiernym użytkownikiem Facebooka. Być może nie masz pojęcia, kim jestem, ale uważasz, że mój brat jest super. A może nawet nie masz pojęcia, dlaczego czytasz ją w tej chwili, ale oto tu jesteś. Bez względu na to, z jakiego powodu czytasz teraz moje słowa – dziękuję, że zechciałeś wziąć ze mną udział w tej przygodzie. Cieszę się, że przyciągnęłam twoją uwagę, i mam nadzieję, że ta książka – po części osobista historia, po części przemyślenia dotyczące przyszłości, a po części podręcznik uczący, jak osiągnąć i utrzymać równowagę pomiędzy korzystaniem z nowych technologii a życiem osobistym – zapoczątkuje dyskusję na temat mądrego, świadomego i rozsądnego wykorzystywania najnowszych zdobyczy techniki – tak by  rzeczywiście poprawiały one jakość naszego życia.

Rozdział 1
PIERWSZE I OSTATNIE KROKI

Są w życiu takie chwile, kiedy wszystko ulega zmianie. Czasami takie chwile przychodzą znienacka, zaskakując cię. Czasami zbliżają się powoli i tak przewidywalnie, że zmiana nie jest dla ciebie zaskoczeniem. Wtedy niespodziewanie, w  najbardziej przypadkowej i zaskakującej sytuacji, otwierasz usta i wyrzucasz z siebie wszystko to, co leży ci na sercu. Tak właśnie było 20 kwietnia 2011 roku, kiedy zmieniło się moje życie. Tego ranka, siedząc w pracy przy biurku, nie miałam pojęcia, że ten dzień stanie się jednym z najważniejszych w moim życiu i będzie miał wpływ na moje marzenia, karierę i poglądy na nowe technologie i społeczeństwo. Jednak już wcześniej wiedziałam, że ten dzień będzie wyjątkowy. A przynajmniej bardzo dziwny.

Zaczęło się od tego, że zatrzymałam się przy biurku, by  zrobić sobie krótką przerwę. Zazwyczaj nie rozpoczynam dnia zmęczona. Jestem typem rannego ptaszka – jedną z tych niesamowicie żwawych osób, które zawsze są gotowe do działania, nawet jeszcze przed poranną kawą. Jednak byłam w  trzydziestym piątym tygodniu ciąży i na tym etapie dziecko sprawiało wrażenie, że waży ze dwadzieścia kilogramów. Przy wzroście sto pięćdziesiąt pięć centymetrów oficjalnie byłam jednym wielkim brzuchem i nie poruszałam się zbyt energicznie.

Pracowałam nieprzerwanie niemal od osiemdziesięciu godzin, a kolejny dzień dopiero się zaczynał. Na biurku był bałagan. Leżały na nim grafiki pracy na planie zdjęciowym, rzuty pięter i resztki porzuconego jedzenia na wynos. Osunęłam się na fotel, ponieważ potrzebna mi była chwila, by wziąć się w garść.

Nagle bałagan zaczął dzwonić. Zaczęłam szukać telefonu po omacku pod stertą papierów. W końcu odebrałam i  usłyszałam w słuchawce:

– Randi!!! – zagrzmiał entuzjastycznie brzmiący głos. – Tu Ron!

Był to Ron Conway, legendarny inwestor z Doliny Krzemowej, dostarczający kapitału wysokiego ryzyka. To mój dobry znajomy i zawsze znajduję dla niego czas. No cóż, prawie zawsze. Tym razem zareagowałam bez zapału. Było zbyt wcześnie, a ja byłam za bardzo zmęczona na takie gorące powitanie.

– Witaj, Ron – powiedziałam, starając się zabrzmieć entuzjastycznie i mając nadzieję, że mój głos nie ujawni mojego zmęczenia. – Co mogę dla ciebie zrobić?

Ron zamilkł na chwilę. Po czym przemówił tak poważny i skoncentrowany jak zawsze.

– Posłuchaj, Randi, potrzebuję, żebyś załatwiła wejściówkę na spotkanie z prezydentem dla MC Hammera.

Przez chwilę mój mózg starał się przetworzyć czyste nieprawdopodobieństwo i absurdalność tego, co właśnie usłyszałam. I wtedy zaczęłam się uśmiechać. Nagle poczułam, że odzyskuję siły.

Prezydencka kawalkada samochodów była w drodze do  siedziby Facebooka. Był to dzień, na który czekałam. Wtedy – najważniejszy moment w mojej karierze zawodowej.

Otrzymaliśmy telefon z Białego Domu dokładnie dwa tygodnie wcześniej.

W Facebooku często kontaktowali się ze mną ludzie proszący o zorganizowanie z nimi imprez, wysyłali nam scenariusze filmowe do przejrzenia, zachęcając kierownictwo do  skorzystania z różnych propozycji. W większości wypadków tego typu oferty nie były dla nas odpowiednie, więc byłam przyzwyczajona do grzecznego odmawiania różnym ludziom – i to  kilkadziesiąt razy dziennie.

Wtedy niespodziewanie zadzwonił ktoś z biura public relations Białego Domu. Widzieli kilka moich transmisji na żywo w Facebook Live i zastanawiali się, czy Facebook byłby zainteresowany zorganizowaniem debaty z prezydentem Obamą za dwa tygodnie.

Nie każdego dnia otrzymuje się telefon z Białego Domu. Dlatego, mimo iż wiedziałam, że będziemy musieli poruszyć niebo i ziemię, aby to się udało, i chociaż mieliśmy tylko pusty magazyn i kilka kamer, zrobiłam jedyną rozsądną rzecz, jaka była możliwa. Z miejsca się zgodziłam.

Prezydent nie tylko chciał przyjechać do siedziby Facebooka, aby porozmawiać z naszymi pracownikami, ale także odpowiedzieć na pytania zadawane przez internautów na  naszej stronie, co miało być częścią wydarzenia – Facebook Live. Ta debata miała być streamowana na żywo, a ludzie mogli w niej uczestniczyć, wchodząc na stronę Facebooka, aby ją oglądać i zadawać pytania. To nie był pusty, PR-owski chwyt. Przyjazd prezydenta stanowił część jego ogólnokrajowego cyklu spotkań, podczas którego chciał zdobyć poparcie dla nowej polityki gospodarczej – strategii mającej na celu zmniejszenie deficytu przy jednoczesnym utrzymaniu wzrostu inwestycji. Dla prezydenta, z politycznego punktu widzenia, był to trudny moment i nie miał pewności, czy uda mu się pokonać republikanów w Kongresie.

Dla Facebooka był to decydujący moment. Prezydent mógł skorzystać z różnych środków przekazu i mediów społecznościowych, by skierować do społeczeństwa swoje przesłanie, ale ze wszystkich stron internetowych, kanałów telewizyjnych, stacji radiowych, które miał do dyspozycji, wybrał Facebook. Uznał, że to najlepszy sposób, by przemówić bezpośrednio do narodu.

Władza, dramatyzm, nowe technologie – wszystko to  wskazywało, że mamy do czynienia z przełomowym wydarzeniem marketingowych w historii Facebooka. Nawet wtedy, gdy zastanawiałam się nad najdrobniejszymi szczegółami tego projektu, mój mózg błyskawicznie analizował możliwości dotyczące tego, co mogliśmy zrobić – i co musieliśmy zrobić – aby przyjąć u nas prezydenta – i to za dwa tygodnie.

Pracowaliśmy trzynaście dni bez przerwy. To było szalone, porywające i przerażająco zawrotne tempo pracy. Każdy dzień zlewał się z kolejnym, a mój zespół i ja żyliśmy od jednej telekonferencji do drugiej, od spotkania do spotkania, od filiżanki espresso do puszki Red Bulla (lub, jak w przypadku mojej ciężarnej osoby, od filiżanki kawy bezkofeinowej do kubka ziołowej herbaty). Wraz z Białym Domem musieliśmy ustalić szczegóły związane z logistyką i bezpieczeństwem – z tym nie było żartów. Musieliśmy zastanowić się, jak wypromować to  wydarzenie, aby użytkownicy Facebooka dowiedzieli się, kiedy i jak się z nami połączyć. Musieliśmy zdecydować, kto będzie mógł znaleźć się na widowni, jak zbierać pytania i czy w ogóle powinniśmy skupiać rozmowę na konkretnym temacie.

Moderatorem miał być mój brat Mark Zuckerberg, założyciel i dyrektor generalny Facebooka. To wszystko, co mieliśmy, kiedy pierwszego dnia odłożyłam słuchawkę. Nie mieliśmy nawet odpowiedniego miejsca. Znaliśmy tylko jedno pomieszczenie nadające się na tego typu spotkanie. Był to jednak tylko duży, pusty magazyn znajdujący się w naszym kompleksie biurowym. Nie miał ani żadnego wyposażenia, ani możliwości technicznych, by nadawać się na miejsce, w którym można by urządzić debatę prezydencką.

Musieliśmy zmienić ten magazyn na w pełni funkcjonalne studio i audytorium. Trzeba było znaleźć ludzi, którzy mogliby to zrobić. Potrzebna nam była ekipa do obsługi kamer. W  rzeczywistości potrzebne nam były kamery, oświetlenie i sprzęt nagłośnieniowy. Potrzebowaliśmy także szybkiego łącza internetowego, na tyle stabilnego, by można było nadać prezydenckie przesłanie na cały świat.

Był czternasty dzień przygotowań. Pracowałam osiemdziesiąt godzin niemal non stop. Robiłam sobie tylko czasem przerwy na krótką drzemkę lub żeby coś przegryźć. Krzesła były rozstawione, ochrona sprawdziła pomieszczenia po raz ostatni, kamery zostały sprawdzone dwa razy. W dzień debaty poszłam wreszcie do domu, aby doprowadzić się do porządku na  przyjazd prezydenta. Ale to nie była impreza z tych „pod krawatem”. To była Dolina Krzemowa – świetnie wyglądałam w dżinsach i w szytym na zamówienie T-shircie BeDazzled, na którym było logo Facebooka ułożone ze strasów. Był to mój firmowy, facebookowy wygląd, kiedy występowałam przed kamerami.

Potem musieliśmy od razu wziąć się do pracy. Mój kolega Andrew Noyes, który odegrał zasadniczą rolę w  przygotowaniach, spotkał się ze mną w moim domu, tylko kilka przecznic od siedziby Facebooka, aby po raz ostatni przejrzeć plan na ten dzień i udać się na debatę. Cieszyłam się z jego towarzystwa. Mimo że nie spałam od kilku dni, byłam ożywiona, pełna energii i chęci do działania, wiedząc przecież, o jak wysoką stawkę toczy się gra.

W drodze do biura widzieliśmy liczne wozy transmisyjne z antenami wycelowanymi w niebo, gotowe wysłać sygnał na cały świat. Na dachach ciemne kontury karabinów snajperskich były ledwo widoczne. Wszędzie znajdowały się barykady ochronne, samochody patrolowe i wielu mężczyzn najwyraźniej biorących udział w kastingu do reklamy okularów marki RayBan. W górze krążył policyjny helikopter, słychać było głośny warkot śmigieł.

Tak więc zatrzymałam się przy swoim biurku, zarówno wyczerpana, jak i gotowa do działania, odpowiadając na kilka ostatnich pytań i oglądając przez okno ten kontrolowany chaos, kiedy zadzwonił Ron.

– Posłuchaj, Randi, potrzebuję żebyś załatwiła wejściówkę na spotkanie z prezydentem dla MC Hammera.

Uśmiechnęłam się, słysząc tę prośbę.

– Zaczekaj chwilę, Ron.

Wzięłam krótkofalówkę przyczepioną przy pasie i  połączyłam się z moimi koleżankami ze strefy, gdzie sprawdzano bilety i dowody tożsamości.

– Malorie, Maureen, zgłoście się. Czy możemy załatwić miejsce dla MC Hammera?

Zapadła cisza, a potem usłyszałam:
– Przyjęłyśmy. Mamy miejsce dla MC Hammera.
Wróciłam do telefonu.

– Nie ma sprawy, Ron! Wszystko załatwione.

A potem poszłam zająć się tysiącem innych kryzysowych sytuacji z ostatniej chwili.

Teraz trzeba było wziąć się ostro do roboty.

Kilka godzin później siedziałam na widowni. Uczestnicy byli wyciszeni, pełni wyczekiwania. Czekaliśmy na wejście prezydenta. Kątem oka dostrzegłam MC Hammera pstrykającego zdjęcia swoją komórką.

Byłam strasznie zdenerwowana. To był moment, do którego przygotowywaliśmy się wiele godzin. Oczekiwania były ogromne. Jeśli wszystko poszłoby dobrze, zwycięstwo byłoby słodkie. Jeśli poszłoby źle… – nawet nie chciałam o tym myśleć. Zbyt dużo było do stracenia.

Usłyszałam szept:

– Kiedy spodziewasz się rozwiązania?

Za mną siedziała rozpromieniona Nancy Pelosi.

– Eee, w przyszłym miesiącu.

Nancy zaczęła z entuzjazmem opowiadać o swoich wnukach. Lubię Nancy i  przeprowadziłam z  nią streamowany na żywo wywiad, który był rozgrzewką przed rozmową z  prezydentem. Ale byłam rozkojarzona i mówienie pozostawiłam jej. Chciałam, żeby debata się już zaczęła. Czekanie mnie wykańczało.

I wtedy przybył prezydent. Wszyscy wstali i zaczęli klaskać. Nie umknęło niczyjej uwadze, że pojawienie się urzędującego prezydenta USA, aby przemówić do tłumu nudnych specjalistów z Doliny Krzemowej, było czymś dotąd niespotykanym.

Mark powitał prezydenta i obaj usiedli na wysokich stołkach naprzeciw siebie. Nastała cisza.

Prezydent przemówił:

– Przede wszystkim dziękuję Facebookowi za  przygotowanie tego spotkania. Nazywam się Barack Obama i jestem facetem, który sprawił, że Mark założył marynarkę i krawat.

W sali zawrzało, a ja robiłam wszystko, co w mojej mocy, żeby się nie załamać. Wbrew wszystkiemu udało nam się i  powinniśmy być z siebie dumni. Dotarcie do tego momentu było niezwykłą podróżą.

Facebook narodził się w akademiku. Rozwijał się szybko w niezwykłych okolicznościach, prowadzony przez grupę studentów-wizjonerów, a następnie z pomocą powiększającej się ekipy zaprawionych w boju profesjonalistów, których przyciągnęło do niego marzenie i idea, że poprzez łączenie ludzi, mogliśmy udzielić głosu milionom, zmienić relacje między pojedynczymi osobami i instytucjami, i pomóc wszystkim zbliżyć się do tych, którzy są dla nich najważniejsi. Każdego ranka po przebudzeniu próbowaliśmy uczynić świat bardziej społecznym – tym żyliśmy i był to nasz główny cel.

A teraz, aż trudno w to uwierzyć, prezydent USA przybył do siedziby Facebooka, aby przedstawić argumenty za swoim programem ekonomicznym. Dla mnie był to wyjątkowy moment w karierze, mający również ogromne osobiste znaczenie. Ale chodziło także o coś więcej.

Mark był spokojny i opanowany. Prezydent był energiczny i  charyzmatyczny. Nie było do końca pewności, czy będzie w stanie przekonać do siebie obecnych na sali. Był to najgorszy moment w  pierwszej kadencji prezydenta Obamy i wielu z jego zwolenników popadło w przygnębienie. W czasie debaty wszystkie obawy zniknęły.

Prezydent jednak nie tylko podbił widownię. Miał on większy cel i szersze grono odbiorców. Przyszedł do nas, by  przemówić do „wszystkich na Facebooku”. Nawet kiedy żartował z Markiem i koncentrował się na różnych osobach zadających pytania, ciągle spoglądał na kamery rozstawione w  pomieszczeniu. W tym miejscu miała rozstrzygnąć się kwestia strategii gospodarczej USA. W salonach, biurach, akademikach i  kawiarniach w całym kraju ludzie oglądali to spotkanie w Internecie. A on walił prosto z mostu, przemawiając do nich.

– Wiem, że ci, którzy brali udział w kampanii, lub ci, którzy byli pełni zapału w 2008 roku, są dziś sfrustrowani… Ale pamiętajcie, że już wcześniej przeżywaliśmy trudniejsze chwile. Zawsze wychodziliśmy z nich zwycięsko. Zawsze dopinaliśmy swego. Jeśli połączymy siły, możemy rozwiązać wszystkie te problemy. Ale ja nie mogę zrobić tego sam.

Ludzie przyjęli słowa prezydenta wiwatami. I ja też.

Ja jednakże nie tylko wiwatowałam na cześć prezydenta, bez względu na to, jak bardzo się z nim zgadzałam. Wiwatowałam na cześć kamer – moich kamer – dzięki którym ludzie na całym świecie mogli oglądać to wydarzenie. Wiwatowałam na cześć moich niezwykłych kolegów, którzy razem ze mną pracowali, aby zamienić zakurzony magazyn w miejsce spotkania godne prezydenta. Wiwatowałam na cześć wyjątkowej zuchwałości tego, co zrobiliśmy – zgodziliśmy się zorganizować spotkanie, wiedząc, że nie będzie łatwo. Podjęliśmy wyzwanie i dzięki ciężkiej pracy i improwizacji wszystko stało się możliwe.

Później, gdy wszyscy już dawno sobie poszli, dowiedziałam się, że było to największe jak dotąd wydarzenie streamowane na żywo na Facebooku. Wyniki oglądalności przerosły wszelkie oczekiwania.

Zmęczenie, które czułam jeszcze tego ranka, całkowicie zniknęło. Byłam pobudzona, upojona sukcesem. Dzięki nowym technologiom wszyscy z nas w Facebooku dokonali czegoś wspaniałego. Oczywiście zawsze uważałam, że inżynierowie i projektanci produktów w naszej firmie zmieniają świat. Ale to wydarzenie to było coś namacalnego, natychmiastowego. Wykorzystaliśmy ogromny zasięg Facebooka, by Amerykanie mogli doświadczyć tej bezpośredniości demokracji i wziąć udział w ważnym wydarzeniu, a także by ułatwić milionom ludzi polityczną dyskusję.

Tego dnia rozmowy w siedzibie Facebooka nie dotyczyły już odizolowanych zmagań Doliny Krzemowej, najnowszych żartów branżowych krążących wśród inżynierów czy nawet tworzonych produktów, które miały być kolejnymi kamieniami milowymi w rozwoju firmy – bez względu na to, jakkolwiek ważne by one były. Ludzie rozmawiali o czymś, co wydało im się dużo ważniejsze. Wewnątrz i na zewnątrz Facebooka stworzyliśmy coś, co poruszyło ludzi.

Pracowałam prawie dziewięćdziesiąt godzin bez przerwy. Trwał demontaż sprzętu i dekoracji, a mój zespół już wyszedł. Nadszedł czas, żeby pójść do domu.

Szłam powoli ulicami Palo Alto. Nie wzięłam samochodu. Jazda samochodem była wykluczona, ponieważ ktoś zamknął wszystkie ulice…

Powoli to do mnie docierało – o, chwileczkę… Ja to zrobiłam!

Byłam rozkojarzona i kiedy tak szłam, czułam jakiś niepokój. Dzisiejszy dzień był gorączkowy, takie zdumiewające efekty po dwóch tygodniach nieprzerwanej pracy. Ale mimo ogromu szczęścia wiedziałam, że wraz z nagrodą pojawiło się wyzwanie. Kiedy dotarłam do domu, mój mózg pracował na najwyższych obrotach. Poszłam ścieżką i wspięłam się po stopniach prowadzących do frontowych drzwi.

– Brent? – zawołałam, otwierając drzwi.

Coś zaszeleściło w kuchni. Zza rogu wyjrzał znajomy kudłaty pysk.

– Bestia! – krzyknęłam.

To był pies Marka. Pojawiła się kolejna znajoma twarz. Tym razem był to mój brat. Po krawacie i marynarce, tak nietypowych dla niego, nie było już śladu. Znów miał na sobie charakterystyczny T-shirt i dżinsy.

– Hej – powiedział Mark. – Wyprowadzałem psa i  pomyślałem, że wpadnę.

Mark mieszkał kilka przecznic od nas i wieczorami często spacerował z psem po okolicy. Rzuciłam torbę na podłogę. Nagle poczułam kopnięcie mojego dziecka.

– Świetna robota. – Mark mówił dalej. – Naprawdę, wielki szacunek. Było fantastycznie i wszyscy o tym mówią. Nie mogę uwierzyć, że zorganizowałaś wszystko w dwa tygodnie.

I wtedy to się stało.

– Mark… – zaczęłam powoli. – To był dla mnie wspaniały dzień. Najlepszy, odkąd pracuję w Facebooku…

Przerwałam na chwilę, zastanawiając się, co następnie powiedzieć… A potem wszystko z siebie wyrzuciłam.

Powiedziałam mu, że właśnie to uwielbiam robić. Że tak właśnie widzę przyszłość nadawania programów na żywo – docieranie do milionów ludzi i przekazywanie im wyjątkowej treści, opracowanej i przygotowanej dla młodego, następnego pokolenia. Że wszystkie te przepracowane dni i noce, prowadzące do tej chwili, pokazały mi, co jest moją prawdziwą pasją i że jest to coś, co wykracza poza moją rolę w Facebooku czy nawet sam Facebook. Odkryłam coś, co uczyniło mnie naprawdę szczęśliwą, i wiedziałam, że zawsze chciałam robić coś takiego. Musiałam podążać za swoją pasją.

Słowa płynęły z moich ust zbyt szybko i bez przygotowania.

– Chcę odejść…

Te słowa zawisły w powietrzu. Nagle przerwałam zażenowana i przerażona tym, co zrobiłam. Nigdy nie powiedziałam na głos czegoś takiego. Nawet nie wiedziałam, że naprawdę tak czułam, zanim nie wypowiedziałam tych słów. Stałam w  przedpokoju mojego domu, częściowo chcąc cofnąć te słowa.

Mark wpatrywał się we mnie. Bestia wpatrywał się we mnie. Powstrzymałam chichot. Bestia jest zbyt kudłaty i rozkoszny, żeby brać udział w jakiejkolwiek poważnej rozmowie.

Jeśli Mark był speszony, nie trwało to dłużej niż chwilę.

– Czy jesteś pewna, że właśnie tego chcesz?

Zapytał spokojnie, tak jakby się tego spodziewał.

Zawahałam się na sekundę. Pomyślałam o wszystkich tych ludziach, wszystkich chwilach w tych ostatnich pięciu i pół roku w Facebooku, które były jak szalona jazda kolejką górską. Przez moment przebiegałam błyskawicznie myślami przez sto różnych wspomnień i emocji.

Nie bez powodu wypowiedziałam te słowa, choć nigdy nie myślałam, że je wypowiem – i nie bez powodu byłam taka niespokojna. Pomysły i uczucia buzowały we mnie od dawna.

Wiedziałam, że będę tęsknić za Facebookiem, ale nie bałam się odejść. Nie pierwszy raz podjęłam ryzyko, by podążyć inną drogą.

Początek przygody

Urodziłam się w 1982 roku w Dobbs Ferry w stanie Nowy Jork. Dorastałam w zupełnie normalnej, zwykłej (w pewnym sensie) rodzinie z wyższej klasy średniej, byłam najstarsza z czwórki rodzeństwa – potem na świat przyszli Mark, Donna i  najmłodsza Arielle. Nasi rodzice byli lekarzami. Mama – Karen – psychiatrą, która urodziła mnie i Marka, gdy była jeszcze na  studiach i jakoś zdołała przetrwać szalone nocne godziny stażu, wychowując dwójkę rozkrzyczanych dzieci, a tata – Edward – dentystą, którego gabinet mieścił się na parterze naszego domu. (Niezły dojazd do pracy, prawda?)

Nasze spokojne miasteczko leżało na przedmieściach, około czterdziestu minut drogi na północ od Manhattanu, i zabudowane było dwupoziomowymi domami z lat siedemdziesiątych XX wieku, rozrzuconymi wzdłuż cichych, ukrytych pod drzewami ulic, po których jeździły minivany przewożące dzieci ubrane w stroje do gry w piłkę nożną. Nie ma bardziej typowego przedmieścia niż Dobbs Ferry w stanie Nowy Jork.

Przez większość mojego dzieciństwa i wczesnej młodości aż do czasu studiów wiodłam cudownie zwykłe życie. Zimą jeździliśmy na nartach. Latem moi rodzice wysyłali całą czwórkę na kolonie. Błagałam rodziców, żeby zabrali nas do parku rozrywki Splinter Park, zbudowanego w całości z drewna, mimo że każda wizyta systematycznie kończyła się godzinami bolesnego usuwania drzazg za pomocą pęsety. Przyniosłam do domu ospę wietrzną i łaskawie podzieliłam się nią z całą rodziną – nawet z najmłodszą siostrą, która w tamtym czasie miała dopiero sześć miesięcy. Uczęszczałam do pobliskich szkół publicznych w Ardsley w stanie Nowy Jork, posłusznie śpiewając każdego dnia hymn Concord Road, aż do chwili, gdy przeniosłam się do szkoły Horace’a Manna.

Myślę, że można powiedzieć, że zawsze byłam trochę przebojowa. Brałam lekcje gry na pianinie i jakoś tak udało mi się wynegocjować z moją nauczycielką, że spędzałam większość lekcji śpiewając, gdy to ona grała, a nie ja. Trenowałam biegi przełajowe, a moi rodzice jeździli samochodem wzdłuż ulicy, po której biegłam, po to, żebym wiedziała, w jakim tempie muszę biec, aby dostać się do reprezentacji szkoły. Grałam i śpiewałam w  szkolnych spektaklach, w przedstawieniach w domu kultury i na  koloniach – tak naprawdę we wszystkich sztukach, w których mogłam wystąpić. W szkole średniej poszerzyłam swoje zainteresowania. Moją wielką pasją stało się uczenie się i śpiewanie pieśni operowych, a także dołączyłam do reprezentacji szkoły w szermierce, której ostatecznie zostałam kapitanem. W szkole uczyłam się bardzo pilnie, dostawałam dobre stopnie i w 1999 roku, mimo że nie miałam żadnych specjalnych znajomości czy atutów, zostałam pierwszym członkiem rodziny studiującym na Harvardzie – jednym z ośmiu uniwersytetów Ivy League. Do dzisiaj jako jedyna z mojej rodziny ukończyłam studia na tej uczelni.

Ludzie zawsze mnie pytają o to, jak to było dorastać z  Markiem, czy już wtedy wiedziałam, że założy wielką firmę. Zawsze odpowiadam to samo – nie. Byliśmy w pełni normalną, szczęśliwą rodziną. Poza tym nie należy jeszcze wykluczać reszty rodzeństwa. Mam przeczucie, że wszyscy będziemy kiedyś pracować u mojej najmłodszej siostry.

Do kwietnia 2003 roku większość czasu na Harvardzie spędziłam, studiując psychologię i śpiewając z ukochanym zespołem a capella Harvard Opportunes – a teraz moje studenckie życie dobiegało końca.

Moi przyjaciele i znajomi pokazali, jak należało to zrobić. W tych ostatnich szalonych tygodniach po wiosennej przerwie podczas każdego lunchu, każdej imprezy, i nawet biegu przez Harvard Square, można było spotkać szczęśliwych i  rozentuzjazmowanych ludzi – ludzi mających plany, wiele planów. A te wszystkie wzniosłe ambicje i imponujące następne kroki można by podsumować, wymieniając nazwy firm – McKinsey, Goldman Sachs, J.P. Morgan, Deloitte. Zdawało się, że każdy obierał kurs na Wall Street lub K Street, żeby pracować w bankowości lub konsultingu. Rozmowy z przyjaciółmi stały się niczym więcej niż streszczeniem przyszłych życiorysów.

W pewnym momencie uwaga skupiła się na mnie.

– Dokąd zmierzasz, Randi?

Uśmiechałam się i robiłam minę skruszonej. Odpowiadałam, że jeszcze nie podjęłam decyzji i że myślę o czymś w  branży kreatywnej.

Te słowa często wywoływały konsternację. W tamtym czasie większość rekrutacji w kampusie była przeprowadzana przez firmy konsultingowe i firmy zajmujące się bankowością inwestycyjną, więc być może moim znajomym nie przyszło do  głowy, że istniały inne rodzaje pracy i że mogą one nawet dawać satysfakcję. (Szokujące!)

W każdym razie mnie to nie zniechęcało. Nie interesowała mnie analiza ilościowa ani statystyka, a wpatrywanie się w  arkusz kalkulacyjny przez cały dzień wydawało mi się czymś ogromnie nudnym.

Kilka tygodni przed ukończeniem studiów zaczęłam szukać wolnej posady w agencjach reklamowych i firmach marketingowych w Nowym Jorku. Pewnego dnia tata powiedział mi podekscytowanym głosem, że jeden z jego pacjentów pracuje w agencji reklamowej J. Walter Thompson i zarekomenduje mnie do rozmowy kwalifikacyjnej. To było naprawdę urocze – rodzice, obydwoje lekarze, wyraźnie chcieli mi pomóc podążać ścieżką mojej upragnionej kariery, ale nie mieli żadnych znajomości w marketingu czy reklamie. Pomimo to cieszyli się, że mogą zrobić chociaż tyle.

Kilka tygodni później weszłam do biura agencji J. Walter Thompson i przywitałam się zdecydowanym uściskiem dłoni z osobą, która miała ze mną przeprowadzić rozmowę kwalifikacyjną, i nawiązałam odpowiednio długi, stanowczy, lecz przyjazny kontakt wzrokowy.

Mój rozmówca uśmiechnął się do mnie promiennie i  stwierdził, że mam świetne rekomendacje. Ja również się do niego uśmiechnęłam. I już zaczynałam być pewna sukcesu, kiedy przeczytałam notatkę na karteczce samoprzylepnej dołączonej do mojego CV leżącego na biurku: „Córka dentysty. Rozmowa grzecznościowa. Dzięki!”.

Nie dostałam tej pracy.

Kilkanaście CV bez odpowiedzi później udało mi się załapać na rozmowę kwalifikacyjną do pracy w zespole zajmującym się danymi i statystyką w agencji reklamowej Ogilvy & Mather na Manhattanie. Tak, wiem, co wcześniej mówiłam o statystyce. Jednak naprawdę uwielbiałam aktorstwo i  pomyślałam, że może uda mi się przekonać wszystkich, że jestem nieodkrytym, wyjątkowym talentem w dziedzinie matematyki.

Rzecz jasna całkowicie poległam na rozmowie kwalifikacyjnej.

Po zakończonym spotkaniu zaczęłam szykować się do  wyjścia. Gdy skierowałam się do drzwi, pojawił się w nich przyjaźnie wyglądający mężczyzna. Był to menedżer rekrutujący stażystów.

– No cóż, Randi – powiedział. – Najwyraźniej statystyka nie jest twoją mocną stroną.

Zdecydowałam się przerwać moje godne Oscara przedstawienie i wyszeptałam, że to prawda.

– Ale – kontynuował – wydajesz się osobą kreatywną. Ostatnio zwolniło się miejsce w dziale zajmującym się stroną twórczą oraz zdobywaniem i utrzymywaniem klientów. Pozwól, że wykonam kilka telefonów.

Parę dni później, po kilku kolejnych rozmowach, miałam pracę. Oficjalnie.

Planowałam, że po studiach wezmę parę tygodni wolnego, ale kiedy zadzwonili z Ogilvy & Mather, pytając, czy mogę zacząć od razu, nie protestowałam. W pierwszy poniedziałek po ukończeniu studiów rozpoczęłam pracę.

Na początku mieszkałam w domu i dojeżdżałam do pracy pociągiem. Zaskakująco przyjemnie było być znowu z  rodzicami i moją młodszą siostrą, która chodziła jeszcze do szkoły średniej. Jednak długa jazda w tę i z powrotem szybko zaczęła mnie męczyć. Poza tym chciałam zacząć nowe życie w mieście. Po kilku miesiącach intensywnego oszczędzania zdecydowałam, że najwyższy czas przenieść się na Manhattan. Byłam gotowa na nową i wspaniałą przygodę.

W firmie Ogilvy & Mather dołączyłam do niedawno stworzonego zespołu pod nazwą „interaktywne i cyfrowe media”. Oczywiście wyobrażałam sobie siebie w dużo bardziej ekscytującym otoczeniu – plan telewizyjny i sesje zdjęciowe dla czasopism. Z perspektywy czasu okazało się, że było to szczęśliwe zrządzenie losu. Wraz ze wzrostem potęgi Internetu rosła liczba moich obowiązków i liczba osób w zespole – podczas gdy moi przyjaciele zatrudnieni na bardziej prestiżowych stanowiskach nadal biegali po kawę. Jednak w tamtym czasie nie zdawałam sobie sprawy, jakie miałam szczęście.

Było także jasne, że nie była to praca, o jakiej marzyłam. Dni były długie i spędzałam je głównie, kserując, wkładając dokumenty do segregatorów, dziurkując, usuwając zszywki i  sprawdzając pisownię w roboczych wersjach notatek służbowych sporządzanych w żargonie prawniczym.

Co gorsza, miałam złośliwą szefową. Systematycznie mówiła o mnie jako o „swoim projekcie” i robiła zaskakująco okrutne rzeczy. Pewnego razu poprosiła mnie, abym poprowadziła dużą prezentację przed dyrektorem działu – miała się odbyć następnego dnia o 14:30. Byłam bardzo podekscytowana. To była moja szansa, żeby zabłysnąć. Tego wieczoru zostałam w pracy do  późna, ćwicząc swoją prezentację. Następnego dnia szefowa pojawiła się przy moim biurku dziesięć minut przed spotkaniem.

– Randi, gdzie byłaś? Spotkanie zaczęło się dwadzieścia minut temu!

Przeniosła spotkanie i powiedziała o tym wszystkim oprócz mnie, co dało jej okazję, aby w obecności dyrektora departamentu udzielić mi nagany za spóźnienie i brak odpowiedzialności, a przy tym wzmocnić swój wizerunek osoby twardej jak skała. To było najbardziej upokarzające doświadczenie w moim życiu. (Wskazówka – jeśli schowacie się w jednej z kabin w  toalecie, możecie zagłuszyć cichy płacz, spuszczając wodę, wtedy nikt nie będzie miał pojęcia, co robicie).

Jednak naprawdę muszę podziękować jej za „nagich kowbojów”. „Nadzy kowboje” to była zżyta grupa nowo przyjętych pracowników, do której należałam. Przyjęliśmy nazwę „kowboje” jako hołd dla osobliwego długowłosego gitarzysty, który każdego dnia przechadzał się po Times Square, mając na sobie tylko białe slipy i kowbojki. Zarabiał na życie, pozując do zdjęć z turystami, i zgarniał mnóstwo pieniędzy. Najwyraźniej był tajnym, genialnym specjalistą od marketingu i był inspiracją dla wszystkich podejrzanych Elmów i koszmarnych SpongeBobów nawiedzających obecnie Times Square. Chcieliśmy go w ten sposób uhonorować.

Celem „nagich kowbojów” było przygotowywanie prawdziwych kampanii marketingowych dla organizacji non profit, co wykraczało poza nasze codzienne obowiązki. Była to część prestiżowego programu rozwoju zawodowego dla nowych pracowników firmy, do którego moja szefowa mnie zarekomendowała. Była to sytuacja korzystna dla każdej ze stron. Organizacja non profit otrzymywała darmową kampanię reklamową, my zdobywaliśmy cenne doświadczenie, pracując jednocześnie do późna każdego dnia przez trzy miesiące, ponieważ musieliśmy poświęcać na te kampanie swój wolny czas. To było bardzo wyczerpujące. Codziennie po skończonej pracy zaczynaliśmy kolejną sesję, trwającą do godziny dziesiątej lub jedenastej w nocy. Kiedy przydzielono nam przygotowanie kampanii reklamowej dla paraolimpiady, kończyliśmy pracę jeszcze później, zazwyczaj po pierwszej w nocy. Jednak praca ta była fascynująca i cieszyłam się z bycia częścią zespołu. Wszystkie te długie noce i sesje intensywnej pracy spędzone razem sprawiły, że staliśmy się najlepszymi przyjaciółmi.

Miałam także innych znajomych. Poczułam się w  mieście jak ryba w wodzie. Zaryzykowałam i na stronie Craigslist znalazłam pokój w przerobionym czteropokojowym mieszkaniu w zachodniej części Manhattanu zwanej Hell’s Kitchen, co oznaczało, że zajmowałam część salonu odgrodzoną prześcieradłem. Krótko mówiąc, mieszkanie było podejrzane. Jednak uwielbiałam moich współlokatorów i stali się oni częścią mojej paczki. Teraz miałam wystarczająco dużo ludzi, z  którymi mogłam się dobrze bawić. O rany, ależ to była zabawa.

W tamtym czasie na dziedzińcu firmy Ogilvy & Mather wypiłam kilka margarit ze wspaniałym facetem (i kolegą z  Harvardu) podczas cudownej pierwszej randki. Nie wiedziałam jeszcze wtedy o tym, ale był to mężczyzna, którego miałam poślubić – Brent Tworetzky.

Był rok 2003 i miałam dwadzieścia dwa lata. Miasto tętniło życiem. Żyłam od wypłaty do wypłaty i nie miałam żadnych oszczędności. Jednak byłam młoda, otoczona przyjaciółmi i sama radziłam sobie w Nowym Jorku. Byłam szczęśliwa.

W tym czasie docierały do mnie informacje, że Mark zaczął pracę nad nowym projektem – Facebookiem, czy jak go wtedy nazywano – The Facebookiem. Stał się on bardzo popularny na  Harvardzie i przyjął się na kilku innych amerykańskich uniwersytetach.

Od czasu do czasu pytałam kolegów, czy słyszeli o The Facebooku. Wszyscy w moim wieku wiedzieli o jego istnieniu, ale wydawało się, że ludzie powyżej dwudziestu czterech lat nie mieli o nim pojęcia.

Niemniej jednak Mark wyraźnie był na fali. Poleciał do  Kalifornii, aby zdobyć fundusze na rozwój swojej firmy. Zapytał mnie, czy chcę z nim pracować.

Pomimo moich wątpliwości co do korporacyjnego trybu życia, grzecznie odmówiłam. Jeszcze nie potrafiłam zrezygnować z Nowego Jorku. Jednak z upływem czasu zaczęłam coraz częściej myśleć o tym, co chcę robić w przyszłości.

Takie było to moje nowojorskie życie. Zakładałam, że to, z czym się zmagałam na co dzień – te wszystkie radości, ambicje, zmartwienia i dylematy – przydarzało się wyłącznie mnie. Oczywiście się myliłam. Każdy, kto ośmielił się zacząć żyć na własną rękę i pracować w dużym mieście, doświadczał tego samego. Chociaż dorastałam tak blisko Nowego Jorku, byłam jego nowym mieszkańcem, tak jak dziesiątki tysięcy kolejnych absolwentów, stażystów walczących o uznanie, artystów-hipsterów przybywających do miasta każdego roku. Moje życie niczym się nie wyróżniało, nie było bardziej wyjątkowe. Ale to jest właśnie cecha charakterystyczna Nowego Jorku. Każdy nowo przybyły chce zostać kimś wyjątkowym – ze mną było podobnie.

Nie miałam zbyt wiele pieniędzy ani znajomości. Nie miałam wymarzonej pracy, wymarzonego mieszkania czy wymarzonej zaplanowanej ścieżki kariery, ale nadal miałam marzenia – mimo że nie były zbyt konkretne i do końca sprecyzowane.

Wiedziałam, że chcę robić coś ważnego. Chciałam robić coś, co miałoby duży wpływ na życie innych ludzi. Chciałam robić coś, co pozwoliłoby mi w pełni wykorzystać mój potencjał. Pomimo otrzeźwiającego i nudnego doświadczenia w firmie Ogilvy byłam nadal przekonana, że chcę robić coś kreatywnego i związanego ze sztuką i rozrywką.

Kilka miesięcy później odeszłam z firmy. Byłam gotowa na  kolejny krok, ale nie dołączyłam jeszcze do Facebooka.

Zamiast tego przyjęłam posadę w „Forbesie”. Zaproponowano mi stanowisko realizatora naprawdę poważnego programu telewizyjnego – Forbes on Fox – podczas którego w każdą sobotę, o piątej rano, przez sześćdziesiąt minut, czterech starszych facetów krzyczało na siebie, prowadząc dyskusję na temat gospodarki. Siedząc w pokoju nagrań, martwiłam się, że któryś z nich będzie miał zawał serca, i robiłam wszystko, co w mojej mocy, aby ignorować ich krzyki. Mimo to byłam szczęśliwa, ponieważ miałam możliwość pracy ze Steve’em Forbesem i  myślałam, że będzie to interesujące doświadczenie.

W tamtym czasie wydawało się to przypadkowe, ale nie miałam pojęcia, że w przyszłości ta krótka przygoda z  produkcją telewizyjną i filmową otworzy przede mną tak wiele drzwi oraz ukształtuje i określi tak dużą część mojego zawodowego życia.

Po moim pierwszym programie Steve Forbes zaprosił mnie na śniadanie. Gdy wyszliśmy ze studia znajdującego się w  dzielnicy Midtown w centrum Manhattanu, próbowałam powściągnąć swoje emocje. Zastanawiałam się, gdzie übermilioner Steve Forbes jada śniadania. Jak się okazało, nie musiałam się emocjonować zbyt długo. Zabrał mnie do najbliższej restauracji – Wendy’s na stacji metra przy Czterdziestej siódmej ulicy, która, jak się wkrótce dowiedziałam, była miejscem, gdzie zawsze chodził po realizacji programu.

– Zamów, co tylko chcesz! – uśmiechnął się promiennie. – Nawet dużą porcję.

Pamiętam, że podczas godzinnej dyskusji na temat drużyny New York Yankees myślałam, jak fajnie, że taki znakomity, odnoszący sukcesy biznesmen jest tak bezpretensjonalny.

Minęło kilka miesięcy. Mój brat ponownie skontaktował się ze mną, chcąc, abym dołączyła do niego w Facebooku, którego siedziba znajdowała się teraz w Menlo Park. Pomyślałam, że to interesujące. To nie był już The Facebook – robił postępy.

– Dlaczego nie przyjedziesz i nie zobaczysz, nad czym pracujemy? – zapytał.

Zawahałam się.

– Może tak zrobię – powiedziałam. – Zobaczę, czy uda mi się kupić tani bilet.

Mark był stanowczy.

– Kupię ci bilet. Tylko przyjedź.

I tak też zrobiłam.

Pierwsze dni w Kalifornii

Kilka dni po telefonie Marka poleciałam na weekend do San Francisco. Jak obiecał, zadbał o mój bilet, rezerwując mi lot liniami JetBlue. Samolot lądował późno wieczorem. W hali przylotów na lotnisku SFO w San Francisco czekał na mnie kierowca, trzymający tabliczkę z moim nazwiskiem. A potem błyskawicznie zawiózł mnie czarnym sedanem do Menlo Park. Było to dla mnie coś nowego i byłam pod wrażeniem. Nigdy wcześniej nie jechałam samochodem z szoferem.

I oto pół godziny później znalazłam się na ciemnej, odludnej ulicy tysiące kilometrów od domu, stojąc przed ładnym skromnym budynkiem na przedmieściach. Naprawdę nie wyglądał jak tajna główna siedziba technologicznego imperium.

Podeszłam do drzwi i zapukałam.

Otworzył Mark.

– Hej! Przyjechałaś! Chodź i poznaj chłopaków.

Weszliśmy do pierwszego pokoju. Widać było, że jest to  naprawdę ładny dom, doskonały dla rodziny, i aż prosiło się, żeby wypełnić go gustownym wyposażeniem i dobrej jakości meblami. Jednak wszystkie te myśli zniknęły na widok salonu.

Lampy były wyłączone i  w  pokoju panowała ciemność. Jedyne światło pochodziło z sześciu monitorów komputerowych stojących na zagraconym stole na środku pokoju. A tam, wśród pustych puszek po napojach i talerzy z resztkami jedzenia na wynos, siedziało czterech wymiętych facetów.

– Panowie, to jest Randi – powiedział Mark.

W odpowiedzi usłyszeliśmy mruknięcia, a kilku z nich pomachało do mnie. Teraz wszyscy byli bardzo skupieni na  ekranach swoich komputerów, a na uszach mieli słuchawki. Uprzejmości musiały poczekać do obiadu w Dutch Goose, lokalnym barze.

Pamiętam, że na początku byłam trochę zaskoczona niechlujnością stylu życia Marka i jego zespołu. Dom i bar były doskonałym tego przykładem. Jedzenie w Dutch Goose można by delikatnie opisać jako tylko częściowo jadalne, ale atmosfera była fajna i ożywiona, a piwo lało się strumieniami.

Tamtego wieczoru Mark zaczął wyjaśniać, nad czym obecnie pracują. Pamiętam też, jaki był poważny i z jaką pasją o tym mówił.

– Mamy zamiar wszystkich połączyć – powiedział.

Przez następne kilka godzin mówił więcej o elementach, które tworzą, i ich planach rozwoju w kampusie. Mark zawsze mówił szybko, co  pomogło mu sprawnie zaznajomić mnie ze szczegółami. Pozostali członkowie zespołu głównie słuchali naszej rozmowy, wychylali piwo za piwem i rozmawiali między sobą o tym, co obecnie programowali.

Mark całkowicie mnie zaszokował i natychmiast stało się dla mnie jasne, jak fantastyczna była jego wizja. Przez kolejnych kilka dni patrzyłam na ten niechlujny styl życia z podziwem i szacunkiem. Na początku grupa facetów, mieszkających razem w jednym domu i zajmujących się programowaniem dwadzieścia cztery godziny na dobę, nie kojarzyła mi się z dobrą zabawą. Jednak ci faceci tak niesamowicie mocno wierzyli w to, co robili, i byli tak niezwykle skupieni, niczym wiązka promieni lasera, że jedyne, co mogłam zrobić, to dać się w to wciągnąć. Zdałam sobie sprawę, że tuż przed moimi oczami dosłownie ziszczał się amerykański sen, jeden Red Bull po drugim.

Myślałam o tym, co mówił Mark – że połączą wszystkich ze wszystkimi. Potem rozsiadłam się wygodnie i patrzyłam, jak programują. To było szalone. To było genialne.

Olśnienie, którego wkrótce doświadczyłam, miało miejsce, kiedy zostałam zaproszona do udziału w spotkaniu na temat kluczowych marketingowych materiałów Facebooka. Celem spotkania był ostateczny wybór niektórych elementów projektu wizualnego dla portalu – ogólnego wyglądu i palety barw. To było niesamowite. Byłam obecna na spotkaniu, w czasie którego miała zostać podjęta decyzja, jak będzie wyglądać portal społecznościowy wart pięć milionów dolarów. Trwała debata, a ja uważnie słuchałam.

A wtedy nagle wszyscy spojrzeli na mnie.

– Hej, Randi, zajmujesz się marketingiem. Co o tym myślisz?

Przed oczami przeleciało mi dziesięć lat kariery, którą miałam dopiero przed sobą. Naprawdę, w firmie Ogilvy & Mather minęłoby dziesięć lat, zanim zostałabym zaproszona do sali, w której prowadzono by podobną rozmowę, nie mówiąc już o możliwości podjęcia jakiejkolwiek decyzji.

Odchrząknęłam.

– Oto co myślę – zaczęłam.

Nikt mi nie przerywał ani nie śmiał się z moich opinii. Gdy skończyłam mówić na temat preferowanego przeze mnie odcienia koloru niebieskiego, jak i innych marketingowych pomysłów, debata rozpoczęła się na nowo – już z moim udziałem.

Nawet nie pamiętam, jak się zakończyła. Przede wszystkim pamiętam, że wzrastał we mnie zapał do pracy. W tamtej chwili zdałam sobie sprawę, że praca w Facebooku jest niezwykłą szansą. Wiedziałam, że muszę z niej skorzystać.

Ostatniego wieczoru przed moim powrotem do Nowego Jorku, zamiast siedzieć przy kolacji, pijąc drinka lub próbując robić coś pożytecznego, w czasie gdy koledzy programowali, ja spędzałam ten czas w siedzibie Facebooka mieszczącej się nad chińską restauracją w centrum Palo Alto, negocjując z bratem swoją początkową pensję. Siedzieliśmy przy jego biurku naprzeciw siebie, a on na serwetce robił wyliczenia i określał warunki przyznania mi opcji na zakup akcji Facebooka.

– A co powiesz na to? – przesunął serwetkę w moją stronę.

Akcje były dobrym rozwiązaniem, ale po co decydować się na udziały, skoro można zarabiać „realne” pieniądze? Skreśliłam opcje na zakup akcji i podwyższyłam pensję. Przekazałam mu serwetkę.

Mark popatrzył na nią przez chwilę, a potem stanowczym gestem wszystko skreślił. Gryzmolił przez chwilę i podał mi ją z powrotem. Odrzucił moją propozycję i wrócił do swojej pierwotnej oferty.

– Zaufaj mi – powiedział. – Tak naprawdę nie chcesz tego, co wydaje ci się, że chcesz.

Nie dostrzegałam tego wtedy – miałam dwadzieścia dwa lata i widziałam tylko okazję, żeby zarobić więcej niż moja dwutygodniowa pensja w wysokości dziewięciuset dolarów, którą wtedy otrzymywałam – ale dziś przyznaję mu rację.

Po latach stałam w przedpokoju swojego domu, otwierając serce przed bratem – i chciałam odejść z Facebooka. Jednak tamtego pamiętnego letniego wieczoru, w 2005 roku, w ciszy pustego biura miał się właśnie zacząć nowy rozdział mojego życia.

Ludzie często mnie pytają, czy dziś, wiedząc to, co wiem, zmieniłabym coś, gdybym mogła cofnąć czas. To głupie pytanie. Nie wiem, czy spodziewają się, że przekażę im jakąś świętą mądrość, czy że przyznam się do jakiegoś poważnego błędu, który popełniłam gdzieś po drodze. Zazwyczaj po prostu obracam to w żart i mówię, że poprosiłabym o większy pakiet akcji. To zawsze wywołuje śmiech rozmówcy, ale za każdym razem, gdy to mówię, myślę o tamtym wieczorze, kiedy negocjowałam z Markiem. Wiem, że zadbał o mnie, mimo tego że byłam zbyt młoda i naiwna, aby wtedy to zrozumieć.

Gdy wszystkie ważne punkty umowy zostały szczęśliwie ujęte na serwetce, nadszedł czas, by zacząć wyobrażać sobie swoje nowe życie. Uśmiechałam się przez całą powrotną drogę do Nowego Jorku.

– Wygląda pani na szczęśliwą – powiedziała starsza pani siedząca obok mnie w klasie ekonomicznej.

Uśmiechnęłam się do niej promiennie, z taką intensywnością, że chyba ją wystraszyłam. Byłam tak podekscytowana tym nowym kierunkiem, który obrało moje życie, i  niespodziewanym zwrotem w mojej karierze, iż łudziłam się, że wszyscy w Nowym Jorku będą w siódmym niebie i że balony i  wiwatujące grupy znajomych będą czekały na mnie na lotnisku LaGuardia.

Czekało mnie jednak wyłącznie twarde lądowanie i  zderzenie z rzeczywistością. Moi koledzy z pracy powiedzieli, że popełniam ogromny błąd i chcę zaprzepaścić swoją karierę. Brent, z którym się wtedy spotykałam, porzucił właśnie swoją wymarzoną pracę w San Francisco, aby być ze mną w Nowym Jorku. Nie był do końca zadowolony. Podczas długiej, pełnej łez kolacji w chińskiej restauracji Mr. K’s na Manhattanie dyskutowaliśmy o tym, co to może oznaczać dla naszego związku.

Moja mama była podekscytowana. Każda matka w duchu marzy, aby jej dzieci razem pracowały. Zachęcała mnie do  podjęcia tej niesamowitej pracy i wspierała w dążeniu do  realizacji moich marzeń. Jednocześnie podkreśliła, że dobrze mi się układa z Brentem i radziła, żebym włożyła dużo wysiłku w nasz związek na odległość i żebym nie pozwoliła mu się wymknąć. Brent naprawdę przypadł jej do gustu. Po tym, jak spotkała go po raz pierwszy, zadzwoniła, żeby mi powiedzieć:

– Randi, nie schrzań tego.

Teraz, gdy przygotowywałam się do wyjazdu, aby zacząć nowe życie w Kalifornii i w Facebooku, moja mama zadzwoniła, aby udzielić mi ostatniej przyjacielskiej rady dotyczącej mojej kariery:

– Randi, nie schrzań tego.

Rozdział 2
NIEOSZLIFOWANY DIAMENT

I tak oto przybyłam do Kalifornii, by stać się częścią ekipy Facebooka.

Oficjalnie zaczęłam 1 września 2005 roku, ale upłynęło jeszcze kilka tygodni, zanim zaczęłam pracować w pełnym wymiarze godzin. Po domknięciu wszystkich spraw w Nowym Jorku musiałam jeszcze przenieść resztę swojego życia na Zachodnie Wybrzeże.

Wkrótce na stronie Craigslist znalazłam całkiem wiarygodne ogłoszenie o pokoju do wynajęcia w Menlo Park. W domu mieszkały już trzy studentki. Położenie było doskonałe i to mi  wystarczyło. Wynajęłam ten pokój.

Gdybym zaczynała jakąkolwiek inną pracę, w bardziej konwencjonalnej firmie, przeprowadzka i adaptacja do nowego życia w Kalifornii mogłyby być bardziej przytłaczające. Poza Markiem nie znałam prawie nikogo w okolicy zatoki San Francisco. W  Facebooku nie miałam własnego zespołu i  byłam jedną z niewielu osób niebędących inżynierem. Nasze biura były dość skromne – typowe dla firmy rozpoczynającej swoją działalność – i mieściły się nad niepozorną, ale zaskakująco dobrą chińską restauracją i pizzerią serwującą pizzę na grubym cieście.

Jednak nigdy nie czułam się samotna, znudzona czy skrępowana. Dołączyłam do ekipy w niezwykłym czasie. Wkrótce po tym, jak zaczęłam pracować w Facebooku, świętowaliśmy osiągnięcie liczby pięciu milionów użytkowników. Inwestor Peter Thiel urządził imprezę w Slanted Door, eleganckiej wietnamskiej restauracji w San Francisco. Pamiętam, jak siedziałam przy stole w tej małej szczęśliwej grupie i byłam w siódmym niebie. Pięć milionów użytkowników! Czy może być coś lepszego?

Nawet gdybym chciała się stresować, nie miałam na to  czasu. Od momentu gdy pierwszego dnia przekroczyłam próg firmy, byłam zaganiana. Firma składała się tylko z  kilkudziesięciu pracowników, więc przybycie jednej nowej osoby było znacznym wzrostem wydajności. Każdy potrzebował odrobiny pomocy:

– Tylko mała przysługa… Pięknie proszę…

Nie miałam nic przeciwko babeczkom jako formie przekupstwa… Pomagałam, gdziekolwiek byłam potrzebna. Sprawiała mi przyjemność możliwość eksperymentowania z moją rolą i brania udziału w powstawaniu firmy. Na początku, kiedy firma rozpoczyna swoją działalność, często zdarza się, że ktoś wykonuje wiele zadań i przyjmuje wiele ról. Pod koniec pracy w Facebooku żartowałam, że pracowałam w każdym zespole z  wyjątkiem działu wsparcia informatycznego. Przez kilka miesięcy na moich wizytówkach widniał tytuł „wojownik samuraj” i „ninja”, ponieważ pracowałam w tak wielu zespołach, że byłoby mylące, gdyby wszystkie zostały wymienione w jednym miejscu.

Jako osoba niebędąca inżynierem dostawałam do  wykonania zadania dla nieinżynierów. Na samym początku pełniłam funkcję, która była związana z marketingiem, rozwojem biznesowym i sprzedażą. W tamtym czasie nie zajmowaliśmy się zbytnio „tradycyjnym” marketingiem, więc wspierałam inne zespoły w firmie. Facebook nadal był dostępny tylko w  amerykańskich college’ach i na uniwersytetach, a strona była na tyle popularna, że doskonale promowała samą siebie. W  rzeczywistości cały mój budżet na marketing na cały rok wynosił około stu dolarów. Wykorzystałam go, zamawiając dla studentów T-shirty, kiedy kręciliśmy film na Uniwersytecie Nowojorskim. Prawdopodobnie przepłaciłam.

Większą część pierwszego roku spędziłam, pracując z  zespołem do spraw sprzedaży, pomagając stworzyć większe pakiety marketingowe i kampanie, które mogli sprzedać firmom chcącym reklamować się na Facebooku. Pomogłam stworzyć naszą pierwszą kampanię Powrót do szkoły, budując odpowiednią stronę, na której umieszczaliśmy reklamy. Było to, w  tamtym czasie, nasze największe marketingowe osiągnięcie.

Firma była mała, więc pracowaliśmy non stop. Dni przechodziły w noce i w weekendy. Godziny w biurze przemieniały się w godziny spędzane razem w czyimś domu lub w Old Pro, naszym ulubionym barze w centrum Palo Alto. Koledzy stawali się bliskimi przyjaciółmi i narodziło się też kilka facebookowych par.

Członkowie pierwszego zespołu byli ze sobą bardzo zżyci – to rodzaj więzi, która tworzy się wtedy, gdy ludzie współpracują ze sobą, aby osiągnąć jeden wspólny cel. Wiedziałam, że prawdopodobnie będzie to krótkotrwałe doświadczenie i że pewnego dnia w końcu się rozejdziemy, ale w tamtym czasie było to  niesamowite. Facebook był naszą pracą, naszą społecznością, naszą rozrywką – po prostu naszym życiem. A ja to uwielbiałam.

Byliśmy dumni z naszej misji i dumnie nosiliśmy nasze najlepsze facebookowe ciuchy – czapki, T-shirty, bluzy z kapturem. Do dzisiaj żadna markowa torebka kupiona w chwili zakupoholicznej słabości nie wywołała tak wielu komentarzy wśród obcych mi ludzi, jak moja stara torba na laptopa z logo Facebooka.

W Nowym Jorku zdawało się, że każdy prawie z religijną starannością oddzielał swoje życie zawodowe od życia towarzyskiego. W Kalifornii miało się wrażenie, że firma jest jedną wielką rodziną.

Nie wszystko było jednak usłane różami. Podczas mojego pierwszego roku w firmie stanęły przede mną dwa duże wyzwania. Po pierwsze, musiałam się przyzwyczaić do tego, że podczas gdy specjaliści od marketingu i biznesu rządzili w  Nowym Jorku, w Dolinie Krzemowej znajdowali się na drugim planie. Na Zachodzie inżynierowie są traktowani jak bogowie – gwiazdy rocka. Wszyscy inni są zaledwie pracownikami technicznymi obsługującymi ich koncerty. Jeśli nie zajmowałeś się programowaniem, musiałeś krzyczeć bardzo głośno, by cię usłyszano.

Drugą kwestią było moje pokrewieństwo z Markiem. Urabiałam sobie ręce po łokcie i byłam wielkim fanem Facebooka, ale bez względu na to, jak ciężko pracowałam, wielu myślało o mnie jako o siostrze szefa i zakładało, że byłam w firmie tylko ze względu na nepotyzm. Jeden z kolegów nazywał mnie niemal przez rok „siostrą Zucka”. Zdobyłam wielu nowych, najlepszych przyjaciół, jak tylko zostali zatrudnieni, i straciłam ich, gdy tylko zdali sobie sprawę, że nie mam na Marka żadnego wpływu.

Jeśli chodzi o Marka, wcale nie było mi łatwiej. W  pierwszym tygodniu mojej pracy, podczas spotkania, w którym z nim uczestniczyłam, w obecności wszystkich podarł kartkę papieru, którą mu podałam. Pamiętam, jak kilka tygodni później przeszedł obok mojego biurka, witając się ze wszystkimi oprócz mnie. Kiedy później go o to zapytałam, udzielił mi następującej odpowiedzi:

– Wiesz, nigdy o tym nie myślałem. Sądzę, że w pewnym sensie muszę się szczególnie starać, aby nie być dla ciebie zbyt przyjacielskim, żeby pokazać ludziom, że nie jesteś specjalnie traktowana.

Dzięki, braciszku.

Kilka lat później jedna z moich koleżanek dobrze to  podsumowała.

– Wiesz, Randi – powiedziała. – Jestem pewna, iż to, że jesteś siostrą Marka otwiera przed tobą wiele drzwi, ale nie zazdroszczę ci twojej sytuacji. Kobiety pracujące w sektorze technologicznym muszą być dwa razy lepsze niż ich koledzy, aby objąć to samo stanowisko, jednak ty musisz być trzy razy lepsza. I nawet wtedy ludzie nadal będą kwestionować twój sukces.

Korzyści płynące z  posiadania tego samego nazwiska co Mark dalece przewyższają negatywne strony i zdecydowanie otworzyło ono przede mną wiele drzwi. Jednak nawet otwarte drzwi zaprowadzą cię donikąd, jeśli nie zrobisz nic, kiedy już przez nie przejdziesz.

Od momentu, w którym dołączyłam do Facebooka, wiedziałam, że mam przed sobą długą drogę, i żyłam w cieniu swojego brata. Istniała możliwość, że bez względu na to, co zrobię, nie będę nigdy nikim więcej niż czyjąś siostrą.

Miałam dwadzieścia trzy lata, gdy zaczęłam pracę w Facebooku. Jako absolwentka Harvardu mieszkająca w Nowym Jorku czułam się tak, jakbym pozjadała wszystkie rozumy. Niemniej nadal byłam żółtodziobem i najwyraźniej musiałam się jeszcze nauczyć, jak poruszać się wśród ludzi w nowym miejscu pracy.

Pierwszy raz poczułam smak bycia w centrum zainteresowania, kiedy znany bloger technologiczny Robert Scoble napisał o mnie artykuł zatytułowany Pierwsza siostra Facebooka. Uwielbiałam być w centrum uwagi, kiedy byłam dzieckiem – grając w przedstawieniach, muzykując i śpiewając a capella. Było to dla mnie coś uzależniającego. Świętowałam swój nowo zdobyty status w Dolinie Krzemowej, tworzyłam parodie teledysków, zamieszczałam je na YouTube i zdobyłam przesadzoną sławę osoby lubiącej wypić koktajl (lub trzy), a później chwytającej za mikrofon, aby śpiewać, jeśli tylko organizator imprezy na to pozwoli.

Piosenką, którą zawsze śpiewałam na firmowych przyjęciach w Facebooku, był utwór grupy Evanescence – Bring Me to Life. Śpiewałam ją w duecie z moim bliskim znajomym Chrisem Kellym. Moim największym wkładem w rozwój korporacyjnej kultury Facebooka było zwycięstwo w pierwszej biurowej wersji Amerykańskiego Idola – Facebookowym Idolu, w którym wystąpił nasz zespoł muzyczny Evanescence Essence, ze mną w roli wokalistki. Nasze motto brzmiało: „Evanescence ma dwa hity – a my wykonujemy je oba”.

Jako że byłam młoda i nowa w Dolinie Krzemowej i nigdy przedtem nie miałam do czynienia z tego typu firmą, gdzie twoi współpracownicy są twoimi przyjaciółmi, rodziną i  społecznością, popełniłam błąd, traktując pracowników firmy bardziej jak kolegów z akademika. Łatwo było popełnić ten błąd, wziąwszy pod uwagę, ile godzin spędzaliśmy razem i jak blisko czuliśmy się ze sobą związani, ale zaczęłam wierzyć, że mogę się wyluzować i być naprawdę sobą, taką, jaka jestem poza biurem – stało się to jednak zbyt wcześnie. Mimo wszystko nadal tworzyłam swój profesjonalny wizerunek i nie powinnam była odkrywać wszystkich kart.

Być może, jeśli jesteś facetem, ujdzie ci na sucho bycie osobą lubiącą zabawę i jednocześnie bycie szanowanym profesjonalistą, ale wątpię, by tak było w przypadku młodej kobiety. Jeden z  moich najbardziej szanowanych mentorów wziął mnie na bok i  powiedział:

– Wiesz co, Randi. Ponieważ jesteś kobietą, prasa może przedstawiać cię tylko w jednym świetle – możesz być postrzegana jako mózg marketingowej strategii Facebooka albo jako zabawna siostra Marka Zuckerberga, która lubi sobie pośpiewać na przyjęciach. Co wybierasz?

Prawdę mówiąc, chciałam robić i jedno, i drugie. Chcę żyć w świecie, gdzie można być odnoszącym sukcesy dyrektorem i mieć hobby czy zainteresowania, które czynią z ciebie kogoś więcej niż pracownika korporacji.

Jeśli musiałabym to wszystko zacząć od nowa, przez pierwsze kilka lat nie wychylałabym się zanadto, koncentrowałabym się na pracy i pozwoliłabym ludziom zobaczyć, do czego jestem zdolna w pracy – zanim poznaliby moją „kreatywną stronę”. Teraz wiem, że robiłam prawie wszystko to, czego nie powinna robić młoda dziewczyna pracująca w korporacji.

Pomimo mojego ekstrawaganckiego zachowania miałam w firmie kilku lojalnych obrońców. Dzięki nim odnalazłam się w końcu w kilku rolach, które pozwoliły mi wykorzystać moje zainteresowania, pasję i inwencję twórczą oraz umożliwiły wykorzystanie mojego nieszablonowego sposobu myślenia oraz zamiłowania do bycia w centrum uwagi, aby przynieść jak najwięcej korzyści Facebookowi.

Na początku Mike Murphy, życzliwy szef zespołu sprzedaży, wziął mnie pod swoje skrzydła, a jego misją stało się przydzielanie mi projektów, przy których mogłam zabłysnąć i które mogły pomóc zmienić mi mój wizerunek. Jednym z moich ulubionych wczesnych wspomnień z Facebooka jest praca nad kampanią Powrót do szkoły. Mike i ja tworzyliśmy jej główny zarys na  papierowej serwetce – w firmach rozpoczynających działalność wiele różnych rzeczy zapisuje się na serwetkach. Wymyśliliśmy, że studenci – podczas oglądania świetnych ofert naszych pierwszych reklamodawców – będą mogli przypisywać swoim znajomym na Facebooku zabawne przymiotniki w stopniu najwyższym, takie jak: „najbardziej prawdopodobne, że odniesie sukces” lub „najbardziej prawdopodobne, że będzie mieszkać w Kansas”.

Później, w połowie 2006 roku, Facebook zatrudnił szefa rozwoju biznesowego – Dana Rose’a. Jednym z  pierwszych większych kontraktów, jakie Dan podpisał, była warta miliony dolarów współpraca medialna z firmą Comcast – do dziś jest to największa umowa zawarta przez Facebook.

Pewnego dnia, niedługo po swoim przybyciu, Dan podszedł do mojego biurka.

– Słyszałem, że jesteś bardzo kreatywna i lubisz pracować z mediami – powiedział. – Czy chcesz pracować ze mną?

Wkrótce potem dołączyłam do zespołu rozwoju biznesowego, aby wspierać negocjacje z Comcast. Pracowałam z Danem przez blisko dwa lata, utrzymując kontakty biznesowe z takimi partnerami medialnymi, jak Comcast, ABC News czy CNN.

Przez te dwa lata, podczas gdy reszta zespołu rozwoju biznesowego dokonywała fuzji i przejęć, zawiązywała spółki i  negocjowała warunki, na jakich Microsoft miał zainwestować w Facebook, ja specjalizowałam się w rozwijaniu współpracy z głównymi mediami i stacjami telewizyjnymi. Kiedy pod koniec 2008 roku przyszedł wreszcie czas na stworzenie „oficjalnego” zespołu zajmującego się marketingiem, połączyłam siły z dwiema wspaniałymi kobietami – Raquel DiSabatino i Meenal Balar – by stworzyć całkiem nową grupę zajmującą się marketingiem konsumenckim. Pracowałam w niej do chwili odejścia z Facebooka.

Był to niesamowity i uczący pokory moment. Trzy lata wcześniej mieszkałam w Nowym Jorku – niespokojna i  sfrustrowana – marząc o dniu, kiedy będę mogła naprawdę się sprawdzić i  pokazać, co  potrafię. Wyobrażałam sobie moment, kiedy będę mogła stanąć na czele własnego zespołu i rozwijać własne plany – a potem stać się siłą napędową zmian, które chciałam wprowadzać.

Latem 2005 roku weszłam do pokoju, w którym przed komputerami siedziało sześciu inżynierów. Imperium, którym był wówczas Facebook, mieściło się w domu na przedmieściach i rozciągało się od kuchni do sofy w pokoju. Jednak w kolejnych latach grupa kilku facetów rozrosła się do kilkuset pracowników wybranych z najlepszych i najbardziej utalentowanych ludzi w branży.

Eksperci, media, naukowcy, celebryci i internauci dyskutowali, krytykowali i zastanawiali się nad przyszłością naszej firmy i naszego wpływu na losy świata. W 2010 roku dziennikarz David Kirkpatrick ukuł termin „efekt Facebooka”, aby opisać wyjątkową rolę, jaką odegrał Facebook, zwracając uwagę całego świata i uzyskując jego wsparcie dla spraw społecznych poprzez treści publikowane na stronach. To koncept, który doskonale wyrażał ducha czasu. Byliśmy przyszłością i tyczyło się to  niemal każdego aspektu życia – przyjaźni, randek, biznesu, marketingu, przedsiębiorczości, aktywizmu, filantropii i rewolucji.

Technologia nie jest celem – jest środkiem do celu

W Dolinie Krzemowej łatwo mieć klapki na oczach. Zbytnie skoncentrowanie się na pracy, którą wykonujesz, i zbyt wąskie rozumienie tego, co kryje się pod hasłem „nowe technologie”, może doprowadzić do sytuacji, że człowiek zaczyna zwracać uwagę wyłącznie na dane, recenzje produktów i opinie blogerów interesujących się branżą. Nawet najwybitniejsi wizjonerzy, tworzący produkty zmieniające świat, często zapominają, że tym, co najważniejsze w nowych technologiach nie są one same – ale człowiek, który z nich korzysta.

Dolina – mam tu na myśli całą branżę związaną z  nowymi technologiami w Zatoce, łącznie z San Francisco – przoduje w tworzeniu innowacyjnych rozwiązań z dziedziny tak zwanej „przyłączalności”. Tam właśnie swoje siedziby ma wiele firm technologicznych, w tym Apple, Facebook, Google, LinkedIn, Pinterest, Twitter i Yahoo. W rezultacie powstał solidny ekosystem, idealny dla rozpoczynających swoją działalność firm, inwestorów i blogerów technologicznych. Miejsce, w którym stale toczy się zaciekła rywalizacja, walka o utalentowanych inżynierów z górnej półki, a firmy konkurują między sobą w  oferowaniu coraz bardziej szalonych bonusów, aby podtrzymać zadowolenie swoich obecnych pracowników, gdzie określenie „złote kajdanki” odnosi się do ludzi, którzy woleliby pracować gdzie indziej lub założyć własne firmy, ale zarabiają tak dużo, że często rezygnują z własnych planów. Nie ma podziału między pracą a zabawą. Jeśli mieszkasz w Dolinie Krzemowej, jesz, śpisz i oddychasz technologią dwadzieścia cztery godziny na dobę, siedem dni w tygodniu. Czytasz o niej w wiadomościach, słyszysz na jej temat plotki w kawiarni i odczuwasz jej obecność w swoich związkach i przyjaźniach.

W czasie gdy rozwijałam się w swojej pracy w Facebooku i zaczęłam lepiej rozumieć Dolinę, zdałam sobie sprawę, że to nie programowanie czy systemy lub narzędzia sprawiały, że wyskakiwałam z łóżka każdego ranka. Z pewnością nie była to korporacyjna rywalizacja i niekończąca się walka, by być numerem jeden. Obchodzili mnie ludzie kryjący się za cyferkami i algorytmami. Obchodziło mnie to, czego mogliśmy dokonać za pomocą stworzonych narzędzi i czego mogła dokonać cała branża. A przede wszystkim obchodził mnie wpływ, jaki mogliśmy wywrzeć na życie ludzi na całym świecie.

Wiedziałam, że zmuszanie innych, by dostrzegli człowieka kryjącego się za technologią, nie będzie łatwe, szczególnie w firmie i branży, w której inżynierowie i dane panują niepodzielnie. Była to trudna walka, którą byłam gotowa stoczyć. Dostrzegałam niesamowitą zdolność Facebooka do wzmacniania przyjaźni i związków pomiędzy ludźmi. Byłam przekonana, że mamy okazję stworzyć coś wartościowego – i to w różnych dziedzinach życia. Od edukacji po sztukę, od nauki po biznes i  społeczność. Dzień, w którym prezydent Obama przybył do  Facebooka, był kwintesencją tego, co dziś nazywam „przyłączalnością”.

Moment, kiedy wszystkie te pomysły po raz pierwszy zaczęły łączyć się w całość, nastał jednak wcześniej, w 2007 roku – gdy zrozumiałam, że Facebook można wykorzystać do czegoś więcej niż tylko pogawędki ze znajomymi.

Było lato 2007 roku i miała się właśnie rozpocząć kampania wyborcza przed przyszłorocznymi wyborami powszechnymi. Miały to być pierwsze wybory prezydenckie w erze wielkiej popularności Facebooka i mediów społecznościowych. Mimo że na szczytową fazę kampanii musieliśmy jeszcze chwilę poczekać, to już w tym czasie wielu potencjalnych kandydatów zaczęło zwracać się do Facebooka z prośbą o założenie oficjalnych profili, które miały zostać uruchomione w chwili ogłoszenia kandydatury.

Nagle uzyskałam dostęp do różnego rodzaju fascynujących informacji. Z powodu wszystkich tych zapytań mój zespół i ja wiedzieliśmy, kto ma zamiar ubiegać się o urząd – i to  zanim dowiedziały się o tym tradycyjne media. Tamtego lata, kiedy eksperci spekulowali, czy Mike Bloomberg będzie startował w wyborach prezydenckich, czułam satysfakcję, wiedząc, że jego sztab nie założył jeszcze oficjalnego profilu na Facebooku i mimo że nie miałam pewności, mogłam się domyślać, iż najprawdopodobniej nie będzie brał udziału w wyścigu o fotel głowy państwa.

Niemniej jednak zdałam sobie sprawę z czegoś jeszcze. Facebook ewoluował od strony internetowej dla studentów college’u  do niezastąpionego narzędzia, z którego mógł korzystać każdy wedle własnego uznania – także ci, którzy chcieli zrobić coś naprawdę ważnego, na przykład wpłynąć na wynik wyborów prezydenckich. Dla Facebooka była to także okazja do  powiększenia grona użytkowników i zdobycia większych wpływów.

Wiedziałam, że musimy bardziej zaangażować się w  politykę – tworzenie oficjalnych profili kandydatów nie było wystarczające. Kiedy zaczęłam tłumaczyć w firmie, jak ważne jest, żeby Facebook współtworzył wydarzenie, które przez następne półtora roku zdominuje wszystkie media, zakładałam, że każdy zrozumie, o co mi chodzi, i poprze moje starania. Spora liczba pracowników była podekscytowana tą perspektywą. Jednak tamtego lata firma wdrażała nowy, skomplikowany system reklamowy, który miał zacząć działać przed końcem roku. Reklama była wyjątkowym, interesującym projektem, nad którym warto było pracować, ponieważ miał niepodzielną uwagę Marka i reszty kadry zarządzającej. To oznaczało, że praca nad produktami reklamowymi dawała szansę zrobienia wrażenia na szefach, może nawet osobistego kontaktu z moim bratem – a ten przywilej traktowany był w Dolinie niemal jak Święty Graal. Dlatego moi koledzy szybko stracili zainteresowanie wyborami, które miały się przecież odbyć dopiero za rok.

Możesz pomyśleć, że w takiej sytuacji najlepszym rozwiązaniem było skupić się na tym, co dla firmy najważniejsze, porzucić własne pomysły i zabrać się do pracy. Być może nawet dać się porwać trybikom korporacyjnej machiny. I prawdopodobnie miałbyś rację. Bez dwóch zdań… Zaczęłam więc pracować nad swoim nowym pomysłem bez niczyjej pomocy. No, prawie…

Nie przejmując się konsekwencjami, zawsze chciałam zrealizować jakiś całkowicie własny pomysł, pracować nad projektem jak nad nieoszlifowanym diamentem, który byłby tylko mój i który mogłabym kształtować według własnego uznania, nie oglądając się na innych.

Na szczęście miałam wsparcie czwórki przyjaciół i  kolegów – Dana Rose’a, mojego dawnego szefa, Ezry Callahana, kolegi z początków Facebooka i wpływowego menedżera zarządzającego produktami, Chrisa Kelly’ego, naszego głównego radcy prawnego, i Davida Fischa, lidera zespołu rozwoju biznesowego. Stali się oni moimi dobrowolnymi i pełnymi zapału współpracownikami, wspierającymi mój szalony plan. Później Adam Conner i Andrew Noyes dołączyli do waszyngtońskiego oddziału Facebooka i stali się moimi wspólnikami w „zbrodni” i przyjaciółmi na całe życie.

Naszym pierwszym ruchem było połączenie sił z ABC News. Wstępne rozmowy zostały podjęte, gdy konkurencyjne media i firmy technologiczne zaczynały wpadać na ten sam pomysł, chcąc zrealizować własną wizję obecności wyborów w mediach społecznościowych. YouTube i CNN jako pierwsze ogłosiły, że wspólnymi siłami zrealizują debatę prezydencką, co  zapoczątkowało natychmiastowy wyścig zbrojeń. Tradycyjne media rozpaczliwie poszukiwały własnych rozwiązań. Potrzebny był im nowy, interaktywny element, który pozwoliłby im przyciągnąć do siebie młodych ludzi, zainteresowanych nowymi technologiami. Zaczęło to przypominać wolną amerykankę. Stacje telewizyjne chciały współpracować ze wszystkimi możliwymi portalami i serwisami internetowymi, licząc na to, że może akurat coś z tego wyjdzie. Otrzymaliśmy wiele nieprzemyślanych ofert współpracy, które z miejsca odrzucaliśmy. Chcieliśmy zrobić coś inteligentnego i wyjątkowego, co naprawdę podkreśliłoby wartość Facebooka.

Wtedy trafiliśmy na kogoś, kto się z nami zgadzał. Podczas trzygodzinnego lunchu w Buca di Beppo w centrum Palo Alto, w którym brali udział Andrew Morse i Paul Slavin z ABC News – pijąc nieludzkie ilości coli light i zjadając półmisek klopsików większy niż moja głowa – wpadliśmy na pomysł zorganizowania wspólnej prezydenckiej debaty tuż przed prawyborami. ABC News miała ją transmitować i jednocześnie wyświetlać wpisy internautów oraz wyniki sondaży zamieszczane na Facebooku. Dodatkowo mieliśmy stworzyć specjalną aplikację społecznościową, która pozwoliłaby użytkownikom debatować i dyskutować na  temat wyborów, a stacja ABC News prezentowałaby komentarze internautów podczas debaty. Podobały mi się te pomysły, ponieważ wnosiły nową jakość – no i mieliśmy zrobić coś naprawdę pożytecznego. Poza tym dzięki tej współpracy nadarzała się okazja, by zaprezentować szerszej publiczności nasze najnowsze rozwiązania i pomysły – w tym kanał aktualności i nowo uruchomioną platformę z facebookowymi aplikacjami. Podczas gdy większość dotychczasowych aplikacji to były głównie gry, ta nowa miała zawierać również bardziej użyteczne funkcje – na przykład tę, która pozwalała użytkownikom zamieszczać opinie na temat tego, co działo się przed wyborami, i śledzić wpisy znajomych uczestniczących w dyskusji. Każdy wpis, zamieszczony za  pomocą aplikacji, miał się od razu pojawiać na głównej stronie profilu, tak by znajomi mogli go zobaczyć i zareagować na niego, podejmując dyskusję. Dla ABC News był to sposób na odświeżenie swojego wizerunku – dzięki nam mogli stać się bardziej konkurencyjni. Dlatego szybko przeszliśmy do podpisania umowy.

Ta część naszej współpracy okazała się bardziej stresująca, niż się spodziewaliśmy. Negocjując kontrakt, blisko współpracowałam z Davidem, moim kolegą z zespołu rozwoju biznesowego, i Julią Popowitz z zespołu prawników. Facebook przeniósł się do zupełnie nowej siedziby w centrum Palo Alto. Budynek nie był jeszcze zasilany w energię elektryczną, więc spędzaliśmy niezliczone wieczory przy świetle bijącym z  naszych telefonów komórkowych. Ślęczeliśmy nad skomplikowanymi, trzydziestostronicowymi umowami przesłanymi przez ABC. Negocjacje były tak ekscytujące, że w pewnym momencie myśleliśmy nawet, iż jeden z uczestników dostał zawału serca.

W końcu, gdy negocjacyjny horror się skończył i umowy zostały podpisane, główny zespół zabrał się do pracy. Mój kolega Ezra i ja, razem z garstką inżynierów, skupiliśmy się na  stworzeniu aplikacji. ABC News przedstawiło nam dwóch gości, którzy mieli być naszym wsparciem przez następny rok. Byli to  Austin Vance i Bradley Lautenbach. Zakończyli właśnie realizację programu o YouTube i dlatego ich szefowie uznali, że są ekstra na czasie specami od nowych technologii. To połączenie było szczęśliwym zrządzeniem losu, szczególnie kiedy weźmie się pod uwagę fakt, że pięć lat później Bradley i ja założyliśmy razem Zuckerberg Media. Jednak siedząc w gorące letnie popołudnie w restauracji Houston’s w Nowym Jorku i popijając drinki Arnold Palmer, myśleliśmy tylko o tym, jak wstrząsnąć medialną sceną polityczną, łącząc tradycyjne media z nowymi mediami.

Przenieśmy się do stycznia 2008 roku. Z naszej aplikacji U.S. Politics korzystało już wtedy około miliona użytkowników, co było nie lada wyczynem, biorąc pod uwagę fakt, że nasza platforma z aplikacjami dopiero raczkowała. Hillary Clinton szła łeb w łeb z Barackiem Obamą. Debata odbywała się w  ważnym momencie, pomiędzy pierwszym etapem wyłaniania kandydatów partii w stanie Iowa a prawyborami w stanie New Hampshire. Na antenie Diane Sawyer prezentowała na żywo to, co działo się na Facebooku – statystyki, dyskusje i opinie. Zespół był wyjątkowo dumny i tym bardziej podekscytowany, że miejsce, przeznaczone dla moderatora dyskusji, ozdobione było olbrzymim logo Facebooka.

Ja byłam podniecona z jeszcze jednego powodu. Dzień przed debatą po raz pierwszy wystąpiłam na żywo w Good Morning America. Byłam z Ezrą w Nowym Jorku, kiedy ABC poinformowało nas o  możliwości uczestniczenia w  nagrywaniu ich programu. Nigdy przedtem nie byłam na planie ogólnokrajowego porannego programu telewizyjnego (nie licząc programu Steve’a Forbesa na kanale Fox o piątej rano). Ezra i ja  obudziliśmy się bladym świtem i udaliśmy do studia na Upper West Side, gdzie kręciliśmy się po planie, gapiąc się na wszystko. W  związku z tym, że byliśmy tam tylko po to, żeby zobaczyć, jak wygląda praca za kulisami, a do tego była to nieludzka pora, byliśmy ubrani w nasze „najmodniejsze ciuchy z Doliny Krzemowej” – to znaczy Ezra miał na sobie bluzę z kapturem z logo Facebooka, a ja  swetrową sukienkę i kozaki z opadającymi, miękkimi cholewkami.

Niespodziewanie podszedł do nas realizator.

– Słuchajcie, mamy taki moment w programie, kiedy prezentujemy lokalną prognozę pogody dla kilku miejsc w kraju, a ci widzowie, dla których nie mamy prognozy, przez minutę oglądają przekomarzających się ze sobą prowadzących. Może ty i Ezra chcielibyście przyłączyć się do nas na tę minutę?

Nie kryliśmy zaskoczenia.

W Kalifornii była trzecia rano. Facebookowy zespół public relations jeszcze smacznie spał. A nawet jeśli był już na nogach, zdobycie ich błogosławieństwa przed rozpoczęciem programu byłoby niemożliwe. Musieliśmy podjąć błyskawiczną decyzję. Spojrzałam na Ezrę. On spojrzał na mnie – i się zgodziliśmy. Kto wie, kiedy nadarzy się kolejna szansa, by wystąpić w programie Good Morning America? Zrobiliśmy to i nakręciliśmy naszą minutową, żartobliwą rozmowę. Wszystko poszło dobrze. Później oberwało mi się trochę od ludzi z działu public relations, ale czasami lepiej jest prosić o wybaczenie niż o pozwolenie – prawda?

Utwierdziłam się w przekonaniu, że naprawdę idziemy w  dobrym kierunku, kiedy Mark Penn, ankieter Hillary Clinton, oświadczył publicznie, że zwolennicy Obamy „mają twarz Facebooka”. To nie był wcale komplement – Penn chciał podkreślić, że Facebook kojarzy się z ludźmi młodymi i  niedoświadczonymi – którzy nie mają na nic wpływu. Wkrótce potem Obama wygrał w stanie Iowa, a swój zaskakujący sukces zawdzięczał w dużej mierze młodym wyborcom, pobudzonym do działania przez portale społecznościowe. Od tej pory Facebook nie tylko brał udział w kształtowaniu wizerunku kampanii, ale wywierał na nią wpływ. Mój nieoszlifowany diament zaczynał błyszczeć.

Po debacie zaczęliśmy myśleć o stworzeniu czegoś nowego. Facebook nie miał wystarczających środków, by utrzymywać aplikację U.S. Politics, a ABC nie chciało jej od nas przejąć. Skończyło się na tym, że aplikacja została zamknięta, a kod usunięty. Był to  dla mnie trudny moment. Wydawało się, że straciliśmy miliony użytkowników, a ciężka praca poszła na marne. A przecież chciałam stworzyć coś wartościowego i trwałego.

Wtedy właśnie wkroczył Andy Mitchell z CNN. Z Andym zaczęliśmy rozmawiać kilka miesięcy wcześniej, kiedy przyjęłam od niego zaproszenie, aby polecieć z nim do Saint Petersburga na Florydzie i wziąć udział w drugiej debacie CNN i YouTube – jako gość specjalny. W tamtym czasie Andy zabiegał o względy Facebooka i chciał nas odbić ABC News. Postanowiłam wrócić do rozmów z CNN.

Na szczęście Andy był w otwarty na propozycje. Rozważaliśmy wiele niezliczonych pomysłów na współpracę ze stacją – czy powinniśmy zorganizować kolejną debatę, a może powinniśmy wykorzystać sondaże i statystyki… W końcu zdecydowaliśmy się przekształcić naszą aplikację dotyczącą polityki społecznej w mikrowitrynę internetową, podpiętą pod główną stronę CNN. Internauci mogli się logować do serwisu za pomocą przycisku nowo uruchomionej usługi Facebook Connect. Strona miała być miejscem debaty użytkowników Facebooka w  wieczór wyborczy. Tym projektem mieliśmy przenieść na wyższy poziom to, co zapoczątkowała współpraca z ABC. Mimo że ludzie zamieszczaliby swoje opinie na stronie CNN, wyświetlałyby się one również na Facebooku, zachęcając ich znajomych do wzięcia udziału w rozmowie. Miała to być okazja do  zaprezentowania naszej nowej usługi – Facebook Connect – i wygrana dla każdej ze stron. Czy mogło być inaczej?

Ludzie w CNN byli tak podekscytowani, że zaczęli puszczać reklamy telewizyjne promujące naszą mikrowitrynę. Anderson Cooper nagrał nawet promocyjny wideoklip. Był to mój pierwszy projekt pod nowym kierownictwem i rozpaczliwie chciałam, żeby odniósł sukces. Oboje, Andy i ja, kładliśmy na szali naszą zawodową reputację.

Niestety, nie wszystko poszło po naszej myśli. Po obu stronach wystąpiły liczne problemy techniczne. Podczas wieczoru wyborczego ludzie zdawali się odwiedzać każdą stronę internetową – z wyjątkiem naszej. Na forach była cisza jak makiem zasiał. Odnalezienie naszej mikrowitryny na stronie CNN graniczyło z cudem, a przycisk Facebook Connect na niewiele się zdał, skoro nie miał go kto kliknąć. Zmarnowaliśmy szansę na stworzenie czegoś, co miałoby ogromny wpływ na sposób prowadzenia relacji z tak doniosłych wydarzeń.

Jednak mimo groźby porażki odnieśliśmy zwycięstwo.

W tym samym tygodniu mieliśmy w Facebooku hackathon. Było to wydarzenie, które odbywało się co kilka miesięcy. Ludzie nie kładli się spać i pracowali z pasją nad własnymi projektami, by następnego ranka zaprezentować je przed całą firmą. Potem następowało śniadanie, podczas którego wszyscy jedli naleśniki. Wiem, że praca przez całą noc – i to na ochotnika – nie wydaje się dobrą zabawą, ale te akcje były mobilizujące, ekscytujące i zacieśniały więzi – uosabiały pasję i ducha przedsiębiorczości firmy.

Podczas tego konkretnego hackathonu, gdzieś około drugiej w nocy, kiedy szykowałam się już do wyjścia (nigdy nie byłam zwolenniczką całonocnych imprez), podeszło do mnie dwóch inżynierów.

– Randi, wiemy, że współpracujesz ze stacjami telewizyjnymi. Mamy pewien pomysł.

Peter Deng i Ari Steinberg wyjaśnili, że w czasie debat denerwowało ich to, że na swoich komputerach musieli mieć jednocześnie otwarte dwa okna przeglądarki – jedno, aby oglądać debatę, i drugie, by móc zobaczyć wypowiedzi swoich znajomych na Facebooku. Proponowali mi właśnie, by stworzyć rozwiązanie, które połączyłoby obie te funkcje.

Zadzwoniłam do Andy’ego Mitchella.

Cztery tygodnie później mieliśmy działający prototyp systemu, a CNN planowało go użyć podczas swojej relacji z  zaprzysiężenia prezydenta Baracka Obamy, po raz pierwszy przygotowanej we współpracy z mediami społecznościowymi. Nie była to jednak łatwa sprawa. Wymagało to sporych nakładów pracy – zarówno ze strony CNN, jak i Facebooka. Trzeba było poradzić sobie z wielkimi technicznymi wyzwaniami. Musieliśmy wpisać na czarną listę ponad dziesięć tysięcy możliwych wariantów każdego istniejącego przekleństwa i brzydkiego słowa (to miały być wybory na Facebooku przyjazne dla rodziny, o rety, do jasnej cholery!). Były też wątpliwości, czy serwery wytrzymają obciążenie spowodowane strumieniowaniem relacji dla tylu milionów użytkowników naraz.

W  prawdziwym duchu Facebooka i  Doliny Krzemowej przypadkowa rozmowa późną nocą z dwoma inżynierami zamieniła się w prawdziwy produkt – i to w rekordowym czasie.

Mieliśmy jeszcze wiele do zrobienia.

Na tydzień przed zaprzysiężeniem, jak co dzień, rozmawiałam przez telefon z Andym, dyskutując o tym, jak aplikacja zostanie wykorzystana na antenie w dniu zaprzysiężenia. Stacja CNN chciała wysłać jednego ze swoich dziennikarzy do Kalifornii, żeby relacjonował zaprzysiężenie z głównej siedziby Facebooka – chcieli mieć politycznego korespondenta z Doliny Krzemowej, który mógłby omówić tematy, od których wrzało w mediach społecznościowych, a także reakcje internautów na to, co się będzie działo tego dnia. Jednak mieli problem ze znalezieniem odpowiedniej osoby – kogoś przyjaznego, rozumiejącego media społecznościowe i na tyle młodego, by mógł przypaść do gustu młodym odbiorcom, ale też na tyle dojrzałego, by być branym na poważnie.

Wyraziłam swoje współczucie. Znalezienie kogoś takiego było trudne.

– Chcesz to zrobić? – zapytał Andy od niechcenia.

Zawahałam się.

– Słucham?

Dosłownie czułam, jak łomocze mi serce. To mogła być ta cudowna szansa, która zdarza się raz w życiu, ale szczerze mówiąc, trochę się bałam przyjąć tę ofertę. Poprosiłam Andy’ego, żeby dał mi trochę czasu. Musiałam się zastanowić i zasięgnąć opinii kilku kolegów. Zgodził się, ale zapytał, czy mimo wszystko może mnie zarekomendować swoim szefom, żeby sprawdzić ich reakcję, ponieważ zostało mało czasu.

Chodziłam po  biurze, rozważając różne opcje. Myślałam o pobycie w Nowym Jorku w czasie tych pierwszych dni po ukończeniu studiów. Myślałam o długich dniach i nocach w agencji Ogilvy. Myślałam o tamtej pierwszej wizycie u  Marka w Kalifornii i spotkaniu garstki inżynierów programujących w ciemnościach. Myślałam o tych wszystkich zabawnych filmikach, które nakręciłam, i o tym, jak bardzo uwielbiam występować przed kamerą. A potem pomyślałam o tych wszystkich różnych projektach, nad którymi pracowałam w Facebooku przez ostatnie cztery lata, aż do chwili stworzenia tej platformy wyborczej.

To było coś niesamowitego – ja w telewizji, mówiąca o  technologii i polityce, na żywo, przed milionową publicznością. Spędzić minutę przed kamerą, śmiejąc się i przekomarzając, to  jedno, ale występowanie w roli eksperta – to już poważna sprawa.

Zawsze chciałam mieć możliwość wywierania wpływu na coś w życiu osobistym i zawodowym. Właśnie dlatego zainteresowałam się nowymi technologiami. Zrozumiałam też, że technologia nie jest celem samym w sobie – jest ona narzędziem, dzięki któremu mamy nieograniczone możliwości działania co pozwoliło nam wyjść poza schematy myślenia Doliny Krzemowej.

Nie mogłam się teraz wycofać. To była szansa, dzięki której mogłam robić to, co chciałam. Pewnie, że byłam przerażona. Jednak ktoś kiedyś powiedział, że tylko wtedy jesteś prawdziwym biznesmenem, jeśli ze zdenerwowania zbiera ci się na  wymioty przynajmniej raz dziennie. I oczywiście miałam niesamowicie dużo szczęścia, że zaproponowano mi poprowadzenie tego programu. Jednakże szczęście wtedy jest szczęściem, kiedy wykorzystasz okazję, która się nadarza.

Andy zadzwonił ponownie.

– Producentom bardzo się podoba pomysł, żebyś poprowadziła ten program. Wchodzisz w to?

Otrzymałam zgodę od Brandee Barker, szefowej działu public relations Facebooka, nie mogłam się więc z tego wycofać. Musiałam wykorzystać tę niesamowitą szansę rozwoju kariery zawodowej.

– Wchodzę w to.

Poprzedniego wieczoru przypomniał mi się pewien moment z dzieciństwa. Byłam w czwartej klasie i trwała właśnie operacja Pustynna Burza. Nasza klasa była udekorowana żółtymi wstążkami, a w tle słychać było głos dziennikarza CNN. Pewnego wieczoru w czasie kolacji mama zapytała mnie, czy wiem, o czym mówią w wiadomościach. Odpowiedziałam, że nie. Powiedziała, że ją rozczarowałam, bo bycie na bieżąco z  aktualnościami ze świata jest ważną życiową umiejętnością. Tak  desperacko chciałam zmienić jej opinię o mnie, że przez następne trzy dni nie wychodziłam z salonu, ponieważ oglądałam CNN i robiłam liczne notatki.

Kiedy to wspomnienie wróciło do mnie, podniosłam słuchawkę i  zadzwoniłam do  swojej mamy, która była wtedy w Westchester w stanie Nowy Jork.

– Wiesz, mamo, teraz jestem na bieżąco z aktualnymi wydarzeniami. Ja właściwie je teraz prezentuję – powiedziałam.

– Co?

Najwyraźniej nie miała pojęcia, o czym mówię – minęło przecież dwadzieścia lat – ale to nie miało znaczenia. Na koniec pożyczyła mi powodzenia, a ja postanowiłam się trochę przespać, choć wiedziałam, że nerwy i stres nie pozwolą mi szybko zasnąć.

W dniu zaprzysiężenia przyjechałam do Facebooka o  godzinie drugiej trzydzieści w nocy. Byłam tam, żeby poprowadzić swoją pierwszą część dnia na żywo. Mając na sobie kostium w prążki i jedwabną bluzkę, zdecydowanie nie wyglądałam na kogoś z Doliny Krzemowej. Na szczęście biuro wyglądało znajomo i zadziałało na mnie mobilizująco. Nawet o tej nieludzkiej, aspołecznej porze, tętniło życiem. Wielu inżynierów siedziało tu od wczoraj.

Laura Barnes, asystentka zarządu Facebooka, która kiedyś pracowała w firmie MAC Cosmetics, czekała już, by zrobić mi makijaż. Jeff Rothschild, członek ścisłego kierownictwa zespołu inżynierów, wraz z grupą techników, zorganizował „kwaterę główną”. Mieli za zadanie umożliwić milionom internautów na całym świecie obejrzenie naszej transmisji. Inżynierowie Tom Whitnah i Luke Shepherd usuwali usterki z ludźmi z CNN. Tim Kendall z zespołu odpowiadającego za reklamę, i pierwsza osoba, z którą miałam przeprowadzić wywiad na żywo, przeglądał tematy do naszej rozmowy. Było także mnóstwo różnych ludzi z Facebooka i CNN, krzątających się w pośpiechu i  pilnujących, aby wszystko się udało.

Dokładnie o trzeciej rano czasu wybrzeża Pacyfiku (a więc o szóstej czasu wschodnioamerykańskiego) zaczęło się odliczanie.

Nie pamiętam, co powiedziałam w czasie tego pierwszego wejścia. Mam wrażenie, że była to kompletna katastrofa. Nie wiedziałam, jak trzymać mikrofon, i rozpraszali mnie ludzie, których słyszałam w słuchawce, podczas gdy miałam czytać wiadomości. W rzeczywistości praca „krajowego korespondenta” okazała się dużo trudniejsza, niż się mogło wydawać. Podejrzewałam, że moje pozostałe wejścia na żywo zostaną odwołane.

Na szczęście tak się nie stało, a ja wzięłam się w garść. Stałam się bardziej pewna siebie. Kiedy poprosili mnie, żebym mówiła dłużej z marszu, byłam w stanie wyczarować interesujące komentarze, wypełniające czas programu. Mimo że w pewnym momencie moja słuchawka zaczęła źle działać, jakoś sobie z tym poradziłam. Przekazałam nawet wiadomości z ostatniej chwili, kiedy senator Ted Kennedy zemdlał w trakcie zaprzysiężenia prezydenta. Podałam tę wiadomość na Facebooku, zanim wielu innych korespondentów dowiedziało się o tym zdarzeniu.

Kiedy ten dzień dobiegł końca, byłam szczęśliwa i pełna euforii. Nie schrzaniłam tego! A co najlepsze, osiągnęliśmy dwadzieścia sześć milionów wejść na Facebooka, a CNN przyciągnęło cztery razy więcej telewidzów niż inne stacje, uznając, że stało się tak dzięki naszej współpracy.

Później w tym samym tygodniu, podczas comiesięcznego spotkania wszystkich pracowników Facebooka, Chris Cox, wiceprezes odpowiedzialny za produkty, poprosił mój zespół o powstanie – otrzymaliśmy owacje na stojąco.

Tak właśnie jest w przypadku projektów, które początkowo nie wydają się interesujące. Przy ciekawych pracuje wielu ludzi i każdy chce przypisać sobie jak najwięcej zasług. Jednak kiedy nieatrakcyjny projekt odnosi sukces, od razu wiadomo, kto na niego zapracował. Moja ogromna inwestycja się opłaciła. Nadal pamiętam, jakie to było uczucie stać przed całą firmą, gdy Chris powiedział:

– Ten projekt to był Facebook w szczytowej formie. Było to zwycięstwo Facebooka, zwycięstwo CNN i zwycięstwo prezydenta Obamy.

Po półtora roku ciężkiej pracy mój pomysł przerodził się w coś nowego i wspaniałego.

Kiedy zaczynała się kampania wyborcza, prawie wszyscy eksperci zastanawiali się, czy media społecznościowe mogą odegrać znaczącą rolę w polityce. Czy zaproponują nowy sposób relacjonowania wydarzeń, czy może dzięki nim wyborcy zaangażują się w kampanię na nieznaną dotąd skalę. Ich wątpliwości były zrozumiałe – patrząc zwłaszcza na dotychczasowe projekty wielkich koncernów medialnych, które podejmowały współpracę z różnymi portalami społecznościowymi. Zwykle taka współpraca kończyła się porażką. Sami tego doświadczyliśmy w przypadku naszej mikrowitryny Election Day.

Jednak tym razem pokazaliśmy, że media społecznościowe są czymś wartościowym dla obu stron – zarówno dla odbiorców, jak i nadawców. Dzięki telewizji i Internetowi mogliśmy uczestniczyć w prawdziwie społecznościowym i  demokratycznym przedsięwzięciu zaprzysiężenia prezydenta.

Staliśmy się wzorem do naśladowania dla całej branży. Ale to nie wszystko. Pokazaliśmy też, jak innowacje i polityka mogą iść ze sobą w parze. Udowodniliśmy, że nowe technologie w  połączeniu z telewizją mogą stać się potężną i całkowicie nową siłą w zdobywaniu zainteresowania i mobilizowaniu wyborców. Po wyborach, gdy analitycy zastanawiali się, dlaczego kampania Obamy odniosła taki fenomenalny sukces, szczególnie jeśli chodzi o zdobywanie głosów młodych ludzi, zasługę przypisywano mediom społecznościowym i Internetowi, a wysiłki Facebooka – zastosowanie aplikacji U.S. Politics, debaty i aktywność polityków na naszym portalu – zawsze uznawano za kluczowy element strategii.

Kiedy zaczynaliśmy, zdawaliśmy sobie sprawę, że to podróż w nieznane. Dla mnie okazała się ona czymś wyjątkowym, bo dzięki niej zrozumiałam, co jest moim przeznaczeniem. Odnalazłam swoją ścieżkę kariery – byłam po części menedżerem produktu, producentem, hakerem i korespondentem telewizyjnym. Od tamtego dnia w styczniu 2009 roku, moje życie zaczęło zmierzać w nowym kierunku. Ta książka nie jest dla entuzjastów nowych technologii – ona jest dla ciebie.

I tak wróciliśmy do początku mojego końca w Facebooku. Był kwiecień 2011 roku. Wciąż stałam z Markiem i jego psem Bestią w przedpokoju mojego domu.

– Czy jesteś pewna, że chcesz odejść?

– Tak.

Nie wiem, co spodziewałam się od niego usłyszeć. Może oczekiwałam jakiejś emocjonalnej reakcji. W końcu pracowaliśmy razem przez sześć lat – no i otworzyłam się przed nim, zwierzając się z moich planów wprowadzenia „zamętu” w  branży medialnej. Zamiast tego Mark pozostał tak irytująco – ale i uroczo – logiczny, jak zawsze.

– Dlaczego musisz robić to akurat teraz? Wkrótce będziesz mamą. Weź najpierw urlop macierzyński i zastanów się nad tym, co chcesz zrobić ze swoim życiem.

Może to z powodu ulgi, że mieliśmy już za sobą debatę z  prezydentem Obamą, albo to, że otworzyłam się przed Markiem, a może był to stres związany z tym, co właśnie przeżyłam i  czego udało mi się dokonać… Cokolwiek to było, spowodowało, że następnego ranka – trzy tygodnie przed terminem – zaczął się poród mojego syna Ashera.

Przez następne kilka tygodni byłam tak niewyspana, że ledwo pamiętałam, jak się nazywam, nie mówiąc już o tym, że nie miałam siły myśleć o planach zawodowych. Ale tylko kilka tygodni później, kiedy byłam właśnie na zakupach w Targecie – bo gdzieżby indziej – zadzwonił do mnie Andrew Morse z ABC News.

– Randi, moje gratulacje! Za swoją relację z wyborów otrzymałaś nominację do nagrody Emmy.

Nie było odwrotu. Po  sześciu latach, które zdawały się wiecznością, opuściłam Facebook.

Do dziś ludzie często mnie pytają, czy tęsknię za Facebookiem. Oczywiście, że tak, ale tak naprawdę tęsknię za pewnym okresem. Facebook był jak cudowne wakacje, niepowtarzalne, po których pozostało wiele miłych wspomnień. Brakuje mi wielu rzeczy, ale najbardziej tej atmosfery pierwszych dni pracy. Były wyjątkowe. Wydaje mi się, że większość ludzi mających okazję tworzyć coś od podstaw tęskni po latach za tymi początkami. Nie inaczej jest w Dolinie Krzemowej. Absolutnie nic nie równa się z byciem częścią zupełnie nowej firmy, kiedy nie masz pojęcia, dokąd przyszłość cię zaprowadzi. I na zawsze pozostajesz związany z ludźmi, z którymi rozpocząłeś tę podróż w nieznane.

Natychmiast po odejściu z Facebooka wyruszyłam w roczną podróż. Prowadziłam wykłady i poznałam wielu ludzi na całym świecie. Było to coś odświeżającego i ekscytującego – zwłaszcza po latach spędzonych w Dolinie Krzemowej. Opowiadałam o moim zaangażowaniu tam, gdzie nowe technologie spotykają się z mediami. Mówiłam o przyszłych trendach w marketingu, przywołując takie hasła, jak „społecznościowy”, „lokalny”, „mobilny”. Tego właśnie oczekiwali słuchacze, a ja chciałam, by  dobrze zrozumieli moje przesłanie i wskazówki. Jedno, co  naprawdę mnie zaskoczyło, to to, że bez względu na to, w której części świata się znajdowałam, bez względu na to, na jaki temat mówiłam, wszyscy zadawali mi te same pytania. Chcieli wiedzieć, jak mogą sprawdzać, co ich dzieci robią w Internecie. Pytali, jak mogą zapobiec utracie pracy na rzecz kogoś młodszego, bardziej obeznanego z nowymi technologiami. Dopytywali też, co  zrobić, by ich marki wyróżniały się spośród innych – i by mąż przestał w końcu używać iPada w łóżku…

I wtedy dotarło do mnie, co jest moim przeznaczeniem. Pracując w Facebooku, zawsze powtarzałam, że technologia to nie wszystko – liczy się człowiek, który będzie z niej korzystał. Podkreślałam, że Facebook jest wykorzystywany na wiele sposobów, żeby poprawić jakość i wzbogacić życie ludzi na całym świecie.

Paradoksalnie, te same narzędzia, które zachwycają i dają nieskończone społeczne i ekonomiczne możliwości, spędzają wielu ludziom sen z powiek i powodują wrzody. W czasie tego roku zdałam sobie sprawę, że na świecie znajdują się miliony ludzi, którzy mimo tego, że codziennie korzystają z nowych technologii, czują się przytłoczeni, niepewni i zdezorientowani przez to, jak zmieniają one ich życie, rodzinę i karierę.

Nawet ja dostrzegłam, że mam trudności z utrzymaniem równowagi między czasem spędzonym w „towarzystwie” nowych technologii i bez nich. Ludzie dużo mówią o  balansowaniu pomiędzy życiem zawodowym a prywatnym, ale moim zdaniem w dzisiejszym społeczeństwie bardziej chodzi właśnie o równowagę pomiędzy technologią a życiem prywatnym. Jako przedsiębiorca, podróżując po świecie z wykładami, a  jednocześnie próbując utrzymywać kontakt z rodziną, przyjaciółmi i zespołem, posiadałam komputer, telefon i tablet. Po pewnym czasie zrozumiałam, że nie tyle ja posiadałam te wszystkie rzeczy, ale że to właśnie one wzięły mnie w posiadanie. Czułam tak duży przymus, by zawsze być online, że zanim się zorientowałam, przez rok odwiedziłam dwadzieścia pięć krajów, zyskałam setki nowych przyjaciół i kontaktów biznesowych, stworzyłam studio produkcyjne i założyłam firmę. Jednak po drodze zapomniałam, jak żyć bez jakiegokolwiek urządzenia w ręku, odciąć się od wszystkiego i cieszyć się towarzystwem bliskich mi ludzi. Zapomniałam, jak to jest żyć chwilą.

Dlatego wyruszyłam z misją ratunkową. Chciałam pomóc rozplątać nasze cudowne życie w sieci.

Nowoczesne życie jest skomplikowane. Bycie na bieżąco z najnowszymi aplikacjami, stronami internetowymi, narzędziami i gadżetami jest trudne i przytłaczające. Wychowywanie dzieci w erze cyfrowej może sprawić, że chce się rwać włosy z głowy. Życie zawodowe, życie uczuciowe i przyjaźnie zostały wystawione na ciężką próbę. Dziś wszystko jest upublicznione i udokumentowane. W najlepszym przypadku jest to  dezorientujące, a w najgorszym – może oznaczać koniec kariery. Może – ale nie musi. Nowe technologie mogą mieć też pozytywny wpływ na nasze życie. Bycie w kontakcie z innymi daje wiele możliwości i wcale nie musi być czymś przytłaczającym. To, co budzi niepewność, może się stać wspaniałą szansą.

Internet, portale społecznościowe i smartfony dały nam zdumiewające, nowe narzędzia i sposoby komunikowania się, współpracy i współżycia z innymi. Możemy je wykorzystać do własnych celów i wprowadzić wiele pozytywnych zmian w naszym życiu, związkach, życiu zawodowym i w naszych społecznościach. Możemy na nowo zdefiniować sztukę, kulturę i rozrywkę. Możemy osiągnąć równowagę i na nowo odkryć, co to znaczy żyć chwilą. Możemy także wykorzystać nowe technologie, by zrozumieć i rozwiązać stare problemy, które napotykały jednostki i społeczności na całym świecie na długo przed powstaniem Facebooka.

Podzielę się z wami kilkoma historiami ze swojego życia – moimi zmaganiami, triumfami i porażkami, których doznałam w starciu z najnowszymi zdobyczami techniki. Opowiem o tym, jak w nadchodzących latach będzie wyglądało życie „cyfrowych tubylców” – takich jak moje dziecko – i o wyzwaniach stojących przed rodzicami dzieci, które urodziły się w epoce Internetu, których każda chwila życia jest udokumentowana i nagrywana. Mam też zamiar opowiedzieć o tym, co zrobić, by nowe technologie stały się dla nas czymś pożytecznym i pomocnym.

Rozdział 3
TO JEST S(COM)PLIKOWANE

Późną jesienią 2012 roku zaczęłam rozmyślać o życiu i jego związkach z nowymi technologiami – o naszym nowoczesnym bytowaniu, etykiecie, związkach, tożsamości, sposobach dzielenia się z innymi. Jak wspomniałam na końcu poprzedniego rozdziału, właśnie zakończyła się moja roczna podróż, podczas której wygłosiłam wiele odczytów, i  bez względu na to, dokąd jechałam czy kto siedział na widowni, zawsze byłam zasypywana pytaniami dotyczącymi roli nowych technologii w naszym życiu i zmieniającej się komunikacji – z dziećmi, rodzinami i w życiu zawodowym.

Mniej więcej w tym samym czasie wspólnie z Bradleyem Lautenbachem (z którym współpracowałam w 2008 roku przy organizacji debaty przygotowanej przez ABC News i  Facebook) i Jeffem Paikiem (dyrektorem finansowym w mojej firmie) zakończyliśmy budowę naszego studia produkcyjnego o powierzchni tysiąca stu piętnastu metrów kwadratowych, które mieściło się w Menlo Park w Kalifornii, i zastanawialiśmy się, jakie tematy i zagadnienia chcemy poruszyć.

Pewnego dnia rozmawiałam z jakąś kobietą na temat zastosowania nowych technologii w miejscu pracy, gdy nagle jej oczy zaczęły zachodzić łzami. Zwierzyła mi się, że ma stracić pracę, a na jej miejsce przyjdzie ktoś bardziej obeznany z nowinkami technicznymi. Prosiła mnie o radę, co ma zrobić, by lepiej zrozumieć i poznać świat nowoczesnych technologii.

I wtedy to do mnie dotarło. Jeśli ta osoba, stojąca przede mną ze łzami w oczach, może stracić pracę z takiego powodu, to z pewnością są miliony innych ludzi będących w podobnej sytuacji. Korzystanie z nowych technologii nie jest niczym skomplikowanym – jeśli tylko wytłumaczy się ludziom w  zrozumiały i przystępny sposób, o co w tym wszystkim chodzi. Bardzo chciałam pomóc odczarować ten „trudny” temat i  pomóc takim jak ona. Zaczęłam się więc zastanawiać, jak moglibyśmy wykorzystać w tym celu nasze nowe studio produkcyjne.

Bradley i ja byliśmy bardzo podekscytowani wizją pomocy innym. Ponieważ Bradley pracował przy programie Good Morning America w ABC, bardzo dobrze rozumiał potrzeby widzów oglądających telewizję śniadaniową. Wiedział też, jak nakręcić programy pożyteczne, interesujące i zrozumiałe dla przeciętnego odbiorcy.

Zdawaliśmy sobie sprawę, że świat, w którym my żyjemy – świat nowych technologii i geeków – nie jest światem zwykłych ludzi. Jeśli zadać pytanie grupie kobiet, o czym chcą czytać w  czasopismach czy na blogach, niewiele z nich odpowie, że interesują je nowe technologie. Ale to właśnie te kobiety zaskakująco często czytają o nowinkach technicznych czy najnowszych urządzeniach, klikając od niechcenia w link prowadzący do rekomendowanego na pierwszej stronie artykułu. Wiedzieliśmy także, że większość ludzi wie więcej na temat nowych technologii, niż im się wydaje. Są one nieodłącznym elementem naszego codziennego życia, ułatwiają nam je – i właśnie dlatego ludzie chętnie czytają artykuły o takiej tematyce. Technologia nie jest dziś tematem specjalistycznym – jest codziennością naszego „nowoczesnego życia”.

Wiedzieliśmy, że ludzie są w równej mierze zdumieni, jak i zdezorientowani nowinkami technicznymi. Uwielbiali ściągać aplikacje, ale nie mieli pojęcia, jak monitorować używanie ich przez swoje dzieci. Nie wiedzieli też, jak z nimi porozmawiać o aplikacjach, które były popularne w danym momencie. Ci, którzy nauczyli się wysyłać esemesy, nie potrafili się czasem opanować i wysyłali je w godzinach mogących uchodzić za nieodpowiednie. Uwielbiali publikować zdjęcia na portalach społecznościowych, ale często nie wiedzieli, jak poradzić sobie z ustawieniami prywatności i ograniczyć do nich dostęp – tak by mogła je oglądać, na przykład, tylko najbliższa rodzina. Strefa niewiedzy w społeczeństwie powiększała się z każdym dniem. A każda nowość jeszcze bardziej komplikowała całą sytuację.

Nagle zdałam sobie sprawę, co powinniśmy zrobić. Wiedziałam, że chcę pomagać ludziom, by zrozumieli, że technologia może być czymś pozytywnym, czymś, co zmieni ich życie – musi być tylko rozsądnie i właściwie wykorzystywana. Dlatego też zdecydowałam się założyć stronę Dot Complicated i  rozpoczęłam misję „rozplątywania naszego życia w sieci”.

Naprawdę zależało mi, by także inni dostrzegli ludzi kryjących się za technologią. Na Harvardzie specjalizowałam się w psychologii i od dawna byłam w Facebooku orędowniczką dostrzegania ludzi kryjących się za komputerowym kodem. Przez ostatnie sześć lat współpracowałam z ludźmi i firmami działającymi na dwóch polach – nowych technologii i ludzkiego życia. Występowałam w mediach jako rzecznik Facebooka, kiedy potrzebował on kogoś przyjaznego i potrafiącego nawiązać kontakt z „rzeczywistością”. Wtedy też dążyliśmy do zasypania przepaści pomiędzy światem technologii i codziennym życiem zwykłych ludzi.

Myślę, że w pewien sposób strona Dot Complicated była czymś, o czym myślałam już od dawna. Nagle poczułam się jak nowo narodzona, byłam pełna energii. Czułam, że cała praca wykonana przeze mnie w Facebooku – wszystkie projekty i  innowacje, które wprowadziłam, wszystkie błędy, które popełniłam – nie poszła na marne. Nadszedł czas, by zająć się problemami związanymi z nowoczesnym, cyfrowym życiem.

Postanowiliśmy z Bradleyem, że weźmiemy tydzień wolnego w okresie świątecznym, by odpocząć, a realizację naszej nowej wizji przełożyliśmy na początek roku.

Szczęście to umiejętność wykorzystywania okazji, które się nadarzają. Nawet jeśli odbywa się to w atmosferze ogólnej krytyki i przytyków ze strony tych, którzy bawią się twoim kosztem. Parafrazując stwierdzenie Davida Brinkleya – kobieta sukcesu to osoba, która buduje mocne fundamenty z cegieł, którymi inni w nią rzucają.

Był grudzień 2012 roku. Boże Narodzenie. Cała moja rodzina zebrała się na wspólnej kolacji. Moja siostra Donna jest wspaniałą kucharką i przygotowywała kaczkę po pekińsku, głównie po to, by podtrzymać nowoczesną, żydowską tradycję naszej rodziny, która zwykła jadać chińskie potrawy w czasie świąt. Jesteśmy tak bardzo zajęci, że zebranie wszystkich razem w  jednym miejscu w tym samym czasie graniczy z cudem. Święta to jedna z niewielu okazji, by spotkać się z całą rodziną.

Po naprawdę pysznym posiłku mój mąż Brent zabrał naszego synka Ashera do domu, aby przygotować go do spania, podczas gdy ja zostałam trochę dłużej z resztą rodziny, aby pomóc posprzątać po kolacji. Wszyscy zebrali się w kuchni, zmywając naczynia i pijąc kawę, podczas gdy Mark demonstrował zupełnie nową aplikację – Poke – którą Facebook wypuścił kilka dni wcześniej. Używając tej aplikacji można było wysłać komuś wiadomość, która znikała po dziesięciu sekundach. Coś w  stylu znanego wszystkim z filmów: „Ta wiadomość ulegnie samozniszczeniu za dziesięć, dziewięć, osiem…”.

W college’u u ucieszyłabym się z takiej aplikacji i zapewne zrozumiałabym, dlaczego te „znikające wiadomości” mają zyskać popularność wśród nastolatków i młodych ludzi. Mimo to wszyscy chcieli wypróbować tę aplikację na własnej skórze. Rozglądając się, pomyślałam, iż to zabawne, że oto stoimy wokół kuchennego stołu i zamiast rozmawiać ze sobą, wszyscy patrzymy na ekrany swoich smartfonów, gorączkowo pisząc i  wysyłając do siebie znikające wiadomości.

– Uśmiechnijcie się! – powiedziałam. – Udawajcie, że wszyscy wysyłacie intymne esemesy!

Wszyscy zrobili śmieszne udawane przerażone miny, a ja szybko pstryknęłam zdjęcie.

Nie często zamieszczam w Internecie zdjęcia swojej rodziny, ponieważ uważam, że nie powinno się pokazywać całemu światu wszystkiego, co dzieje się w zaciszu domu czy w towarzystwie przyjaciół. Jednak to było cudownie banalne, urocze zdjęcie. Dlatego też zamieściłam ja na Facebooku – udostępniając je  tylko znajomym – i poszłam do domu, aby utulić synka do snu.

Oczywiście wiedziałam, że jest spore prawdopodobieństwo, że to zdjęcie zostanie przekazane dalej. Nigdy nie umieszczam w Internecie czegoś, co mogłoby sprawić, że czułabym się skrępowana, gdyby zostało wydrukowane na pierwszych stronach gazet. A to zdjęcie mogło okazać się jednym z najważniejszych zdjęć w branży – rodzina Facebooka, używająca Facebooka na Facebooku.

Pomyślałam jednak, że w Boże Narodzenie, kiedy wszyscy spędzają czas z rodziną, nikomu nie przyjdzie do głowy taka złośliwość. Liczyłam, że zostaniemy odebrani jak wesoła rodzina spędzająca ze sobą świąteczny czas. Ale zawsze znajdzie się ktoś, kto stwierdzi, że wygłupy rodziny Marka Zuckerberga to coś ważnego, co koniecznie trzeba pokazać innym.

Reasumując – nie miałam pojęcia, co mnie czeka.

Około godziny później mój synek już słodko spał, a ja  sączyłam w salonie gorący cydr, przeglądając różne strony internetowe i odwiedzając portale społecznościowe. Jakoś nie chciało mi się jeszcze spać. Sprawdziłam, co słychać na Twitterze – i przetarłam oczy ze zdumienia. Ktoś pobrał zdjęcie mojej rodziny, które umieściłam na Facebooku, i zamieścił je na  Twitterze. To oznaczało, że jeden z moich znajomych z Facebooka ściągnął je na swoje urządzenie, a potem opublikował na  zupełnie innej stronie. Ponieważ było już późno, a ja byłam zmęczona i wzruszona po przyjemnym wieczorze z rodziną, napisałam ostry komentarz, wyrażający moją frustrację, i poszłam spać.

Kiedy się obudziłam następnego ranka, wydawało się, że wywołałam skandal w krajowych mediach. Dziesiątki nieodczytanych esemesów, kilka nieodebranych połączeń od  Bradleya i tysiące tweetów. Każda stacja informacyjna, na którą trafiłam, zmieniając kanały, pokazywała zdjęcie mojej rodziny i mówiła o mojej wymianie zdań na Twitterze. Najwyraźniej ludzie cieszyli się z mojego nieszczęścia, bo oto ktoś z  Zuckerbergów padł ofiarą Facebooka i polityki prywatności.

Przełknęłam ślinę.

– Randi – Bradley warknął na mnie, jak tylko do niego zadzwoniłam. – Dostałem już kilka esemesów od ludzi z Good Morning America, którzy proszą o twój komentarz na temat prywatności w Internecie i etykiety. O, i jeszcze gratuluję, że dałaś mediom temat do rozmów, który będą wałkować przez następne trzy dni, bo jak wiesz, mamy teraz zimowy najwolniejszy cykl informacyjny i nic ciekawego się nie dzieje.

Esemesy cały czas napływały. Znajomi pytali, jak się czuję i czy się trzymam, producenci telewizyjni prosili o wywiad. Na  Twitterze pojawiło się mnóstwo wpisów – głównie pełnych jadu i  nienawiści. No i pretensje Bradleya, który miał mi za złe, że nie może spędzić trzech dni w spokoju, bo ja zawsze z czymś wyskoczę.

Jednak ja myślałam tylko o tym, jak dot.s(com)plikowana była cała ta sytuacja.

We wszystkich mediach wrzało, pojawiały się nagłówki w stylu: „Siostra Zuckerberga wywiedziona w pole przez ustawienia prywatności na Facebooku”. Ale nie w tym tkwił problem. Dobrze wiedziałam, jak działają ustawienia na  Facebooku. Tu chodziło o internetowe dobre maniery, dzielenie się informacjami i reakcję społeczeństwa.

Jak na ironię, coraz więcej osób instalowało facebookową aplikację Poke na swoich urządzeniach – był więc jakiś plus całej sytuacji. Czułam się, jakbym nadal pracowała dla Facebooka i rozkręcała kolejną kampanię reklamową. Co ważniejsze, cały ten incydent sprawił, że jeszcze bardziej zależało mi, żeby rozpocząć dyskusję o naszym nowoczesnym, cyfrowym życiu.

Oto byłam żywym przykładem tego, że technologia może być cudownym i niezwykłym narzędziem, ale może też pakować użytkowników w nie lada kłopoty. Wiedziałam także, że są miliony ludzi mających podobne doświadczenia.

Mając to na uwadze, zaczęłam realizować swoją nową misję. Przygotowywałam regularnie krótkie programy dla Today Show – magazynu telewizji śniadaniowej NBC, w których poruszałam tematy związane z nowymi technologiami. W artykule z pierwszej strony dotyczącym etykiety w Internecie, opublikowanym na łamach „New York Timesa”, zacytowano moje wypowiedzi na ten temat. Zaczęłam wydawać swój własny e-mailowy newsletter, zatytułowany Dot Complicated, w którym zamieszczałam artykuły na temat technologii i wpływu, jaki może mieć na życie zawodowe, uczuciowe i rodzinne.

I zaczęłam pisać tę książkę.

W dobie tak szybkiego rozwoju technologicznego szczególną uwagę musimy poświęcić zagadnieniom człowieczeństwa, tożsamości i etykiety w naszym nowoczesnym życiu i związkach. By zrozumieć, dlaczego jest to takie ważne, musimy wpierw pojąć, kim jesteśmy i skąd pochodzimy.

Znany pisarz Arthur C. Clarke stwierdził kiedyś, że każda dostatecznie zawansowana technologia nie różni się niczym od magii. Miał rację. Technologia jest rodzajem magii, dzięki niej możemy z łatwością robić rzeczy, które były niemożliwe jeszcze kilka lat temu. Tak jak magia, technologia przeniosła nasze społeczeństwo i nasze możliwości na wyższy poziom rozwoju. Oczywiście, kuszący blask tych magicznych urządzeń może też oślepiać – wtedy nie dostrzegamy ich wad i zagrożeń płynących z ich strony.

Moja podróż zaczęła się w magicznej krainie Dobbs Ferry w stanie Nowy Jork. Były to wczesne lata dziewięćdziesiąte, czas noszenia hiperkolorowych T-shirtów i szortów marki Umbro. Musiałam mieć wtedy dziewięć czy dziesięć lat. Pewnego dnia, gdy wróciłam ze szkoły, mój ojciec zawołał mnie do swojego gabinetu znajdującego się na parterze naszego domu.

– Mam dla ciebie niespodziankę – powiedział.

Modliłam się, żeby nie chodziło o nową plombę.

Zeszłam na dół i zobaczyłam duże beżowe pudło, stojące na małym wózku, podłączone do prądu. Z boku migało kilka kolorowych lampek. Nie zrobiło to na mnie większego wrażenia.

– Do czego to służy?

– Możemy zrobić ci zdjęcie i włożyć do tej maszyny, a potem możemy zrobić zdjęcie komuś innemu i zamienić wasze uśmiechy. W ten sposób, kiedy pacjenci przychodzą do mnie na  wizytę, mogą sobie wybrać uśmiech, jaki chcą mieć, a do tego dowiedzieć się, jak będą z nim wyglądać.

Po tych słowach byłam tak podekscytowana, że nalegałam, aby ojciec natychmiast pokazał mi, jak ta maszyna działa, tu i  teraz. W rezultacie zeskanowaliśmy zdjęcia moje i mamy i  zamieniliśmy nasze uśmiechy miejscami. Oczywiście nie mogłam, jak to jest dzisiaj, podzielić się do razu tym zdjęciem ze wszystkimi, ale tata wydrukował mi kopię i wzięłam ją ze sobą do szkoły, aby pokazać kilku znajomym – i tyle. Potem włożyłam to  zdjęcie do pudełka po butach, które trzymałam pod łóżkiem, i  zapomniałam o nim. Jeśli mogłabym udostępnić je tysiącom ludzi, czy zrobiłabym to? Czy powinnam była to zrobić? Na  szczęście wtedy wszystko było o wiele prostsze. A poza tym wyglądałam dość dziwacznie z uśmiechem mamy przyklejonym do  twarzy.

Byłam zafascynowana tą maszyną. Często zakradałam się ze znajomymi do gabinetu, by pobawić się w zamienianie uśmiechów. Równie często byłam na tym przyłapywana i  dostawałam wtedy ostrą reprymendę – ale było warto dla tych kilku chwil magii.

W siódmej klasie dostałam swój pierwszy telefon. Ponieważ telefony komórkowe nie były jeszcze w powszechnym użyciu, był on przewodowy. No i nie był całkiem mój, bo w ciągu dnia była to linia w biurze mojego ojca, ale po zamknięciu gabinetu mogłam z niego korzystać do woli. Teraz mogłam spędzać wieczory i weekendy, godzinami rozmawiając z przyjaciółkami. Oczywiście rozmawiałyśmy o poważnych sprawach – o  chłopakach, filmach, Nirvanie i Ace of Base. Czasami zdarzały się niespodziewane rozmowy z ludźmi chcącymi zapisać się na wizytę do taty, ale te rozmowy były mniej interesujące.

Mniej więcej w tym samym czasie po raz pierwszy zetknęłam się z Internetem. Komputery nie były niczym nowym w  naszym domu. Odkąd sięgam pamięcią, mój tata miał w swoim biurze dwa stare urządzenia – model Atari z lat siedemdziesiątych i komputer firmy IBM, który miał tyle lat, co ja. Nigdy tak naprawdę ich nie dotykałam, mój ojciec używał ich do przechowywania danych pacjentów, prowadzenia biurowej korespondencji i innych poważnych rzeczy. Jednak w połowie lat dziewięćdziesiątych rodzice kupili nam pierwszy komputer do wspólnego użytku.

Był duży, powolny i trudny w obsłudze. Słuchanie, jak piszczał i zawodził, kiedy łączył się z Internetem przez linię telefoniczną, było niemiłym doświadczeniem, które stawało się jeszcze bardziej denerwujące, kiedy ktoś podnosił słuchawkę telefonu i rozłączał cię w jednej chwili. Jednak pierwsze logowanie do AOL, możliwość wysłania e-maila, przeszukania Internetowej Encyklopedii Groliera, aby przygotować szkolny projekt, lub wymiana błyskawicznych wiadomości z przyjaciółmi… Wszystko to zmieniło moje życie.

W ostatniej klasie szkoły średniej dostałam swój pierwszy, telefon komórkowy. Była to duża, nieporęczna Nokia 5110 w limonkowej obudowie. Wyglądała jak cegła i tak ją nazywałam. Jednak ponownie otworzyła ona przede mną świat cudownych możliwości. Po raz pierwszy skontaktowanie się z kimś nie było związane z fizyczną lokalizacją. I nie musiałam już czekać dwadzieścia minut przy wschodnim wejściu do  centrum handlowego, tylko dlatego, że moja przyjaciółka czekała na mnie przy zachodnim.

Jeśli masz szczęście, ominął cię ten cały okres łączenia się z Internetem za pośrednictwem modemu i linii telefonicznej, a twoim pierwszym telefonem był smartfon. Nie grałeś też pewnie godzinami w Snake’a na małym monochromatycznym ekranie. Jednak bez względu na to, jak te chwile wyglądały, opowiadają wspólną historię – technologia i łączność z każdym dniem stają się coraz bardziej zaawansowane.

Kiedyś posiadanie własnej linii naziemnej było czymś wyjątkowym. Dziś około pięciu miliardów ludzi na całym świecie ma telefony komórkowe. Miliard użytkowników korzysta ze smartfonów z dostępem do Internetu i tych wszystkich niezwykłych aplikacji, które można na nich instalować. Dziesięć lat temu dostęp do Internetu był nowością, dziś dostęp do sieci ma około dwóch i pół miliarda ludzi. A miliony nowych użytkowników przyłączają się każdego dnia.

Urządzenia są wydajniejsze, tańsze i dają więcej możliwości – coś takiego jeszcze kilka lat temu było nie do  wyobrażenia. W Dolinie Krzemowej każdy maniak komputerowy zna prawo Moore’a, nazwane tak od imieniem założyciela firmy Intel – Gordona Moore’a. W 1965 roku przewidział on, że mikroczipy będą podwajać swoją moc obliczeniową mniej więcej co osiemnaście miesięcy. Te przewidywania się sprawdziły. Poza tym, podczas gdy komputery stawały się coraz szybsze, ich ceny stopniowo spadały.

Przez ostatnie dziesięć lat właśnie ten trend umożliwił tak wielu ludziom dostęp do komputerów, smartfonów i tabletów oraz sprawił, że te urządzenia stały się bardzo popularne. Prawo Moore’a doprowadziło do tego, że miliardy ludzi kupuje telefony i łączy się z Internetem oraz że dzisiejszy telefon ma sto tysięcy razy większą moc obliczeniową niż komputer na statku kosmicznym Apollo, który zabrał ludzi na Księżyc.

Poza tym każdego dnia ludzie zamieszczają w Internecie coraz więcej treści. Kilka lat temu ktoś wymyślił nazwę na  określenie tego trendu. Prawo Zucka, nazwane tak po moim kochanym bracie Marku, mówi, że ilość informacji publikowanych w Internecie podwaja się co dwa lata. W czasie, który zajmuje ci przeczytanie jednej strony tej książki, kolejne setki godzin filmików z kotami, śmiesznymi psami na deskorolkach i  wieloma innymi, „wartościowymi” materiałami zostanie zamieszczonych w sieci. Ponad milion postów zostanie opublikowanych na Twitterze. Niektóre z nich zostaną nawet przeczytane. Ponad szesnaście milionów materiałów pojawi się na Facebooku. Wśród nich wiele zdjęć lunchów użytkowników

Oczywiście wszystko ma swoje granice. W pewnym momencie ludzie po prostu nie są w stanie przetworzyć więcej informacji – liczba zabawnych filmików z kotami i uroczych zdjęć dzieci, które możemy obejrzeć, jest ograniczona. Wiesz, o co chodzi? Ilość zamieszczanych danych przekracza już teraz ludzkie pojęcie – według raportu Digital Universe, opublikowanego w  grudniu 2012 przez firmę analityczną IDC, na świecie jest więcej materiałów cyfrowych niż ziarenek piasku na wszystkich plażach razem wziętych. Nieźle. Na dodatek nic nie zapowiada, żeby w najbliższej przyszłości miało się coś w tej materii zmienić.

Jesteśmy połączeni globalnie. Możesz skorzystać z Internetu, gdziekolwiek jesteś. Możesz połączyć się z siecią na szczycie Mount Everest. Możesz złapać sygnał w międzynarodowej stacji kosmicznej. Wielu kosmonautów zgromadziło grupy fanów zamieszczając w Internecie fantastyczne zdjęcia Ziemi zrobione na orbicie – to ich taki kodak moment. W mniej niż czterdzieści lat przeszliśmy w kwestii komunikacji od fantazji naukowców do zwykłej codzienności. Nasze oczekiwania wobec „przyłączalności” z dnia na dzień rosną. Kiedy dorastałam, byłam podekscytowana, mogąc połączyć się z Internetem choćby na kilka minut, i czułam się tak, jakbym wygrała na loterii, gdy mogłam pogadać ze znajomymi przez dobre pół godziny, korzystając z  komunikatora AIM – modliłam się wtedy, by nikt nie podniósł w tym momencie słuchawki telefonu i nie przerwał połączenia. Kiedy jednak tak się działo, jęczałam rozpaczliwie, żeby się rozłączyli.

Dzisiaj oczekujemy nieograniczonego dostępu do  Internetu, chcemy być zawsze w zasięgu. I zazwyczaj jesteśmy. Raport Internet Trends, przygotowany przez firmę konsultingową Morgan Stanley, pokazuje, że ponad dziewięćdziesiąt procent ludzi trzyma swoje telefony komórkowe przy sobie, maksymalnie w zasięgu do dziewięćdziesięciu centymetrów, dwadzieścia cztery godziny na dobę. Ankieta przeprowadzona w maju 2012 roku w USA przez firmę Harris ujawniła, że pięćdziesiąt trzy procent ludzi systematycznie sprawdza swoje telefony w środku nocy, a zaskakująca i lekko niepokojąca liczba ludzi korzysta z telefonu, siedząc na sedesie. (Sądzę, że niewielu z nich myje po tym swoje urządzenia. Pomyśl o tym następnym razem, gdy ktoś poda ci swój telefon i poprosi o zrobienie zdjęcia. Nie ma za co).

Ten przymus ciągłego bycia w  sieci zawładnął każdym aspektem naszego życia. Dwie ankiety z 2012 roku, jedna przeprowadzona przez Yahoo, druga przez Gazelle, ujawniły następujące rewelacje:

Dwadzieścia pięć procent kobiet chętnie zrezygnowałoby z seksu na rok, byleby tylko zatrzymać swoje tablety. Piętnaście procent ankietowanych chętnie zrezygnowałoby ze swoich samochodów, byleby tylko zatrzymać swoje tablety.

Prawie piętnaście procent ankietowanych wolałoby całkowicie zrezygnować z seksu, niż spędzić choć jeden weekend bez swoich iPhone’ów.

W ankiecie TeleNav z 2012 roku zapytano respondentów, z  jakich „małych przyjemności” byliby skłonni zrezygnować przez tydzień, byleby tylko nie rozstawać się ze swoimi telefonami. Oto odpowiedzi:

Siedemdziesiąt procent ankietowanych wolałoby zrezygnować z alkoholu.

Dwadzieścia jeden procent ankietowanych wolałoby oddać swoje buty.

Dwadzieścia osiem procent użytkowników sprzętu firmy Apple wolałoby zrezygnować ze spotkań ze swoją drugą połową, tak samo jak dwadzieścia trzy procent użytkowników sprzętu z systemem Android.

Badanie przeprowadzone ostatnio przez McCann Truth Central pokazało, że czterdzieści dziewięć procent zamężnych matek wolałoby oddać swoje pierścionki zaręczynowe, niż rozstać się ze swoimi telefonami komórkowymi. A badanie z 2012 roku przeprowadzone przez Harris Interactive ujawniło, że czterdzieści procent ludzi wolałoby spędzić wieczór w  więzieniu, niż zrezygnować ze swoich kont na portalach społecznościowych.

Taka jest nasza rzeczywistość. Nowe technologie są niemal wszędzie i zdominowały nasze życie. Właściwie to tak bardzo, że coraz więcej ludzi chce się wyplątać z tej sieci nieustannego bycia online i próbuje wprowadzić jakieś zasady, hierarchię wartości i dyscyplinę – zarówno w swoje życie, jak i swoich bliskich. Chcą mieć pewność, że cała ta łączność cyfrowa nie odbywa się kosztem związków, rozwoju osobistego i dobrych manier.

Znalezienie i utrzymanie tej równowagi będzie coraz ważniejsze, ponieważ w  ciągu następnych dziesięciu lat czeka nas coś jeszcze bardziej niezwykłego. Wszyscy i wszystko będzie ze sobą połączone. Zatrze się podział pomiędzy online i offline.

Nie tylko ludzie, ale i przedmioty, nasze otoczenie, domy, ubrania i samochody będą online. Jedną z najbardziej popularnych w Dolinie Krzemowej prognoz jest „Internet przedmiotów” – wizja świata, w którym samochody, sprzęt kuchenny, a nawet nasze buty będą podłączone do Internetu. To bardzo realna perspektywa. Zgodnie z badaniami Cisco z kwietnia 2011 roku na całym świecie jest dziś od dziesięciu do piętnastu miliardów urządzeń podłączonych do Internetu, ale do 2020 roku będzie ich około pięćdziesięciu miliardów.

Kilka miesięcy temu miało miejsce urocze, śmieszne i w pewnym sensie przerażające zdarzenie. Mój synek Asher pokazał mi, jak może wyglądać przyszłość. Asher poznał i  pokochał serial telewizyjny dla dzieci Barney i przyjaciele, którego bohaterem jest fioletowy dinozaur. Mały uwielbia śpiewać i  tańczyć razem z postaciami z serialu i gdybym mu tylko na to  pozwoliła, oglądałby ten program przez cały dzień. Pewnego popołudnia pracowałam na laptopie, podczas gdy Asher bawił się zabawkami na dywanie. Znudził się po chwili i kątem oka zobaczyłam, jak przygląda się zdjęciu w ramce stojącej na półce z książkami. To było zdjęcie moich rodziców.

– O co chodzi, kochanie? – zapytałam zaciekawiona.

Asher popatrzył na mnie, a potem wskazał na ramkę ze  zdjęciem.

– Booney? – zapytał.

Początkowo nie wiedziałam, o  co  mu chodzi. Jednak po chwili zrozumiałam. Asher zdał sobie sprawę, że na ekranie zawsze coś się dzieje. Na dużym telewizorze może oglądać Barneya. Może to również robić na moim iPadzie – pomyślał więc z pewnością, że każda „ramka” może wyczarować jego ulubioną telewizyjną postać.

Roześmiałam się. Asher wyglądał na rozczarowanego. Jednak kiedy później myślałam o tym zdarzeniu, stwierdziłam, że miał rację. Dlaczego nie miałby oglądać Barneya w tej ramce na zdjęcia? Dlaczego każde urządzenie nie miałoby wyświetlać informacji, których szukamy? Pewnego dnia okaże się, że miał rację, a jego dziecięca logika po prostu pokazała, jak intuicyjna i oczywista będzie ta przyszłość. Każdy szklany przedmiot będzie ekranem, a każdy ekran portalem do innego świata informacji, treści, pomysłów i rozrywki. Nic nie stoi na  przeszkodzie, żeby fioletowy dinozaur pojawiał się w każdej „ramce”. Dla mnie, jako młodej mamy, jest to zarówno ekscytujące, jak i przerażające. Już teraz trudno jest utrzymać równowagę pomiędzy czasem spędzonym przed ekranem a tym spędzonym w świecie rzeczywistym. Jak będzie wyglądało nasze życie, kiedy niemal wszystko będzie pełniło funkcję takiego ekranu?

Przyszłość przyniesie nieskończone możliwości. Nikt nie będzie musiał ponownie zakradać się do biura swojego taty, aby doświadczyć magii. Jednak spędzając coraz więcej czasu w  Internecie, będziemy musieli jeszcze bardziej uważać, by się w nim nie zatracić, by nie zapomnieć o ludziach i miejscach wokół nas. Świat, w którym każdy przedmiot jest ekranem, oznacza świat ciągłego dostępu do informacji, ale oznacza także świat, w  którym możemy narazić nasze związki z ludźmi, których kochamy, jeżeli od czasu do czasu nie oderwiemy wzroku od ekranu. Nasza definicja „magicznych chwil” może ulec zmianie i określać te coraz rzadsze, zwykłe momenty, kiedy nikt nie jest podłączony do sieci i magia w ogóle nie istnieje.

Jakie są zalety takiego stanu rzeczy? Jesteśmy bardziej połączeni. Jakie są wady takiego stanu rzeczy? Jesteśmy bardziej połączeni.

Nowe technologie zmieniają każdy aspekt naszego życia, od związków po życie rodzinne, zawodowe i uczuciowe. Zmieniły sposób, w jaki obchodzimy urodziny, dzielimy się informacjami o ważnych wydarzeniach w naszym życiu, definiujemy nasze przyjaźnie i domagamy się obsługi klienta.

Używając wbudowanych w smartfony aparatów fotograficznych, przyjaciele i rodzina mogą dzielić się ze sobą najważniejszymi momentami ze swojego życia – tu i teraz. Ankieta z czerwca 2011 roku, przeprowadzona wśród ponad dwóch tysięcy dorosłych Amerykanów, pokazała, że użytkownicy Facebooka mają silniejsze więzi ze swoimi najbliższymi przyjaciółmi, łatwiej im prosić o wsparcie i rady, a także istnieje większe prawdopodobieństwo, że pozostaną w kontakcie ze starymi znajomymi ze szkoły średniej czy z czasów studiów lub z  ludźmi mieszkającymi bardzo daleko.

Dzięki kamerze internetowej i połączeniu wideo dziadkowie mogą zobaczyć twarz nowo narodzonego wnuka mieszkającego tysiące kilometrów od nich. Z badań przeprowadzonych przez doktor Shelię Cotten na Uniwersytecie Alabamy w  Birmingham, opublikowanych w 2012 roku, wynika, że w przypadku starszych ludzi używających Internetu istnieje o trzydzieści procent mniejsze prawdopodobieństwo, że wpadną w depresję, niż w przypadku starszych ludzi, którzy z niego nie korzystają. Współpracownicy mogą urządzać sobie wideokonferencje i nie ma już znaczenia, że ich biura rozsiane są po całym świecie. Znajomi mogą uchwycić każdą chwilę podczas uroczystej kolacji, robiąc zdjęcia i upiększając je za pomocą programów do edycji, filtrów i ramek.

Ta sama łatwość komunikacji może oznaczać, że w dniu swoich urodzin zamiast życzeń przez telefon otrzymasz wiadomość na Facebooku, że osoba siedząca obok ciebie w pracy może wysłać do ciebie e-maila zamiast z tobą porozmawiać albo że wszyscy twoi goście, których zaprosiłeś na obiad, siedząc przy stole, będą tak zajęci robieniem zdjęć i edytowaniem ich, że nie zwrócą uwagi na nic innego. Pamiętaj – możesz przeoczyć ważne momenty, jeśli ciągle będziesz się gapić w ekran.

Dzisiaj każdy jest nadawcą i odbiorcą jednocześnie. W  przeszłości wszyscy byliśmy tylko biernymi konsumentami informacji. Tworzenie materiałów było domeną bogatych i  wpływowych, którzy kontrolowali i prowadzili duże koncerny medialne. Jednak teraz każdy z nas może gromadzić i udostępniać, co  tylko chce.

Kiedy pisałam do szkolnej gazety, mieliśmy zespół złożony z dwudziestu uczniów pracujących pilnie, aby stworzyć gazetę o całkowitym nakładzie około tysiąca egzemplarzy. Obecnie wielu z nas może dotrzeć do ponad tysiąca ludzi, umieszczając wpis na Twitterze czy zdjęcie lub aktualizację statusu na  Facebooku.

Dziś każdy jest koncernem medialnym. Dzięki nowym technologiom nasz głos jest bardziej donośny i ma większy zasięg. Kiedy internautów połączy jakaś wspólna idea, może się zdarzyć coś naprawdę spektakularnego. W 2008 roku bezrobotny dwudziestojednoletni inżynier z Kolumbii Oscar Morales założył na Facebooku profil, na którym protestował przeciwko grupie FARC. Grupa ta przez lata porywała ludzi, podkładała bomby i terroryzowała niewinnych obywateli. Pewnego wieczoru, siedząc przy komputerze, Oscar przeczytał wiadomość o kolejnym ataku. Z frustracji stworzył witrynę Milion Głosów Przeciwko FARC!

Nie spodziewał się, że aż tylu ludzi zarejestruje się na jego stronie. Jednak wtedy stało się coś niesamowitego. W ciągu czterech godzin strona zdobyła tysiąc pięciuset członków. Następnego dnia miała już cztery tysiące. Do końca tygodnia osiągnęła sto tysięcy.

Zaskoczony niespodziewanym sukcesem, Oscar zrobił coś, czego nigdy się po sobie nie spodziewał – nawoływał do  zorganizowania ogólnonarodowego dnia protestu przeciwko FARC.

Miesiąc później dwanaście milionów ludzi maszerowało w dwustu miastach w największej w historii demonstracji przeciwko terroryzmowi. I w końcu fala politycznego nacisku, którą te marsze wywołały, w dużym stopniu przyczyniła się do podjęcia przez rząd kolumbijski pokojowych rozmów z  rebeliantami.

To, co zrobił Oscar, było wspaniałe i odważne. Jednak nie wyjątkowe. Dzisiaj na całym świecie, w kawiarniach i na  zapleczach, w akademikach i na miejskich placach, inni dzielni, ale zupełnie zwykli ludzie, korzystają z nowych technologii, aby powstać i publicznie opowiedzieć się za wprowadzeniem zmian w ich społecznościach. W rękach młodych, idealistycznych, dobrze zorganizowanych aktywistów Google, Facebook czy Twitter stają się czymś więcej niż tylko aplikacjami, z których się składają, czy popularnymi portalami społecznościowymi. Stają się narzędziami pozwalającymi wprowadzać zmiany. Stają się drogą do wolności.

Widzieliśmy, jak dzięki Internetowi dokładnie to się działo w Egipcie czy Tunezji podczas Arabskiej Wiosny oraz w krajach Bliskiego Wschodu i Afryki Północnej, kiedy ogromne liczby młodych, zmotywowanych aktywistów wyszły na ulice, by  żądać większej społecznej i politycznej wolności. Podobnie dzieje się w Rosji, Chinach, Iranie i wielu innych krajach.

Ale polityka to nie wszystko. Internet odgrywa znaczącą rolę w tworzeniu nowych miejsc pracy i poprawianiu sytuacji gospodarczej kraju. Obecnie, nawet gdy światowa gospodarka nie jest w najlepszym stanie, Internet objawia się jako siła, bez której nie można się obejść, ponieważ generuje wzrost gospodarczy i  tworzy nowe miejsca pracy – głównie dzięki nowym, olbrzymim firmom internetowym, ale także starym graczom, którzy zrozumieli, że bez Internetu nie wytrzymają konkurencji.

W raporcie Internet Matters z 2011 roku, autorstwa McKinsey Global Institute, czytamy, że na każde zlikwidowane z  powodu nowych technologii miejsce pracy w tradycyjnym sektorze, powstały dwa nowe powiązane właśnie z nimi. To dopiero początek, ponieważ coraz więcej firm zaczyna przenosić swój biznes do Internetu.

Korzyści gospodarcze, wynikające z takiego stanu rzeczy, odnotowuje się nie tylko w krajach uznawanych powszechnie za bogate. Raport Banku Światowego Maximizing Mobile z 2012 roku pokazuje, że rolnicy uprawiający ziemniaki w Indiach zdołali zwiększyć swoje dochody o dziewiętnaście procent, korzystając z aplikacji w telefonach komórkowych. Uprawy bananów w Ugandzie, z tego samego powodu, dały zysk większy o  trzydzieści sześć procent.

Gdy wydarzy się katastrofa lub jakaś tragedia, Internet może pomóc ocalić życie wielu ludzi, zorganizować pomoc, ponownie połączyć bliskich i pomóc najbardziej bezradnym członkom danej społeczności. Po trzęsieniu ziemi w Japonii w 2011 roku setki tysięcy ludzi korzystało z Facebooka, Twittera i usług Google, by znaleźć zaginionych przyjaciół i rodzinę, a miliardy dolarów napłynęły z całego świata, aby wspomóc organizacje działające w terenie.

Internet pozwala na to, by zarówno pozytywne, jak i  negatywne informacje docierały szybciej i dalej niż kiedykolwiek przedtem. Jeśli szczególnie dobrze bawię się w danej restauracji czy w miejscu, gdzie spędzam wakacje, mogę polecić je  każdemu z moich znajomych na moim portalu. Ale jeśli miejsce jest okropne, wszyscy moi znajomi dowiedzą się o tym równie szybko. Dlatego też usługodawcy muszą podwoić wysiłki, by  poprawić jakość obsługi klienta. Świat, w którym każdy jest spółką medialną, to takie miejsce, gdzie firmy nie mogą już sobie pozwolić na to, żeby klient był niezadowolony.

Kiedyś podsłuchałam, jak ktoś ważny z branży filmowej powiedział: „Facebook uniemożliwił nam wypuszczanie na rynek kiepskich filmów. A my musimy móc je wypuszczać, aby utrzymać się na powierzchni”. Kiedyś naprawdę kiepski film mógł mieć świetny premierowy weekend, ponieważ upłynęło kilka dni, zanim opinie o nim się rozeszły. Jednak w erze Facebooka i Twittera film może być kasową klapą już kilka godzin po  premierze.

Jednak to, że mamy megafon, nie oznacza, że musimy przez niego krzyczeć cały czas. Jeśli będziemy ciągle podnosić fałszywy alarm, nikt nie będzie nas poważnie traktował. Jako społeczeństwo musimy przyjąć dar, który otrzymaliśmy, i zrozumieć, że wiążą się z nim różne obowiązki. Kiedy jest wykorzystywany rozsądnie i świadomie, możemy zwiększyć dostęp do  informacji, zburzyć stare bariery ograniczające zrozumienie i udzielić głosu tym, którzy dotychczas byli go pozbawieni.

W ciągu następnych dziesięciu lat kolejne trzy miliardy ludzi będzie korzystać z Internetu, głównie w swoich telefonach komórkowych. W naszych domach przedmioty fizyczne, takie jak przepisy, zdjęcia i rachunki upchnięte w szufladach, zostaną zastąpione przez aplikacje. Nasze drzwi, alarmy, oświetlenie, termostaty, szafy – wszystko to będzie kontrolowane poprzez naciśnięcie guzika. Samochody staną się inteligentnymi środkami komunikacji, pełniąc funkcje naszych przewodników, wirtualnych asystentów, a także w przypadku pojazdów z  autopilotem, nawet naszymi kierowcami. Dzięki różnym urządzeniom czy inteligentnym ubraniom będziemy w stanie monitorować stan naszego zdrowia. Wszystko zmienia się w zawrotnym tempie – to, w jaki sposób odbieramy wszelkie treści, uczymy nasze dzieci czy postrzegamy naszą własność.

Kiedyś to wszystko było fikcją naukową. Teraz stało się naukowym faktem.

Rozdział 4
DOT.WŁASNE JA
JA, WŁASNE JA I TOŻSAMOŚĆ

Udawanie jest wyczerpujące – zmiana masek w zależności od sytuacji nie jest łatwa. Ktoś może cię namawiać do tego, byś się zmienił, byś udawał kogoś innego, bo dzięki temu możesz coś zyskać i „włączyć się do gry”. Jeśli jednak musisz grać przez cały czas, może się okazać, że przestaniesz panować nad różnymi wersjami samego siebie. Bycie prawdziwym sobą oznacza, że w najbliższym czasie nie wygrasz konkursu popularności czy nie będziesz lubianym przez wszystkich dokoła. Mnie osobiście łatwiej było w nocy zasnąć, gdy pozostawałam sobie wierna danego dnia.

Na szczęście Internet zaczyna nadrabiać zaległości. W  przeciągu ostatnich dziesięciu lat coraz więcej ludzi rezygnowało z anonimowości w Internecie i zaczęło używać swoich prawdziwych imion i  nazwisk, swoich prawdziwych tożsamości. Ta zmiana w zachowaniu i większe poczucie komfortu w zamieszczaniu w Internecie informacji na swój temat dały początek wielu istotnym innowacjom.

Czy pamiętasz swój pierwszy, prawdopodobnie żenujący adres e-mailowy lub nazwę użytkownika z  komunikatora AIM? Ja tak. Moja brzmiała Peggy42st. Wybrałam ją, ponieważ zagrałam właśnie rolę Peggy w szkolnym musicalu 42nd Street. Pamiętam całą dyskusję z mamą zaraz po tym, jak zostałam przyjęta na Harvard, w czasie której zapewniała mnie, że tam będą normalni ludzie, nie nadęci czy zarozumiali. Natychmiast po tej rozmowie przyszły kolega z roku próbował nawiązać ze mną rozmowę na komunikatorze internetowym AIM. Jego nazwa użytkownika – igot1600 – mówiła wszystko: „Zdobyłem tysiąc sześćset punktów”.

I to by było na tyle, jeśli chodzi o twoją teorię, mamo.

Pamiętasz, ile czasu poświęciłeś, żeby wybrać doskonałe zdjęcie profilowe lub na napisanie idealnej wiadomości z  informacją, że wyjechałeś? Przyznaję, że spędziłam zbyt dużo czasu, wybierając nie do końca zrozumiałe, ale znaczące słowa z  piosenek, na których punkcie miałam bzika. Wiele razy oznajmiałam swoją obecność w Internecie, pisząc: „Wierzę, że mogę latać”, „Zobaczyłam znak” czy „Powaliło mnie to”.

Ale posłuchaj. Mówię szczerze – może trudno w to uwierzyć, ale tak naprawdę nie byłam musicalową Peggy z 42nd Street, ale Randi z  Dobbs Ferry. W  Internecie mogłam podawać się, za kogo chciałam, ale to wszystko było tylko ułudą. Na  początku funkcjonowania portali społecznościowych nie miało to większego znaczenia. Moi przyjaciele wiedzieli, że Peggy to Randi, i nie wprowadzało ich to w błąd.

Dziwne byłoby jednak, gdybym założyła na  Facebooku profil o takiej właśnie nazwie czy też używała nicka igot1600 na swoim komunikatorze. I to nie tylko dlatego, że 1600 nie jest już maksymalną liczbą punktów, które można otrzymać z  egzaminów, czy dlatego, że dorosłam. Tak naprawdę powodem jest to, że Internet również dorósł.

Kiedyś ludzie łączyli się z Internetem głównie po to, by  zdobyć informacje, przeszukiwali go, wpisując w wyszukiwarce słowa kluczowe, czekając na odpowiedni, jasnoniebieski link, by dotrzeć do najnowszych wiadomości, plotek o celebrytach, repertuarów kin, map czy materiałów potrzebnych do szkoły. Wyszukiwarki dostarczały nam odpowiedzi poprzez naciśnięcie jednego klawisza.

W ciągu ostatnich dziesięciu lat rola Internetu się zmieniła. Mimo że wciąż pełni funkcję informacyjną, to dziś wykorzystujemy go głównie do komunikowania się z innymi. Teraz możemy korzystać nie tylko z mądrości Internetu, ale i naszych przyjaciół.

Pamiętam doskonale moment, kiedy leciałam samolotem linii Virgin America – z San Francisco do Nowego Jorku – a moja znajoma dawała mi reprymendę, że powinnam zmienić swoją nazwę użytkownika na Twitterze z @randijayne na @randizuckerberg – po to, żeby ludzie mogli łatwiej mnie znaleźć.

Gdy używamy naszych prawdziwych imion i  nazwisk, łatwiej jest nam nawiązać kontakt z naszymi przyjaciółmi, rodziną i kolegami, bez względu na to, gdzie nas rzucił los. Możemy pokazać naszym potencjalnym pracodawcom, jacy naprawdę jesteśmy, zamieszczając nasze CV i historię zatrudnienia, tak by wszyscy mogli je zobaczyć – to może dać nam nowe możliwości i nowe źródła utrzymania. Możemy nawiązywać kontakty z firmami jako ktoś więcej niż tylko przypadkowy gość na ich stronie internetowej i skorzystać z produktów, ofert i usług, które są bardziej spersonalizowane i użyteczne. Inteligentne reklamy, lepiej rozumiejące nasze zainteresowania i osobiste preferencje, mogą zaoferować nam produkty, które naprawdę możemy chcieć kupić.

Ludzie często mnie proszą, bym opowiedziała im, jak to było z początkami Facebooka i jak odnieśliśmy tak wielki sukces. Oczywiście, najważniejszy był wtedy, i dziś także, doskonały produkt, ale uważam, że duże znaczenie miało też to, iż ludzie nie ukrywali swojej prawdziwej tożsamości.

Tak było u nas od samego początku, podczas gdy inne portale społecznościowe – Myspace czy Friendster – miały spory problem z anonimowymi użytkownikami. Facebook miał łatwiej, ponieważ na początku była to witryna dla studentów, w której można się było zarejestrować, podając uczelniany adres e-mail. To, co oznaczało, że jedynymi ludźmi, którzy mogli zobaczyć ich wpisy na stronie, byli ci, na których tak czy inaczej wpadali w klasie, w akademiku czy na imprezach w kampusie. Wszyscy się więc znali i nie było powodu, by ukrywać się pod innymi, dziwnymi nickami. Tak więc już na samym początku użytkownicy Facebooka tworzyli zaufany krąg znajomych, a ich internetowa relacja była dzięki temu trwalsza i bardziej autentyczna. Wpłynęło to również na szczerość i wysoką kulturę relacji. Istniało też mniejsze prawdopodobieństwo, że użytkownicy będą względem siebie złośliwi lub będą opowiadać bujdy na swój temat, ponieważ ktoś mógłby im wytknąć kłamstwo.

Kiedy występujemy w Internecie pod własnym nazwiskiem, nasz głos ma większy zasięg i moc. Wszystkie te zdumiewające przykłady aktywizmu, które spowodowały ogromne zmiany społeczne, mogły się narodzić tylko dzięki temu, że odważne jednostki zainspirowały innych do działania. Tożsamość może być czymś więcej niż tylko czytaniem inspirujących cytatów lub oglądaniem uroczych zdjęć od znajomych. Może oznaczać różnicę pomiędzy wiarą w ideę lub słuszną sprawę a stanięciem czołgom na drodze. Jeśli jesteśmy tacy sami, będąc online i offline, dowiemy się więcej o ludziach, celebrytach, politykach i tak naprawdę o każdym, z kim nawiązujemy kontakty.

Gorąco wierzę w moc „prawdziwej” tożsamości. Dlatego cytowano moje słowa, że anonimowość musi zniknąć z  Internetu, byśmy mogli korzystać z wiarygodnego narzędzia. Uważam także, że pomoże to w walce z cyberprzemocą. Jest dla mnie oczywiste, że ludzie zachowują się lepiej i ubliżają innym mniej, kiedy każdy może zobaczyć ich prawdziwe imię i nazwisko, a także zdjęcie twarzy.

To  oczywiście nie oznacza, że na  portalach społecznościowych nie ma miejsca dla śmiesznych i dziwacznych nazw użytkowników lub że nie można nawiązać wartościowej relacji z anonimowym użytkownikiem. W niektórych społecznościach i krajach, lub kiedy porusza się wyjątkowo drażliwe tematy, zachowanie anonimowości może być konieczne ze względów bezpieczeństwa. Aktywiści polityczni i społeczni z całego świata mogą być zmuszeni do anonimowego organizowania i  kontaktowania się przez Internet. Ludzie chorzy czy ofiary przestępstw mogą nie chcieć ujawniać swoich prawdziwych danych. Są to jednak wyjątki od reguły i nie powinny mieć one wpływu na ogólną tezę, mówiącą o tym, że Internet nie powinien być anonimowy. Będzie on lepszym miejscem, jeśli wszyscy będą konsekwentnie używać swoich prawdziwych tożsamości. I  kiedy będzie zdefiniowany przez nasze prawdziwe ja, wówczas to, kim jesteśmy w sieci, będzie bardziej odzwierciedlać to, kim jesteśmy poza nią. Jeśli chcemy komuś opowiedzieć o naszej podróży czy innym zdarzeniu, to musimy mieć na poparcie swoich słów jakieś zdjęcia czy choćby zapis geolokalizacji w smartfonie – inaczej nikt nam nie uwierzy… Powiedzenie brzmi: „Zdjęcia albo to się nie zdarzyło”.

Jesteśmy zarówno artystami, jak i narratorami naszych internetowych, jednoosobowych przedstawień. Nasze cyfrowe ja staje się szybko odbiciem naszych rzeczywistych osobowości. W 2013 roku naukowcy z Uniwersytetu w Cambridge przeanalizowali dane z facebookowych profili około pięćdziesięciu dziewięciu tysięcy Amerykanów i odkryli, że w dziewięćdziesięciu pięciu procentach przypadków, tylko na podstawie zainteresowań, mogli dokładnie przewidzieć płeć osoby i pochodzenie etniczne, w osiemdziesięciu pięciu to, czy ktoś jest republikaninem czy demokratą, w osiemdziesięciu dwóch, czy ktoś jest chrześcijaninem czy muzułmaninem, a w sześćdziesięciu nawet to, czy rodzice danej osoby rozwiedli się, zanim skończyła dwadzieścia jeden lat.

Prawdziwa tożsamość umożliwia Florence Detlor, ponadstuletniej kobiecie z Menlo Park i jednej z najstarszych użytkowników Facebooka, być na bieżąco z tym, co dzieje się w  życiu jej wnuków, przyjaciół i rodziny.

Aaron Durand, użytkownik Twittera z Portland w stanie Oregon, ocalił dzięki temu niezależną księgarnię swojej matki. Kiedy zamieścił post na Twitterze, w którym prosił o pomoc, obiecując, że kupi burrito każdemu, kto nabędzie książki za  ponad pięćdziesiąt dolarów, wiadomość została udostępniona przez setki ludzi. Jego oferta przyciągnęła do księgarni tak wielu nowych klientów, że zaczęła przynosić zyski i nie trzeba było jej zamykać.

Prawdziwa tożsamość połączyła na nowo João Crisóstomo, sześćdziesięcioośmioletniego nowojorczyka, z jego dawno niewidzianą przyjaciółką Vilmą Kracun. João poznał ją, gdy w latach siedemdziesiątych pracował w Londynie jako kelner, ale po przeprowadzce do Brazylii, a następnie do Nowego Jorku utracił z nią kontakt. Czterdzieści lat później, w 2011 roku, w Dzień Świętego Walentego, otrzymał telefon od ich wspólnego znajomego – odnalazł Vilmę na Facebooku. Wkrótce spotkali się w Paryżu, zakochali się w sobie i pobrali w kwietniu 2012 roku.

Oczywiście, wszystkie zmiany niosą ze sobą początkowe trudności. Zarządzanie tożsamością w Internecie może nie być rzeczą łatwą, szczególnie kiedy korzysta się z wielu różnych stron sieci społecznościowych, stron z dostępem do banku, portali randkowych, stron wyszukujących oferty pracy itd. Istnieje wiele firm pomagających ludziom przechowywać dane i  zarządzać ich kontami online. A do tego świadczą różne inne usługi – na przykład budowania wizerunku w Internecie czy też pozycjonowania stron internetowych, by zajmowały lepsze miejsce w wynikach wyszukiwania w Google.

Jest jeszcze kwestia prywatności. Podczas gdy plusy bycia sobą w Internecie przewyższają minusy, ujawnianie wszystkich naszych danych i informacji o sobie może budzić niepokój. Zanim jednak zaczniemy drzeć się w niebogłosy, musimy wziąć głęboki oddech i zastanowić się, czy nasz lęk jest związany z rzeczywistym zagrożeniem, czy też bierze się stąd, że mamy do czynienia z czymś zupełnie nowym i nie lubimy zmian.

Przykładem, który często przytaczam, jest uruchomienie w naszych telefonach usługi identyfikacji rozmówcy. Kiedy została ona wprowadzona, ludzie się buntowali. Jak można naruszać naszą prywatność! Jak można dopuścić, aby inni ludzie mogli zobaczyć, że to my do nich dzwonimy! Teraz pomyśl jednak, jaki byłby świat bez tego udogodnienia. Nie wiem jak ty, ale kiedy do mnie dzwoni ktoś z numeru, którego nie znam, zazwyczaj nie odbieram i pozwalam, by zostawił wiadomość na poczcie głosowej. Identyfikacja rozmówcy okazała się czymś bardzo użytecznym. W wielu przypadkach zmiany czynią nasze życie lepszym, nawet jeśli na początku nie czujemy się z nimi komfortowo.

Pokochajmy więc nasze własne ja. Bycie kimś innym w  różnych sytuacjach jest wyczerpujące. Prawdziwa tożsamość pozwoli nawiązać prawdziwe relacje z prawdziwymi ludźmi.

Witaj w szarej strefie

Oczywiście, mimo tych niezwykłych korzyści, które daje nam Internet, może on też wpędzić nas w ogromne kłopoty. Ot i taki pożytek z tej całej „zaawansowanej technologii”. Może i jest magią, ale my nie jesteśmy magikami.

Facebook od samego początku był wzorowany na podobnej stronie, która funkcjonowała na uniwersytetach w całym kraju. Na profilu można było umieszczać plany zajęć, swoje plany na wakacje i nawet „ściana” (teraz będąca częścią osi czasu) była wtedy czymś w rodzaju tablicy, na której można było wyświetlić tylko jedną wiadomość naraz. Tak samo zamiast reklam na stronie Facebook zamieszczał „ulotki”.

Pewnego razu, pracując do późna nad prezentacją dla działu marketingu, potrzebny mi był slajd z zamieszczonym na stronie ogłoszeniem o wydarzeniu. Moja koleżanka i ja szybko przygotowałyśmy roboczą wersję przekonującej „ulotki” o imprezie w żeńskim stowarzyszeniu na Uniwersytecie Stanforda, które „miało się odbyć” następnego dnia (użyłyśmy nazwy istniejącego stowarzyszenia, o którym koleżanka słyszała od znajomej). Umieściłyśmy ją w Internecie i zrobiłyśmy zrzut ekranu. Gdy moja prezentacja była gotowa, wyłączyłam komputer i poszłam do domu, żeby się przespać. Byłam wyczerpana po długiej pracowitej nocy.

Następnego dnia obudziłam się przerażona. Zapomniałam zdjąć informację ze strony.

Jasna cholera! Oczywiście natychmiast to zrobiłam, ale było już za późno. Kandydatki do żeńskiego stowarzyszenia zaczęły się schodzić, szukając imprezy, która miała się niebawem zacząć. Przychodziło ich coraz więcej. Co gorsza, był to na  uniwersytecie tydzień egzaminów śródsemestralnych, podczas którego nie wolno było stowarzyszeniom ani bractwom urządzać oficjalnych imprez. Niezamierzony flash mob rozproszył się, kiedy krzyczący przez megafon strażnik uparcie rozganiał zgromadzone i zdezorientowane żeńskie towarzystwo.

Po tym wydarzeniu „siostry” z Kappa Kappa Coś Tam obraziły się na Facebook. Moim zadaniem było wyjaśnić całą sytuację, zanim żeńskie stowarzyszenie zostanie rozwiązane przez władze uczelni. Aby im to wszystko wynagrodzić, jeden z naszych inżynierów zaproponował, byśmy zorganizowali imprezę z noclegiem w siedzibie Facebooka. Nie sądziłam, żeby był to dobry pomysł, ale dzięki temu udało nam się zapanować nad sytuacją i udobruchać wszystkie strony.

Tego dnia otrzymałam kilka cennych lekcji. Po pierwsze, reklamy na Facebooku działały. Co ważniejsze, był to dla mnie moment olśnienia. Do tej pory nie doświadczyłam na własnej skórze niesamowitego wpływu, jaki może mieć na ludzi Internet. Zwykła informacja potrafi zmobilizować do działania tłumy. Jedno kliknięcie to nic wielkiego, ale w rzeczywistości może mieć znaczące konsekwencje. To wydarzenie miało wpływ na mój sposób myślenia, a zdobyte wtedy doświadczenie wielokrotnie wykorzystywałam, pracując przy innych projektach, związanych z  polityką, organizacjami non profit czy popkulturą. W erze nowych mediów społecznościowych, kiedy każda aktywność w  Internecie ma zasięg globalny, zamieszczenie nawet zwykłej informacji może wiązać się z niespodziewanymi konsekwencjami.

Twoje internetowe ja może wyrządzić krzywdę twojemu prawdziwemu ja. Twoje esemesy, napisane pod wpływem emocji, wysłane bez zastanowienia, pod wpływem chwili, mogą trafić do nieodpowiednich ludzi. Możesz przez przypadek zamieścić prywatne zdjęcie przeznaczone tylko dla najbliższych. Możesz przekazać komuś czyjś e-mail, nie widząc, że gdzieś poniżej twojej wiadomości, w załączonej korespondencji, jest coś, czego nie powinien przeczytać. Możesz niechcący ujawnić czyjś sekret, zanim ta osoba będzie gotowa sama się nim podzielić z innymi.

Kiedyś było tak, że jeśli nie byłeś modnie ubrany w  gimnazjum, w najgorszym wypadku jedynymi osobami, które to  wytykały, były złośliwe dzieciaki siedzące przy stole dla tych, którzy uważali, że są cool. Teraz ten stół jest wszechobecny.

Subtelna, ale ważna różnica między „prywatnym” i „osobistym”

Zanim pojawił się Internet, informacje można było podzielić na trzy kategorie – publiczne, prywatne i osobiste.

Informacja publiczna, jak sama nazwa wskazuje – jest powszechnie dostępna. Nie przeszkadzałoby ci, gdyby ujrzała światło dzienne i znalazła się na pierwszych stronach gazet.

Informacja prywatna to taka, którą przekazałbyś, na  przykład, tylko swojemu prawnikowi, terapeucie, lekarzowi, małżonkowi, pamiętnikowi albo ostatecznie zachował ją dla siebie.

Ale jest jeszcze informacja osobista – kategoria plasująca się pomiędzy wcześniej wymienionymi, bardziej zniuansowana. To coś, o czym powiedziałbyś przyjacielowi, ale prawdopodobnie już nie komuś obcemu. Ja cały czas zamieszczam na Facebooku fotografie rodziny, aby pokazać je moim znajomym. Oglądam też zdjęcia dzieci moich przyjaciół, z ich ślubów, rodzin. Żadna z tych fotek, jako taka, nie jest „intymna”. Nie zrujnowałoby niczyjego życia, jeśli te słodkie, nieszkodliwe zdjęcia pojawiłyby się w prasie, ale są one z pewnością osobiste, co oznacza, że moi przyjaciele ufają mi, że zachowam się odpowiednio, gdy je zobaczę, i nie będę ich przekazywać dalej.

Ogólnie całkiem łatwo jest stwierdzić, która informacja jest publiczna, a która prywatna, ale w przypadku informacji osobistej wkraczamy już w szarą strefę. To miejsce, gdzie dana informacja może być przekazana w gronie najbliższych znajomych, ale nie może już wyjść poza krąg tych zaufanych osób.

Oczywiście szara strefa istniała jeszcze przed nastaniem Internetu, ale była dużo mniejsza. Mogłaś być całkiem pewna, że jeśli pokażesz znajomym swoje zdjęcia z wakacji, w samym bikini, nie znaczy to, że twoja ciotka, jej przyjaciele i jakiś przypadkowy facet, z którym kiedyś chodziłaś do liceum, także je  zobaczą, roześlą do innych i odpowiednio skomentują. Twoi znajomi rozumieliby niuanse i kontekst tego, co oglądają, i wiedzieliby, że nie należy udostępniać czegoś osobistego światu zewnętrznemu. Siedząc przy stoliku do kawy i przeglądając ze znajomym albumy ze zdjęciami, miało się kontrolę nad udostępnianiem informacji na swój temat.

W Internecie nie ma takiej kontroli. Są tam informacje prywatne i publiczne, a coś takiego, jak informacja osobista w  Internecie – nie istnieje.

To powoduje problemy.

Dostałam nauczkę, kiedy część zdjęć z mojego wieczoru panieńskiego nie pozostała w Vegas tak, jak powinna. Te zdjęcia nie były skandaliczne, przedstawiały mnie z kilkoma przyjaciółkami przy basenie. Nie zastanawiałam się nad konsekwencjami, kiedy umieszczałam je na Facebooku – a już na pewno nie spodziewałam się, że trafią na łamy plotkarskiego bloga Doliny Krzemowej i że stanę się obiektem nieprzyjemnych dyskusji.

Było to krępujące, ale nie okropne. Nikt nie był nago, nie zachowywał się nieodpowiednio – po prostu grupa dziewczyn bawiących się na typowym wieczorze panieńskim. Oczywiście, wolałabym, żeby te zdjęcia nie trafiły do „szerszej publiczności”, ale też nie płakałam z tego powodu. Nie zrujnowałam też niczyjego życia ani kariery. Do dziś nie wiem, kto zauważył ten album ze zdjęciami i go rozpowszechnił. Setki moich znajomych obejrzało zdjęcia i odpowiednio je zakwalifikowało – jako należące do strefy osobistej. Ale morał tej historii jest taki – wystarczy jeden znajomy, który nie rozumie, czym jest prywatność, by strefa osobista przestała istnieć.

Kiedy informacje prywatne zostaną upublicznione, zwykle nie wiadomo, co zrobić. Występują tu dwie szkoły myślenia. Część ludzi twierdzi, że można poprosić o usunięcie danej informacji. Ale większość uzna, że powinno się przemilczeć całą sprawę, bo zbyt duże zainteresowanie z naszej strony może spowodować wzrost zainteresowania ze stronny innych – i zamiast sprawę wyciszyć, niepotrzebnie ją nagłośnimy. W Internecie zjawisko to znane jest jako „efekt Streisand” i pochodzi od  nazwiska znanej piosenkarki i aktorki, która poniosła porażkę, próbując sprawić, żeby zdjęcie jej prywatnego domu zostało usunięte z Internetu.

Trzeba coś z tym wszystkim zrobić. Nie może być tak, że będziemy musieli nauczyć się żyć w świecie, w którym rozpowszechniane będą tylko informacje publiczne. Dzielenie się z innymi osobistymi sprawami jest ważnym aspektem człowieczeństwa. Jeżeli nasze życie w Internecie ma być tak samo satysfakcjonujące jak to w świecie rzeczywistym – i mają się one wzajemnie uzupełniać – musimy znaleźć sposób, by móc ponownie umieścić prywatne informacje w  Internecie. Musimy mieć możliwość zamieszczania takich informacji, jakie chcemy – nawet jeśli tego dnia jeden z naszych znajomy zbyt entuzjastycznie używa przycisku „udostępnij”.

Czy zastanawiałeś się kiedykolwiek, dlaczego w filmach o Dzikim Zachodzie, mimo tego, że musiało być bardzo gorąco, pionierzy mieli na sobie grube ubrania, zawsze byli uprzejmi i używali kwiecistego języka? Dlaczego w dziurze zabitej dechami wszyscy dbali o to, jak się wyrażają i jak są ubrani?

Myślę, że eksponowanie tego przez producentów filmowych w obrazie tamtych czasów wynikało nie tyle z mody, jaka wtedy panowała, ile z tego, iż takie zachowanie odgrywało ważną rolę w utrzymaniu porządku w nowym obcym środowisku. Internet jest najnowszym technologicznym udogodnieniem wprowadzającym nas na nieznane terytorium. Dlatego zachowanie etykiety, którą przez lata wpajali nam rodzice, nauczyciele i nasze społeczności, jest takie ważne.

Szanuj prywatność innych tak, jak chciałbyś, by oni szanowali twoją.

Internet pod tym względem to wciąż Dziki Zachód, dlatego potrzebne są nam nowe zasady dostosowane do nowej, cyfrowej rzeczywistości. Mimo że tak wiele rzeczy się zmieniło, jeśli chodzi o sposób, w jaki się komunikujemy, pewne podstawowe zasady przyzwoitości się nie zmieniły, a właściwie mogą być bardziej na czasie niż kiedykolwiek. Tak jak w przypadku każdego narzędzia to od ludzi zależy, czy w pełni wykorzystają nowe technologie i zastosują je, by poprawić jakość swojego życia i związków z innymi, zamiast ją pogarszać. Nowe technologie mogą sprawić, że życie stanie się bardziej interesujące, ale nie rozwiążą wszystkich naszych problemów, a nawet, jak widzieliśmy, mogą nawet kilku przysporzyć.

Problemem jest to, że wielu ludzi uznaje to, co widzi na  ekranie, za rzeczywistość. Widziałam kiedyś na koncercie kilka osób, które oglądały występ na ekranie swojego smartfona, którym nagrywały to, co działo się na scenie. Zamiast uczestniczyć w „prawdziwym” wydarzeniu, inni robili zdjęcia i publikowali je na Instagramie, nie zwracając uwagi na to, co się wokół nich dzieje.

Pamiętaj, że Internet, w którym napotykasz „prawdziwych” ludzi, publikujących pod swoim autentycznym imieniem i  nazwiskiem, którzy stosują zasady dobrego wychowania, nie musi być miejscem nudnym czy „państwem policyjnym”. Zachowuj się w nim tak, jak zachowujesz się w domu czy wśród znajomych. Przecież jeśli jesteś w domu swoich rodziców podczas Święta Dziękczynienia, nie wypijasz kilku kolejek tequili, nie klepiesz ich znajomego po plecach i nie wydajesz dzikich okrzyków. No chyba że jesteś właśnie u szalonego wujka Ala w  Cancún, a on jest w wyjątkowo „świątecznym” nastroju – wtedy możesz krzyczeć do woli. Prośba o rozwagę, wyrozumiałość dla innych i postępowanie zgodne z etykietą, która odzwierciedla standardy przyjęte w cywilizowanym społeczeństwie, jest wołaniem i prośbą o Internet wolny od krzyków i niestosownych zachowań. Ponieważ teraz mamy dwa życia – realne i wirtualne – to drugie, podobnie jak pierwsze, wymaga ustalenia prawa, norm i wprowadzenia tematów tabu, byśmy swoim niestosownym zachowaniem nie obrażali innych osób, występujących w Internecie pod swoim prawdziwym imieniem i nazwiskiem.

To, co jest stosowne podczas wakacyjnej przerwy, niekoniecznie wypada robić w czasie Święta Dziękczynienia. W  Internecie jest wiele stron, które nawet nie zasługują na to, by o nich mówić. Możesz na nich natrafić na treści, po obejrzeniu których twoje życie nigdy już nie będzie takie samo i które mogą być możliwe do zaakceptowania tylko w danym kontekście, oczywiście w granicach prawa. Ale to nie oznacza, że w Internecie nie istnieją standardy zachowania.

Musimy nie tylko rozważniej publikować treści, ale także – jako odbiorcy – rozważniej wybierać to, czemu poświęcamy naszą uwagę. Przede wszystkim trzeba być ostrożnym, dobierając sobie znajomych – czy to w Internecie, czy w życiu codziennym. Jak pokazała moja świąteczna historia z rodzinnym zdjęciem w tle, nie ma stuprocentowych zabezpieczeń, które mogą ochronić cię przed złą wolą lub po prostu nierozsądną decyzją innych ludzi.

Możemy być sobą. Nie bójmy się kontaktów z innymi. To nie musi być aż tak skomplikowane. Wykorzystajmy technologię, by zmieniać świat na lepsze.

Jesteśmy pokoleniem mającym większe możliwości niż ktokolwiek przedtem. Technologia pozwala nam porozumiewać się, współpracować i rozumieć świat, który nas otacza, w taki sposób, jaki jeszcze kilka lat temu był marzeniem naukowców. Dzięki temu możemy rozwiązywać istniejące od wieków problemy i wskazywać nowe kierunki rozwoju.

Wszystko, co musimy zrobić, to być sobą.

Rozdział 5
DOT.PRZYJACIELE
BLIŻEJ PRZYJACIÓŁ, DALEJ OD PRZYJAŹNI

Zadzwonił do mnie znajomy znajomego, którego przedstawił mi drogą e-mailową inny znajomy znajomego, który nie zapytał mnie o pozwolenie, zanim to zrobił. Ale odbiegam od  tematu. Ten znajomy znajomego miał firmę i chciał mi  zaoferować usługi, które jego firma mogłaby świadczyć dla naszego studia produkcyjnego w Menlo Park.

W pierwszym mailu próbowałam być miła, unikając przy tym umówienia się na rozmowę telefoniczną w jakimś konkretnym terminie i mając nadzieję, że będę się mogła z niej jakoś wykręcić. Jednak kilka dni później zaczęło się: „HEJ, RANDI!!! – brzmiała pierwsza wiadomość. – Bardzo chciałbym, abyś znalazła jutro czas, aby omówić ze mną szczegóły przez telefon. Myślę, że razem możemy BARDZO DUŻO zdziałać”.

W tamtym okresie pracowałam nad dużymi projektami i musiałam żonglować czasem, aby zdążyć przed wyznaczonym terminem, podróżując do tego pomiędzy Nowym Jorkiem i  Kalifornią i próbując nie zwariować. Prawie wcale nie widywałam się z rodziną, a już w ogóle nie miałam czasu dla kogoś zupełnie przypadkowego. Odpisałam mu wymijająco i obiecałam, że wkrótce się skontaktuję – jak tylko naprawi swój przycisk Caps Lock na klawiaturze. „Jasne! – odpisał prawie natychmiast. – A może porozmawiamy pojutrze?” O rany!

Przez następne kilka tygodni wymieniliśmy tuziny e-maili. Był z pewnością jednym z najbardziej zdeterminowanych i  nieświadomych ludzi, jakich kiedykolwiek spotkałam. Powinniście wiedzieć o mnie jedno – bardzo rzadko używam smartfona jako telefonu. Wysyłam mnóstwo e-maili i esemesów. Mam setki aplikacji, ale mogę nie sprawdzać poczty głosowej całymi tygodniami. (Nawet nagrywając powitanie na poczcie głosowej, uprzedziłam o tym dzwoniących). Zatem mając to na uwadze, nie chciałam wciskać kolejnej rozmowy telefonicznej w swój i tak już napięty do granic możliwości grafik i nie rozumiałam, dlaczego nie może po prostu wysłać swojej oferty e-mailem. Był jednak tak nieustępliwy, że w końcu się poddałam i umówiłam się z nim na wieczorny telefon.

O wyznaczonej godzinie zadzwonił i zaczęła się telefoniczna prezentacja. Pozwoliłam mu mówić przez blisko dwadzieścia minut. Jego przemowa była rozwlekła i nużąca. Dwadzieścia minut przeszło w trzydzieści. Czas mijał. Byłam zmęczona i  musiałam iść do domu, aby zmienić opiekunkę Ashera. W końcu zdecydowałam, że najwyższa pora to zakończyć.

– No cóż – oświadczyłam. – Miło było cię usłyszeć…

– Oczywiście! – przerwał mi. – Ale zastanawiam się, czy moglibyśmy dokończyć rozmowę osobiście? Może spotkamy się jutro?

Ojej. Dwa tuziny e-maili, żeby otrzymać zgodę na rozmowę przez telefon, która była tak naprawdę tylko wstępem do  spotkania?

– Myślę, że omówiliśmy wszystko szczegółowo, nie sądzisz? – odpowiedziałam.

– No cóż, hm… – wymamrotał.

Pożegnałam się i rozłączyłam, uderzając palcem w ekran z całej siły. Naciśnięcie czerwonej słuchawki na ekranie nie sprawia tak dużej frajdy, jak kiedyś rzucenie jej na widełki. Zamknęłam biuro. Wszyscy inni wyszli wcześniej. Poszłam na parking.

Gdy wsiadałam do samochodu, dostałam od Brenta esemes: „Pierwszy! Jestem już w domu. Asher był padnięty, więc położyłem go spać. Nie musisz się spieszyć”.

Pamiętam, jak siedziałam chwilę w samochodzie, na  pustym parkingu, i nagle poczułam się smutna i zła. Przypadkowa osoba zabrała prawie godzinę z mojego życia i ominęło mnie utulenie syna do snu.

Nowe technologie umożliwiają nam pozostawanie w  ciągłym kontakcie z najbliższymi, ale dają też możliwość kontaktowania się z nami tym, za którymi nie przepadamy.

Cudowne jest to, że nieustannie możemy być online, ale zmorą jest to, że… nieustannie możemy być online. Przez to, że mamy nieograniczony dostęp do Internetu, Internet ma  nieograniczony dostęp do nas. Obecnie możemy na kilkadziesiąt sposobów dać znać każdemu, kto ma smartfon że próbowaliśmy się z nim skontaktować. Przez większość czasu jest to wygodne i daje nam wiele możliwości. Ale czasami jest także kłopotliwe i stresujące. Kiedy twój telefon ciągle dzwoni, powiadamiając cię o wszystkich e-mailach, wiadomościach, esemesach, zaczepkach, udostępnieniach, reblogach i retweetach, skoncentrowanie się na ludziach, którzy są dla ciebie najważniejsi, może być trudne.

W Internecie możemy utrzymywać kontakt z większą liczbą ludzi niż to się dzieje w realnym życiu. Jednak wiąże się z tym wiele sprzeczności. Żyjemy w świecie, gdzie możesz za pomocą Facebooka oddać nerkę komuś, kogo nigdy nie spotkałeś. Ale może też być tak, że będziesz spędzał osiem godzin w  pracy, siedząc obok kogoś, z kim nie zamienisz ani słowa, a wasze kontakty będą się odbywać za pomocą komunikatora i e-maili. Podobnie – możesz mieć świetny kontakt ze znajomymi ze  szkolnych lat, ale gdy spędzasz czas z rodziną, każdy ignoruje wszystkich dookoła i gapi się w ekran swojego urządzenia. Zwykle też wystarczy jedno kliknięcie, by porozmawiać z kimś przez Skype’a, ale potrzebujesz tuzina e-maili i kilku telefonów, by umówić się z przyjacielem na spotkanie.

Mimo że uwielbiam swój telefon i tablet, nasze gadżety, których liczba rośnie w zawrotnym tempie, rywalizują teraz z  naszymi bliskimi o naszą uwagę.

Czasami, leżąc w nocy w łóżku, próbuję po kryjomu odpowiedzieć na kilka ostatnich e-maili, chowając się ze smartfonem pod kołdrą. Niestety trudno nie zauważyć jasnego, świecącego prostokąta prześwitującego przez kołdrę.

– Randi, znowu grasz w Angry Birds? – pyta wtedy przez sen mój mąż.

Chyba jednak nie byłby ze mnie dobry agent działający pod przykrywką.

Poświęcamy naszym urządzeniom coraz więcej czasu, ulegamy im, ale nie do końca jest to nasza wina. Badania pokazały, że korzystanie ze smartfona może być tak samo uzależniające jak używanie narkotyków. Według doktora Petera Whybrowa, psychiatry z Uniwersytetu Kalifornijskiego, zajmującego się neuronauką i zachowaniami ludzkimi, smartfon jest czymś w rodzaju „cyfrowej kokainy”. Ponieważ nasz mózg jest zaprogramowany tak, by wciąż szukać czegoś nowego – a każdy sukces uważa za nagrodę – wszystkie te ciągłe aktualizacje i powiadomienia z poszczególnych aplikacji są dla nas jak kolejna mała dawka zakazanej substancji. Naukowiec twierdzi, że w świecie nowych technologii każda nowinka techniczna jest nagrodą”. A my właśnie uzależniamy się od tych nowości.

Kiedy ktoś polubi to, co opublikowałeś, twój mózg otrzymuje niewielki zastrzyk dopaminy, substancji chemicznej produkowanej przez mózg, co odbierasz jako nagrodę. To właśnie sprawia, że nasze gadżety są takie uzależniające. Za każdym razem, gdy nasz sprzęt wibruje lub słyszymy dźwięk powiadomienia, mamy nadzieję, że otrzymamy kolejną dawkę.

Dlatego podczas obiadu, gdy zadzwoni telefon, powinniśmy oprzeć się pokusie, by spojrzeć na ekran – przynajmniej do  czasu, aż nasz towarzysz nie pójdzie do toalety i zniknie z pola widzenia. Często też zajmujemy się zamieszczaniem na  Instagramie zdjęć naszych posiłków, zamiast zająć się jedzeniem i  lubieniem ich w naturalny sposób. Czasami wydaje się, że nasz posiłek nie będzie zbyt dobrze smakował, dopóki nie „podzielimy” się nim ze znajomymi – oczywiście wirtualnie.

Fotografowanie jedzenia stało się tak nagminne, że niektóre restauracje próbują z tym walczyć. Wprowadzają na przykład happy hours, kiedy klienci mogą pstrykać do woli, ale w innych godzinach używanie telefonów komórkowych jest zabronione, lub sami tworzą album ze  zdjęciami potraw i  dołączają go do menu.

To dobry sposób, ale istnieje jeszcze lepszy.

Obecnie dużo się mówi o równowadze pomiędzy życiem prywatnym a pracą, o pogodzeniu życia zawodowego z życiem rodzinnym, o tym, jak znaleźć złoty środek. Ja jednak uważam, że w tej dyskusji chodzi tak naprawdę o osiągnięcie równowagi pomiędzy nowymi technologiami a życiem prywatnym. Nieważne, o której wychodzisz z biura, jeśli wsadzasz nos w  komputer, jak tylko wrócisz do domu. Jakie ma znaczenie to, że możesz wysyłać e-maile do ludzi na całym świecie, jeśli od tygodni nie rozmawiałeś twarzą w twarz z tymi, z którymi mieszkasz pod jednym dachem. Cudownie jest zjeść obiad z  przyjaciółmi, ale czy naprawdę jesteście „obecni”, jeśli każdy z siedzących przy stole wysyła esemesy? Jeżeli nie znajdziesz czasu na życie prywatne, nigdy nie uda ci się osiągnąć równowagi.

Musisz przejąć kontrolę nad swoimi urządzeniami, zamiast pozwalać, by to one kontrolowały ciebie. Technologia to  narzędzie i to, czy tworzy porządek czy chaos, zależy wyłącznie od ciebie. Ona sama w sobie jest neutralna. To ty decydujesz, czy używasz jej w sposób, który usprawnia twoje życie.

Podczas gdy urządzenia stają się coraz bardziej zaawansowane, ich wpływ na nasze życie staje się każdego dnia coraz większy, potrzeba rozwiązania „technologicznych” problemów staje się jeszcze pilniejsza. Smartfony już utrudniają nam życie chwilą, a wkrótce pokusa, by schować się w cyfrowym kokonie, będzie jeszcze większa.

Google Glass to nowość, którą zachwycają się wszyscy maniacy nowych technologii. Są to okulary sterowane głosem, w których w jednej z soczewek wyświetlany jest obraz pozwalający na oglądanie wszystkiego, co znajduje się w Internecie, od filmów na YouTube po artykuły z Wikipedii. Ale to nie wszystko. Możesz za ich pomocą robić zdjęcia i nagrywać filmy wideo – które, jasna sprawa, możesz od razu zamieszczać na portalach społecznościowych. W zasadzie jest to  smartfon z nieograniczonym dostępem do informacji, który nosisz na swoim nosie.

Jest to rzecz niesamowicie innowacyjna, ale stwarza też wiele zagrożeń. Co to oznacza dla związków międzyludzkich, jeśli kontakt wzrokowy, jedyna oznaka, że ktoś interesuje się tym, co mówisz, zostanie nam odebrana?

Kiedy byłam młodą dziewczyną, marzyłam o dużym weselu, na którym zjawią się rodzina i przyjaciele, ale po latach pracy w Facebooku, dokumentowania każdej chwili swojego życia i utrzymywania kontaktu z tysiącami ludzi, coś się zmieniło. Kiedy nadszedł czas, by zaplanować ślub, odkryłam, że pragnęłam czegoś zupełnie innego, niż mi się wydawało. Pragnęłam intymności. Nie chciałam już wesela na trzysta osób. Nie musiałam traktować ślubu jako wymówki, aby zobaczyć się z ludźmi ze szkoły średniej i college’u u, ponieważ znałam już każdy szczegół z ich życia.

Ostatecznie wraz z Brantem, rodziną i grupą przyjaciół polecieliśmy na  Jamajkę, by  świętować nasze małżeństwo. Chciałam spędzić ten czas z ludźmi, którzy byli dla mnie najważniejsi, i chciałam otrzymać od tych ludzi rzadki i najcenniejszy dar – ich uwagę.

I udało się. Był to najwspanialszy moment w moim życiu. Spędziliśmy trzy wypełnione zabawą dni z najbliższymi przyjaciółmi i rodziną. Odbyłam ważną rozmowę z każdym z moich gości. Wszyscy, których kocham i na których mi zależy, obdarzyli mnie niezmąconą niczym uwagą. Zaś ten cudowny mężczyzna moich marzeń, ten, który zachęcał mnie, abym przyłączyła się do Facebooka i podążała za marzeniami, ten, który w końcu pojechał za mną do Kalifornii, by mnie wspierać, ten, który był przy mnie bez względu na wszystko – był teraz moim mężem.

Uwaga jako waluta

W świecie nowych technologii i Internetu uwaga jest na wagę złota.

Przed erą urządzeń mobilnych szczytem złych manier było wziąć gazetę i zacząć ją czytać podczas rozmowy czy zadzwonić do starych znajomych ze szkoły średniej, by zapytać, co słychać u ich dzieci. Teraz dzięki smartfonom takie sytuacje zdarzają się cały czas.

Komunikator odzywa się w czasie pracy, słyszysz dźwięk przychodzącego esemesa, dochodzący z twojej kieszeni, kiedy prowadzisz samochód, a Facebook sprawdzasz w czasie wizyty u babci. Możesz rozmawiać z kimś – kimkolwiek – a twoje zainteresowanie rozmówcą natychmiast się ulatnia, gdy tylko twój telefon wyda z siebie znajomy dźwięk lub nie robi tego przez zbyt długi czas.

Każdego dnia rywalizujemy z nim o naszą uwagę i uwagę innych. Smartfony i media społecznościowe w ostatnich latach zrobiły dużo dla naszego życia, ale, jak się wydaje, odebrały nam także zdolność życia chwilą. Dziś, jeśli nie poświęcasz maksimum uwagi osobie, z którą rozmawiasz, nie robisz nic zdrożnego – to normalne.

W 2013 roku naukowcy z Injury Prevention Center na  Uniwersytecie Waszyngtona przeprowadzili badania na tysiącu stu dwóch osobach przechodzących przez ulicę na dwudziestu ruchliwych skrzyżowaniach. Okazało się, że jedna trzecia z nich przekraczając jezdnię, rozmawiała przez telefon, wysyłała esemesy lub słuchała muzyki. Pamiętasz, kiedy mama ci mówiła, żebyś zanim przejdziesz przez ulicę, popatrzył w lewo i  prawo, by sprawdzić, czy nic nie jedzie? Teraz musisz również pamiętać, żeby oderwać wzrok od telefonu lub innego urządzenia.

Podobnie jest w pracy. Jeśli cały dzień spędzasz na  portalach społecznościowych, to nie poświęcasz należytej uwagi temu, za co otrzymujesz wynagrodzenie – czyli pracy. No chyba że pracujesz w Facebooku, wtedy możesz z niego korzystać do  woli – nawet byłoby dziwne, gdybyś tego nie robił.

Dlatego też to, że jesteś gdzieś obecny, robisz coś lub z kimś rozmawiasz, wcale nie musi oznaczać, że poświęcasz należytą uwagę tym wszystkim czynnościom. Uwaga jest dziś czymś ważniejszym niż osobista obecność w danym miejscu. W  rzeczywistości uwaga jest tak cenna, że stała się rodzajem społecznej waluty. Kiedy przypadkowy znajomy wysyła ci tuzin długich e-maili, prosząc o niepotrzebną rozmowę telefoniczną, ta osoba dokonuje ogromnej wypłaty z banku twojej uwagi. Kiedy spędzasz mądrze czas z przyjacielem, a twojej uwagi nie rozpraszają telefony czy e-maile, inwestujesz swoją uwagę w wasz związek i wpłacasz depozyt na konto tej osoby. Twoja uwaga jest ograniczona i jest bardzo cenna, dlatego powinieneś dysponować nią w sposób optymalny, poświęcając ją przyjaciołom, rodzinie, pracy albo samemu sobie.

Oczywiście, nie powinniśmy popadać w przesadę i uznawać naszej uwagi za coś bezcennego. Nie powinieneś mówić swoim dzieciom, że nie masz dla nich czasu, bo czas to pieniądz. Mogłoby się to dla nich źle skończyć. Nie można szacować wartości uwagi za pomocą pieniędzy – to jasne, że istnieją ludzie bardziej „warci” twojej uwagi, ale nie powinieneś z tego powodu ignorować tych, którzy są pod tym względem „mniej wartościowi”. Wtedy byłbyś po prostu dupkiem.

Poświęcanie uwagi tylko wybranym osobom nie musi oczywiście oznaczać nic złego – liczy się motywacja takiego zachowania. Nie da się utrzymywać zażyłych kontaktów ze  wszystkimi. Istnieje ograniczona liczba ludzi, którym możemy poświęcić uwagę. Niektórzy naukowcy wierzą nawet, że liczba ludzi, z  którymi możemy utrzymywać stałe kontakty towarzyskie, może być naturalnie ograniczona przez nasz mózg. Robin Dunbar, znany profesor antropologii ewolucyjnej, wysnuł teorię, że nasz umysł jest w stanie tak naprawdę tworzyć znaczące związki z maksymalnie około stu pięćdziesięcioma osobami. Liczba ta jest dziś znana jako liczba Dunbara. Bez względu na to, czy jest to prawda czy nie, można bezpiecznie założyć, że nie możemy się przyjaźnić ze wszystkimi.

Jedną z  najdziwniejszych właściwości ludzkiej psychiki jest to, że czasami w  dziwny sposób kwalifikujemy nasze związki pod względem ważności, co ma wpływ na to, jak dzielimy naszą uwagę pomiędzy innych. Pomyśl o tym przez chwilę – ludzie czują się najbardziej zobowiązani, by  spłacać swoje długi finansowe tym, którzy są im najmniej bliscy, i na odwrót, czujemy, że możemy zwlekać z oddaniem długu komuś bliskiemu, kogo spotkamy ponownie w  przyszłości. Psychologowie byli w stanie poprawnie przewidzieć charakter przyjaźni, obserwując szybkość spłaty długu.

Być może to pomaga wyjaśnić, dlaczego czujemy się najbardziej zobowiązani, by odpisać na e-maile od obcych, a tym od rodziny pozwalamy zalegać w skrzynce przez długi czas. Kiedy ktoś obcy przesyła e-maila, czujemy się w obowiązku natychmiast „odpłacić” mu naszą uwagą za poświęcony nam czas, natomiast kiedy wiadomość wysyła nam ktoś bliski, stwierdzamy, że nie ma pośpiechu, ponieważ wiemy, że wkrótce będziemy mieli okazję się z nimi skontaktować.

Kiedy pracowałam jeszcze w Facebooku, widziałam, że mój brat zawsze od razu odbierał telefon od swojej dziewczyny – dziś już żony – Priscilli. Traktował ją zawsze priorytetowo – była dla niego najważniejsza. Brent i ja przyjęliśmy podobną postawę i bez względu na to, jak jestem zajęta, jeśli zobaczę na  wyświetlaczu, że dzwoni „Brentie”, robię wszystko, by móc odebrać. Jeśli moja uwaga jest najcenniejszą rzeczą, jaką mogę komuś dać, z pewnością nikt nie jest jej bardziej wart niż moja rodzina.

Z jednej strony nowe technologie stworzyły nam nowe możliwości, byśmy mogli wydajniej dzielić się naszą uwagą, ale jeśli wymaga się od nas zbyt wiele, może dojść do nadwyrężenia stosunków i relacji z osobami, które są zbyt zaborcze i  roszczeniowe – nawet jeśli są nam wyjątkowo bliskie.

Kiedy decydujemy, komu poświęcić uwagę, musimy umieć wskazać, kto zasługuje na więcej, a kto na mniej. Kiedyś nasi bliscy znajomi byli naszymi przyjaciółmi, ludźmi z naszego najbliższego kręgu, z którymi spędzaliśmy regularnie czas, imprezowaliśmy i którym zwierzaliśmy się w zaufaniu. Era Facebooka i sieci społecznościowych wszystko zmieniła. Teraz „znajomym” może być ktokolwiek – najlepszy przyjaciel, najgorszy wróg, kumpel z pracy, daleki krewny, pies sąsiada czy Kim Kardashian.

Różne metody komunikacji wymagają od nas różnego stopnia uwagi. Jeśli ktoś otrzyma tradycyjny list, ma kilka dni, aby na niego odpowiedzieć. Rozmowa telefoniczna jest mniej wymagająca niż wideorozmowa, ponieważ możemy w tym czasie robić inne rzeczy i nie musimy bez przerwy poprawiać fryzury. Rozmowa osobista wymaga najwięcej uwagi.

Postrzeganie naszego dziennego limitu uwagi jako rodzaju waluty może pomóc nam ustalić priorytety. Czujemy się zmuszeni, by odpowiedzieć na wszystkie e-maile ze skrzynki odbiorczej, by dotrzeć do upragnionego celu – komunikatu: „Nie masz nowych wiadomości”. Dopóki tego nie zrobimy, czujemy się nieswojo – jak z niespłaconym długiem, wiszącym nam nad głową. Są nawet usługi traktujące koncepcyjną wartość uwagi całkiem dosłownie i naliczające opłaty nadawcom spamu. To duża zmiana. Na początku powstawania sieci społecznościowych każdy portal starał się zachęcać członków społeczności, aby gromadzili tak dużo znajomych, jak to tylko możliwe. Był to rodzaj wielkiego konkursu popularności. Ponieważ ludzie się tym znudzili, sytuacja zmieniła się diametralnie i nowe portale zaczynają przyciągać ludzi hasłami namawiającymi do  zawężenia kręgu znajomych do tych, z którymi pozostaje się w  rzeczywistej relacji. Takim przykładem jest Path, portal społecznościowy ograniczający maksymalną liczbę znajomych do stu pięćdziesięciu, i Pair – portal społecznościowy dla par.

Skupmy się na ludziach, którzy są dla nas najważniejsi.

W tym roku na urodziny mojej mamy pojechałyśmy razem na dwa dni do spa. Podczas obiadu wzniosłyśmy toast za  wspaniałą wycieczkę, ale co najważniejsze, wypiłyśmy za obietnicę, którą sobie złożyłyśmy, że nawet w obecnych czasach, kiedy ciągle nas coś rozprasza i jesteśmy coraz bardziej zajęte, zawsze znajdziemy czas, by świętować i poświęcić całą swoją uwagę tylko sobie.

Jest to obietnica, której mam nadzieję dotrzymywać już zawsze.

Wyjście samemu – z przyjaciółmi

Jest rzeczą oczywistą, że musimy starać się utrzymać równowagę pomiędzy technologią a życiem prywatnym. Powinniśmy świadomie wybierać, co i kto zasługuje na nasz czas i uwagę. Ale co to dokładnie oznacza? Jak mamy to osiągnąć? Co  możemy zrobić, aby żyć chwilą?

Nie ma jednej odpowiedzi, ale uważam, że tak naprawdę trzeba zacząć od zmiany nastawienia. Musimy znaleźć sensowny sposób, by nowe technologie uzupełniały nasze życie i miały w nim wyznaczone miejsce.

Nie, nie cofamy się do prehistorii. Technologia wciąż nam będzie towarzyszyć. Nie możemy całkowicie oddzielić naszych przyjaźni i związków od nowych technologii. Pewnie, że wciąż można natrafić na technofobów, którzy odmawiają założenia konta na portalu społecznościowym, nie esemesują i nie dzielą się swoimi zdjęciami ze znajomymi. Oczywiście, musimy szanować preferencje innych i to, w jakim stopniu czują się swobodnie, korzystając z nowych technologii, ale nie ma wątpliwości, że utrzymywanie kontaktu z tymi wszystkimi ludźmi staje się coraz trudniejsze i wymaga więcej wysiłku. Prawdopodobnie będziemy to robić, jeżeli są dla nas bardzo ważni.

Nowe technologie zrewolucjonizowały naszą zdolność do szybkiego nawiązywania kontaktu ze znajomymi, wrogami, naszymi obecnymi i byłymi ukochanymi bez względu na to, gdzie się znajdują lub gdzie my się znajdujemy.

Dawno, dawno temu różnego typu wpisy do roczników znajomych ze szkoły średniej były często ostatnimi słowami, jakie z nimi wymienialiśmy. To sprawiało, że podpisywanie roczników było doniosłym, uroczystym wydarzeniem. Zapisywało się całe strony najdrobniejszymi literami, na marginesach zamieszczając osobiste wyznania. Ale dziś możemy pozostać w  kontakcie z  naszymi znajomymi ze  szkoły podstawowej, a nawet z przedszkola, jeśli tylko uda nam się ich odnaleźć na jakimś portalu społecznościowym. Najpiękniejsze chwile naszego życia mogą zostać uchwycone i udostępnione niemal w tym samym momencie, kiedy się wydarzają. Możemy relacjonować wydarzenia na bieżąco i przedstawiać nowych znajomych starym. A jeśli chodzi o zdjęcia dzieci – nigdy nie można mieć ich za dużo. (No cóż, nie jestem obiektywna).

Oczywiście są także złe strony takiego stanu rzeczy. Łatwo jest przesiedzieć przed komputerem cały dzień, tracąc czas, który moglibyśmy poświęcić naszym bliskim. Urodziny są teraz stresującym i skomplikowanym wydarzeniem. Zastanawiamy się, czy wystarczy przesłać życzenia na Facebooku, czy trzeba wysłać kartkę, esemes lub zadzwonić – i czy w  ogóle można zignorować czyjeś urodziny, jeżeli obchodzi je ktoś niezbyt nam bliski. No i co zrobić, kiedy zapomnimy o  czyichś urodzinach… A co z naszymi własnymi urodzinami… Jak u licha odpowiedzieć na te wszystkie wiadomości i życzenia? Ojej.

Zatem jaka jest odpowiedź? Chodzi o to, byśmy pamiętali, że najważniejszy jest umiar – cieszmy się czasem spędzonym z bliskimi, kiedy nikt nam nie przeszkadza. Jeśli uwaga, jak zwykle przyciągana przez wiele osób naraz, jest dzisiaj rodzajem waluty, możemy równie dobrze „wydać” ją na  pielęgnowanie ważnych relacji z innymi w sieci tak, jak zrobilibyśmy to poza nią.

Nie znaczy to, że powinniśmy spędzać długie godziny, rozmyślając o każdej interakcji. Czasami dzięki technologii bierzemy udział w krótkich, ulotnych i wyjątkowych zdarzeniach, na przykład kiedy przeglądamy zdjęcia na Instagramie, udostępniamy czyjś śmieszny wpis na Twitterze lub przesyłamy dalej dziwaczny filmik z YouTube – po to, by również ktoś inny mógł się pośmiać i cieszyć się chwilą relaksu.

Musimy jednak pilnować dziennego salda naszej uwagi. Filmiki z kotkami nie powinny nas bardziej absorbować niż nasz własny kot. Jeśli jesteśmy na koncercie, nie powinniśmy oglądać go na ekranach naszych smartfonów, nagrywając występ, ale uczestniczyć w wydarzeniu „osobiście”.

Kiedy odwiedzasz Wielki Kanion, a przed tobą rozciąga się krajobraz majestatycznej natury, nie pstrykaj bezmyślnie setek zdjęć, tylko zrób jedno wartościowe, które uchwyci piękno miejsca oraz to, co czujesz, doświadczając go – taka fotografia będzie później jak list zamknięty w butelce. To, że możemy udokumentować każdy moment naszego życia, nie oznacza, że powinniśmy to robić – a przynajmniej nie bezmyślnie.

Z tego samego powodu „wyjścia samemu” są teraz w  modzie. Nie, to nie oznacza wyjścia solo. Odnosi się to do trendu „retro”, według którego młodzi ludzie coraz częściej wychodząc z przyjaciółmi, zostawiają swoje telefony w domu, aby ten czas poświęcić tylko najbliższym, z którymi się spotykają.

Niedawno, zupełnie niespodziewanie, miałam okazję wziąć udział w takim spotkaniu. Podczas lunchu koleżanka powiedziała, że właśnie padła jej bateria w telefonie i teraz będę musiała znosić jej niepodzielną uwagę przez najbliższą godzinę. Ta godzina trwała, dopóki nie znalazłyśmy gniazdka, ale przez tę krótką chwilę było całkiem fajnie.

Niektórzy idą jeszcze dalej i robią sobie „cyfrowy szabat” w sobotę lub niedzielę. Może warto tego spróbować, jeśli chcemy, aby nasz czas poświęcony rodzinie był dobrze spożytkowany. Jednak życzę szczęścia w odebraniu smartfona nastolatkowi. Może na początek zaproponuj, żebyście pewnego wieczoru wyszli wszyscy razem na kolację i zostawili wszystkie telefony w domu, zanim wsiądziecie do samochodu.

Większość problemów dotyczących internetowych przyjaźni bierze się właśnie z braku równowagi pomiędzy czasem spędzonym online a offline. Niekiedy ludzie są tak przyzwyczajeni do zachowań swoich znajomych w Internecie, że spotykając się z nimi w świecie rzeczywistym, kiedy ci okazują się inni, niż przypuszczali, czują się rozczarowani.

Jeśli upłynęło trochę czasu, odkąd widziałeś się ze  znajomym, do którego zazwyczaj wysyłasz esemesy, może nadeszła pora, żeby się z nim spotkać. Jeśli Instagram jest współczesnym odpowiednikiem pocztówki – no cóż, nie spędziłbyś przecież całych wakacji na wysyłaniu pocztówek, prawda?

Dlatego jeśli jesteś z kimś w bliskich kontaktach, nie zbywaj go z okazji urodzin szybkim „Sto lat!!!”, pozostawionym na jego profilu – nawet jeśli dodasz te trzy wykrzykniki. Weź telefon i zadzwoń. Pokaż, że ci na nim zależy.

Z pewnością kiedyś pamiętanie o czyichś urodzinach miało wyższą rangę niż dzisiaj, kiedy nie wiąże się to z tak dużym „wysiłkiem” z naszej strony. W dawnym świecie bez Facebooka dziwną rzeczą byłoby, gdybyś dostał list na urodziny od  kolegi z podstawówki, z którym ostatni raz rozmawiałeś wiele lat temu. Wyglądałoby to mniej więcej tak:

Droga Randi!

Wiem, że nie rozmawialiśmy ze sobą od 1997 roku. Mam nadzieję, że miewasz się dobrze. Tak się składa, że przypomniałem sobie, że dzisiaj są twoje urodziny, więc piszę, by życzyć ci szczęścia z tej okazji. Masz już trzydzieści jeden lat! Czas na imprezę!!! W załączeniu przesyłam ci zdjęcie mojego psa i trzy zdjęcia zachodów słońca. Mam nadzieję, że ci się spodobają. Gdybyś chciała mi odpisać, załączam też swój adres do korespondencji.

Szczerze oddany Josh

Po otrzymaniu takiego listu zapewne pomyślałbyś o  przeprowadzce i zmianie nazwiska.

Dziś wszystko wygląda inaczej. Jest to zupełnie normalne, akceptowane, a nawet miłe, jeśli także osoby z twojej przeszłości życzą ci wszystkiego najlepszego z okazji urodzin. Dzisiaj dane osobiste, takie jak twoja data urodzenia, są łatwo dostępną informacją publiczną, którą prawdopodobnie byś udostępnił jako część swojego autentycznego internetowego ja.

Dlatego odpowiednia równowaga pomiędzy technologią a życiem prywatnym, która wytycza jasne zasady internetowej etykiety, jest niezbędna, aby uniknąć zranienia czyichś uczuć. Portale społecznościowe tak bardzo ułatwiły składanie życzeń, że mają dziś one często mniejszą wartość niż kiedyś.

Kiedy dzieje się coś ważnego – ślub, przeprowadzka czy nowa praca – dobrze jest poinformować bliskich przyjaciół o tym osobiście, zanim napisze się o tym na Facebooku. To sprawi, że poczują się wyjątkowi, wyróżnieni z masy znajomych, których masz na swojej liście na portalu społecznościowym.

Brent oświadczył mi się w piękny, walentynkowy wieczór w 2007 roku w hotelu Ritz-Carlton w Half Moon Bay w  Kalifornii. Po wybuchu entuzjazmu, płaczu, zaskoczeniu i szoku, zdecydowałam, że nadszedł czas, by wykonać kilka telefonów. Szybko przygotowaliśmy listę wszystkich, którzy byliby najbardziej obrażeni, jeśli dowiedzieliby się o naszych zaręczynach, czytając post na Facebooku. Na szczęście Brent był przebiegły i wcześniej dał znać mojej rodzinie (mama pewnie leżała nieprzytomna, czekając na potwierdzenie), naszym najbliższym przyjaciołom (którzy pomogli mu wybrać pierścionek i  zaplanować oświadczyny) oraz mojemu zespołowi z pracy (żeby mógł mnie zabrać w środku tygodnia w podróż do Half Moon Bay), więc lista ludzi, do których musieliśmy zadzwonić, była dość krótka. Następnym krokiem było zamieszczenie zdjęcia pierścionka na Facebooku.

Potem jednak odłożyłam telefon i nie dotykałam go przez dwadzieścia cztery godziny. Chciałam naprawdę skorzystać z tego, że byliśmy razem, byśmy zaczęli nowy rozdział naszego życia, poświęcając sobie jak najwięcej uwagi.

Na początku istnienia Facebooka, kiedy każdy w firmie był nie tylko współpracownikiem, ale także internetowym znajomym wszystkich innych, kilkoro z nas pojechało na wesołą wycieczkę do Napa. Po powrocie stanęłam twarzą w twarz z  koleżanką, która widziała posty z naszej wycieczki i powstrzymując łzy, zapytała, dlaczego nikt jej nie zaproponował, by  pojechała z nami. Nie wiedziałam, co odpowiedzieć. Nikt jej nie wykluczył, po prostu była to wycieczka przygotowana naprędce i w ostatniej chwili. Nie chciałam zranić jej uczuć. Nie byłam nawet odpowiedzialna za listę gości. Ona zaś była przewrażliwiona na punkcie bycia wykluczoną i gdy zobaczyła wszystkie te zdjęcia swoich znajomych bawiących się bez niej, poczuła się zazdrosna i nieszczęśliwa. Czasami nieustające bycie online może się obrócić przeciwko nam.

To nowe zjawisko, które towarzyszyło powstawaniu portali społecznościowych, nazywa się FOMO – fear of missing out. Jest to lęk przed tym, że coś nas ominie.

FOMO to  uczucie zazdrości i  poniżenia, którego ktoś doświadcza, widząc, jakie fantastyczne jest życie jego znajomych. Badania potwierdziły, że FOMO naprawdę istnieje. Zgodnie z badaniami przeprowadzonymi przez doktora Andy’ego Przybylskiego, opublikowanymi w czasopiśmie „Computers in Human Behavior” (numer z lipca 2013 roku), ludzie, u których wykryto najwyższy poziom FOMO, odczuwali najmniejszą satysfakcję z życia. FOMO może bardzo przeszkadzać w  czerpaniu radości z życia i cieszeniu się chwilą.

Czy istnieje lekarstwo na FOMO? Musimy pamiętać, że każdy z nas prezentuje w Internecie tylko niewielki fragment swojego życia. To, co ludzie publikują na swoich profilach, wcale nie musi odzwierciedlać ich prawdziwego życia. Nie mamy pojęcia, jak naprawdę wygląda czyjeś życie. Nie widzimy zdjęć psa siusiającego na chodniku czy ludzi kłócących się ze swoimi partnerami.

Prawdopodobnie inni ludzie czytają nasze posty i czują się dokładnie tak samo. Jednak pozwalamy sobie na uczucia zazdrości i rywalizacji. Czasami, kiedy widzę, jak inni ludzie się bawią, świętują sukces i (skromnie) chwalą się tym w  Internecie, miewam takie przebłyski zazdrości, szczególnie po ciężkim dniu w biurze czy w domu z chorym dzieckiem. Wtedy jednak przypominam sobie, że zawsze jest lepiej cieszyć się szczęściem innych. Jutro sytuacja może się zmienić i to ty będziesz chcieć, aby twoi znajomi cieszyli się twoim szczęściem. Jeśli ktoś zamieści coś, co naprawdę sprawia, że poczujesz się pominięty lub niezadowolony, zadzwoń do tego kogoś i porozmawiaj z nim o tym. To w końcu twój przyjaciel i z jakiegoś powodu darzysz go zaufaniem.

Ostatnio pojawił się trend wysyłania „niezaproszeń” na  wydarzenia. Są to przeprosiny przeznaczone dla ludzi, których nie masz zamiaru zaprosić na przykład na ślub i chcesz dać im o tym znać przez grzeczność, przypuszczalnie zapobiegając niezręcznej sytuacji, kiedy po wszystkim zobaczyliby w  Internecie zdjęcia i byliby niemile zaskoczeni. Osobiście uważam, że jest to coś okropnego. Rozumiem, że trudno jest powiedzieć ludziom, że nie ma się zamiaru ich zapraszać, a konfrontacja z nimi lub zaskakiwanie czy rozczarowywanie ich nie należy do przyjemności – ale jest to sprawa, która nie powinna być rozwiązywana w ten sposób. Zawsze najlepiej jest wyjaśnić takie kwestie osobiście lub przez telefon, a nie ukrywając się za  ekranem komputera.

Jest jeszcze jedna ważna i nieprzyjemna rzecz związana z  internetowymi znajomymi – zakończenie wirtualnej znajomości. Dla wielu osób sama myśl o usunięciu kogoś z listy znajomych jest stresująca. Młode harcerki śpiewały kiedyś: „Zawieraj nowe przyjaźnie i pielęgnuj stare”, a nie „Zawieraj nowe przyjaźnie i kończ stare”. Nie ma nic tak krępującego, jak osobiście wpaść na kogoś, kogo usunęło się z listy znajomych. Badania z 2013 roku, przeprowadzone na Uniwersytecie w Kolorado w Denver Business School przez Chrisa Sibona, pokazały, że czterdzieści procent z pięciuset osiemdziesięciu dwóch ankietowanych przyznało, że w rzeczywistości celowo unikało spotkania z  ludźmi, których usunęli ze znajomych na Facebooku, szczególnie w przypadku, kiedy powody usunięcia były nieprzyjemne.

Podczas pisania tej książki przeprowadziłam kilka ożywionych dyskusji z przyjaciółmi na ten temat. Większość „usuwaczy” zalicza się do jednego z dwóch obozów. Są tacy, którzy nigdy nie usuwają nikogo, ponieważ jest to niemiłe i nie chcą stracić potencjalnie cennego kontaktu, kolegi czy znajomego ich znajomego. Podzbiór tej grupy składa się z tych, którzy są tak bardzo „zen”, że jest im wszystko jedno, kto jest na liście ich znajomych. Istnieją też entuzjastyczni, seryjni „usuwacze” znajomych, usuwający ludzi za najmniejsze nawet przewinienie czy jak tylko znajomość przestaje być obiecująca.

Jestem zwolenniczką metody pośredniej. Usuwanie znajomych powinno przyjąć formę okresowych wiosennych porządków, pozbywania się kontaktów z ludźmi, których kiedyś się spotkało, ale z kim od dawna nie miało się żadnej znaczącej interakcji.

Wiem. Usunięcie kogoś ze znajomych wydaje się złośliwe, jakbyś robił wszystko, aby wymazać kogoś ze swojego życia i jesteś mu winny wyjaśnienie. Ale odsiewanie „nieznajomych” znajomych z listy swoich kontaktów od czasu do czasu jest zupełnie w porządku i nie powinno oznaczać nic więcej niż powiedzenie: „Drogi znajomy, bardzo mi przykro, ale zapomniałam, kim jesteś, i nie jestem pewna, czy chcę, abyś oglądał zdjęcia moich dzieci”.

Kiedy usuwasz kogoś ze znajomych, zrób to po cichu i  dyskretnie. Nie bądź dupkiem i nie chwal się tym przed wszystkimi, by inni wiedzieli, jakie to wielkie mają szczęście, że zostali ocaleni. Nikt nie lubi być usuwany z listy znajomych, więc nie rozgłaszaj tego.

Jeśli chodzi o ludzi, z którymi utrzymujesz kontakt lub spotykasz się osobiście, ale z którymi obecnie jesteś pokłócony, usuwanie ich jest zupełnie inną sprawą. Jeżeli możecie się pogodzić, wtedy nie ma powodu, żeby używać opcji natychmiastowego usunięcia ich z grupy znajomych. Może lepiej jest pozwolić takiej znajomości przeczekać jakiś czas i usunąć ją podczas regularnych wiosennych porządków po kilku latach.

Ostatecznie, jeśli waszego związku nie da się naprawić i nie ma nadziei na to, że się pogodzicie lub dana osoba jest toksyczna i nie można jej pomóc, wtedy ją usuń. Ale zrób to po cichu, ponieważ ty także możesz kiedyś zostać usunięty.

W końcu reguły cyfrowego świata nie są niczym nowym i nie różnią się od tych, których przestrzegamy od lat – skupiają się na empatii, zrozumieniu i zdrowym rozsądku. Zawsze stawiaj się w sytuacji innych ludzi, zainteresuj się prawdziwymi ludźmi po drugiej stronie ekranu i, co najważniejsze, postaraj się poświęcić czas i uwagę ludziom, na których ci zależy.

Zatrzymaj się i powąchaj kwiaty

Kiedy byłam w dziesiątej klasie miałam nauczyciela muzyki, który wywarł duży wpływ na moje życie. Miał takie sławne powiedzonko, które zapadło mi mocno w pamięć. Bardzo często powtarzał swoim uczniom, by od czasu do czasu zatrzymali się i powąchali kwiaty. Mieliśmy szesnaście czy siedemnaście lat, więc śmialiśmy się z tego i nie traktowaliśmy go zbyt poważnie. Często żartowaliśmy sobie przed wejściem do klasy, pytając wszystkich dookoła, czy zatrzymali się dzisiaj, aby powąchać kwiaty.

Kilka lat temu ów nauczyciel zmarł. Kiedy myślałam o roli, jaką odegrał w moim życiu, zaczęłam wspominać to  enigmatyczne powiedzenie: „Pamiętajcie, dzieci. Zatrzymajcie się czasem i powąchajcie kwiaty”. O co mu chodziło? Co dokładnie miał na myśli?

W  końcu, podczas pisania tej książki, zrozumiałam, co chciał nam w ten sposób przekazać.

Wiosną 2013 roku spędziłam z moim mężem i synkiem kilka tygodni w Tokio. Kiedy nie zajmowałam się pisaniem, świadomie starałam się nie brać ze sobą telefonu, odłączyć wszystko i spędzić czas, poświęcając uwagę swojemu mężowi i synkowi – zero telefonów, e-maili czy powiadomień. Dla zewnętrznego świata byłam zupełnie nieosiągalna. Japonia jest pięknym i  fascynującym krajem. Aby rozkoszować się każdą chwilą, musiałam żyć chwilą. Mimo że Asher prawdopodobnie nie będzie pamiętał tego wyjazdu, chciałam, aby nasz spędzony razem czas i wspólne przeżycia pozostawiły w nim jakiś ślad.

Wieczorami, szczęśliwa i przepełniona uczuciem, że spędziłam dobrze dzień, a każde spotkanie, wizyta i doświadczenie były wypełnione owocnymi chwilami i szczerymi rozmowami twarzą w twarz, otwierałam laptopa i ponownie zanurzałam się w wirtualnym świecie. Przeglądarka natychmiast zapełniała się różnymi strona internetowymi, a pocztę zalewała rzeka e-maili.

Wydawało się, że powrót do świata technologii będzie stresujący. Jednak, szczerze mówiąc, było wręcz odwrotnie. Byłam wypoczęta i lepiej potrafiłam uporządkować wiele spraw – nadać im odpowiednie priorytety.

Większość z nas uważa, że podczas urlopu nie powinno się myśleć o pracy. Natomiast według ankiety przeprowadzonej niedawno przez Fierce, Inc. dla pięćdziesięciu ośmiu procent pracowników urlop nie daje żadnej ulgi, a dwadzieścia osiem procent wraca z niego jeszcze bardziej zestresowana niż przed wyjazdem. Badania firmy Boston Consulting Group pokazują, że pracownicy, którzy oderwali się od pracy przynajmniej na  jeden cały dzień w każdy weekend, wykazywali większą satysfakcję z pracy i istniało większe prawdopodobieństwo, że zostaną w swojej firmie dłużej.

Według niektórych ekspertów sprawdzanie e-maili tylko kilka razy dziennie i odpowiadanie na nie w ustalonym z góry czasie jest bardzo efektywne i zwiększa produktywność pracownika. Naukowcy z Uniwersytetu Karoliny Północnej odkryli, że ludzie uprawiający medytację, są bardziej optymistycznie nastawieni do świata i przyjaźniej nastawieni do innych. Przekonałam się o tym na własnej skórze podczas ostatniej podróży.

Oczywiście, nie mówię, że każdy może lub powinien odciąć się od telefonu i Internetu na kilka godzin dziennie. Powstrzymywanie się od korzystania z naszych urządzeń w ogóle nie jest dobrym sposobem – można wtedy stać się odludkiem, no i  bezrobotnym.

Jednak czasami, jeśli chcemy naprawdę żyć chwilą i pobyć z bliskimi, musimy wyłączyć telefon i przejść w tryb offline. To my posiadamy te urządzenia, a nie one nas. Wszystko ma swój czas i swoje miejsce.

Jeśli chodzi o osiągnięcie równowagi pomiędzy korzystaniem z nowych technologii a życiem prywatnym, pamiętaj, że życie jest zawsze na pierwszym miejscu. Niekiedy trzeba się zatrzymać, by powąchać kwiaty.

Rozdział 6
DOT.MIŁOŚĆ
MIŁOŚĆ W CZASACH FACEBOOKA

Była mroźna zimowa noc 2001 roku. Gościłam wtedy z moim zespołem Harvard Opportunes w Bostonie, gdzie odbywała się miejsca całkiem udana impreza. Nie była aż tak „imprezowa”, jak ta ukazana w filmie The Social Network, ale w  przeciwieństwie do większości scen z filmu faktycznie się odbyła. I tak – naprawdę była na niej lodowa rzeźba, po której spływała najlepsza wódka Wolfschmidt.

Mniej więcej w czasie, kiedy tania wódka zaczynała smakować całkiem znośnie, poznałam cudownego faceta z  przepięknym południowoafrykańskim akcentem, który miał na imię Brent. Fakt, że spędził czas, rozmawiając ze mną i  Opportunes, oznaczał, że musi być naprawdę porządnym facetem (powiedzmy, że im więcej piliśmy, tym więcej piosenek wspólnie śpiewaliśmy…). Jednak tamtego wieczoru rozmawialiśmy przez jakiś czas. A pod koniec nocy wymieniliśmy się kontaktami – czyli nickami używanymi na komunikatorze AIM. W tamtych czasach, przed powstaniem Facebooka, to było coś wielkiego. Oczywiście istniało kilka niewielkich problemów. Przede wszystkim, miał dziewczynę. A także, wychodząc z przyjęcia, wpadłam w jakieś krzaki.

Następnego dnia dodałam nick BrentT do listy znajomych. Pomyślałam, że nigdy więcej się do mnie nie odezwie.

Minęły dwa lata.

Kilka miesięcy po rozpoczęciu stażu w Ogilvy & Mother pracowałam na komputerze, rozmawiając jednocześnie z moim zespołem o poprawkach w projekcie dla klienta przez AIM. Czekałam, aż kolega odezwie się do mnie, gdy usłyszałam znajomy dźwięk powiadomienia.

To był BrentT. Napisał: „Cześć Peggy42st, długo się nie widzieliśmy. Chciałem tylko się przywitać i dać ci znać, że właśnie wróciłem z podróży z plecakiem po Europie i że pracuję teraz w Nowym Jorku. Jeśli masz czas, może byśmy się kiedyś spotkali?”.

To było intrygujące.

Umówiliśmy się tego wieczoru na margaritę w barze na dole. Nie mogłam się doczekać końca pracy i oczywiście, kiedy szykowałam się do wyjścia, szefowa dała mi do wykonania kilka dodatkowych, niewdzięcznych zadań. Dziesięć minut spóźnienia zamieniło się w dwadzieścia minut, a te zmieniły się w  czterdzieści pięć minut. Ponieważ umówiliśmy się przez komunikator, nie miałam numeru telefonu Brenta, ale kiedy się pojawiłam w barze spóźniona ponad godzinę, on nadal tam był, wyglądając świetnie, a margarita bez soli czekała na mnie nietknięta. Nadrabialiśmy zaległości i rozmawialiśmy o pracy i życiu. On nie miał już dziewczyny. Oboje byliśmy singlami.

Zanim wypiłam drugą margaritę, zdążyłam się w nim zakochać. Drugi raz, jeśli wziąć pod uwagę incydent z krzakami.

Kilka miesięcy później mój brat założył The Facebook. Wtedy byliśmy już z Brentem parą – która zakochała się w sobie i stworzyła wspaniałą rodzinę. Dlatego też zdołałam uniknąć wielu doświadczeń i problemów związanych z umawianiem się na randki w cyfrowej erze. Pomimo tego uważam, że technologia odegrała w naszym związku ogromną rolę.

Gdybyśmy tamtego pamiętnego wieczoru nie wymienili się nickami, nie moglibyśmy się później nieoczekiwanie ponownie skontaktować. W tamtym czasie był to szczyt internetowego życia towarzyskiego.

Nowe technologie całkowicie zmieniły sposób poznawania ludzi i umawiania się na randki. Niezliczone aplikacje i  strony internetowe pomagają ludziom znaleźć potencjalnych partnerów. Esemesowanie, czaty wideo i portale społecznościowe stworzyły zupełnie nowy zestaw reguł zalotów we wczesnej fazie związku. Każdy etap związku musi być na przykład uwieczniany również w Internecie, zmiana statusu jest bardzo ważna. Także wtedy, kiedy związek się rozpada – jego zakończenie oznacza, że zrywasz z tą osobą także w cyfrowym świecie.

Kiedyś, jeśli byłeś kimś zainteresowany i chciałeś poznać tę osobę, musiałeś sam stworzyć sobie jej profil – poznać jej upodobania, zainteresowania i znajomych. Wszystko to trwało sporo czasu. Wpadałeś „przypadkiem” na tę osobę na  imprezach lub dyskretnie prosiłeś wspólnych znajomych o  zaaranżowanie „przypadkowego” spotkania. Teraz, od chwili kiedy zobaczysz słowa „Zostałeś przyjęty do grona znajomych”, masz dostęp do całego dossier danej osoby – i to w kilka sekund. Od razu wiesz, do której szkoły chodziła, z kim się kumpluje i w jakim stroju wystąpiła podczas halloweenowej imprezy w zeszłym roku.

Przedtem, jeśli poznałeś kogoś na imprezie i chciałeś wiedzieć, czy on lub ona spotykają się z kimś, musiałeś dokonać potencjalnie kłopotliwego rekonesansu. Ta informacja jest teraz powszechnie dostępna – jeśli naprawdę jest już za późno, zobaczysz zdjęcie partnera w galerii swojej niedoszłej sympatii. Teraz, kiedy zaczynasz się spotykać z kimś spoza grona swoich znajomych, może się szybko okazać, że na Facebooku znajdziecie kilka osób, które znają was oboje. Nie zdziwi cię również fakt, że w waszym profilu widnieją, jako ulubione, te same zespoły muzyczne, filmy czy książki. I może oboje lubicie profil obrzydliwie słodkiego psa o imieniu Boo.

Kochankowie, których dzieliły kilometry, byli kiedyś zmuszeni korzystać z listów i telefonów. Teraz Internet sprawia, że komunikacja jest łatwa bez względu na odległość.

Oczywiście, mimo to coś może pójść nie tak – a portale społecznościowe sprawią, że odczujesz to mocno na swojej skórze.

Upubliczniony związek

Na początku Facebook rzeczywiście był czymś w rodzaju książki, albumu z twarzami znajomych. Strona główna każdego profilu wyglądała tak samo, pojawiały się na niej posty i  różne informacje – i tyle. Jeśli ktoś z twoich znajomych edytował swój profil, mogłeś się o tym dowiedzieć tylko wtedy, jeśli faktycznie odwiedziłeś jego stronę i zauważyłeś, że coś się zmieniło od ostatniej twojej wizyty. Była to męcząca gra typu „znajdź różnicę”. Portale społecznościowe miały właśnie zmienić świat, ale w 2005 roku Facebook był całkiem prostym przewodnikiem po życiu najbliższych znajomych.

Dochodząc do wniosku, że internetowe życie towarzyskie byłoby dużo lepsze, gdyby użytkownicy mieli natychmiastowy, łatwy dostęp do swoich znajomych, Facebook dodał funkcjonalność, dzięki której automatycznie pokazywały się posty użytkowników, zmiany w profilu, zdjęcia i dodani znajomi. Pojawiła się też specjalna lista – historia dokonanych zmian – którą mógł przejrzeć każdy, kto się zalogował. Obecnie takie aktualności są integralną częścią Facebooka i to właśnie dzięki temu portal jest tak popularny. Facebook przestał być zbiorem stron domowych użytkowników – stał się ich prawdziwym domem, w którym żyją i dzielą się wspólną przestrzenią.

Kilka tygodni przed uruchomieniem tej funkcjonalności pracownicy Facebooka musieli ją przetestować. W Dolinie Krzemowej nazywa się to „jedzeniem psiej karmy” – ludzie pracujący w firmach technologicznych bardzo często „jedzą psią karmę”, używając produktów swojej firmy.

Oto pierwszy sygnał o pierwszych niezręcznych aktualizacjach związków na Facebooku. Dwoje pracowników Facebooka – nazwijmy ich Joe i Sara – spotykało się w tamtym czasie. Ich związek przechodził z jednej skrajności w drugą i  każdy był świadomy, że ostatnio między nimi powiało chłodem. Byłam bliską przyjaciółką Sary – raz w tygodniu chodziłyśmy po pracy na siłownię, a potem rozmawiałyśmy o tym, co u nas słychać, jedząc sałatki i popijając je białym winem – więc byłam świadkiem rozgrywającego się dramatu. Jednak wszyscy po prostu zakładaliśmy, że oni się ze sobą zejdą, jak zawsze. Dlatego możesz sobie wyobrazić, jaki szok przeżyliśmy, kiedy całe biuro dowiedziało się – dzięki nowej funkcji Facebooka – że tym razem nasi współpracownicy rozstali się na dobre. Tamtego dnia, gdy ludzie w biurze zalogowali się na Facebooku, zobaczyli najnowszego newsa – jasnoczerwone, złamane serce obok ich imion. „Joe i Sara nie są już w związku” – brzmiał krótki, bezduszny podpis.

W  całym biurze słychać było szepty, plotki w  toalecie, a współczujące i ciekawskie spojrzenia rzucane były w kierunku świeżo upieczonych singli, którzy prawdopodobnie myśleli, że przeczekają kilka dni, zanim wiadomość się rozejdzie.

Ale przynajmniej było wiadomo, że nowa usługa Facebooka działa.

Wymyśliliśmy coś wspaniałego i to nie dlatego, że udało nam się uczynić biurowe randkowanie jeszcze bardziej niezręcznym, niż było. Całkowicie zmieniliśmy charakter interakcji społecznych. Bycie na bieżąco, jeśli chodzi o wydarzenia z życia znajomych, przestało być wyzwaniem. Nie trzeba już było spędzać czasu przy dystrybutorze z wodą, aby usłyszeć najświeższe plotki. Te informacje stały się codziennym newsem podawanym na  facebookowej tacy. Po raz pierwszy technologia uczyniła z informacji o znajomych powszechnie dostępnego newsa.

Nie zrozum mnie źle. Historia Joego i Sary jest smutna, ale ogromna większość informacji, do których mamy dostęp, jest pozytywna. Nawet jeśli moglibyśmy zrezygnować z tej funkcjonalności, robiąc to, stracilibyśmy bardzo wiele. Zwykliśmy spędzać czas przy dystrybutorze z wodą, aby poplotkować. Teraz dystrybutor z wodą jest w Internecie i są przy nim wszyscy nasi znajomi. Każdy może też śledzić, co się dzieje w naszych „upublicznionych związkach” – i do tego musimy się jeszcze przyzwyczaić.

Upubliczniony związek nie jest zjawiskiem ograniczonym do Facebooka. To nie jest coś, co jest od nas zależne. Przez to, że jesteśmy w ciągłym kontakcie ze wszystkimi, nasze związki stały się bardziej „publiczne”.

Dziś, kiedy każdy moment naszego życia możemy uchwycić i umieścić w Internecie, dzieląc się nim ze znajomymi, nasze związki stały się czymś na wzór opowiadanych historii, a może raczej oper mydlanych, które inni śledzą z zapartym tchem. Od pierwszego spotkania do ostatniego, od pierwszego wrzuconego wspólnego zdjęcia do ostatniego – usuniętego, od dodania sympatii do znajomych do usunięcia jej z listy – a później ponownego jej dodania…

Wynikiem tych wszystkich interakcji, dziejących się na oczach naszych znajomych i całego świata, jest to, że związki nie są definiowane przez chwile przeżywane wspólnie, bezpośrednio, ale przez ich udokumentowanie w Internecie.

Pomyśl o prezydenckich debatach, które oglądamy co  cztery lata. Kandydat może uzyskać poparcie widowni na sali, ale prawdziwa loża szyderców jest po drugiej stronie ekranu. Tam właśnie wygrywa się debatę.

Wszyscy jesteśmy kandydatami ubiegającymi się o  romantyczny urząd. Wszyscy chcemy zrobić wrażenie na ludziach, z którymi się spotykamy, zabierając ich do eleganckich restauracji, wydając kasę na butelki superwykwintnego wina i  tolerując nieznośnych znajomych sympatii. Jednak teraz nie możemy robić dobrego wrażenia tylko podczas spotkań. Opinie o nas i naszym związku kształtują się również w oparciu o  internetowy obraz naszego życia. Może ktoś uzna, że nie wyglądacie zbyt dobrze razem na zdjęciach albo stwierdzi, że to niedobrze, że afiszujecie się ze swoim związkiem na Facebooku – albo ty sam doznasz szoku, kiedy przeglądając profil ukochanej osoby, zauważysz, że ma w ulubionych profil zespołu Nickelback.

To wszystko może się wydawać głupie i mało istotne. Kogo to obchodzi, co twoi znajomi myślą o twojej sympatii, dlaczego miałby cię obchodzić wizerunek twojego związku w Internecie, jeśli ten „prawdziwy” jest w porządku?

Te pytania są ważne, ponieważ w dobie autentycznej, internetowej tożsamości istnieje coraz mniejsza różnica pomiędzy życiem w świecie rzeczywistym i Internecie. Nie można ich postrzegać oddzielnie. Dlatego też w świecie upublicznionych związków wszystko, co dzieje się między nami i naszymi partnerami, czy to w świecie realnym czy wirtualnym, ma na nas wpływ i trzeba brać to pod uwagę, bo w ten sposób kreujemy naszą wspólną tożsamość. To stwarza cały szereg nowych złożonych okoliczności. Na przykład kiedy zaczynamy się z kimś spotykać, pierwszą rzeczą, którą sprawdzamy, jest profil tej osoby na portalu społecznościowym. Dzieje się tak dlatego, że chcesz się dowiedzieć o takiej osobie jak najwięcej – na przykład czy do siebie pasujecie. Kiedyś ludzie zastanawiali się, czy to już ten moment, kiedy mogą uznać siebie za parę, dziś zadają sobie pytanie, kiedy się ujawnić przed internetowymi znajomymi. Kiedy już to zrobisz, czekasz na komentarz i aprobatę z ich strony.

Rzeczy, które trafiają do Internetu i stają się informacją publiczną, nie zawsze są ogłaszane za zgodą obu osób będących w związku. Wszystko, od informacji o lokalizacji randki do  zawartości talerza, może być zamieszczone na Twitterze, Instagramie, przesłane, polubione i skomentowane za naszą wiedzą i przyzwoleniem lub bez nich.

Znam wielu ludzi wymykających się do toalety podczas randki, aby poinformować znajomych na Facebooku o tym, jak ona przebiega. W jednym z odcinków reality show Start-Ups: Silicon Valley, który zrealizowała moja firma, bohaterka serialu – Sarah Austin – transmituje na żywo swoją randkę i  oczywiście zostaje przyłapana. Nie próbujcie tego robić w domu…

Inna znajoma używa na Twitterze specjalnego szyfru, aby informować innych o tym, jak przebiegają jej randki. Tylko kilka osób zna ten kod.

Warto wspomnieć, że, na szczęście, większość ludzi nie transmituje swoich randek albo w ogóle nie korzysta z portali społecznościowych podczas umawiania się. Poza tymi nowymi problemami, wiążącymi się z internetowymi związkami, upublicznianie ich może być po prostu stresujące i wyczerpujące oraz może sprawić, że osiągnięcie równowagi pomiędzy nowymi technologiami a życiem prywatnym będzie jeszcze trudniejsze. Są trzy ważne rzeczy, które musimy wziąć pod uwagę – intymność, wspólne oczekiwania i tożsamość.

Nie możesz otagować intymności

Na początku 2008 roku Brent i ja przygotowywaliśmy się do  wyjazdu na Jamajkę, gdzie miało się odbyć nasze wesele. Walizki były już prawie spakowane. Bilet na samolot dla mojej sukni ślubnej został kupiony (nie żartuję), a ja i mama miałyśmy się udać na Jamajkę tydzień wcześniej, żeby upewnić się, że wszystko jest przygotowane. Oczywiście nic w życiu nie idzie zgodnie z planem. Dwa dni przed moim wyjazdem zadzwonił do nas rabin, który miał odprawić ceremonię na Jamajce, żeby upewnić się, że zawarliśmy legalny związek małżeński w Stanach. Brent i ja spojrzeliśmy na siebie. Nie wiedzieliśmy, że musimy wziąć jeden ślub, by móc później wziąć drugi – musieliśmy zorganizować legalną ceremonię w USA, ponieważ ślub na Jamajce nie będzie zgodny z amerykańskim prawem. Tak czy inaczej musieliśmy zacząć działać.

Na szczęście nasi dobrzy przyjaciele Chris i Jennifer znali sędziego, który zgodził się udzielić nam ślubu następnego dnia, tylko kilka godzin przed moim wylotem na Jamajkę. Wiedziałam, że to będzie trudne – musiałam jeszcze skończyć się pakować i miałam milion rzeczy do skończenia w biurze, a  wyjeżdżałam przecież na trzy tygodnie.

Następnego ranka biegałam ze  spotkania na  spotkanie, w ostatniej chwili dopinając wszystko na ostatni guzik. To był czas przed wyborami prezydenckimi, więc chciałam mieć pewność, że zrobiłam to, co do mnie należało.

Nagle mój komputerowy kalendarz się odezwał i  zobaczyłam na ekranie przypomnienie o treści: „Weź ślub – zapraszam, Brent Tworetzky”. Wpatrywałam się w nie przez chwilę oniemiała. A potem wybuchłam śmiechem, dostrzegając absurdalność całej sytuacji. Chociaż Brent uważał, że to wcale nie było nic nienormalnego – takie wysłanie zaproszenia, biorąc pod uwagę, jak byłam zapracowana – to przez długi czas wypominałam mu to, śmiejąc się za każdym razem, gdy tylko sobie o tym przypomniałam.

Technologia i intymność nie idą ze sobą w parze – zwłaszcza jeśli chodzi o wyjątkowo romantyczne momenty. Nawet i Facebook często się do tego nie nadaje. Ankieta przeprowadzona niedawno przez doktora Sama Robertsa z angielskiego Uniwersytetu w Chester pokazała, że ludzie są szczęśliwi i śmieją się znacznie częściej, kiedy spędzają czas ze swoimi znajomymi w świecie rzeczywistym, a nie na portalach społecznościowych.

Brent i ja, jak większość par, które znamy, spędzamy ze sobą czas, ale tak naprawdę spędzamy go w Internecie. Nawet jeśli mamy wieczór tylko dla siebie, to i tak często kończy się on w ten sposób, że każde z nas siedzi przed swoim komputerem w milczeniu. Kiedyś po ciężkim dniu pracy odpoczywało się na łonie rodziny, dziś jest to jedna z najbardziej samotnych chwil dnia, wypełniona przeglądaniem stron internetowych, graniem w gry czy zakupami. Bez znaczenia jest, że robisz to wszystko w towarzystwie kogoś bliskiego, skoro i tak nie nawiązujecie ze sobą żadnej interakcji.

Na naszym torcie weselnym mieliśmy ustawione prześmiewcze figurki – stały one plecami do siebie, zajęte przeglądaniem Internetu na swoich smartfonach. Brent powiedział, że zrobiło mu się smutno na ich widok, ale ja byłam nimi zachwycona i w końcu zdecydowaliśmy się je zatrzymać. Nasze figurki stały się dla dzisiejszych związków proroczą wizją.

Wiele par mówi o problemie zwanym „iPad w sypialni”. Chodzi o to, że para kładzie się do łóżka po naprawdę długim, wyczerpującym dniu i zamiast faktycznie rozmawiać czy, hm… angażować się w interakcje, oboje wyjmują swoje tablety lub smartfony i zaczynają surfować po Internecie. W 2006 roku badania przeprowadzone przez zespół psychologów na pięciuset dwudziestu trzech włoskich parach, ujawniły, że pary, które miały w swoich sypialniach telewizory, przeciętnie uprawiały seks o połowę rzadziej niż te, które go nie miały. No cóż, podobnie zapewne działa dziś posiadanie w sypialni iPada. Z badań przeprowadzonych niedawno przez Bayer HealthCare Pharmaceuticals wynika, że dwadzieścia osiem procent kobiet stwierdziło, że e-maile i Internet zakłócały ich życie seksualne, a w szczególności obwiniały o to tablety i smartfony.

Trzymam kciuki za to, żeby rasa ludzka nie wymarła tylko dlatego, że nie mamy wystarczająco dużo silnej woli, by nie grać w Bejeweled Blitz. To byłby najgorszy koniec naszego gatunku, jaki możemy sobie wyobrazić.

Udostępnianie to dbanie?

Każdy z nas zna taką parę. Bez przerwy zamieszczają w  Internecie słodkie zdjęcia, bez końca mówią o tym, jaki to wspaniały jest ich związek, codziennie aktualizują swoje statusy, dziękując Bogu za tę jedną jedyną miłość swojego życia. Wiele razy przewracałam oczami na widok takich postów. Jednak potem zaciekawiło mnie to i zaczęłam się zastanawiać. Co im to daje? Co chcą udowodnić i komu? Czy ich związek rzeczywiście jest tak udany, jak to przedstawiają?

Kilka lat temu jeden z moich znajomych z college’u  poprosił swoją ówczesną dziewczynę o rękę w bardzo publicznych oświadczynach, które rozgrywały się krok po kroku na  Facebooku, poprzez zamieszczane zdjęcia i aktualizacje statusów. Mimo że fajnie było brać udział w tym wydarzeniu, zaczęłam się zastanawiać, czy celem nie było raczej zrobienie wrażenia na znajomych, a nie na ukochanej osobie. Kilka miesięcy później odwołali ślub. Zdaje się, że tak wiele uwagi poświęcili na to, by kreować obraz kochającej się pary w Internecie, iż zapomnieli o tym, że w prawdziwym życiu też trzeba się starać i dbać o związek.

Intymność jest czymś więcej niż tylko pięknym zdjęciem czy dobrze napisanym postem, mającym na celu zdobycie jak największej ilości polubień czy retweetów. Robienie dobrego wrażenia nie oznacza, że w rzeczywistości jesteśmy zaangażowani w nasze związki.

Czasem ludzie zwierzają mi się, że ich związek właśnie tak wygląda. Wtedy radzę im, by porozmawiali z partnerem i ustalili kilka podstawowych reguł. W naprawdę bliskim związku, bez względu na to, czy jest platoniczny czy romantyczny, ważne jest, by móc przebywać z drugą osobą sam na sam, bez wścibskich spojrzeń znajomych – dotyczy to również Internetu. Nie ma znaczenia, czy ktoś wie, że jesteście parą, że lubicie chodzić na imprezy i do restauracji – ważne jest, byście lubili spędzać ze sobą czas naprawdę, a nie tylko wtedy, kiedy pozujecie do zdjęcia. Brent i ja założyliśmy prywatne grupy, gdzie dzielimy się ważnymi i wyjątkowymi momentami z życia naszego synka. Są to chwile, które chcemy zapamiętać i zachować, ale nie czujemy potrzeby, by dzielić się nimi ze wszystkimi naszymi znajomymi czy całym Internetem. Zamiast dużego grona odbiorców mamy wąskie grono przyjaciół. Korzystamy z  możliwości publikowania zdjęć, nie denerwując się, że trafią do  nieodpowiednich osób.

A najprościej jest przeżywać chwile z najbliższymi osobami nie dokumentując ich albo po prostu nie publikując zdjęć w Internecie. Jeśli znajdujecie się razem na plaży o zachodzie słońca, nie zaprzątaj sobie głowy aparatem. Nawet gdyby nagle pojawiło się stado wyskakujących z wody delfinów – odłóż go. Świat nie potrzebuje kolejnej fotki zachodu słońca – nawet ze skaczącymi na tle słońca delfinami.

Cudownie jest oglądać pary cieszące się pięknymi, wzruszającymi momentami. Uwielbiam patrzeć na moich znajomych, gdy są szczęśliwi i radośni. Zawsze mam też nadzieję, że ich związek naprawdę jest taki wspaniały i że naprawdę głęboko przeżywają te chwile spędzone razem. Najbardziej liczy się bliskość, którą stwarzasz, kiedy nikt inny nie patrzy. A w dobie portali społecznościowych i ciągłego bycia online trudno uciec przed wścibskimi spojrzeniami innych.

Jeszcze jednym ważnym tematem jest kwestia związków na odległość. Wspominam o tym, ponieważ sama przez jakiś czas byłam w takim związku i wiem, jakie problemy wiążą się z taką formą „bycia razem”.

Kiedy w 2005 roku przeniosłam się do Kalifornii, a Brent został w Nowym Jorku, cały czas utrzymywaliśmy kontakt przez Internet. Rozmawialiśmy również dużo przez telefon. Jednak nie dzwoniliśmy do siebie codziennie, a nasze rozmowy przez komunikator nie były zaplanowane. Mieliśmy ze sobą kontakt każdego dnia, w taki czy inny sposób, ale czasami oznaczało to tylko wymianę szybkich e-maili podczas lunchu czy dzielenie się niewyraźnymi zdjęciami zrobionymi telefonami komórkowymi, kiedy wychodziliśmy gdzieś wieczorami.

Jeśli para żyje w związku na odległość, powinna mieć dobrze zaplanowany system komunikacji – im więcej dzieli się zdjęciami i informacjami, tym lepiej. Musi jednak również pamiętać o tym, o czym już wspominałam – żeby kontakt na odległość by równie czuły co ten w chwilach bezpośredniej bliskości.

W związkach na odległość to właśnie bliskość jest tym, czego nam brakuje najbardziej. I nawet poświęcenie dużej ilości czasu i uwagi drugiej osobie nie zrekompensuje nam tego braku. Nie można komunikować się „bardziej”, by zaradzić temu problemowi, a wręcz przeciwnie – może się okazać, że zbyt intensywna komunikacja może mieć złe skutki dla takiego związku. Ponieważ kiedy udostępniamy zbyt dużo samego siebie, nasze wzajemne relacje tracą na znaczeniu.

Badania przeprowadzone w kwietniu 2013 roku przez doktora Berniego Hogana z Oxford Internet Institute dotyczyły wpływu licznych form komunikacji na związki małżeńskie. Po przeanalizowaniu zachowań dwunastu tysięcy par Hogan odkrył, że ci, którzy używali większej liczby kanałów komunikacji do porozumiewania się, nie wykazali żadnego wzrostu zadowolenia z życia małżeńskiego, a w wielu przypadkach stres i napięcie związane z udostępnianiem tak wielu informacji wystawiały związki na ciężką próbę.

Brent i ja wybraliśmy równowagę – kontaktowaliśmy się regularnie, ale nigdy nie traktowaliśmy naszych kontaktów jako zastępstwa bliskości i obecności. Dawaliśmy sobie więcej przestrzeni i urozmaicaliśmy formy komunikacji, by nie rozmawiać codziennie przez telefon – dzięki temu, gdy słyszeliśmy swoje głosy co kilka dni, bardziej to docenialiśmy i wyczekiwaliśmy tych chwil z niecierpliwością.

Poza tym, za każdym razem, kiedy słyszałam dźwięk nadchodzącej wiadomości na AIM, serce podchodziło mi do gardła. Do dzisiaj za każdym razem, kiedy słyszę dźwięk komunikatora, naturalnie zakładam, że zaraz wydarzy się coś niesamowitego. Intymność jest czymś więcej niż tylko uwagą, którą komuś poświęcamy, i wykracza poza robienie czegoś na pokaz. Musisz wiedzieć, jak osiągnąć równowagę pomiędzy jednym a drugim i kiedy przestać „nadawać”. To wydaje się bardzo proste, jednak dziś, kiedy jesteśmy przyzwyczajeni do ciągłego pozostawania w kontakcie, okazuje się sporym wyzwaniem.

Miłość oznacza, że nigdy nie trzeba „odtagować” zdjęcia

Pewnie dlatego, że przez lata pracowałam w Facebooku, a  także dlatego, że taka jest moja natura, nie czuję się skrępowana, będąc w centrum zainteresowania. Brent natomiast tak. Ciągle rozważamy, co mi wolno zamieścić w Internecie, a czego nie, szczególnie jeśli chodzi o zdjęcia naszego syna. W naszym związku to ja jestem typem nadawcy. Dziwne, prawda?

Oczywiście, ważne jest to, że jesteśmy otwarci i szczerzy w czasie naszych rozmów i razem pracujemy nad znalezieniem złotego środka. Hiperłączne związki mogą być hiperskomplikowane, ale prowadzenie szczerych i pełnych zaufania rozmów z partnerem wydaje się sensownym sposobem na uniknięcie konfliktu. Najważniejsze, aby zrozumieć, jakie są wasze wspólne cele.

Ostatnio byłam na trzech ślubach. Na jednym z nich goście zostali grzecznie poproszeni, żeby nie zamieszczali żadnych zdjęć na Facebooku. Na innym para poleciła obsłudze, by „zatroszczyła” się o telefony gości – o dziwo, nie musieli ich odbierać siłą. A na trzecim ślubie nie tylko zachęcali ludzi do zamieszczania zdjęć, ale także przypisali swojej ceremonii specjalne hashtagi, a zamieszczone znaki zachęcały do wpisów na Twitterze.

Nawiasem mówiąc, na wszystkich trzech weselach bawiłam się świetnie, chociaż po #ślubiemikeainancy martwiłam się trochę o to, co będzie się działo w Internecie podczas ich miesiąca miodowego. To były trzy bardzo różne śluby. Każda para najwyraźniej miała swoją wizję roli, jaką odegra tego dnia i w ich wspólnym życiu, technologia. Osiągnęli sukces na różne sposoby.

W tym samym roku mój zespół pomógł stworzyć jeden z najbardziej interaktywnych ślubów świata. Moja firma Zuckerberg Media podjęła współpracę z Candé Nast, aby wyprodukować Brides Live Wedding. Można było głosować przez portale społecznościowe na każdy szczegół związany ze ślubem, od par zamieszczających filmy, na których mówiły, dlaczego powinny wygrać swój wymarzony ślub, po tort, kwiaty, suknię, temat przewodni, kolory i wiele innych rzeczy. Finałowy ślub był pokazywany na żywo w Internecie i na Facebooku jako profesjonalny program telewizyjny. Do tego przedsięwzięcia potrzebna była para, której nie krępowało to, że ich wyjątkowy dzień stanie się publicznym wydarzeniem, i która zrzeknie się kontroli nad przygotowaniami. Obydwoje musieli wyrazić na to zgodę. Mimo to ceremonia była piękna i pokazała, jak wielkie możliwości daje Internet.

Taka sama zgoda musi panować w związku, jeśli chodzi o upublicznianie innych wspólnych materiałów – nawet mniej ważnych niż zdjęcia ślubne. Para powinna ustalić, które zdjęcia mogą oglądać ich znajomi, i nieznajomi, a które tylko najbliższa rodzina. Czy te najbardziej intymne powinny pozostać w  zaciszu domowego albumu lub twardego dysku komputera i czy zdjęcia, na których panuje bardziej intymna atmosfera, powinny się znaleźć na wspólnym profilu. Czy chce pokazywać innym swoją czułość i miłość – czy woli zachować ją tylko dla siebie.

Aż dziwne, że tak wiele par w ogóle o tym nie rozmawia. Jednak im więcej przerażających historii słyszę, tym bardziej jestem przekonana, że umiejętność dyskusji i dojście do  porozumienia na temat może być podstawową oznaką uczuciowej kompatybilności zakochanych.

Zdarza się, że ludzie udostępniają nie tylko materiały o  charakterze romantycznym czy uczuciowym, ale wręcz bardzo intymnym. Dziś ludzie nie tylko dopuszczają do informacji o sobie – wiele osób udostępnia całych siebie. Chodzi mi o  zjawisko sextingu – czyli wysyłanie erotycznych zdjęć. Wielu dorosłych (nie tylko młodzież) wysyła sobie zdjęcia swoich intymnych części ciała. Dickpic (a więc zdjęcia penisa) to dziś bardzo popularne zjawisko i słowo przewijające się przez Internet.

Sexting jest dla par jednym z najbardziej ryzykownych zachowań w Internecie. Nie jest to rozrywka dla każdego. Jeśli masz zamiar to zrobić, uzgodnij to z partnerem, by dowiedzieć się, czy również ma na to ochotę. Uważaj, żebyś nie umieścił na Twitterze więcej, niż zamierzasz – tak jak to zrobił amerykański kongresmen Anthony Weiner, który zamieścił na  Twitterze zdjęcie swojego „interesu”, popełniając tym samym ogromny błąd, który kosztował go wiele (choć jak się okazało, ów „błąd” nie był aż taki „wielki”).

Bądź wierny swojemu profilowi

Wszystko sprowadza się do pojęcia tożsamości.

Dziś, kiedy publiczne profile na portalach społecznościowych są czymś normalnym, nasi partnerzy, czy potencjalni partnerzy, mogą błyskawicznie zorientować się, kim tak naprawdę jesteśmy i czy pasujemy do siebie. Może to stwarzać wiele komplikacji. Kiedy ludzie przeglądają nasze profile internetowe, mogą zobaczyć rzeczy, które im się nie spodobają, co może mieć negatywny wpływ na nasze związki, a my nie mamy nawet szansy, by się z czegoś wytłumaczyć. Trudno jest nie oceniać książki po okładce, a dziś historia czyjegoś życia ma okładkę stworzoną ze zdjęć i informacji.

Jednak nasza internetowa tożsamość może być również cudownym sposobem, aby pomóc nam znaleźć ludzi, do których pasujemy i na których będzie nam zależeć. Współdzielenie autentycznych tożsamości jest najlepszym sposobem na  znalezienie ludzi, z którymi będziemy chcieli dzielić nasze życie i którzy mają podobne jak my oczekiwania, zainteresowania i wyznają podobne wartości. Po prostu, jeśli jesteś autentyczny – w  Internecie i poza nim – wtedy jest najbardziej prawdopodobne, że poznasz kogoś wartego uwagi.

Facebook stał się tak ważnym portalem, ponieważ użytkownicy występują pod swoimi prawdziwymi imionami i  nazwiskami. Od początku była to jedna z największych zalet, dająca mu przewagę nad konkurencyjnymi portalami społecznościowymi. W ten sposób ludzie, którzy cię znają, mogą cię znaleźć i dodać do listy znajomych, zorientować się, jakim jesteś człowiekiem, i zdecydować, czy chcą nawiązać z tobą bliższą relację. Podobnie jest z randkami. Im więcej o sobie powiesz, tym bardziej jest prawdopodobne, że ktoś pasujący do ciebie zainteresuje się tobą.

Randkowanie w Internecie jest jak najważniejsza rozmowa kwalifikacyjna. Stawka jest wysoka. I możesz być potraktowany dość brutalne. Wraz z jednym kliknięciem możesz zostać od razu oceniony i porównany z nieskończoną liczbą innych kandydatów. Dlatego wiele osób stara się wyróżnić z  internetowego tłumu i przedstawiać siebie w lepszym świetle.

Nie ma w tym nic złego. To zupełnie normalna rzecz. Ale kiedy ludzie zaczynają kłamać na swój temat, wtedy zaczynają się problemy. Jaka jest dzisiaj najważniejsza lekcja dla związków? Nie próbuj być w sieci kimś, kim nie jesteś.

Jednym z powodów, dla których Facebook jest tak dobry w promowaniu autentyczności jest to, że ewoluował jako społeczność mająca podobne oczekiwania i zwyczaje, stawiająca na  autentyczną tożsamość i mówienie prawdy. Tego wymagali od  siebie użytkownicy. Kiedy portal nie ma takich wymogów i prawie każdy próbuje pokazać, że jest w czymś najlepszy – mgliste zainteresowanie Władcą Pierścieni staje się uwielbieniem dla średniowiecznego folkloru, sporadyczne próby przyrządzania makaronu oznaczają, że dana osoba uwielbia gotować, a ktoś, kto był w zeszłym miesiącu kilka razy na siłowni, przygotowuje się teraz do zawodów triatlonowych Ironman.

To proszenie się o kłopoty. Ludzie, którzy umieszczają nieprawdopodobne wersje samych siebie na portalach randkowych, mogą znaleźć się w sytuacji, kiedy będą musieli się z tego wszystkiego wytłumaczyć, albo trafią na takiego samego oszusta jak oni sami – wtedy przynajmniej jeden będzie wart drugiego. W końcu prawda zawsze wyjdzie na jaw. Jeśli budujesz z kimś związek, zaczynając od kłamstw lub półprawd, karma cię odnajdzie i wystawi rachunek za tę niefrasobliwość. Twoja internetowa tożsamość pozostawia cyfrowy ślad – na  Facebooku, LinkedIn, Twitterze, Instagramie czy blogu. Może być sprawdzona, przeanalizowana i oceniona. Więc nie kłam – także w Internecie. Prawda zawsze wyjdzie na jaw.

Pamiętaj, że twoja tożsamość nie należy już tylko do ciebie. Zdjęcia i posty, które zamieszczasz, to jedna strona medalu, ale towarzystwo, z którym się zadajesz i komentarze, które ludzie piszą pod nimi – to już inna sprawa. Jesteśmy oceniani nie tylko za to, co mówimy, ale także na podstawie tego, co inni mówią o nas. Jeżeli dodajesz do znajomych ludzi, których tak naprawdę nie znasz, czy ludzi, których spotkałeś tylko raz, twoi prawdziwi znajomi mogą zostać wprowadzeni w błąd – mogą przecież pomyśleć, że macie więcej wspólnego niż w rzeczywistości, skoro jesteś ich wspólnym znajomym. Z kolei gdy ktoś wspomni o waszym znajomym, lepiej wyprowadzić go z błędu, jeśli jest on wspólny tylko na liście znajomych.

Dlatego powinniśmy uważnie „zaznajamiać” się z ludźmi w Internecie i nie dodawać do znajomych wszystkich, jak leci. Kluczowe jest tu zaufanie i rzeczywista znajomość – no i mówienie prawdy o nas samych i naszych związkach z innymi – w  Internecie i poza nim.

Każdy ma chyba takiego internetowego znajomego, który mimo że tak naprawdę nie jest zbyt bliskim znajomym w  realnym życiu, w Internecie uchodzi za najlepszego kumpla na  świecie. Komentuje każde twoje zdjęcie i wpis, taguje każde zdjęcie, na którym jesteś – a nawet jak cię na nim nie ma, to i tak to robi, bo przecież jesteś obecny duchem… Po prostu nie bądź jedną z takich osób.

Kilka wskazówek, jak osiągnąć równowagę pomiędzy nowymi technologiami a życiem uczuciowym

Daj z siebie wszystko i bądź sobą

Twoje internetowe ja jest przedłużeniem twojego prawdziwego ja. Aby odnieść sukces w Internecie i poznać kogoś interesującego, przedstaw się w najlepszy możliwy sposób, ale nie próbuj udawać kogoś, kim nie jesteś. Docenisz to, kiedy spotkasz się z kimś poza Internetem i nie będziesz musiał udawać lub gęsto się tłumaczyć. Udawanie jest męczące, a w cyfrowym świecie prędzej czy później prawda i tak wyjdzie na jaw.

Udostępnianie nie zastąpi intymności

Twój telefon to potężne narzędzie, które możesz wykorzystać do komunikacji ze swoim partnerem. Ale może również stwarzać problemy. Powiedz swojemu partnerowi, jakiego rodzaju informacje możesz udostępniać w  Internecie, i upewnij się, że macie podobne poglądy. Nie wpuszczaj Internetu do sypialni, odłóż telefon, kiedy na to czas, i skoncentruj się na tej pięknej osobie siedzącej naprzeciwko ciebie przy stole i patrzącej na ciebie spod oka.

Wyplącz się z cyfrowej sieci zależności

Dawniej, kiedy przestawałeś się z kimś spotykać, tak naprawdę traciłeś kontakt z tą osobą i nie miałeś możliwości śledzenia wydarzeń z jej życia „po tobie”. Tak też powinno być dzisiaj. Jeśli ciągle będziesz odwiedzać profil byłej sympatii, może przerodzić się to w coś niezdrowego. Będzie się ona uśmiechać do ciebie ze zdjęć z imprez, na które nie byłeś zaproszony, a ludzie, których nie znasz, będą je komentować. Nie zadręczaj się w ten sposób. Jeśli wasz związek zakończył się w świecie rzeczywistym, zakończ go również w Internecie.

Intymność nie jest na pokaz

Upubliczniony związek pokazuje waszym znajomym, że wasze uczucia są szczere, że jesteście szczęśliwi razem. Jednak przesadzając, możecie go odrzeć z intymności czy urazić przyjaciół. Wyjątkowe, piękne chwile powinny być tylko wasze. Zwykle osoba, z którą powinieneś się dzielić tymi chwilami, jest tuż obok ciebie.

Zawsze potwierdzaj, czy znajomi twoich znajomych są autentyczni

Powiedzmy, że Roger jest twoim znajomym na  Facebooku, ale spotkałeś go tylko raz. Roger spotyka na  imprezie Laurę, a Laura jest faktycznie twoją dobrą przyjaciółką. Bawi się dobrze z Rogerem, potem idzie do domu, wyszukuje go na Facebooku i widzi, że Roger i ty jesteście znajomymi. Wtedy stwierdza, że skoro Roger to twój kumpel, to pewnie fajny z niego gość. Laura wyciąga taki błędny wniosek na podstawie fałszywych przesłanek, które jej dostarczyłeś. Dodawaj do znajomych tylko ludzi, których znasz, a jeśli poznajesz kogoś, kto podobno zna kogoś, kogo ty dobrze znasz – upewnij się, czy rzeczywiście jest to  potwierdzona znajomość. W końcu jesteśmy tylko ludźmi – w Internecie i poza nim. Twoja tożsamość i emocje mają znaczenie także wtedy, kiedy szukasz bliskiego kontaktu z drugą osobą w sieci. Kiedy zaczniesz traktować swoją internetową tożsamość jako część tej prawdziwej, kontakty z ludźmi w sieci staną się czymś naturalnym. To z kolei pozwoli ci skoncentrować się na poznawaniu nowych ludzi – i kierować się przy tym głosem serca.

Niedawno sporo się mówiło o nowym zjawisku w Internecie, tak zwanym catfishing, kiedy zawodnik Notre Dame Manti Te’o dowiedział się, że dziewczyna, z którą przez trzy lata utrzymywał kontakt w Internecie, wspierając ją w walce z rakiem, którą ostatecznie przegrała, w rzeczywistości nigdy nie istniała. Okazało się, że był to facet, który stworzył fałszywą tożsamość Autentyczność może być bardzo bolesna.

Zrywanie jest trudne

Bolesne są także rozstania, do których dochodzi wtedy nie tylko w prawdziwym życiu, ale także tym internetowym. Czasami ludziom nie wychodzi i muszą się rozstać. Gdy nadejdzie ten moment i nastąpi już „podział majątku”, który wspólnie przez ten czas zgromadziliście, trzeba jeszcze wyplątać się z  internetowego związku – a nie jest to łatwe.

Kiedy się z kimś spotykasz, dzielisz z nim tożsamość w  Internecie. Wspólne zdjęcia, wspólnie odwiedzane miejsca, ckliwe posty, które wysłaliście sobie w walentynki, i wspólni znajomi – wszystko składało się do tej pory na wasz internetowy związek.

Wiele par próbuje pozostać wirtualnymi przyjaciółmi nawet mimo rozstania. Wydaje się im, że to nic takiego, że taka wirtualna przyjaźń pozwoli im łatwiej przeżyć trudne chwile. Nic bardziej mylnego. Jeśli dochodzi do zerwania w realnym życiu, powinno to również nastąpić w Internecie. Badania pokazują, że jest to podstawa dochodzenia do siebie po rozstaniu. Przeszłość trzeba pozostawić za sobą.

Naukowcy z Uniwersytetu Brunela w Wielkiej Brytanii pokazali, że bycie internetowymi znajomymi po zerwaniu wywołuje „większe cierpienie z powodu rozstania, powoduje więcej negatywnych uczuć i generuje pożądanie oraz tęsknotę za  byłym partnerem, co ma znaczący, negatywny wpływ na rozwój osobisty jednostki”.

Jeśli po zerwaniu pozostaniecie znajomymi na Facebooku, będziecie musieli doświadczać bólu oglądania swojego byłego partnera chodzącego na imprezy, spotykającego się z innymi osobami, z którymi teraz dzieli swoją internetową tożsamość. To także dezorientuje innych i wywołuje pytania o to, czy związek naprawdę się zakończył. Czy naprawdę chcesz przez to  przechodzić?

A co z tymi parami, które mają wspólny blog czy profil na Facebooku? Ostatnio prawnicy specjalizujący się w sprawach rozwodowych mówią o znacznym wzroście liczby par kłócących się o to, komu przypadnie konto na portalu społecznościowym. Małżonkowie traktują podobno tę sprawę bardzo poważnie.

Co interesujące, badania przeprowadzone przez QMI Agency pokazały, że czterdzieści pięć procent ludzi ucieszyłoby się, gdyby ich była sympatia utrzymywała z nimi kontakt na  Facebooku, ale jednocześnie byliby wściekli, gdyby to samo robił ich obecny partner ze swoimi byłymi.

Nowe technologie wpływają na wiele naszych relacji z  ludźmi, ale szczególnie ważny jest wpływ, jaki wywierają na nasze związki. Z jednej strony mogą nam pomóc zbudować trwałą i ważną relację czy wyrazić uczucia, ale mogą również zniszczyć nasze marzenia. Randkowanie i miłość są dziś co najmniej skomplikowane, a wykorzystywanie Internetu do poszukiwania miłości może być ryzykowne.

Wiedza, jak najlepiej zaprezentować swoją prawdziwą tożsamość w Internecie, jak zapewnić związkowi bliskość i jak nie dać się wplątać w niebezpieczną grę, pomoże ci w osiągnięciu równowagi pomiędzy nowymi technologiami a prawdziwym życiem. Pozwoli także na nawiązywanie naprawdę udanych relacji z innymi.

Rozdział 7
DOT.RODZINA
PRAWDZIWIE NOWOCZESNA RODZINA

Jesienią 2011 roku, kilka miesięcy po tym, jak urodził się

Asher, mój znajomy Hooman poprosił mnie, bym zagrała rolę w Olive, niezależnym filmie, do którego napisał scenariusz i którego był reżyserem. Zawsze chciałam zagrać w filmie, a ten zapowiadał się szczególnie interesująco. To był pierwszy film fabularny, który miał być w całości nakręcony smartfonem.

Miałam pojawić się tylko w jednej scenie, więc na planie spędziłabym dzień. Wiedziałam też, że będzie to ważna scena, w której zagrałabym obok sławnej Geny Rowlands. Tamtego dnia pojawiłam się w studiu wcześniej. Czułam się wspaniale i  byłam podekscytowana rolą sprzedawczyni butów. Powtarzałam swoją kwestię i oglądałam smartfonową superkamerę wideo, której używali do kręcenia filmu. Jednak gdy przyszedł czas, by przebrać się w garderobie, dokonałam przerażającego odkrycia. Zdałam sobie sprawę, że przez kilka dni nie goliłam nóg. Nie byłam olśniewającą gwiazdą – byłam odrażająca.

Z zakłopotaniem poprosiłam dziewczynę z obsługi o  kupienie mi maszynki do golenia. Roześmiała się i stwierdziła:

– A niech to, widziałam wiele rzeczy podczas pracy na  planach filmowych, ale to coś zupełnie nowego.

Zaczęłam przepraszać, tłumacząc się, że niedawno urodziłam dziecko, ale ona była już prawie po drugiej stronie ulicy i za chwilę miała wejść do sklepu. Bez wątpienia będzie opowiadać swoim znajomym o biednej, żałosnej młodej mamie, którą spotkała na planie.

Na szczęście moja scena wypadła naprawdę dobrze. Film zazwyczaj kręcony jest przy użyciu wielu kamer, aby uchwycić wszystko z różnych perspektyw. Jednak używając smartfona, masz do dyspozycji tylko jedną kamerę i jedną perspektywę. Dlatego też scena musi być dopracowana, a wszystkie dialogi bezbłędne. Kiedy zobaczyłam wstępny montaż zdjęć, byłam zaszokowana tym, jak pięknie może wyglądać na dużym ekranie materiał nakręcony smartfonową kamerą. Przebyliśmy długą drogę. Nikt by nie zgadł, że ta uśmiechniętą sprzedawczyni butów to zwykła mama, próbująca radzić sobie z wyzwaniami współczesnego świata, w którym dorasta jej mały synek.

Jak na życie rodzinne, dzieci i ich wychowywanie wpływają nowe technologie? Jak widzieliśmy, może to być wpływ zarówno pozytywny, jak i negatywny. Mogą się z nim wiązać skomplikowane wyzwania i niesamowite możliwości, ale jak pokazała lekcja, którą dostałam na planie – nie można mieć wszystkiego.

Nie możesz poświęcać uwagi każdemu, bo czasami trudno jest poświęcić ją nawet samemu sobie. Bez względu na wiek, płeć, stan cywilny, status finansowy czy pochodzenie, wszyscy musimy dokonywać trudnych wyborów i zaakceptować kompromisy. Każdy, kto oczekuje, że będzie w stanie łączyć zajmowanie się domem, pracę i życie osobiste, nie wyrzekając się niczego – może przeżyć wielkie rozczarowanie.

Kieruję się prostą zasadą – praca, sen, rodzina, przyjaciele, fitness – wybierz trzy.

Czasami kiedy Asher jest na placu zabaw i bawi się w  piaskownicy, podchodzi do mnie i prosi o ciasteczko. Wyjaśniam mu wtedy, że nie może zjeść teraz ciasteczka, bo bawi się w  piasku i ma brudne ręce. Kiedy robisz jedną rzecz, niekiedy nie możesz robić drugiej – musisz wybierać.

Każdego ranka, patrząc zaczerwienionymi oczami w lustro, przypominam sobie tę zasadę i myślę o tym, jakie ustalić priorytety. Widzę to następująco – praca, sen, rodzina, przyjaciele i fitness są podstawowymi rzeczami, których potrzebujemy, ale którymi nie możemy się zająć każdego dnia lub przynajmniej nie w pełni. Każdego ranka wybieram trzy, w zależności od tego, czego potrzebuję i co chcę zrobić. Oczywiście jeśli jest to dzień powszedni, tak naprawdę nie mam wyboru. Mogę jednak zdecydować, jak spędzę chwile przerwy w ciągu dnia oraz ranki i wieczory przed i po pracy.

Ten poranny rytuał zaczął się, kiedy zaszłam w ciążę, czyli latem 2010 roku. Przez kolejne dziewięć miesięcy, pracując w Facebooku, odbyłam dwadzieścia cztery podróże w  interesach, z czego kilka zagranicznych. Kiedy byłam w trzecim miesiącu ciąży, brałam udział w dyskusji panelowej z Andersonem Cooperem w Nowym Jorku. Potem wsiadłam do samolotu, by następnego dnia wygłosić pogadankę w Ministerstwie Spraw Zagranicznych w Londynie. W czwartym miesiącu ciąży reprezentowałam Facebook na ceremonii wręczenia Złotych Globów, rozpaczliwie próbując sprawić, żeby mój wystający brzuch nie wyróżniał mnie spośród pięknych, szczupłych kobiet na  czerwonym dywanie. W piątym miesiącu ciąży uczestniczyłam w Światowym Forum Ekonomicznym w Davos, gdzie walczyłam ze zmęczeniem, drzemiąc w kącie pomiędzy spotkaniami z przywódcami światowych mocarstw. W siódmym miesiącu zorganizowałam talk-show na żywo podczas konferencji South by Southwest, chodziłam jak kaczka po Austin w Teksasie, przeprowadzając transmitowane przez telewizję wywiady z  celebrytami i politykami. W dziewiątym miesiącu ciąży zorganizowałam w Facebooku debatę z prezydentem Obamą, przez cały czas walcząc z mdłościami, zmęczeniem i silnym bólem nóg i  pleców, ponieważ Asher uciskał mi nerw kulszowy.

Wystarczy powiedzieć, że musiałam stać się naprawdę dobra w ustalaniu priorytetów. Jak możesz się domyślić, wtedy często wybierałam pracę i sen, a pozostały czas próbowałam spędzać z Brentem. Nie spotykałam się zbyt często z przyjaciółmi, a  fitness zdecydowanie nie był moim priorytetem. W ciąży przytyłam prawie dwadzieścia trzy kilogramy i po dwóch latach nadal usiłuję zrzucić pozostałe dwa kilogramy. Ogólnie rzecz biorąc, tamten rok był jednym z najbardziej satysfakcjonujących w całej mojej karierze.

Nadal żyję według tej samej zasady, jednocześnie mieszając wszystko tak często, jak to tylko możliwe. Ostatecznie życie jest elastyczne i możemy zrobić więcej, niż nam się wydaje. Najlepsze jest to, że każdego ranka dokonujemy nowych wyborów, wciąż od nowa. Praca. Sen. Rodzina. Przyjaciele. Fitness.

Jak możemy mieć satysfakcjonujące życie rodzinne i mieć pewność, że nasze dzieci otrzymują uwagę i miłość, na które zasługują? Jak możemy wychowywać nasze dzieci, żeby były obeznane z nowymi technologiami, ale jednocześnie bezpieczne? Jak możemy pomóc naszym dzieciom osiągnąć ich własną równowagę pomiędzy technologią a życiem osobistym?

Nie można mieć wszystkiego, jednak technologia może pomóc nam cieszyć się i korzystać z tego, co mamy. Technologia, kiedy jest używana rozsądnie, może być wykorzystywana do  czegoś więcej niż rozwiązywanie problemów, które sama generuje.

Czy technologia ułatwia życie rodzinne? Nie. Czy zwalnia z potrzeby okazywania twoim dzieciom miłości, uwagi i czułości? Absolutnie nie. Czy jest czymś z gruntu dobrym? Nie ma mowy.

Technologia jest narzędziem i żeby upewnić się, że jest dobrze wykorzystywana, musimy się angażować w życie naszych dzieci i uczyć je odpowiednich umiejętności i nawyków, żeby ich życie w Internecie było produktywne, ale i bezpieczne.

Dot.s(com)plikowane w stylu lat dziewięćdziesiątych

Kiedy byłam dzieckiem, jednym z moich pierwszych, twórczych działań było zaprojektowanie i uruchomienie rodzinnego newslettera. W pewnym momencie we wczesnych latach lubiłam sobie wyobrażać siebie jako poważną dziennikarkę. Jednak ponieważ brakowało mi wszystkich ważnych dziennikarskich akcesoriów – filcowego kapelusza z napisem „Prasa”, starego aparatu fotograficznego i, hm, jakichś historii do  zrelacjonowania – postanowiłam dać upust moim niemałym talentom i pisać o tym, co się działo w moim domu.

Newsletter był zatytułowany Pół tuzina, ponieważ było nas sześcioro. Jak widać, już jako dziecko byłam całkiem dowcipna. A treść też była niczego sobie. Newsletter zawierał głównie, na przemian, rzeczowe ogłoszenia o zbliżających się wydarzeniach (praktyczne) i wymyślne raporty „dochodzeniowe”, dotyczące codziennego życia domowników (pomysłowe).

„Do połowy wypity sok pomarańczowy zastawiony otwarty w lodówce – brzmiał nagłówek. – Winowajcy nadal na wolności”.

W porządku, nie było to coś w stylu Boba Woodwarda, ale moi czytelnicy w liczbie co najmniej pięciu innych osób sprawiali, że pisanie było dla mnie ekscytujące. Sprawienie, żeby dziecko chętnie poświęcało czas na jakiekolwiek pisanie niebędące pracą domową jest także nie lada wyczynem. Każdego tygodnia logowałam się na komputerze w biurze mojego taty, uruchamiałam program Microsoft Publisher, wyszukiwałam kolejną stronę „wiadomości”, która potem była drukowana na naszej drukarce i przyklejana na drzwiach lodówki. To było niesamowicie satysfakcjonujące uczucie, nawet jeśli nigdy nie dotarłam do sedna Wielkiej Zagadki Soku Pomarańczowego z 1991 roku.

Patrząc wstecz, można stwierdzić, że tamten newsletter mógł równie dobrze być wprawką przed Dot.s(com)plikowane.

Gdybym dorastała dzisiaj, tamten newsletter byłby zupełnie inny. Byłby sto razy bardziej wyszukany. Nie ma powodu, dla którego nie mógłby być prawdziwą gazetą klanu Zuckerbergów. Dzisiejsza technologia pozwala nam stworzyć w szybki i łatwy sposób niesamowitą, wyglądającą profesjonalnie treść. Kilka lat temu to, co dziś możemy zrobić na komputerze w ciągu kilku minut, wymagałoby umiejętności poważnych profesjonalistów – projektanta i typografa. I zamiast przyczepiania kartki papieru na lodówce teraz rodzinny newsletter, jak i stałe uaktualnienia, mogłyby być udostępniane najbliższej rodzinie, dalszej rodzinie i każdemu innemu, kogo chciałabym dołączyć do tej listy, poprzez blogi, grupy dyskusyjne czy e-maile.

A to dopiero początek.

To, co dały nam nowe technologie – a co często bierzemy za coś naturalnego – to łatwy dostęp do informacji. A to  przynosi rodzinom zdumiewające korzyści, ale także pewne wyzwania.

Zawsze mnie zaskakuje, że bez względu na to, dokąd pojadę, czy z kim rozmawiam, bez względu na to, czy jest to mama z Doliny Krzemowej, Oklahomy czy Tokio – wszyscy jesteśmy tylko ludźmi i mamy te same pytania na temat wpływu nowych technologii na życie rodzinne.

Z jednej strony ludzie są niesamowicie podekscytowani tym, co technologia pomogła osiągnąć ich dzieciom w tak młodym wieku. Pewien mężczyzna opowiedział mi o tym, jak pomógł swojej dziewięcioletniej córce wydać książkę. To było coś, o czym on mógł tylko pomarzyć, kiedy był w jej wieku. Inna kobieta powiedziała mi o swojej trzynastoletniej córce, która projektuje aplikacje na smartfon. I prawie wszyscy rodzice chwalili się, że ich dzieci to nieoceniony, domowy serwis techniczny, na który zawsze mogą liczyć.

Jednak ludzie mają także wiele pytań i obaw. A co, jeśli chodzi o taką i taką nową aplikację, której wszystkie dzieci używają? Jak mogą przekonać swoje dzieci, by dodały ich do listy znajomych na Facebooku? Jak mogą odbyć przynoszące korzyści rozmowy ze swoimi dziećmi na temat takich problemów, jak prywatność i cyberprzemoc?

Wychowanie dzieci w dzisiejszym, internetowym świecie jest niesamowicie skomplikowane. Jesteśmy pierwszym pokoleniem rodziców, których dzieci dorastają również w Internecie, z każdą chwilą ich życia udokumentowaną, nagraną i dostępną publicznie. Jest to szczególne wyzwanie, jeśli się weźmie pod uwagę fakt, że my nie mieliśmy takich możliwości i dla większości z nas używanie tych wszystkich nowinek nie jest naszą drugą naturą.

Jesteśmy pierwszym pokoleniem rodziców, których dzieci myślą, że interakcja z innymi ludźmi poprzez ekrany komputerów jest czymś zupełnie normalnym, i zakładają, że każdy ekran, który widzą, jest ekranem dotykowym. Jesteśmy też pierwszym pokoleniem rodziców, którzy zmagają się z  kwestiami dotyczącymi prywatności, bezpieczeństwa i anonimowości w Internecie, które nie istniały jeszcze dziesięć lat temu.

Więc to od nas zależy, jak ta nowo wytyczona ścieżka będzie wyglądać.

Czym skorupka za młodu nasiąknie…

W 2011 roku Fundacja Josepha Rowntree’a przeprowadziła badania, z których wynikało, że w przypadku dzieci, które widziały swoich rodziców pijanych, istnieje dwa razy większe prawdopodobieństwo, że jako dorośli sami będą się regularnie upijać. To nie musiało zdarzać się często – badania pokazały, że osiągano takie wyniki, nawet jeśli dzieci widziały swoich rodziców pod wpływem alkoholu tylko kilka razy.

Jest to tylko jeden z wielu przykładów na to, że rodzice mogą mieć dużo większy wpływ na nawyki swoich dzieci, niż może im się wydawać, i że zachowania społeczne mogą być zaraźliwe. Kiedy dzieci dorastają, nasze słowa i czyny mają na nie ogromny wpływ. Czy tego chcemy czy nie, pozostawimy ślad w  osobowości naszych dzieci na zawsze.

Ostatnio naukowcy wskazali kilka biologicznych i  środowiskowych czynników, które mogą odpowiadać za taki stan rzeczy. Istotną rolę odgrywają tu neurony lustrzane. Neurony są komórkami mózgowymi, które pomagają nam porozumiewać się, myśleć, czuć i kochać. Neurony lustrzane odgrywają istotną i wyjątkową rolę – pomagają nam uczyć się poprzez naśladowanie. Kiedy widzimy kogoś jadącego na rowerze, śmiejącego się lub tańczącego, czujemy intuicyjnie, jak sami mamy robić te rzeczy, a potem uczymy się poprzez naśladowanie.

Inny sposób, w jaki dorośli wpływają na rozwój swoich dzieci, to podtrzymywanie i pielęgnowanie uczuć empatii i więzi. Badania z 2007 roku, przeprowadzone przez doktor Ruth Feldman z Uniwersytetu Bar-Ilan i opisane szczegółowo w artykule Mother-Infant Synchrony and the Development of Moral Orientation in Childhood and Adolescence, pokazały, że kiedy poświęcamy uwagę naszym dzieciom, uruchamiamy i wzmacniamy u naszego potomstwa długoterminową zdolność empatii.

Poza tym naukowcy udowodnili, że ważną rolę w rozwoju inteligencji odgrywa słuchanie głosu rodziców. Badania przeprowadzone przez Betty Hart i Todda R. Risleya na  Uniwersytecie w Kansas, opublikowane w 1995 roku w książce Meaningful Differences in the Everyday Experience of Young American Children, pokazały, że im więcej słów dziecko usłyszy przed ukończeniem trzeciego roku życia, tym lepsze wyniki będzie osiągać w szkole.

Otoczenie, w którym dorastają dzieci, i interakcje, w  których biorą udział, mają wpływ na ich rozwój osobowościowy i psychiczny. Kiedy dzielimy się z nimi pozytywnymi uczuciami i emocjami, czy po prostu z nimi rozmawiamy, przygotowujemy je do życia.

Oczywiście to nie zadziała, jeśli wciąż jesteśmy zajęci sprawdzaniem naszej skrzynki e-mailowej.

Jak często krzyczysz na dzieci za to, że za długo bawią się swoimi smartfonami, a potem przy stole, podczas obiadu, odczytujesz esemesy czy odpowiadasz na służbowe e-maile? Jak często mówisz swoim dzieciom, żeby wyłączyły komputery i  zajęły się swoimi obowiązkami lub odrobieniem pracy domowej, a potem sam marnujesz czas w Internecie? Jak często wpatrujesz się w ekran swojego smartfona, zamiast patrzeć w oczy swojego dziecka?

Ludzie często pytają mnie, jak ja radzę sobie z tym problemem i wychowywaniem syna. Jak długo pozwalam mu grać na smartfonie lub korzystać z mojego tabletu, no i czy ma własny iPad. Ale nikt nigdy nie pyta mnie, jakie zasady stosuję wobec samej siebie.

Ponieważ Asher jest jeszcze dzieckiem, uznałam, że ważniejsze jest, abyśmy ustalili z mężem zasady dla nas samych, by upewnić się, że sami nie marnujemy zbyt dużo czasu, korzystając ze smartfona czy komputera. Czasami łapię się na tym, że wysyłam esemesy lub czytam posty na blogu zamiast zająć się synkiem, kiedy ciągnie mnie za nogę i podaje mi pociąg lub układankę, żebym się z nim pobawiła. Przypominam sobie wtedy znaną piosenkę Harry’ego Chapina Cat’s in the Cradle, w której tata mówi swojemu synowi, że wkrótce przestanie pracować, wkrótce przestanie być zajęty, wkrótce spędzą razem czas. Ale kiedy wreszcie po latach ma na to czas, jego syn jest zbyt zajęty. Wiem, że pewnego dnia będę rozpaczliwie próbować zwrócić na siebie uwagę Ashera, a on mnie zbędzie, słuchając jednym uchem, z nosem wetkniętym w ekran komputera.

W czasie niedawnej rodzinnej wycieczki, kiedy używaliśmy smartfona mojego męża, aby skorzystać z nawigacji, czułam się dziwnie. Z jednej strony było nam to potrzebne. Z drugiej – mój mąż spędzał tak dużo czasu ze swoim smartfonem, że czułam, jakby nie zauważał widoków rozpościerających się dokoła nas i nie brał udziału w naszej przygodzie. Martwiłam się, że dajemy naszemu synowi zły przykład.

Wielu naszych znajomych narzeka, że w czasie świąt, przy stole w trakcie obiadu, dorośli zachowują się dużo gorzej niż nastolatki, zwłaszcza jeśli chodzi o zabawę smartfonem, wysyłanie esemesów i odpowiadanie na e-maile. Niedawny przerażający artykuł opublikowany w „USA Today” informował, że dorośli wysyłają esemesy w czasie jazdy samochodem z dużo większą częstotliwością niż nastolatki. Mimo że wysyłanie esemesów postrzega się jako problem nastolatków, dziewięćdziesiąt osiem procent dorosłych, którzy to robią, przyznaje, że rozumieją, jak niebezpieczne może być wysyłanie wiadomości podczas prowadzenia samochodu. Jeszcze bardziej przerażające jest to, że trzydzieści procent matek wysyła esemesy, podróżując z dzieckiem.

Trudno jest pilnować się przez cały czas i pamiętać, że nasze dzieci wzorują się na naszych zachowaniach i my musimy być tymi, którzy dają dobry przykład. Kiedy czujemy, jak ten służbowy e-mail wypala nam dziurę w kieszeni lub ten esemes nie daje nam spokoju i prosi się, by na niego od razu odpowiedzieć, to nadszedł właśnie czas, by zastanowić się nad tym, jak utrzymać równowagę pomiędzy nowymi technologiami a naszym codziennym życiem. Musimy być wzorem dla naszych dzieci i  pokazywać, że wzajemne relacje między ludźmi twarzą w twarz są niesamowicie ważne i mają ogromne znaczenie. A co  najważniejsze, musimy pokazać, że najważniejsze jest bezpieczeństwo.

Nie znaczy to, że nie możemy korzystać z naszych urządzeń w obecności dzieci. Trzymanie ich z dala od technologii także nie jest odpowiednim podejściem.

Prawie każdego dnia pojawia się kolejny, żądny sensacji blog lub kolumna w gazecie piętnująca niebezpieczeństwa związane z nowymi technologiami. Ten rodzaj automatycznej, negatywnej reakcji wykracza poza zwykłe poszukiwanie przez media interesujących tematów. W „New York Timesie” z 22 października 2011 roku pojawił się wywiad z jednym z dyrektorów Google. Wyraził on poparcie dla zakazu używania komputerów w szkole. „Zasadniczo odrzucam pogląd, że w szkole podstawowej potrzebne są elektroniczne pomoce naukowe – powiedział. – Pogląd, że aplikacja na iPadzie może lepiej nauczyć moje dzieci czytać i rozwiązywać zadania arytmetyczne jest niedorzeczny”.

Mimo tych negatywnych komentarzy nie możemy już nic z tym zrobić, ponieważ nowe technologie stały się nieodłącznym elementem naszego codziennego życia.

Przede wszystkim każdy, kto mówi, że nie powinno się nigdy pozwalać małemu dziecku bawić się smartfonem lub tabletem, z pewnością nigdy nie leciał z niemowlęciem czy małym dzieckiem samolotem. Kiedy trzymasz na kolanach krzyczące dziecko i masz odbyć długi lot, zaczyna ci coraz mniej zależeć na równowadze.

Nie wiem także, co zrobiłabym bez Skype’a. Kiedy jestem w podróży służbowej, nie mogę się doczekać tych kilku minut każdego wieczoru, kiedy mogę zobaczyć męża i synka i  porozmawiać z nimi twarzą w twarz. Zawsze wydaje mi się to  niesamowite, iż nasze dzieci dorastają w świecie, w którym będą myśleć, że rozmowa z inną osobą przez Internet jest czymś zupełnie normalnym. Dla mnie to nadal pewnego rodzaju magia. Ale dla naszych dzieci będzie to codzienność.

Moi znajomi mają dwuletnie dziecko i kiedyś, gdy przyszli do nas, zobaczyło ono mój komputer, wskazało na niego i  zaczęło wołać dziadka. Chłopiec jest tak przyzwyczajony do  rozmawiania ze swoim dziadkiem przez Skype’a, że myśli, że jego dziadek mieszka wewnątrz komputera.

Kto powiedział, że technologia ma negatywny wpływ na  życie rodzinne?

Przyjmijmy jednak, że odseparowanie dziecka od  nowych technologii jest wykonalne. Pojawia się wtedy pytanie, po co w ogóle mielibyśmy to robić? Przecież jeśli dziecko korzysta z niej w mądry sposób, ma ona pozytywny wpływ na jego życie. To nie znaczy, że technologia powinna zastąpić zwyczajne komunikowanie się twarzą w twarz czy jakiekolwiek ważne pouczające doświadczenia. Technologia odgrywa bardzo ważną rolę, zwiększając edukacyjno-rozwojowe doświadczenia, promując kreatywność i intelektualną ciekawość. Innowacje, wraz z naszą kulturą mającą obsesję na punkcie technologii cyfrowej, będą całkowicie zmieniać edukację i sposób życia w społeczeństwie. Już teraz pojawia się wiele ciekawych firm działających w  branży edukacyjnej, a to dopiero początek.

Za dziesięć lat edukacja może wyglądać zupełnie inaczej niż dzisiaj. I jest to pozytywne zjawisko. Nie ma odwrotu, dlatego musimy przyjąć te zmiany i zrewidować przestarzałe podejście do edukacji i rozwoju dziecka.

Rzeczywistość wygląda tak, że uniemożliwianie dzieciom odkrywania tych wszystkich wspaniałych nowinek opóźni ich rozwój. Żaden rodzic nie chce, żeby jego dziecko zostało w tyle. Nie czekalibyśmy przecież, aż nasze dzieci będą miały trzy czy cztery lata, żeby uczyć ich mówić i „rozmawiać” z nimi jak najwięcej. Dlatego też jeśli technologia jest językiem przyszłości, to dlaczego mielibyśmy czekać z tym, by nasze dziecko nauczyło się z niego korzystać, skoro w przyszłości ten język będzie obecny w każdym aspekcie życia.

Oczywiście iPad nie jest opiekunką do dziecka, ale nie jest też naszym wrogiem. To jest zdumiewające, że w tak młodym wieku mój synek już potrafi tak dobrze posługiwać się smartfonem, bawić się aplikacjami i używać ekranu dotykowego. Gdyby nie wiedział, jak to robić, a wszyscy jego koledzy z klasy by wiedzieli, czy nie robiłabym mu tym krzywdy? Im szybciej dzieci poznają nowe technologie i zaczną z nich korzystać w odpowiedzialny, kontrolowany sposób, tym mają większe szanse, by w przyszłości odnosić sukcesy i lepiej rozumieć otaczający je świat.

Po niedawnej panelowej dyskusji na ten temat, w której uczestniczyłam, otrzymałam od znajomej z Phoenix e-mail, który bardzo mnie poruszył. Przesłała zdjęcie swojego pięcioletniego przybranego wnuka i zapytała, czy to dziecko powinno zaznajamiać się już z nowymi technologiami. Wspomniała też o rodzicach, których zna, a którzy nie mają możliwości wprowadzania swoich pociech w świat nowych technologii, ponieważ ich status społeczny i niskie zarobki nie pozwalają na  zakup nowoczesnych urządzeń albo po prostu sami się na tym nie znają, a przedszkola i szkoły, do których uczęszczają ich dzieci, nie posiadają na wyposażeniu smartfonów czy iPadów.

Tym samym zwróciła ona moją uwagę na istotny problem. Do tej pory zwykle zastanawiałam się nad tym, czy dzieci nie spędzają zbyt wiele czasu w Internecie, korzystając z  nowoczesnych urządzeń, ale trzeba również postawić pytanie o to, czy część dzieci nie ma czasem zbyt ograniczonego kontaktu z  nowymi technologiami. Francine Hardaway pisze o takich dzieciach następująco:

Mimo że robią one rzeczy, których inne dzieci, żyjące w bardziej zorganizowany sposób, nie mają czasu robić – na przykład bawią się na podwórku z rówieśnikami, nie mają one możliwości uczestniczyć w zajęciach, które pomogłyby im wspiąć się po szczeblach drabiny społecznej i dołączyć do klasy średniej, do której aspirowali ich rodzice. Po to, by ich życie było lepsze niż rodziców, będą musiały rozwinąć w sobie takie same techniczne umiejętności, jakie mają dzieci z lepiej sytuowanych rodzin. iPad i jego androidowi krewni nie są czymś, co niszczy międzyludzkie związki. W przypadku moich przybranych wnuków są one nauczycielami rozwiązującymi problemy, uczącymi ich umiejętności, które będą potrzebne do osiągnięcia sukcesu w świecie, w którym ich rodzice muszą nadal o wiele bardziej się starać.

Oczywiście nie oznacza to, że nowe technologie powinny zastąpić dziecku zwykłą zabawę z rówieśnikami. Zgadzam się z tymi, którzy twierdzą, że dziecko musi się wybiegać, pograć w piłkę i powygłupiać z rówieśnikami. W przypadku małych dzieci, jeśli chodzi o równowagę pomiędzy nowymi technologiami a  życiem codziennym, to właśnie życie codzienne powinno dominować.

Rodzice powinni być wzorem do naśladowania dla swoich dzieci i stwarzać im odpowiednie warunki do rozwoju. Ustalać, co jest dla nich na danym etapie rozwoju najlepsze, znajdując złoty środek. Jak wiemy z naszego własnego doświadczenia, utrzymywanie równowagi pomiędzy nowymi technologiami a życiem osobistym jest ważną umiejętnością, której dzieci powinny się nauczyć jak najszybciej.

Nasze prawdziwe życie toczy się w rzeczywistym świecie. Musimy o tym pamiętać, pomimo ogromnych korzyści, które wiążą się z wprowadzaniem dzieci w świat nowych technologii. Powinniśmy z nimi rozmawiać, pokazywać dobre i złe strony elektronicznych gadżetów i Internetu. Musimy po prostu być tak ostrożni i świadomi, jak to tylko możliwe, również jeśli chodzi o nasze korzystanie z tych narzędzi. Dobre nawyki naszych dzieci zależą od nas.

Udostępniaj mądrze

Pierwszą rzeczą, na którą musimy zwrócić uwagę jako rodzice, jest to, jak dzielimy się informacjami w Internecie.

Kiedy pracowałam w Facebooku, zawsze poprawiałam ludzi, którzy nawet po kilku latach od wystartowania strony uważali, że jest to coś dla dzieciaków z college’u. Nic bardziej mylnego. Jak się okazało, większość z doświadczonych użytkowników Facebooka to były młode mamy, które spędzały na portalu przeciętnie jakieś dwie godziny dziennie – podczas gdy zwykły użytkownik korzysta z niego przez czterdzieści minut na dobę. Każda z tych mam udostępniała oczywiście szalone ilości informacji.

Zdjęcia ultrasonograficzne, zdjęcia niemowląt, zdjęcia starszych dzieci, wskazówki dotyczące spacerówek i szczegółowe instrukcje, jak nauczyć dziecko korzystania z nocnika. Każdy ma takich znajomych, których nic nie jest w stanie powstrzymać przed ciągłym udostępnianiem wszystkiego, niezależnie od tego, jak mało istotny lub obrzydliwy to szczegół z życia ich dzieci.

Ja również przechodziłam taki etap. Kiedy byłam w piątym miesiącu ciąży, stwierdziłam, że nigdy nie dam się zwariować – nie porzucę dotychczasowego życia po to, by zaśmiecać Internet zdjęciami swojego dziecka. Nie mam na to czasu, przecież pracuję i mam wiele innych zajęć. Mój mąż się tylko zaśmiał i stwierdził, że na pewno właśnie taka będę i że to będzie wspaniałe.

Oczywiście cztery miesiące później mój profil na Facebooku był niekończącym się ciągiem zdjęć mojego dziecka, wiadomości z podziękowaniami dla ludzi, którzy wysyłali śliczne śpioszki, i bezsensownych wynurzeń kogoś, kto sypia dwie godziny na dobę.

Jednak zdarzało się, że to szalone dzielenie się z innymi przynosiło spore korzyści. Kiedyś obudziłam się w środku nocy, czując się wyjątkowo źle. Miałam problemy z karmieniem i  wiedziałam, że to może być zapalenie gruczołu mlekowego. Ponieważ była trzecia rano, nie miałam do kogo zadzwonić, a byłam coraz bardziej przerażona, gdy zaczęłam przeglądać WebMD. Do kogo się zwróciłam? Oczywiście do Facebooka. I byłam zaszokowana reakcją użytkowników. Dziesiątki komentarzy z radami pojawiły się niemal natychmiast. Niektóre wskazówki były niezwykle pomocne, a co najważniejsze, poczułam, że nie jestem sama. Moi znajomi byli gotowi mi pomóc i wesprzeć mnie w trudnej sytuacji.

Nie zrozum mnie źle. Osoby, które chronicznie udostępniają informacje, mogłyby wyświadczyć nam przysługę i trochę przystopować (lub trochę bardziej niż trochę). Mimo to teraz przyglądając się temu niekontrolowanemu wręcz udostępnianiu, zawsze powstrzymuję się przed ocenianiem innych mam i próbuję postawić się w ich sytuacji. Jeśli udostępnianie prowadzi do użytecznych rad, dobrej zabawy czy też chociażby poczucia więzi z innymi w trudnej chwili… no cóż, kim ja jestem, by to osądzać.

Wszyscy byliśmy kiedyś w niezręcznej sytuacji. Nikt z nas nie jest doskonały. Życie jest chaotyczne, nieprzewidywalne, ale i ekscytujące. Jest tak wielu ludzi, którzy próbują się pokazać na Facebooku jako odpowiedzialni rodzice, że tak naprawdę jestem bardzo wdzięczna za tych, którzy piszą, jak jest naprawdę, nawet jeśli nie zawsze jest to najprzyjemniejsza lektura.

Pamiętam sytuację, kiedy takie nadmierne udostępnianie ocaliło czyjeś życie. W 2011 roku Deborah Copaken Kogan, mama z Nowego Jorku, zamieściła na Facebooku zdjęcia swojego chorego synka Leo. Lekarze zdiagnozowali u niego paciorkowcowe zapalenie gardła, a po trzech dniach przyjmowania leków jego stan się nie poprawiał. Jeden z jej znajomych na  Facebooku zobaczył ten post i widząc spuchniętą twarz syna, rozpoznał oznaki rzadkiej i potencjalnie śmiertelnej choroby zwanej chorobą Kawasakiego, a następnie nalegał, żeby zabrała synka na ostry dyżur. Dzięki tej szybkiej interwencji znajomego, choroba została zdiagnozowana wystarczająco wcześnie, by można było ją leczyć – dziecko ostatecznie wróciło do zdrowia.

Jednak zanim zaczniesz udostępniać wszystko, co się da, pamiętaj o zasadach, które należy mieć na uwadze. Musisz pamiętać, że nasze dzieci biorą z nas przykład. Nie możemy oczekiwać, że pociechy będą słuchać naszych pouczeń, gdy zaczną robić dokładnie to samo co my teraz – udostępniać każdy szczegół ze swojego życia setkom ludzi w Internecie. To nie jest dobry sposób na utrzymywanie równowagi, na której nam zależy, i może doprowadzić do różnych niepożądanych zachowań i sytuacji. A przecież chcemy, żeby nasze dzieci wiedziały, jak należy postępować.

Powinieneś także pamiętać, że nie każdy chce być odbiorcą takiej ilości treści. Chroniczne, nadmierne udostępnianie może doprowadzić do tego, że twoi znajomi wyłączą powiadomienia związane z twoim kontem i ostatecznie będą zaglądać na twój profil rzadziej i mniej chętnie. Może nie ma to dla ciebie znaczenia, ale warto wziąć to pod uwagę.

Jeśli już decydujemy się na takie działanie i zamieszczamy duże ilości postów, musimy pamiętać, że może to mieć negatywny wpływ na nasze internetowe przyjaźnie, ale także na  nasze dzieci. Jeśli zamieszczasz w Internecie różne zdjęcia swoich pociech, czasem śmieszne i dziwne, to pamiętaj, że pozostaną one tam już na zawsze. W przyszłości ktoś może się na nie natknąć i wykorzystać do tego, by ośmieszyć twoje dziecko, bo  takie zdjęcia są zwykle publikowane pod prawdziwym imieniem i nazwiskiem dziecka.

Istnieje blog STFU, Parents, który zbiera najgorsze przykłady nieprzemyślanego, rodzicielskiego udostępniania. Oto jeden z postów zamieszczonych na Facebooku przez kochającą mamę: „I znowu coś nowego! Dziś wieczorem Lulamonster zrobiła kupę podczas kąpieli! Super! Cieszę się, że zrobiła to, zanim poszła spać”.

Nie chodzi tylko o to, że jest to obrzydliwa historia. Za kilka lat Lulamonster będzie naprawdę wściekła na swoją mamę za to, że to opublikowała i zrobiła z tego element jej internetowej tożsamości.

Internetowa tożsamość naszych dzieci zaczyna się kształtować bardzo wcześnie. Zanim same będą mogły o niej decydować. W rzeczywistości zaczyna się to jeszcze przed narodzinami. Od samego początku musimy być ostrożni, jak i co  udostępniamy w imieniu naszych dzieci.

Przyszli rodzice długo zastanawiają się nad tym, w jaki sposób ogłosić informację o ciąży. Wiąże się to z tym, że dzieci będą mogły znaleźć w Internecie informacje o osobie nie tylko od czasu narodzin, ale już niemal od samego poczęcia.

Kiedy dowiedziałam się, że jestem w ciąży, nie mogłam się doczekać, aby napisać o tym na Facebooku. Spędzałam całe dnie, wymyślając post i wyobrażając sobie wszystkie komentarze, które będą się pojawiać. Kiedy zbliżał się czas zamieszczenia wpisu, poczułam się zestresowana. Zdałam sobie sprawę, że niektórzy z moich znajomych mogą się obrazić, jeśli dowiedzą się o tym z Facebooka. Zmusiłam Brenta do sporządzenia listy i wciągnięcia na nią tych znajomych, którzy powinni się o tym dowiedzieć osobiście. Na kolejnych listach znalazły się nazwiska tych, do których mieliśmy zadzwonić lub wysłać e-mail. Mieliśmy do dyspozycji niekończące się arkusze Excela, a do tego mój mąż był mistrzem obsługi tego programu.

Kiedy poinformowaliśmy naszych bliskich znajomych, czułam ogromną presję, by mój post na Facebooku był kreatywny i sympatyczny. Nie miałam rozkosznego psa, który mógłby trzymać tabliczkę z napisem: „Będę starszym bratem”, ani chęci, żeby namalować na moim brzuchu napis: „To już w maju”, więc zdecydowałam się na dwa zdjęcia.

Na pierwszym stałam przed siedzibą Facebooka – na  miejscu parkingowym dla matek, próbując wyglądać na twardzielkę. Na drugim zdjęciu byłam z mężem, bratem i Priscillą, ówczesną dziewczyną Marka, świętując w lokalnym barze. Poza tym Mark został właśnie wybrany na Człowieka Roku 2010 magazynu „Time”, dlatego podpisałam to zdjęcie następująco: „Świętowanie z człowiekiem roku – a także dziewczyną roku, mężem roku… i płodem roku! Na zdrowie!”.

Zastanawiam się, co Asher pomyśli o tym wszystkim. Pewnego dnia będą to prawdopodobnie pierwsze zdjęcia na jego osi czasu na Facebooku.

Przygotowywanie strategii poinformowania znajomych o ciąży to nic w porównaniu z tym, co potrafią wymyślić przyszli rodzice. Zdarza się, że niektórzy z nich zmieniają wcześniej wybrane dla dziecka imię, jeśli okazuje się, że na przykład adres e-mailowy na Gmailu lub nick na Twitterze jest już zajęty. Wstrzymują się z oficjalną prezentacją imienia dziecka, dopóki nie upewnią się, że portal nie ma jeszcze takiego użytkownika. Jak się okazuje, nadawanie imion przekształciło się w  bezwzględną walkę. Przyszłe mamusie i tatusiowie roszczą sobie pretensje do wartościowych, „cyfrowych nieruchomości”, zanim zdecydują się na na tyle rzadkie imię, że nie będzie ono jeszcze zapisane w bazie adresów Gmaila.

Kiedyś myślałam, że to dziwne, ale zmieniłam zdanie i teraz uważam, że jest to do zaakceptowania, powiem nawet, że świadczy o odpowiedzialności rodziców. Nasze imiona zawsze były częścią tożsamości, o której ktoś inny zdecydował za nas. Dziś Internet pozwala na nieograniczoną komunikację z ogromną rzeszą ludzi z całego świata, dlatego posiadanie oryginalniejszych imion może pozwolić na wyróżnienie się z tłumu. W  dobie Internetu jest to bardzo ważna rzecz, dużo ważniejsza niż kiedykolwiek.

Nie bój się więc dzielić się z innymi informacjami o swoich dzieciach, jednak rób to rozważnie i z głową. Wybory, których dokonamy, zostaną zapamiętane przez Internet na zawsze i będą miały wpływ na życie naszych dzieci jeszcze długo po tym, jak te wyrosną z kołyski.

Jak zostać internetowym rycerzem Jedi

Wszystko, co napisałam powyżej, to oczywiście prawda, ale wciąż nie możemy zapominać, że spoczywa na nas obowiązek wprowadzenia swoich dzieci w świat nowych technologii i  Internetu. Musimy otworzyć przed nimi ten nowy świat możliwości, a jednocześnie chronić je przed zagrożeniami, które się z tym wiążą. Kluczowe jest znalezienie złotego środka, równowagi pomiędzy odkrywaniem przed nimi wirtualnej rzeczywistości i dawaniem im dostępu do Internetu a stosowaniem odpowiedniego buforu bezpieczeństwa, który nie powinien być ani zbyt mały, ani zbyt duży.

Zanim zaczniemy nad tym pracować i planować strategię cyfrowej inicjacji, przenieśmy się na chwilę do czasów sprzed „Internetów”, jakie znamy.

Dawno, dawno temu, w odległej galaktyce… (czyli w latach dziewięćdziesiątych w Dobbs Ferry), kiedy miałam piętnaście lat, reżyserowałam ambitny amatorski projekt filmowy z  udziałem mojego rodzeństwa. Byłam odpowiedzialna za zrobienie wyjątkowej, kosmicznej opery z obsadą uroczych i heroicznych postaci, z których każda wyróżniała się osobowością i  unikalnym kostiumem. Moje rodzeństwo spędziło co najmniej dwadzieścia minut, ucząc się swoich ról, i było skłonne mocno zaangażować się w projekt, pod warunkiem, że nie zajmie to więcej czasu niż przerwa między obiadem i odrabianiem lekcji. Nikt z obsady czy zespołu nie martwił się ewentualnym pozwem sądowym wystosowanym przez George’a Lucasa, pomimo tytułu naszej międzygwiezdnej produkcji – Głupologia Gwiezdnych Wojen. Była to głupologia, ponieważ był to głupkowaty remake Gwiezdnych wojen.

Był rok 1997, właśnie ukazały się Gwiezdne wojny w nowej, odświeżonej wersji. Wielu nastolatków oglądało wtedy trylogię po raz pierwszy. Dla starszych była to szansa, by na nowo przeżyć szczęśliwe chwile z dzieciństwa. Właściwie wszyscy na  świecie oszaleli na punkcie Hana, Luke’a, Lei, Chewiego, R2-D2 i C-3PO. Tak samo było w domu Zuckerbergów, a po obejrzeniu nowej wersji staliśmy się jeszcze bardziej nieznośni. Teraz rozmawialiśmy tylko o mieczach świetlnych i mistrzu Yoda.

Staliśmy się geekami do potęgi n-tej. Po tym, jak mój tata pozwolił nam używać swojej starej kamery, zdecydowaliśmy się nakręcić naszą głupologię. I to ja zostałam kierownikiem zamieszania! Mój pierwszy występ w roli reżysera.

Obsadzanie ról było łatwe. Mark grał Luka, Donna była księżniczką Leią, a kiedy zorientowaliśmy się, że jej długie włosy mogą także robić za brodę, była również Obi-Wanem. Ja byłam trochę za duża, żeby się przebierać w kostium, ale nalegałam, żeby grać rolę Dartha Vadera i Hana Solo. To może wydawać się niesprawiedliwe, żeby reżyser przyznał sobie dwie najlepsze role w filmie, ale szczerze mówiąc, wszyscy byliśmy zadowoleni, że udało nam się uniknąć roli, którą otrzymała nasza najmłodsza siostra Arielle. Ona grała R2-D2.

Żeby wyglądała autentycznie, wsadziliśmy ją do małego pojemnika na śmieci. Nie była zadowolona, ale zrobiła to, poświęcając się w imię sztuki.

Jaka była najlepsza i najgorsza część naszego dzieła? Żeby przygotować planszę z początkowym tekstem, wydrukowaliśmy wprowadzające przesłanie z prawdziwego filmu na wiekowej drukarce igłowej w biurze taty, a potem powoli przesuwaliśmy rolkę papieru przed kamerą. Nawet nie próbowaliśmy ukrywać faktu, że była wydrukowana na papierze – widać było małe kwadraciki na brzegu ekranu.

Chodzi o to, że bez względu na to, jak tragiczna była nasza gra, czy jak okropne były nasze kostiumy i efekty, był to jeden z najwspanialszych i pamiętnych projektów, jakie zrealizowaliśmy jako dzieci. Napisaliśmy scenariusz, wzięliśmy udział w burzy mózgów dotyczącej scen i poradziliśmy sobie z  technicznymi przeciwnościami. To było ogromnie pouczające doświadczenie dla nas wszystkich.

Uważam, że Głupologia Gwiezdnych Wojen była idealnym sposobem na to, by nauczyć dzieci korzystania z technologii. Było to coś zabawnego, ale też pouczającego i kreatywnego. Projekt dał nam okazję, aby się czegoś nauczyć, odkryć coś, a także podjąć ryzyko w bezpiecznym otoczeniu.

Doktor Teresa Belton z Uniwersytetu Anglii Wschodniej, pracująca w School of Education and Lifelong Learning, przeprowadziła szereg wywiadów z autorami, artystami i  naukowcami, próbując ustalić, jaki wpływ miały na ich życie nuda i  relaks. Belton odkryła również, że dzieci pozostawione w wolnym czasie same sobie spędzały ten czas bardzo kreatywnie, wymyślając sobie różne zajęcia. Rozwijały w ten sposób, jak stwierdza badaczka, swój „wewnętrzny bodziec”, który odpowiada za bogate życie wewnętrzne, rozwój osobisty i kreatywność artystyczną.

Danie dzieciom iPada niekoniecznie musi oznaczać, że będą przez cały dzień grać w różne gry czy oglądać niezbyt inteligentne bajki. iPad to nie telewizor. Na urządzeniu można zainstalować aplikacje do malowania, rysowania, pisania, komponowania muzyki, czytania i naukowych eksperymentów, które mogą rozpalić wyobraźnię znudzonego dziecka. Tylko dlatego, że pianino jest wirtualne, nie oznacza, że nie można uczyć się na nim grać.

Rodzice zaufali nam, żebyśmy zrobili głupologiczny projekt po swojemu. Obserwowali nas przez cały czas i śmiali się potem z rezultatów. Po wszystkim nie udostępniliśmy naszego filmu publiczności, ale i nie popsuliśmy kamery. Poza tym R2 nie cierpiała z powodu długotrwałej traumy po tym, jak została wepchnięta do kosza na śmieci. Mam przynajmniej taką nadzieję. Przepraszam, Arielle.

Zdaję sobie sprawę, że tata postąpił bardzo mądrze, dając nam wolność w eksperymentowaniu z technologią.

Kiedy uczysz się jeździć na rowerze, na początku twoi rodzice ciągle cię nadzorują i masz dodatkowe zabezpieczenia, takie jak boczne kółka. Jednak w końcu opanowujesz jazdę na  rowerze i kółka są już niepotrzebne. Kiedy to nastąpi, twoja pewność siebie i sprawność wzrastają, a twoi rodzice mają większą wiarę w to, że potrafisz jeździć bezpiecznie. Nie potrzebujesz już nadzoru, przez cały czas możesz jeździć do końca ulicy, nie pytając rodziców o pozwolenie. Kiedy jesteś starszy i bardziej kompetentny, możesz jechać do centrum, żeby kupić cukierki w sklepie, albo do kolegi. W końcu twoi rodzice na tyle ufają twojemu osądowi, że nie muszą się w ogóle martwić o to, dokąd jedziesz. Dobrze, dobrze – rodzice zawsze znajdą coś, czym będą się martwić, ale przynajmniej mogą odetchnąć z ulgą, wiedząc, dokąd jedziesz i co robisz w wolnym czasie.

Tak właśnie musimy myśleć o technologii w kontekście wychowania dzieci. Musimy im pomóc wykształcić dobre nawyki, ale także dać im wolność, aby podejmowały kontrolowane ryzyko i uczyły się być niezależne. Zawsze powinniśmy wiedzieć, co robią w Internecie, ale nie powinniśmy stać nad nimi i bez przerwy obserwować.

Osiągnięcie równowagi wymaga pracy i  musimy o  tym z dziećmi rozmawiać. Taka rozmowa zaczyna się przez uczenie dzieci o pozytywnych i negatywnych stronach Internetu. Zapewnia on niezwykłą wiedzę, rozrywkę, narzędzia i usługi, dlatego przekazywanie informacji, jak używać tych rzeczy, jest jednym z najbardziej wartościowych darów, jakie możesz dać swojemu dziecku. Jednak dzieci powinny być w stanie zrozumieć, że Internet może być także niebezpiecznym miejscem.

W Internecie ludzie mogą być złośliwi i anonimowi, mogą nękać innych. Istnieją podejrzane strony, na których można znaleźć wiele niebezpiecznych lub nieprawdziwych treści. Tak jak nasze dzieci uczą się czytać, muszą nauczyć się, jak selekcjonować złe i dobre materiały. I muszą się nauczyć, co można zamieszczać w Internecie i czym można się dzielić z innymi, a czym nie.

Nauczą się tego tylko wtedy, jeśli sami będziemy wiedzieć wystarczająco dużo na temat Internetu, by móc im tę wiedzę przekazać. Po wysłaniu newslettera o tym, jak rozmawiać z dziećmi o zamieszczaniu intymnych zdjęć w Internecie, pewna matka napisała do mnie osobisty e-mail, w którym opisała szokującą historię. Ostatnio jej siedmioletnia córka wróciła do domu ze szkoły i pokazała jej zdjęcia, które koleżanka zamieściła ostatnio na Instagramie. Dziewczynka była kompletnie naga. Drugie zdjęcie ukazywało jej nagą mamę wychodzącą spod prysznica. A ta dziewczynka miała dopiero siedem lat.

Matka, która do mnie napisała, wiedziała, czym jest Instagram. Mogła usiąść ze swoją córką i porozmawiać z nią o  zdjęciach, wytłumaczyć, że to, co zrobiła koleżanka, jest bardzo złe i nie powinno się robić takich rzeczy. Po tej rozmowie zadzwoniła też do uwiecznionej na zdjęciu matki, by powiedzieć jej, co się stało. Ona niestety nie wiedziała, czym jest Instagram ani kiedy córka mogła zrobić to zdjęcie.

Jak możemy oczekiwać od dzieci, że będą bezpiecznie korzystać z nowych technologii, jeżeli sami nie wiemy wystarczająco dużo, aby z nimi o tym porozmawiać? Wiem, że wszyscy jesteśmy zajęci, mamy wyczerpujące życie zawodowe i  rodzinne. Mamy domy na utrzymaniu, przyjaciół, a część z nas znajduje nawet czas na siłownię i fitness. Jednak dzisiaj musimy pamiętać o jeszcze jednej rzeczy – nasza wiedza na temat nowych technologii, gadżetów, aplikacji i stron, których używają nasze dzieci, musi być na tyle duża, byśmy mogli je chronić przed niebezpieczeństwami.

Trzeba ustalić kilka bardzo ważnych reguł i przeprowadzić rozmowę z dziećmi na temat zachowań w Internecie.

1. Twoje ciało nie jest na pokaz. Pomyśl, zanim zamieścisz intymne zdjęcia.

2. Nie prześladuj innych ani nie zadawaj się z ludźmi, którzy to robią.

3. Nawiązuj internetowe znajomości tylko z tymi, których znasz z „prawdziwego” życia.

4. Zawsze traktuj innych z szacunkiem, tak jak sam chciałbyś być traktowany.

5. Jeśli publikujesz coś w Internecie, upewnij się, że jest to coś, czego nie wstydziłbyś się, gdyby zostało opublikowane na pierwszych stronach gazet.

6. Nie obgaduj innych i zachowuj się kulturalnie.

7. Uważaj, jakie informacje o sobie i swojej rodzinie rozpowszechniasz. Dziel się nimi tylko z tymi ludźmi, którym ufasz.

8. Bądź wyczulony na agresywnych internautów, biernych uczestników rozmów internetowych i dręczycieli.

9. Przede wszystkim troszcz się o siebie i miej swoją godność – i nie podejmuj ryzykownych zachowań.

Oczywiście, jak tylko odepniemy od roweru dodatkowe kółka i uznamy, że nasze dzieci są na to gotowe, musimy zaufać i dać im trochę więcej wolnej przestrzeni. Nie możemy tak po prostu ich zaprogramować, żeby robiły to, co należy. Same muszą nauczyć się, co jest dobre, a co złe. To musi być relacja zbudowana na zaufaniu. Musimy stale rozmawiać z dziećmi, angażując się w ich życie w Internecie, tak jak robimy to w  świecie rzeczywistym. Jednak dzieci muszą też wiedzieć, że mamy do nich zaufanie i pozwalamy, aby same odkrywały Internet, aby popełniały błędy i uczyły się na nich – a jeśli coś pójdzie źle, zawsze będą mogły na nas liczyć.

Dlatego też, kiedy twoje dzieci zaczynają budować internetową tożsamość, na początku pozwól im korzystać z Internetu tylko w twoim komputerze, tak by mieć dziecko na oku. To  pozwoli ci kontrolować jego zachowanie. Dlatego też nie pozwalam, by Ashar uciekał gdzieś z moim iPadem. Może go używać, ale jeśli wpadnie w kłopoty, chcę przy nim być, żeby mu pomóc (poza tym mógłby go rozbić, w końcu to dziecko).

Kiedy dzieci dorastają, trzeba sukcesywnie dawać im większą swobodę w korzystaniu z urządzeń. Pozwól im, by używały swoich laptopów, smartfonów czy tabletów w zaciszu swojego pokoju. Możesz natomiast wieczorem o określonej godzinie zabierać wszystkie urządzenia lub wyłączać wi-fi. Zainstaluj oprogramowanie monitorujące na laptopach, tabletach i  smartfonach swoich dzieci. Ponieważ technologia rozwija się tak szybko, wszystkie aplikacje wymienione tu przeze mnie prawdopodobnie będą przestarzałe w chwili wydania tej książki, więc zachęcam, by poszukać stron, które poruszają temat bezpieczeństwa dzieci w Internecie. Zawsze możesz też przyłączyć się do społeczności Dot Complicated, by otrzymywać newslettery i być na bieżąco z najnowszymi innowacjami w tej dziedzinie.

Jednak najważniejsze jest, aby ufać swoim dzieciom i uczyć je tego, czym jest bezpieczeństwo w Internecie. Kiedy będą mieć wolny dostęp do Internetu, upewnij się, że są na to gotowe. Nie ma takiej aplikacji, która może nauczyć dobrych zachowań. To mogą zrobić tylko rodzice.

Warto zauważyć, że wiele portali społecznościowych wymaga, aby dzieci miały ukończone trzynaście lat, by mogły założyć konto. Jest tak z powodu Children’s Online Privacy Protection Act (COPPA). Co oczywiście nie oznacza, że niektóre dzieci nie kłamią na temat swojego wieku, aby założyć takie konto. Faktem jest jednak, że władze USA i same portale zalecają, by  dzieci poniżej trzynastego roku życia nie korzystały z portali społecznościowych dla dorosłych. Z pewnością należy wziąć to pod uwagę.

Innym sposobem, żeby nasze pociechy były bezpieczne, jest ograniczenie czasu, jaki spędzają w Internecie i na  anonimowych portalach społecznościowych. Musimy wpajać dzieciom, że występowanie pod prawdziwym imieniem i nazwiskiem jest dobrą praktyką.

Podczas gdy przemoc stanowi część ludzkiej natury i  zawsze istniała, ten problem jest dużo poważniejszy, jeśli chodzi o Internet, ponieważ ludzie często używają anonimowych nicków. Łatwo być złośliwym, kiedy podpisujesz się bumblebee57 i nikt nie wie, kim naprawdę jesteś. Poza tym zawsze łatwiej coś napisać anonimowo, niż powiedzieć osobiście prosto w oczy. Nikt nie musi się długo zastanawiać nad efektem, jaki będą miały twoje słowa, szczególnie kiedy nikt nie wie, kim jesteś. Ludzie zapominają, że kiedy zamieszczają coś złośliwego, po drugiej stronie jest istota ludzka czytająca ten post. W tym anonimowym, cyfrowym, pasywno-agresywnym świecie łatwo o tym zapomnieć.

Ostatnio jadłam kolację ze znajomą, która prowadzi popularny blog dla znanej gwiazdy. W trakcie tej kolacji zdradziła mi, że aktorka stwierdziła kiedyś, że nie będzie czytać postów na swoim Twitterze, bo nie ma ochoty po raz kolejny czytać o tym, że życzą jej śmierci.

Dlatego też zawsze byłam zwolenniczką używania prawdziwych imion i nazwisk. Taką decyzję podjęto na początku funkcjonowania Facebooka. Szybko zorientowaliśmy się, że kiedy ludzie używają swoich prawdziwych imion i nazwisk, to istnieje mniejsze prawdopodobieństwo, że napiszą nieprzyjemny komentarz, ponieważ firmują go własną prawdziwą tożsamością. Nie mogą ukryć faktu, że napisali coś okropnego, więc są bardziej ostrożni.

Ważne, byśmy jako rodzice, rozmawiając z dziećmi o  zagrożeniach związanych z korzystaniem z Internetu, nie zapomnieli również poruszyć tematu autentycznej, internetowej tożsamości. Dziecko powinno się dowiedzieć, że prawdziwa tożsamość to prawdziwe relacje, a więc i bezpieczeństwo. Jeśli zakładamy autentyczne konto na portalu społecznościowym, gdzie możemy nawiązywać kontakty z innymi, znajdujemy się po jasnej stronie mocy i możemy spać spokojniej.

Oczywiście samo występowanie pod prawdziwym imieniem i nazwiskiem nie gwarantuje nam, że nie spotka nas nic złego. Nieprzyjemne rzeczy, których doświadczyłeś w świecie realnym, mogą cię również dosięgnąć w tym wirtualnym i na odwrót. Ponieważ obecnie podział na te dwa światy zanika, zdeterminowany prześladowca może nam nie dać chwili wytchnienia. W pewnym sensie życie w erze ciągłego udostępniania wiąże się z tym, że nasze zachowanie jest wciąż oceniane, bezustannie, w każdej chwili. Kiedyś zwracałam się tylko do bliskich przyjaciół, jeśli chciałam usłyszeć szczere do bólu opinie o samej sobie. W Internecie może je wyrazić każdy. A przecież kiedy wracam do domu, ostatnią rzeczą, jaką chcę usłyszeć, jest ostra krytyka. Także od rodziny oczekuję troski, wsparcia i  pozytywnego nastawienia.

Na szczęście jest kilka sposobów, by ustrzec się przed takimi nieprzyjemnymi sytuacjami. Jednym z nich jest nauczenie dzieci szacunku do ludzi, by traktowały innych tak, jak same chciałyby być traktowane. Jeśli zrobimy to, co do nas należy, możemy uczynić Internet lepszym miejscem. Pamiętaj, że dobre zachowanie często jest zaraźliwe.

Daniel Cui był w pierwszej klasie szkoły średniej bramkarzem szkolnej reprezentacji w piłce nożnej. Mieszkał w  Hillsborough w stanie Kalifornia. Kiedy nie udało mu się obronić zwycięskiego gola, grupa uczniów zaczęła zamieszczać na Facebooku zdjęcia kolegi z podpisem: „Najgorszy bramkarz wszech czasów”. Daniel poczuł się zawstydzony, upokorzony i  nie chciał chodzić do szkoły. Jednak wtedy przyjaciele Daniela i jego kibice zwarli szyki. Zaczęli zmieniać swoje zdjęcia profilowe na zdjęcie Daniela, traktując to jako wyraz solidarności z nękanym kolegą. Setki uczniów wyraziło swoje wsparcie dla pechowego bramkarza.

Następnego dnia, kiedy Daniel przyszedł do szkoły, nie obawiał się już dręczycieli. To, że był sobą mimo nagonki, zaowocowało tym, że jego znajomi postanowili mu pomóc i wziąć go w obronę.

Kilka wskazówek, jak osiągnąć równowagę pomiędzy nowymi technologiami a życiem rodzinnym

Praca. Sen. Rodzina. Przyjaciele. Fitness. Wybierz trzy

Czasami obowiązki służbowe są pilniejsze niż zabawa z dziećmi. Czasami zobowiązania wobec rodziny oznaczają, że nie ma się czasu dla przyjaciół. Zobowiązania wobec przyjaciół oznaczają, że nie ma się czasu na fitness. Nie zadręczaj się tym. Każdego dnia skoncentruj się na kilku rzeczach, które są dla ciebie ważne. W życiu piękne jest to, że każdy ranek jest świeżym, nowym początkiem, a twoje priorytety mogą się zmieniać z dnia na dzień. Nie można być świetnym we wszystkim, co się robi, ale jak tylko osiągniesz równowagę, będziesz w tym wszystkim przynajmniej dobry.

Dobre cyfrowe nawyki wynosi się z domu

Dzieci naśladują nasze zachowanie. Jeśli chcesz, żeby twoje dzieci miały dobre nawyki, musisz dać im dobry przykład. Jeśli trzymanie łokci na stole było kiedyś zabronione, ponieważ było to niegrzeczne, być może teraz powinno się zabronić używania przy stole smartfonów? Jeśli twoje dzieci zobaczą, że piszesz esemesy, prowadząc samochód, możliwe, że one też będą to robić. Technologia już zawsze będzie częścią ich życia, a twoim zadaniem jest je nauczyć, jak to życie dobrze przeżyć.

Kiedy twoje dzieci eksperymentują z nowymi technologiami, nie bój się eksperymentować z nimi. Zarejestruj się na popularnych portalach, z których one korzystają. Rób to, co one. Posiadając wiedzę na temat nowych technologii i Internetu, możesz obserwować to, co robią twoje dzieci, i pomóc im trzymać się z dala od kłopotów.

iPad nie jest opiekunką do dziecka

Technologia może bawić, uczyć, nudzić i zdumiewać nasze dzieci, ale nigdy nie zastąpi korzyści płynących z  zaangażowanych kontaktów z innymi ludźmi. Jest narzędziem, które można wykorzystać dla dobrych celów, aby potem je odłożyć, kiedy nie jest już potrzebne. Jeśli nie wychowujesz swoich dzieci, zrobi to za ciebie ktoś inny. Nie wierz, że Internet zrobi to lepiej.

Cyfrowa tożsamość zaczyna się przed narodzinami

Tożsamość cyfrowa nie zaczyna się kształtować w chwili narodzin. Zanim jeszcze dzieci przyjdą na świat, ich zdjęcia USG zostają zamieszczone w Internecie. Upewnij się, że dobrze zabezpieczasz cyfrową tożsamość swojego dziecka i to tak wcześnie, jak to możliwe. Zarejestruj adresy e-mailowe oraz domenę dla swojego dziecka i sprawdź w Google, na ile wybrane przez ciebie imię jest popularne. Bardziej powszechne imię będzie trudniejsze do znalezienia. Jednak nie daj się zwariować. Dzieci potrzebują miłości, a nie optymalizacji w wyszukiwarce.

Bądź bezpieczny w sieci – bądź autentyczny

Bezpieczeństwo w Internecie nie ogranicza się do  odpowiedniego skonfigurowania komputera, przeglądarki czy konta na portalu społecznościowym. Jest to  wieloetapowa rozmowa. Twoje dzieci powinny wiedzieć, że mogą przyjść do ciebie, kiedy mają z czymś problem, a nie czuć się zastraszone tym, że ciągle je kontrolujesz. Korzystanie z jednego ogólnie dostępnego, domowego komputera może ułatwić sprawę, pomocne może się również okazać stworzenie „białej listy”, na którą wspólnie wpiszecie odpowiednie, bezpieczne strony. Ograniczenie czasu, jaki dzieci spędzają na stronach zezwalających na anonimowe nawiązywanie kontaktów, może także zmniejszyć niebezpieczeństwo.

W końcu Internet jest siecią ludzi, a nie komputerów. I to od nas zależy, czy będzie bezpiecznym miejscem.

Inny zestaw narzędzi również może odegrać nieocenioną rolę w zapewnianiu naszym dzieciom bezpieczeństwa w Internecie – kontrola rodzicielska i  ustawienia prywatności. Większość stron internetowych ma ustawienia prywatności i jest to nasz obowiązek jako rodziców, aby się z nim zapoznać, żebyśmy mogli pomóc naszym dzieciom właściwie ich używać. Nie bój się ustawiać kontroli rodzicielskiej w swojej przeglądarce internetowej lub ograniczać dostępności do wybranych stron. W końcu to jest nadal twój komputer. Określ listę dopuszczalnych stron internetowych, które mogą odwiedzać twoje dzieci, lub przynajmniej listę stron, których muszą unikać.

Jeśli chcesz, żeby twoje dzieci otrzymały maksimum korzyści z kontrolowanego ryzyka, potrzebują ryzyka tak samo jak kontroli. Powinieneś być otwarty na różne możliwości i  kompromisy.

Jednocześnie musisz być na bieżąco, jeśli chodzi o  najnowsze mody i zjawiska – po to, żebyś mógł dokonać świadomych wyborów dotyczących tego, co jest bezpieczne dla twoich dzieci. Jako rodzic masz obowiązek, żeby wiedzieć, co się dzieje w  Internecie, dlatego warto prowadzić otwarty dialog, czytać blogi na temat nowych technologii, od czasu do czasu sprawdzać historię przeglądania i dzielić się wiedzą z innymi rodzicami. Nie możesz sobie pozwolić na niewiedzę. A kiedy pojawiają się nowe strony lub aplikacje, których używają wszystkie superdzieciaki, przeprowadź rozmowę na temat, jak bezpiecznie i mądrze ich używać.

Danie dziecku własnego telefonu czy komputera nie jest już luksusem – jest koniecznością. Wielu ludzi pyta mnie, kiedy dziecko powinno mieć własny telefon komórkowy. Ja zazwyczaj odpowiadam, że idealny moment jest mniej więcej w drugiej klasie. Kiedy zaczną się umówione spotkania w celu wspólnej zabawy, zajęcia po szkole i dłuższe rozstania, te urządzenia stają się narzędziami do zapewnienia bezpieczeństwa, niezbędnymi dla ciebie i dziecka.

Jest również niezmiernie ważne, byśmy nauczyli nasze dzieci, jak skutecznie skonfigurować swoje ustawienia prywatności i jak korzystać z funkcji raportowania nadużyć, żeby mogły otrzymać pomoc od administratorów czy innych zaufanych autorytetów, jeśli wpadną w tarapaty. Musisz się upewnić, że twoje dzieci wiedzą, jak i z kim dzielić się publikowanymi treściami i jak strzec swojej prywatności. Oczywiście zrozumienie znaczenia autentycznej tożsamości i spędzanie czasu głównie na portalach, które są oparte na tej koncepcji, wyeliminuje niektóre ze wspomnianych problemów.

Musimy zaufać swoim dzieciom, szczególnie nastolatkom, i nie przenosić na nie naszych własnych obaw związanych z  nowymi technologiami. Pracując w Facebooku, odkryłam, że młodzież jest dużo bardziej obeznana z ustawieniami prywatności, niż mogłoby się wydawać. Badania przeprowadzone przez firmę TRUSTe, zarządzającą prywatnością, pokazały, że około siedemdziesięciu procent nastolatków wie, jak skutecznie skonfigurować swoje ustawienia prywatności – procent rodziców, którzy potrafili to zrobić, był dużo mniejszy.

W końcu wychowywanie dzieci w dobie Internetu jest tak naprawdę zwykłym wychowywaniem dzieci. Nie ma jednej formuły czy prawidłowego rozwiązania dla wszystkich problemów, ale uczenie się, szacowanie ryzyka, korzyści i wyzwań, jakie stawia przed nami wszystkimi technologia, będzie skutkowało lepszym przygotowaniem naszych pociech do życia w nowym, cyfrowym świecie.

Internet może być czymś naprawdę wartościowym. Nie musi być przerażający i nie powinniśmy próbować trzymać naszych dzieci od niego z dala. Zacznij od rozmowy na temat bezpieczeństwa i upewnij się, że jest to ciągły dialog. Wszystko na tym świecie ma swoje jasne i ciemne strony. Pamiętaj, żeby skupić się na tym, co pozytywne.

Rozdział 8
DOT.KARIERA
ŻYCIE TROCHĘ BARDZIEJ AUTENTYCZNE

To była mroźna piątkowa noc w Davos w Szwajcarii. Kiedy usiłowałam ściągnąć buty i przejść przez kolejny wykrywacz metalu, mamrotałam pod nosem i przez chwilę, żałowałam, że nie jestem w Kalifornii z Brentem. Pomyślałam, że muszę się trzymać. Byłam daleko od domu, ale to była okazja, której nie mogłam przegapić.

W styczniu 2010 roku zostałam zaproszona, aby reprezentować Facebook podczas Światowego Forum Ekonomicznego w Davos, które jest corocznym wydarzeniem gromadzącym głowy państw, dyrektorów koncernów, celebrytów, uczonych i media. Przez kilka dni dyskutują, jak rozwiązać najbardziej palące problemy świata.

Forum zaczyna się piątkową, szabatową kolacją. Jestem bardzo dumna z moich korzeni i byłam zaszczycona, że zaproszono mnie tu w tym roku. Na dodatek mogłam w końcu powiedzieć mamie, że znalazłam miejsce, gdzie mogłam świętować szabat.

Kolacja odbyła się w małej sali w hotelu, tuż obok centrum konferencyjnego. Siedziałam wśród znanych osobistości. Byli tu między innymi Elie Wiesel, ocalony z Holokaustu pisarz i dziennikarz, Szymon Peres, prezydent Izraela i laureat Pokojowej Nagrody Nobla, Gary i Laura Lauderowie (ci od firmy Estée Lauder), główny rabin Moskwy Pinkas Goldschmidt i podsekretarz stanu Hillary Clinton. Liczba znakomitych i  wpływowych ludzi obecnych tamtej nocy na sali była oszałamiająca.

Byłam trochę zdenerwowana, ale szybko się odprężyłam. Pomimo robiącego wrażenie towarzystwa siedzącego przy stole była to naprawdę zwykła szabatowa kolacja – kameralna, skromna i miła.

Kiedy usiadałam wygodnie na krześle obok Juliusa Genachowskiego, przewodniczącego FCC i lidera w promowaniu neutralności Internetu, i poznawałam pozostałe równie wspaniałe osoby siedzące przy moim stoliku, poczułam dotyk na  ramieniu. Podniosłam głowę i zobaczyłam Yossiego Vardiego, jednego z najbardziej znanych i uwielbianych Izraelczyków, człowieka uosabiającego wszystko, co związane z nowymi technologiami, Izraelem i kulturą żydowską.

– Randi – powiedział – to Elie Wiesel zazwyczaj śpiewa pieśń otwierającą szabatową kolację, ale dziś nie czuje się najlepiej, więc wolałby tego uniknąć…

Yossi kontynuował, a ja wiedziałam już, co się święci.

– …pomyślałem więc, że może ty zaśpiewasz dla nas Jerozolimę ze złota?

Zamilkłam na chwilę, by dotarło do mnie to, co Yossi właśnie powiedział. Ta pieśń jest izraelską piosenką ludową i  hołdem dla piękna tego kraju. Wróciłam myślami do czasów szkoły średniej, kiedy płakałam, czytając Noc Wiesela, gdzie opisał to, co przeżył w Auschwitz. Nigdy nawet nie pomyślałam, że go poznam, a co dopiero, że dla niego zaśpiewam. Zaśpiewanie tej pieśni dla tak dostojnych gości było ogromnym zaszczytem.

Oczywiście się zgodziłam. Chwilę później pewność siebie ustąpiła panice, bo zdałam sobie sprawę, że tak naprawdę nie znam słów. Drobny szczegół.

Zadzwoniłam do Brenta. Odebrał telefon półprzytomny, budząc się z głębokiego snu. W Kalifornii był środek nocy.

– Brent! – powiedziałam. – Wyślij mi esemesem słowa pieśni Jerozolima ze złota. Nie mam czasu na wyjaśnienia.

W ciągu kilku minut miałam słowa piosenki na smartfonie. Szybko pochyliłam się w stronę przewodniczącego FCC, siedzącego obok mnie, podałam mu kamerę i powiedziałam, żeby wszystko filmował, bo w przeciwnym razie mama mnie zabije. Wkrótce znalazłam się obok prezydenta Peresa, który przedstawił mnie obecnym na sali.

– W San Francisco – zaczął – żyje młody żydowski chłopiec Mark Zuckerberg. Prowadzi dużą firmę o nazwie Facebook, która dzisiaj, jak myślę, jest warta jakieś sto milionów dolarów czy coś koło tego. Dziś wieczorem jest tutaj jego siostra, ale ona nie będzie nas facebookować. Za to dla nas zaśpiewa.

Paplałam o moim podekscytowaniu z powodu tego, że tam jestem, spojrzałam na tekst i uśmiechnęłam się na myśl o tym, jakie mam szczęście, że mam tak wyjątkowego męża. Wzięłam głęboki wdech i zaczęłam śpiewać.

„Avir harim tsalul k’yayin, vereiyach oranim,
Nissah beru’ach ha’arbayim, im kol pa’amonim”.
(Górskie powietrze, przejrzyste jak wino, a zapach sosen
niesiony jest przez wieczorny wiatr z dźwiękiem dzwonów).

„U’vtardemat ilan va’even, shvuyah bachalomah
Ha’ir asher badad yoshevet, u’velibah – chomah”.
(A śpiące drzewo i kamień uwięzione są w jej śnie.
Miasto, które leży samotnie, a w jego sercu – mur).

Wszyscy na sali milczeli. Wzięłam głęboki wdech i  poprosiłam wszystkich, aby przyłączyli się do mnie podczas refrenu. Po chwili sala wypełniła się głosami śpiewającymi:

„Yerushalayim shel zahav, v’shel nechoshet v’shel or
Ha lo lechol shirayich, Ani kinor”.
(Jerozolimo ze złota, brązu i światła, spójrz oto,
we wszystkich twych pieśniach jestem harfą).

Kiedy skończyłam, zamilkłam, by rozejrzeć się po sali. Byłam dumna z siebie, Izraela i narodu żydowskiego. Oczami wyobraźni widziałam mamę pękającą z dumy.

Wróciłam na swoje miejsce, częściowo promieniejąc, częściowo drżąc ze zdenerwowania. Po chwili przeprosiłam wszystkich i odeszłam na chwilę od stolika, zadzwoniłam do Brenta i się rozpłakałam. Brak mi słów, by opisać, jak się czułam, stojąc przed tymi ludźmi, którzy sprawili, że państwo Izrael zaistniało, a ja, trzy pokolenia później, śpiewałam dla nich.

Później tego wieczoru zamieściłam na Facebooku film (całe uznanie należy się przewodniczącemu Genachowskiemu – nagrał świetny film) razem z informacją o tym, że było to dla mnie wyjątkowe wydarzenie, jedno z ważniejszych w życiu. To ważny moment i chciałam się nim podzielić z innymi.

W ciągu kilku minut zaczęły napływać komentarze i  wiadomości. Usłyszałam od  ludzi, jak bardzo ten moment ich wzruszył. Niektórzy dzielili się ze mną swoimi szabatowymi historiami. Inni zadawali mi osobiste pytania o moje żydowskie dziedzictwo i przekazywali swoje refleksje na temat tego, jak trudno im pozostać w kontakcie z własnym. Ludzie, których nigdy wcześniej nie spotkałam, pisali komentarze o tym, jaką inspiracją było dla nich to, że stałam dumnie przed całą salą i świętowałam, aby uczcić swoją kulturę i swoje dziedzictwo.

Byłam wdzięczna za wszystkie wiadomości, które otrzymałam. Czułam silną więź z innymi, którą do tej pory rzadko odczuwałam, i była to więź nie tylko z przyjaciółmi i z rodziną, ale też z całą społecznością. Czułam ich bliskość i czułam się kochana.

Niestety, reakcje niektórych ludzi były zupełnie inne. Otrzymałam sporą liczbę wiadomości od  znajomych, przyjaciół i mentorów, których szanowałam, a którzy twierdzili, że nie powinnam tego robić. Że było to nieprofesjonalne, szczególnie w przypadku kobiety na stanowisku kierowniczym, takie wystawianie się na pokaz i publiczne śpiewanie. A do tego dotyczyło to tak drażliwych tematów, jak Izrael czy religia w ogóle, i było po prostu zbyt ryzykowne.

W tamtym czasie nie czułam potrzeby, żeby się bronić, ale później spędziłam dużo czasu, zastanawiając się, czy popełniłam błąd. Z jednej strony jestem dumna ze swojego żydowskiego dziedzictwa. Jest ono bardzo ważną częścią mojej tożsamości. Ale byłam w Davos, aby reprezentować Facebook. Jeśli mój występ miał zły wpływ na moją firmę lub moją pozycję, być może był to błąd.

Poza tym, nie tylko fakt, że śpiewałam, wywołał konsternację. Ludzie zastanawiali się, dlaczego musiałam to nagrać i umieścić w Internecie. Może występ byłby w porządku, gdybym zatrzymała go tylko dla siebie?

Targały mną sprzeczne emocje. To była jedna z  najważniejszych chwil w moim życiu, a mój profil na Facebooku jest odbiciem tego, kim jestem. Jak mogłam nie zamieścić tego filmu? Coś było nie tak z Internetem.

W 2011 roku pojechałam ponownie do Davos, tym razem byłam w ciąży z Asherem. Przez wiele miesięcy miałam nadzieję, że zostanę ponownie poproszona, aby zaśpiewać, ale denerwowałam się tym, co powiem w takiej sytuacji. Kiedy rzeczywiście padła propozycja, bym wystąpiła, bez względu na to, jak rozpaczliwie chciałam zaśpiewać, mając na myśli wszystkie komentarze, jakie otrzymałam rok wcześniej, odmówiłam, wymawiając się ciążą. Byli bardzo uprzejmi, a  nawet martwili się o mnie, ale ja czułam smutek, tak jakbym sprzeniewierzyła się swojemu prawdziwemu ja w imię swojej zawodowej tożsamości.

Postanowiłam wtedy, że będę wierna sobie zarówno w  Internecie, jak i poza nim, prywatnie i publicznie. Wymagało to zmiany nastawienia i raz przyjętego osądu na temat tego, co jest profesjonalne, ale przecież są rzeczy ważniejsze niż opinie innych. Pozostając sobą, zawsze można wyśpiewać na całe gardło to, co leży nam na sercu.

Ta filozofia została wystawiona na próbę, kiedy urodziłam Ashera. Mimo że obiecywałam sobie wiele razy, że kiedy mój syn się urodzi, nie stanę się facebookową mamą, poddałam się nałogowi i popełniłam typowe przestępstwo młodej mamy, dokumentowania i zamieszczania każdej sekundy z życia swojego nowo narodzonego dziecka. Pierwsze ziewnięcie? Zachwycające. Zamieść to na Facebooku. Pierwsza czkawka? Oczywiście, wszyscy moi znajomi chcą to zobaczyć. Pierwszy raz usiadł? Udostępnij to. Drzemka w łóżeczku? Drzemka w spacerówce? Drzemka w parku? O mój Boże, jakie to urocze! Kto nie chciałby oglądać zdjęć niemowlęcia pięćdziesiąt razy dziennie?

No cóż, wkrótce się dowiedziałam.

Miałam kilku całkiem szczerych współpracowników i  pewnego dnia jeden z nich zdecydował się powiedzieć mi to prosto z mostu:

– Randi, Asher jest słodki, ale chyba ci odbiło. Nie możesz ciągle zamieszczać milionów zdjęć dziecka. Musisz także dbać o swoją zawodową reputację. Czy naprawdę musisz dokumentować prawie każdy moment swojego macierzyństwa na  Facebooku?

Śmialiśmy się z tego i rozmowa wkrótce się zakończyła. Ale kiedy się rozłączyłam, ponownie poczułam się okropnie.

Zamieszczając te zdjęcia, byłam szczera, pokazując, w jakim punkcie swojego życia się znalazłam. Moje dni w tamtym czasie były wypełnione Asherem i nie wydało mi się to niedorzeczne, że moja oś czasu na Facebooku będzie to odzwierciedlać. Byłam w pełni autentyczna i to dużo bardziej niż wcześniej.

A co, jeśli zamieszczanie zdjęć synka narażało na szwank moją reputację zawodową? Czy naprawdę miałoby to negatywny wpływ na to, jak koledzy i partnerzy biznesowi mnie postrzegają? Lub czy mój profil w Internecie powinien być jałową, profesjonalną wersją mnie, na którym pokazywałabym tylko krótkie fragmenty ze swojego życia poza pracą? A jeśli rozwiązaniem tych problemów było to, żeby udostępniać mniej, czy oznaczało to, że powinnam przestać być autentyczna? Czy próbować być mniej prawdziwą? Jeśli mniej, to o ile mniej? Dwadzieścia pięć procent mniej? Pięćdziesiąt procent?

Ostatecznie po kilku dniach zastanawiania się nad tym, zdecydowałam, że mogę łączyć swoje życie osobiste i zawodowe – również w Internecie. Jestem teraz przekonana, że ludzie, którzy myślą, że w Internecie musimy tworzyć wizerunek profesjonalnej, jednowymiarowej marki, całkowicie się mylą. Dlaczego?

Obecnie ludzie, z którymi współpracuję, czytają moje newslettery na temat przyszłości przemysłu rozrywkowego i  technologicznego, oglądają najnowsze, zakulisowe zdjęcia ze studia Zuckerberg Media, różne wywiady i wystąpienia w mediach, w których biorę udział co tydzień. Ale wiedzą także, że kocham swojego synka i uwielbiam zamieszczać mnóstwo jego zdjęć. Wiedzą, że bardzo lubię podróżować. I wiedzą, że śpiewam w zespole Feedbomb (znakomity następca Evanescence Essence) grającym piosenki innych zespołów.

Jeśli przedtem mogłam być profesjonalną Randi w pracy, matczyną Randi w domu i towarzyską Randi wśród przyjaciół, teraz muszę być wszystkimi wyżej wymienionymi wersjami siebie. W erze smartfonów, portali społecznościowych i prawdziwej tożsamości, nie jest już możliwe oddzielenie swojej osobistej i zawodowej tożsamości. Nie ma znaczenia, czy używam LinkedIn jako profesjonalista, Facebooka prywatnie, a CafeMom by dać upust swojemu matczynemu ja. Jeśli ktoś chce wytropić którąkolwiek z tych tożsamości, wystarczy użyć Google.

Obecnie są dwa typy pracowników, którzy w diametralnie odmienny sposób postrzegają tożsamość. Pracownicy szczebla kierowniczego, którzy osiągnęli pełnoletność w czasach przedinternetowych, uważają za oczywiste, że powinno się mieć oddzielny zawodowy wizerunek, który nie pokrywa się z tym „codziennym”, osobistym. Ale moje pokolenie osiągnęło pełnoletność w czasie istnienia portali społecznościowych i wiem, że nie mamy już tego luksusu. Rozumiem, że najlepsi liderzy biznesowi przyszłości będą trójwymiarowymi osobowościami, których życie, zainteresowania, hobby i pasje poza pracą będą dokumentowane i prezentowane publicznie.

Zamiast próbować zachować jedną, ograniczoną i  niereprezentatywną wersję naszych profesjonalnych ja, najlepsi liderzy będą mieć wieloraką tożsamość, która łączyć będzie to, co  profesjonalne, z tym, co prywatne.

Czy moi koledzy, osoby, z którymi mam kontakty zawodowe, czy też znajomi z Internetu myślą o mnie źle, ponieważ zobaczyli we mnie kogoś więcej niż tylko Randi profesjonalistkę? Mam nadzieję, że nie. Jesteśmy wielowymiarowymi, złożonymi istotami, wszyscy stoimy przed tym samym wyzwaniem pogodzenia naszych prywatnych i zawodowych tożsamości. Jesteśmy czymś więcej niż tylko funkcją, jaką pełnimy w pracy. Jesteśmy czymś więcej niż pracownikami czy szefami. Jesteśmy matkami, ojcami, siostrami, braćmi, przyjaciółmi, małżonkami, piosenkarzami, poetami, politykami, miłośnikami jedzenia i kibicami, wszystkimi tymi osobami jednocześnie. Zawsze byliśmy. To sprawia, że jesteśmy tacy wspaniali.

Dlatego powinniśmy to zaakceptować. Nie chodzi o to, że powinnam zamieszczać mniej zdjęć dziecka, ale że wszyscy inni powinni zamieszczać więcej.

Jeśli jacyś ludzie nie chcą robić ze mną interesów, ponieważ zamieszczam zdjęcia synka albo zespołu, to może oni także nie są osobami, z którymi ja chcę robić interesy.

Zmieńmy znaczenie bycia profesjonalistą i powiedzmy głośno, że czasy, kiedy prywatna tożsamość była tajemnicą i  oddzielało się ją od tej profesjonalnej, dawno już minęły.

I bardzo dobrze. Wybierając bycie sobą, jestem w stanie wyeliminować obawy, jakie mogą mieć moi znajomi, czy należy się otwierać przed innymi.

Moje zachowanie w Internecie nie sprawiło, że jestem mniej skutecznym menedżerem czy partnerem. To, że jestem autentyczna, czyni mnie lepszym liderem, i tyle.

Badania pokazały, że kiedy nie chcesz dzielić się ze  swoimi znajomymi na Facebooku szczegółami z prywatnego życia, zmniejsza to twoją popularność w biurze w porównaniu z  ludźmi, którzy takimi informacjami się dzielą. Biała księga wydana przez naukowców z Wharton School Uniwersytetu w  Pensylwanii pokazała, że ludzie, którzy dzielą się osobistymi informacjami ze swoimi kolegami z pracy, bezproblemowo łączą swoje życie w Internecie i poza nim – uważani też są za lepszych pracowników. Ludzie lubią pracować z kimś, kogo znają i rozumieją.

Oczywiście, istnieje LinkedIn i  inne ściśle profesjonalne portale społecznościowe. Jestem ogromną fanką LinkedIn i uważam, że jest to bardzo ważna platforma. Ale dopóki portal ten nie będzie w stanie pokazać pełnego obrazu tego, kim jestem, całej mnie, zawsze będzie odzwierciedlał tylko fragment mojej tożsamości, a nie to, jaka naprawdę jestem i co mnie inspiruje.

Więc jak sobie radzić? Jak mamy w pełni wykorzystać to nowe terytorium, aby uniknąć bycia zawstydzonym czy zmieszanym?

Posiadanie autentycznej tożsamości w Internecie, włączając w to życie zawodowe, jest możliwe przy odrobinie zdrowego rozsądku i ryzyka oraz sprawnym posługiwaniu się ustawieniami prywatności. Jeśli portal społecznościowy robi z nas minicelebrytów, sami zatroszczmy się o rozgłos.

Po pierwsze, ponieważ niebawem wszyscy będziemy ujawniać więcej informacji na temat swojego życia zawodowego, musimy zacząć być trochę bardziej tolerancyjni dla naszych kolegów i współpracowników. Pracownicy to też ludzie i (na  szczęście) większą część swojego życia spędzają poza biurem. Udawanie, że ludzie nie mają życia prywatnego i zainteresowań, jest niedorzeczne. Podział na to, co prywatne i publiczne, uległ zmianie, dlatego też powinno się zmienić nasze podejście do tych spraw.

Po drugie, tak jak nasze prywatne życie przeplata się z  naszym życiem zawodowym, tak nasze życie zawodowe wtapia się w nasze życie prywatne. Co dzieje się, kiedy e-maile od szefa zaczynają napływać o jedenastej w nocy?

Z ankiety Right Management wynika, że prawie dwie trzecie pracowników otrzymuje w weekend e-maile od swoich szefów, na które ci oczekują szybkiej odpowiedzi. Badania Good Technology pokazały, że ponad osiemdziesiąt procent z nich przyznaje, że pracuje również w domu, po godzinach, przez siedem godzin tygodniowo, co daje dodatkowo jeden dzień pracy w tygodniu. Z tych samych badań wynika, że sześćdziesiąt osiem procent ludzi sprawdza swoje skrzynki e-mailowe, jeszcze zanim dotrą do pracy, pięćdziesiąt siedem procent sprawdza je podczas rodzinnych wycieczek, trzydzieści osiem procent zazwyczaj je przegląda przy stole podczas obiadu, czterdzieści procent pisze e-maile związane z pracą po dziesiątej wieczorem, a pięćdziesiąt procent ma problem z odłożeniem smartfona i pójściem spać – przyznając się do czytania i  odpowiadania na wiadomości długo po tym, jak już położą się do łóżka.

Musimy się upewnić, że żyjąc w nowej rzeczywistości, kiedy zawsze jesteśmy online, nie naruszamy prywatności innych i nie burzymy zbudowanej przez nich równowagi pomiędzy nowymi technologiami a życiem prywatnym. Zawsze mówię moim nowym pracownikom, że będą otrzymywać ode mnie e-maile późno w nocy, ale nie oznacza to, że oczekuję, by odpowiadali na nie natychmiast. Taki jest po prostu mój tryb pracy, że dopiero jak wszyscy pójdą spać, zabieram się do swojej skrzynki pocztowej.

Jeśli twój szef oczekuje, że będziesz odpowiadać na e-maile o każdej porze dnia i nocy, w każdy dzień tygodnia, i wpływa to negatywnie na twoje życie prywatne, powinieneś przeprowadzić z nim rozmowę, podczas której wyznaczycie pewne wspólne reguły i granice oparte na wzajemnym poszanowaniu wypracowanej przez każdego z was równowagi pomiędzy nowymi technologiami a życiem prywatnym.

Biorąc pod uwagę fakt, że twoi koledzy z pracy są także twoimi znajomymi z portali społecznościowych, może się tak zdarzyć, że wyślesz do nich służbową wiadomość, na którą będziesz oczekiwał szybkiej odpowiedzi – ale się nie doczekasz, mimo iż w tym czasie zaobserwowałeś, że są aktywni na przykład na  Instagramie czy Facebooku i mieli czas, by pograć w Words with Friends. W takich sytuacjach warto pamiętać, że każdy ma  swoje życie prywatne. To, że ktoś robi coś w Internecie, nie oznacza, że nie pracuje. Jeśli sami chcemy osiągnąć równowagę pomiędzy nowymi technologiami a życiem prywatnym, musimy też dać takie prawo naszym kolegom z pracy i znajomym. Jeśli twoi koledzy nie odpowiadają od razu na twoje e-maile czy esemesy, potraktuj ich ulgowo.

Nie inaczej jest w przypadku kontaktów z przyjaciółmi. Zawsze gdy wysyłamy esemes, spodziewamy się otrzymać odpowiedź natychmiast. Ale wymaganie niezwłocznej odpowiedzi jest jak szturchanie kogoś w ramię i przerywanie rozmowy, którą prowadzi z kimś innym. Jeśli nie chcemy stracić znajomych, nie powinniśmy utrzymywać takich nieprawdopodobnie wysokich standardów komunikacji międzyprzyjacielskiej.

Daj ludziom trochę czasu na skontaktowanie się z tobą, bo sam również nie musisz odpowiadać natychmiast, jeśli akurat jesteś zajęty. Potrzebujemy pewnego rodzaju towarzyskiego odprężenia, by powstrzymać ten nieustanny wyścig zbrojeń. Teoretycznie smartfon daje nam możliwość nieustannego bycia online, ale ludzki mózg nie jest przyzwyczajony do  przetwarzania tak dużej ilości różnych informacji.

W Denver w Kolorado działa firma FullContact, zajmująca się tworzeniem oprogramowania, która przyznaje premie w  wysokości siedmiu i pół tysiąca dolarów tym pracownikom, którzy wyjeżdżając na wakacje, zostawią w domu swoje smartfony i tablety. Powód? Jeśli choć na krótki czas odłączysz się od  Internetu, by złapać oddech i odzyskać równowagę pomiędzy nowymi technologiami a życiem prywatnym, wrócisz do  pracy wypoczęty i gotowy na nowe wzywania. Potwierdziły to  badania przeprowadzone w 2006 roku w firmie Ernst & Young. Na koniec roku okazało się, że wydajność pracowników poprawiła się o osiem procent na każde dodatkowe dziesięć godzin urlopu wypoczynkowego, który wykorzystali.

Jeśli wszystko inne zawiedzie, zawsze możesz przenieść się do Brazylii. W listopadzie 2012 roku prezydent Brazylii Dilma Rousseff podpisała ustawę, według której odbieranie służbowych e-maili po godzinach kwalifikuje się jako płatne nadgodziny.

Jeśli twoja tożsamość w Internecie jest tożsamością pełną, a ty i twoi współpracownicy zachowujecie osiągniętą równowagę pomiędzy korzystaniem z nowych technologii a życiem prywatnym, to zaczynasz być postrzegany w pracy jako osoba zaufana, pracowita i bardziej wydajna. Nikt już wtedy nie będzie miał ci za złe, że publikujesz zbyt dużo zdjęć swoich bliskich – bo tak naprawdę kto nie lubi oglądać zdjęć uśmiechniętych dzieci szalejących na plaży? Ja lubię – i chyba nawet mam gdzieś zdjęcie Ashera próbującego chodzić po piasku.

Budowanie marki w Internecie

Zamieszczanie prywatnych zdjęć czy filmów to tylko jedna strona medalu. Internet pozwala na dużo więcej. Możesz zrobić karierę i zwiększyć możliwości awansu, wykorzystując swoją autentyczną tożsamość i budując własną internetową markę.

Nie możesz po prostu obudzić się pewnego dnia i  oświadczyć, że jesteś ekspertem, chociaż może się wydawać, że tak to właśnie działa, jeśli popatrzymy na różnych samozwańczych „decydentów”, „liderów kreatywności” czy „trenerów biznesowych”. Wszystko wymaga czasu, energii i rezultatów potwierdzających umiejętności. Jest wielu utalentowanych ludzi, którzy naprawdę są ekspertami, ale w większości przypadków nie muszą nikomu o tym przypominać czy niczego udowadniać.

Budowanie własnej marki nie musi być czymś negatywnym i zniechęcającym innych do kontaktu z tobą. Możesz okiełznać potęgę portali społecznościowych i zamieszczać wpisy na  Twitterze czy posty na blogu. Chwalić się nowymi pomysłami, rozwiązaniami i osiągnięciami, by dać się poznać jako inteligentna, interesująca i ambitna osoba.

Upowszechnianie informacji za pomocą portali społecznościowych nie musi się ograniczać do zdjęć rodziny. Jeśli twój szef może oglądać zdjęcia twojego dziecka, to może też przeczytać wpis ukazujący twoją wiedzę czy umiejętności. Spraw więc, by publikowane przez ciebie treści miały konkretną wartość.

Jest to możliwość, której nie mieli nasi poprzednicy. Zoptymalizowane wyszukiwarki i portale społecznościowe, ogromny wzrost liczby użytkowników Internetu w ostatnim dziesięcioleciu i łatwość nawiązywania kontaktów sprawiają, że obecnie nietrudno znaleźć odbiorców publikowanych treści. Jeśli nie masz talentu, by pisać dłuższe teksty na dany temat, zamieszczaj krótkie, treściwe wpisy na Twitterze. Jeśli i z tym masz problem, udostępniaj wpisy innych. Wyrób sobie markę. Niektóre z najbardziej popularnych blogów też zaczynały, mając zero czytelników. Wszystkie, od Daily Kos po Drudge Report, startowały jako jednoosobowa działalność. Jeśli chociaż jeden z twoich postów rozprzestrzeni się jak wirus, możesz zapewnić sobie stałych czytelników.

Jeśli pracujesz ciężko nad przygotowaniem bloga i nadal nie możesz zainteresować odbiorców, ale na twoim facebookowym profilu znajduje się link do tego bloga, twój pracodawca zapewne na niego trafi i może się stać jedynym, ale może i  najważniejszym twoim czytelnikiem. Być może kiedyś wręczenie szefostwu i innym pracownikom przygotowanego przez ciebie biuletynu na temat tego, co dzieje się w waszej branży, byłoby trochę zbyt ambitne i dziwaczne. Teraz zamieszczenie tych samych informacji na blogu przyniesie te same korzyści, ale będzie mniej niezręczne i zupełnie normalne. Nie musisz umawiać się na trzydziestominutowe spotkanie w cztery oczy z twoim szefem, aby pochwalić się swoimi osiągnięciami. Możesz po prostu pracować i dzielić się osiągnięciami ze wszystkimi.

Zawsze robią na mnie wrażenie ludzie ambitni i z  inicjatywą. Jednak martwi mnie, że to, co mój pracownik robi w  Internecie, mogłoby negatywnie wpłynąć na wizerunek mojej firmy. Dlatego uważam, że bardzo ważne jest, by pracodawcy pozwolili swoim pracownikom korzystać z portali społecznościowych do woli – ale także by nauczyli ich, jak korzystać z nich mądrze i produktywnie.

Większość firm nie pozwoliłaby komuś na kierowniczym stanowisku pójść do telewizji czy udzielić wywiadu dla prasy, zanim nie odbyłoby się kilkugodzinne szkolenie połączone z dyskusją na temat tego, co można powiedzieć, a czego nie. W świecie smartfonów, gdzie każda osoba zatrudniona w firmie komunikuje się z potencjalnymi klientami twojej firmy, każdy jest potencjalnym specem od public relations – dlaczego by więc nie zorganizować dla pracowników odpowiedniego szkolenia, by wiedzieli, jak się zachować i jak reprezentować twoje interesy na zewnątrz?

Szkol swoich pracowników, by byli dobrymi ambasadorami twojej firmy. Zamiast mieć jedną, korporacyjną tożsamość, pamiętaj, że twoi pracownicy są tej korporacji częścią i w sposób znakomity mogą podbudować i wzmocnić jej wizerunek – dodatkowo przekształcając ją w tętniącą życiem organizację bliską ludziom.

Umiejętność poruszania się w świecie portali społecznościowych stanie się niebawem konieczną zawodową umiejętnością. Pracodawcy będą chcieli zatrudniać ludzi, którzy wiedzą, jak używać mediów społecznościowych, a nie tych, którzy je  ignorują i nie umieją z nich korzystać, nie doceniając ich zalet. Każdy pracownik udzielający się w Internecie jest obecnie przedstawicielem firmy, w której pracuje. Mądry pracodawca wykorzysta to, by skorzystało na tym jego przedsiębiorstwo.

Tak właśnie działają nowoczesne firmy. W czasie gdy Facebook zaczynał swoją działalność, firmy zatrudniały studentów, by ci prowadzili firmowe profile na Facebooku i zarządzali portalami społecznościowymi – jeśli w ogóle firmy były na nich obecne. Był to tylko dodatek do ich standardowych działań marketingowych.

Obecnie wielkie zespoły marketingowe zatrudniają na pełny etat profesjonalistów, którzy zarządzają profilami firm. Powstało nawet nowe stanowisko, które nie istniało jeszcze kilka lat temu – online community manager. To obeznany z Internetem profesjonalista od marketingu i obsługi klienta. Jest odpowiedzialny za  pomoc facetowi od  reklamy Old Spice’a  w  przygotowaniu odpowiedzi na pytania internautów i umieszczeniu ich na  YouTube, kontaktuje się z klientami, którzy zamieścili złe recenzje na stronie Yelp, i uspokaja gniewne reakcje na Twitterze – dowiaduje się, co poszło źle, i próbuje wszystko załagodzić.

Teraz, gdy wszyscy dostali do ręki megafon, każdy może podnieść raban i krzyczeć, ile wlezie. Firma może tylko wysłuchać skarg i podjąć dialog. Trzeba jednak wiedzieć, jak to zrobić.

Co zrobić teraz, gdy twój głos ma znaczenie

Nauczyłam się czegoś o nowej, zdemokratyzowanej sile słów w sieci, kiedy po raz pierwszy zajęłam się tematyką polityczną.

Była jesień 2008 roku, kluczowy moment dla amerykańskiej polityki i portali społecznościowych. Facebook właśnie przekroczył ważną granicę i przestał być uważany wyłącznie za portal dla studentów. Dostrzeżono, że może on odegrać ważną rolę w dyskusji politycznej i stać się barometrem nastrojów społecznych – chciano, by był nie tylko portalem społecznościowym, ale też miejscem, gdzie prowadzi się debatę i  analizuje różne dane i zjawiska. Jako dyrektor marketingowy byłam odpowiedzialna za koordynację prac związanych z  konwencjami demokratów i republikanów. Bez względu na sympatie polityczne chcieliśmy potraktować obie konwencje i obu kandydatów – Johna McCaina i Baracka Obamę – jednakowo. Do tej pory Facebook był apolityczny, został stworzony w innym celu niż agitacja polityczna – tego właśnie chcieliśmy uniknąć. Miał służyć ludziom do dzielenia się swoim życiem z innymi. Moim zadaniem było nawiązać współpracę z obiema partiami i  upewnić się, że chcą, by Facebook relacjonował ich kampanię i  konwencje w Internecie. Dlatego w ostatnim tygodniu sierpnia wybrałam się z moim zespołem do Denver, by rozmawiać z Partią Demokratyczną, a tydzień później do Saint Paul w Minnesocie na spotkanie z republikanami.

Mimo że od początku postanowiliśmy traktować te wydarzenia jednakowo, to moje spotkania z przedstawicielami obu partii były zupełnie różne. U demokratów ludzie od portali społecznościowych mieli ogromne wzięcie. Każdy chciał się z nami spotkać, proszono nas, byśmy mówili o nich jak najwięcej – no i zapraszano nas na różne przyjęcia. Wszyscy pytali, co mogą im dać media społecznościowe i czy Facebook może im pomóc dotrzeć do wyborców i sponsorów. W sztabie wyborczym panowała radosna i optymistyczna atmosfera, wszędzie było pełno młodych ludzi pracujących społecznie na rzecz kampanii. A podczas imprezy zorganizowanej przez Google i „Vanity Fair” wystąpił Kanye West, którego miałam niemal na wyciągnięcie ręki.

Dla odmiany konwencja republikanów to był zlot ponuraków. Spotkanie nastąpiło kilka dni po tym, jak nad wybrzeżem Zatoki Meksykańskiej przeszedł huragan Gustav, pustosząc tamtejsze stany. W związku z tym spotkanie zostało przesunięte o jeden dzień. Do tego wielu członków partii dość sceptycznie wyrażało się o swoim kandydacie, który miał walczyć z  Obamą. Przedstawiciele partii nie wykazywali też zainteresowania portalami społecznościowymi i nowymi technologiami, które mogłyby się przysłużyć partii. Ludzie nie chcieli słuchać o tym, co mieliśmy im do zaoferowania, i nie byli zainteresowani skorzystaniem z naszych propozycji i narzędzi. Udało mi się umówić tylko na kilka spotkań z mniej ważnymi przedstawicielami partii. W końcu spędziłam większość czasu, wysyłając e-maile z mojego pokoju hotelowego, nadaremnie próbując namówić różnych ludzi, żeby się z nami spotkali, zanim ostatecznie się poddałam i zabrałam Adama i Simona do Mall of America.

Kilka tygodni później po zakończonych wyborach siedziałam na spotkaniu panelowym zorganizowanym przez mojego znajomego inwestora dostarczającego kapitału wysokiego ryzyka, Dave’a McClure’a, dyskutując na temat związków polityki i nowych technologii. Kiedy nadszedł czas na pytania z sali, zapytano mnie, czy widzę duże różnice pomiędzy sposobem, w jaki obie amerykańskie partie traktują Facebook i inne portale społecznościowe.

Zastanowiłam się chwilę, wracając myślami do tych dwóch różnych konwencji, i odpowiedziałam: „Na konwencji demokratów byliśmy jak gwiazdy rocka. Każdy chciał się z nami spotkać. Na konwencji republikanów siedziałam sama w pokoju hotelowym przez trzy dni. Nikt nie miał dla nas czasu. Prawie ich błagałam, by się nami zainteresowali”.

Jakiś bloger przytoczył moje słowa w Internecie, a kilka dni później w komentarzu na YouTube Matt Burns, specjalista od public relations republikanów, stwierdził: „Z całym szacunkiem, ale Randi Zuckerberg pieprzy głupoty”, po czym oskarżył mnie o tendencje liberalne.

W ogóle bym się tym nie przejęła, gdyby nie to, że blogosfera podchwyciła temat i na blogach zaczęły pojawiać się nagłówki w stylu „Randi Zuckerberg pieprzy głupoty”. Nie będę przytaczała komentarzy, które pojawiały się później pod tymi wpisami, ale wystarczy powiedzieć, że koncentrowały się na mojej wadze, wyglądzie i różnego rodzaju rzekomych wadach osobowości i charakteru. Gdy zobaczyłam ten wybuch agresji i  złośliwości, byłam tak zdenerwowana, że zastanawiałam się, jak mam się pokazać w pracy i czy w ogóle mam do czego wracać.

Ostatecznie o całym zamieszaniu wspomniano tylko przelotnie. Burza minęła i nie zostałam zwolniona. Wiele osób okazało mi wsparcie, a ja wyciągnęłam kilka ważnych lekcji z tego wydarzenia.

Na początek, Internet może być największym dobroczyńcą na świecie, ale może też być najbardziej wydajną machiną gniewu. Jest całkiem prawdopodobne, że coś, co zrobisz lub powiesz, nawet jeśli jest błahe czy kompletnie niewinne, może uruchomić tę machinę.

Motto „New York Timesa” brzmi: „Wszystkie newsy nadają się do druku”. Motto Internetu mogłoby brzmieć: „Pieprz to. Pisz, co chcesz”. Wszystko, co podbija statystyki odwiedzin stron, nadaje się do publikacji – bez względu na to, czy jest to prawda czy nie. Wulgarne kłótnie w Internecie i publiczne oburzenie pomówionych są niczym innym, jak tylko strategią obliczoną na zwiększenie „klikalności” danej strony czy bloga. Jest to model „dziennikarstwa”, który rozwinął się w ciągu ostatnich kilku lat jako część strategii mającej na celu przyniesienie większych zysków dla stabloidyzowanych mediów.

Na przykład gdy ogłosiłam, że piszę książkę, jakiś blog zamieścił krótki artykuł na temat tej wiadomości. Artykuł był złośliwy i napisany wyraźnie po to, by wzbudzić sensację. Oczywiście natychmiast zleciało się stado internetowych trolli, by sobie poużywać. Oto kilka komentarzy do tego artykułu: „Nie interesuje mnie, co ta kobieta ma do powiedzenia”, „Kogo, do cholery, obchodzi Randi (Jezu, co za imię) Zuckerberg?”, „Jeśli moja uzależniona od Facebooka siostra przeczyta tę książkę, zamorduję ją i całą jej rodzinę”.

Pięknie. Ale nawet jeśli żadna z tych obelg nie robi na mnie wrażenia i nie wpływa na to, co robię, taka agresja jest w  stanie zniszczyć komuś karierę i reputację. A to niejedyny przykład na to, jak wielki wpływ może mieć Internet na nasze życie zawodowe. Wystarczy wpisać w wyszukiwarce słowa „Internet” i „zwolniony”, by zobaczyć, jak wielu ludzi zapłaciło wysoką cenę za różnego typu negatywne informacje i opinie rozpowszechniane na przykład o pracodawcach. Na portalach społecznościowych bardzo często możemy trafić na różne historie, opisujące wewnętrzne życie firmy i ukazujące w niezbyt pochlebny sposób atmosferę w pracy czy współpracowników. Takie informacje są później przekazywane dalej i machina nienawiści rusza.

W 2012 roku Gene Morphis był dyrektorem finansowym w firmie Francesca’s Holding Corporation. Prowadził też prywatnego bloga i miał konto na Twitterze. Jak każdy dobry, internetowy obywatel lubił pisać o  wydarzeniach ze  swojego życia – także zawodowego. Na jego profilu pojawiło się kilka wpisów typu: „Dziś wieczorem kolacja z zarządem. Kiedyś było fajnie. Teraz trzeba mieć się na baczności” albo: „Zebranie zarządu. Dobre wyniki = szczęśliwy zarząd”. Kiedy rozeszło się, że Gene tak chętnie pisze o sprawach firmy, jego przełożeni zaczęli śledzić te wpisy. A tweetujący dyrektor finansowy nie przestawał: „Wyniki finansowe opublikowane. Telekonferencja zakończona. Jak się panu teraz podoba, panie Shorty?”.

Tak się złożyło, że pan Shorty nie był zadowolony ani z tego, co wypisywał jego pracownik na temat jego samego, ani z  ujawniania poufnych danych na temat firmy. Przecież takie informacje mogłyby mieć wpływ na ceny akcji spółki notowanej na  giełdzie. Z tego też powodu Morphis został zwolniony.

Dlaczego ludzie, nawet zajmujący stanowiska kierownicze i z ogromnym doświadczeniem, popełniają takie głupie błędy? Internet uwodzi prostotą, pozwala publikować najbardziej intymne, prywatne i szalone myśli. To przecież takie proste. Klik i już. Nie możemy jednak zapominać, że tak naprawdę, publikując, komunikujemy się ze wszystkimi, którzy korzystają z Internetu. Jesteśmy odważniejsi, bo nie rozmawiamy z kimś twarzą w twarz, ale za pośrednictwem komputera, za którym kryją się anonimowi odbiorcy. Dlatego też, jak już wielokrotnie podkreślałam, kluczowe jest posiadanie jednej tożsamości, bez podziału na tę realną i wirtualną. Brak anonimowości wymusza na nas odpowiednie zachowanie.

Z pewnością w czasach przedinternetowych równie często dochodziło do spięć i kłótni. Ludzie również się obgadywali i z byle powodu stawali się dla siebie śmiertelnymi wrogami. Zawsze byli i zawsze będą jacyś prześladowcy na placu zabaw, złośliwi szefowie w pracy, krytycy głośno wyrażający swoje opinie i zwykli dranie. Ale dziś do takich interakcji w większości nie dochodzi twarzą w twarz, ale za pośrednictwem komputera i Internetu. Często naprzeciwko nas nie staje znana nam osoba, ale anonimowy nick – a w takiej sytuacji nie obowiązują już żadne reguły. Każdy może ranić i być raniony – bez żadnych konsekwencji.

Pamiętaj o tym, kiedy dzielisz się w Internecie opiniami na temat firm. Powstanie portali społecznościowych spowodowało, że dostęp do tych firm, do wyrażania opinii na ich temat, stał się łatwiejszy. Kiedyś, jeśli kelner w restauracji potraktował cię źle, w najlepszym wypadku mogłeś złożyć skargę u  kierownika. Jeśli miałeś znajomości, być może istniała niewielka szansa, że twoja opinia o restauracji pojawi się w gazecie lub w przewodniku „Zagat” jako zjadliwe podsumowanie w trzech słowach. Teraz jeden tweet na temat jednego kiepskiego momentu w czyimś życiu może wywołać lawinę retweetów, która nie zatrzyma się przez długi czas. Jeżeli jakiś kelner nie spełni twoich oczekiwań, włączasz smartfon i wystawiasz mu odpowiednią opinię, z którą zapoznają się tysiące osób.

Na moim Twitterze wciąż pojawiają się wpisy osób narzekających na opóźnienia w podróży czy kiepską obsługę klienta. („A niech cię, Delta, jak mogłaś mi to zrobić?” albo: „Nie wiesz, kim JA JESTEM?! Mam naprawdę wysoki wskaźnik Klout!”). Jednym z moich ulubionych filmików na YouTube jest United Breaks Guitars. Protest song nagrany przez pasażera, któremu linie United Airlines zniszczyły podczas lotu gitarę.

Dziś zarówno pozytywne, jak i negatywne opinie wędrują szybciej i dalej niż kiedykolwiek. Co oznacza, że przeciętny Kowalski może mieć teraz taki sam wpływ na opinię o danej firmie, jak profesjonalny recenzent. Jest to ogromna władza, którą dzierży teraz rzesza konsumentów. Po raz pierwszy klienci mają możliwość wydania publicznego werdyktu, a reputacja firm i  pracowników nie zależy już od pojedynczych pochwał czy uznania szefa, ale szerokiego grona odbiorców usług czy produktów.

Internetowe opinie, które wystawiamy, są tak samo ważne, jak opinie o nas samych – a także to, co ktoś może znaleźć na naszych profilach na portalach społecznościowych. Na naszą tożsamość składa się nie tylko to, co sami na nich zamieszczamy. Równie istotne są treści, które przeglądamy, z kim się zadajemy i co inni o nas mówią. Morał jest następujący – bądź miły dla ludzi, których spotykasz i z którymi rozmawiasz, bo każda taka interakcja jest oceniana, i to w czasie rzeczywistym. Należy też pamiętać, iż posiadanie konsumenckiego megafonu nie oznacza, że zawsze trzeba go używać. Jeśli ktoś cię obraził, nie reaguj impulsywnie. Niech twoja odpowiedź będzie wyważona i wprost proporcjonalna do tego, co cię spotkało.

Przykładem może tu być pewna historia związana z  popularnym obecnie trendem „zawstydzania”. W marcu 2013 roku na konferencji informatycznej w Santa Clara w Kalifornii pewna kobieta przypadkiem usłyszała, jak kilku mężczyzn siedzących za nią rubasznie żartowało ze sformułowania „sztywnego łącza” i wkładania kabla do „gniazdka”. To, co się później stało, dobrze ilustruje, jak w takich przypadkach działa Internet. Kobieta zamiast zwrócić uwagę, zrobiła im zdjęcie, które później umieściła na Twitterze, krytykując jednocześnie ich zachowanie. Kilka tysięcy retweetów później żartownisie od „sztywnego łącza” zostali zwolnieni. Następnie wiadomość o tym rozeszła się w Internecie. Spowodowało to tak wielką burzę, że firma zatrudniająca kobietę także postanowiła ją zwolnić.

W takim świecie żyjemy. Jeden tweet, jedno zdjęcie, jeden filmik czy post na blogu wystarczą, by ludzie stracili pracę, reputację i swoją wiarygodność.

Podobnie skończyła się sprawa Lindsey Stone, dziewczyny, która dla zabawy zrobiła sobie zdjęcie na cmentarzu w  Arlington – pokazała na nim wulgarny gest „środkowego palca”. Zamieściła je później na swoim prywatnym profilu na Facebooku. W złym guście? Tak. Powód do zwolnienia? Nie jestem pewna. Ale kiedy grupa internautów założyła na Facebooku profil Zwolnić Lindsay Stone, wystosowała petycję na stronie Change.org i nękała publicznie jej pracodawcę – ten ugiął się i wyrzucił Lindsay.

Co z tego wynika? Jeśli widzisz, że ludzie robią coś, co ci się nie podoba, porozmawiaj z nimi o tym, daj im czas, żeby przemyśleli to, co zrobili i zrozumieli swój błąd. Kiedy od razu wystawiasz ich zachowanie na widok publiczny, wydajesz ich na  pożarcie hordom internetowych trolli, którzy nie znają litości. Empatia – ten istotny element bezpośredniej interakcji – wydaje się często niedoceniana, zwłaszcza w Internecie.

Nie ma wątpliwości, że taka konfrontacja jest trudna i  niezręczna. Dużo łatwiej jest po prostu napisać, kliknąć i  opublikować, niż porozmawiać. Ale czy nie chciałbyś, żeby ktoś porozmawiał z tobą przed zamieszczeniem wpisu, jeśli sytuacja byłaby odwrotna?

Kiedy zamieszczasz negatywną opinię na czyjś temat, może ona mieć poważny wpływ na życie tej osoby. Moja znajoma na własnej skórze doświadczyła, jaką siłę rażenia ma Internet. Niedawno zamieściła na twitterowym profilu firmy UPS ostry komentarz o tym, że nie otrzymała paczki, której się spodziewała, mimo że była w domu, ponieważ kurier nie zadzwonił do jej drzwi. Wkrótce po tym wpisie ten sam kurier pojawił się ponownie u jej drzwi. Przeprosił za zaistniałą sytuację. Znajoma napisała później na Facebooku, iż nie spodziewała się, że ten kurier to przeczyta. Stwierdziła, że czasami potrzebuje trochę dystansu, zanim coś zrobi, i teraz żałuje swojej pochopnej reakcji.

Większość z nas popełniła taki błąd w przeszłości. Przyznaję, że zdarzało mi się zbyt przesadnie zareagować i nawypisywać na ludzi za różne rzeczy na Twitterze, zamiast powiedzieć im osobiście, co mi się nie podoba. Ostatnio jednak zastanawiałam się i analizowałam swoje własne zachowania. Bycie wyśmiewanym boli, bez względu na to, czy to się dzieje w Internecie czy poza nim, i jeśli nie chcesz, by ktoś robił ci przykrość, to ty tego nie rób innym. Nie bądź prześladowcą, nawet jeśli istnieje niewielka szansa, że ktoś się dowie o twoich niecnych postępkach.

Po tych wszystkich rozważaniach naszła mnie myśl, że może w świecie powszechnej krytyki wszyscy musimy być po prostu twardsi i wyhodować sobie grubszą skórę? Choć wydaje mi się również, że nie jest to odpowiednie rozwiązanie. Potrzebujemy po prostu nowej, internetowej etykiety. Pamiętajmy też, że posiadanie dostępu do megafonu wcale nie oznacza, iż musimy za jego pomocą wyrównywać z innymi rachunki.

Według wybitnego filozofa Spider-Mana (i Voltaire’a  oczywiście) z wielką władzą wiąże się wielka odpowiedzialność. Nie możemy oczekiwać, że Internet rozwiąże wszystkie nasze osobiste problemy. Nie jest on też narzędziem służącym do  ośmieszania, ubliżania czy zawstydzania kogokolwiek publicznie. Pamiętaj, że zawsze trzeba dać innym drugą szansę, by mogli naprawić popełniony wcześniej błąd. Dlatego musisz wiedzieć, kiedy trzeba użyć megafonu, kiedy porozmawiać z kimś osobiście, a kiedy po prostu odpuścić.

Kilka wskazówek, jak osiągnąć równowagę pomiędzy nowymi technologiami a pracą zawodową

Zachowaj dystans

Czasami media społecznościowe mogą podnieść raban, który zakończy czyjąś karierę. Ale w większości przypadków popełnianie błędów w Internecie po prostu kończy się chwilowym zakłopotaniem i zranionymi uczuciami. W końcu wszystko przemija, a ty musisz zachować dystans. Winston Churchill powiedział kiedyś, że jeśli przechodzisz przez piekło, nie zatrzymuj się. Jeśli przechodzisz przez wojnę na obelgi, zatrzymaj się, padnij i powstań. Z czasem ludzie zapomną o wszystkim, a ty dojdziesz do siebie.

Dodanie szefa do listy znajomych jest w porządku

Badania przeprowadzone w Wharton School, opublikowane pod tytułem O mój Boże, mój szef właśnie dodał mnie do listy znajomych, pokazały, że ludzie obawiali się dodać swoich szefów do listy znajomych, gdyż bali się zmian w zakresie komunikacji i hierarchii pracowniczej. Jeśli trudno jest ci rozmawiać z szefem bezpośrednio, to oznacza, że twój szef zbyt rzadko rozmawiał w ten sposób z tobą. Portale społecznościowe mogą zniwelować tę niewidzialną barierę właśnie przez dodanie szefa do grona znajomych.

Ważne jest więc, żeby wykorzystać tę możliwość. Dodaj szefa do listy, ale sprawdź ustawienia prywatności i  upewnij się, że udzielasz mu dostępu tylko do tych rzeczy, które może czy powinien zobaczyć.

Chroń swoją prywatność

Stań się ekspertem od ustawień prywatności. Może to się wydawać męczące, ale się opłaci. Oczywiście te ustawienia nigdy nie są niezawodne, dlatego pomyśl, zanim coś udostępnisz. Jeśli ryzykujesz utratę pracy lub przyjaciół, jeśli pewne aspekty twojego zachowania wyszłyby na jaw, wtedy prawdopodobnie mądrze jest albo przestać te rzeczy robić, albo przestać o nich pisać.

Cyfrowe posty mogą mieć konsekwencje w realnym świecie

Kilka lat temu w Nowym Jorku mnie i moich koleżanek nie wpuszczono do pewnego baru w Chinatown, który słynął z restrykcyjnej selekcji gości. Bramkarz kazał nam się odsunąć na bok i powiedział, że mamy nieodpowiednie stroje, co najwyraźniej oznaczało, że były niewystarczająco wyzywające. Wyciągnęłam smartfon, by dać upust swojej frustracji, i napisałam na Twitterze: „Najgorszy bar = Apothecary w Nowym Jorku. Najgorszy bramkarz = James. Ciekawe co by się stało, gdyby ich profil na Facebooku, całkiem przypadkiem, został skasowany”.

Wówczas myślałam, że brzmi to nawet zabawnie, ale nie przemyślałam dokładnie tego, co  napisałam. Moje przyjaciółki i ja poszłyśmy dalej, wpadłyśmy do kilku popularnych miejsc na Lower East Side i na tym zakończyłyśmy wieczór. Kiedy się obudziłam następnego dnia, moja skrzynka odbiorcza była wypełniona krzyczącymi e-mailami od  oburzonych blogerów, wytykających mi groźbę odwetu na klubie.

O rany! Nie miałam pojęcia, że Internet może sprawić, że mój pojedynczy wpis na Twitterze dotrze tak daleko. Coś, co miało być kiepskim żartem, zaczęło żyć własnym życiem. Oczywiście nie miałam takiego zamiaru ani władzy, żeby usunąć czyjś profil, ale tak to mogło zostać odebrane, skoro pisała to siostra szefa Facebooka.

Nie rozumiałam tego wtedy, ale teraz już tak. Kiedy wychodzisz wieczorem z przyjaciółmi, dobrze jest wyznaczyć kogoś, kto będzie zamieszczał posty, przyjaciela, który musi zaakceptować każdy wpis, zanim pójdzie on w świat. Jeśli wypiłeś kilka drinków i możesz ulec szaleństwu zamieszczania postów, wówczas to  pomoże w powstrzymaniu cię przed popełnieniem błędu potencjalnie kończącego twoją karierę. A jeszcze lepiej byłoby po prostu cieszyć się chwilą i niczego w ogóle nie zamieszczać aż do następnego dnia.

Problem Złotowłosej

Trzeba wiedzieć, co można publikować, kiedy masz świadomość, że istnieje możliwość, iż ktoś z pracy obserwuje twój profil. Niektórzy publikują zbyt wiele i przez to  wpadają w kłopoty. Inni nie publikują niczego, co również nie jest dobrym rozwiązaniem. Trzeba znaleźć złoty środek.

Nie ma takiej możliwości, by nasz internetowy wilk był syty i owca była cała. Nie możemy paplać, co ślina na  język przyniesie, a później dziwić się, że spotkały nas z tego powodu przykre konsekwencje. Kiedyś kiepskie żarty albo głupie zachowania były potępiane, a dziś musisz dodatkowo pamiętać, że Internet nie zapomina i w każdej chwili może się nam niezbyt dobrze przysłużyć, jeśli coś takiego zostanie zarchiwizowane i udostępnione.

Kiedy pracowałam w Facebooku, miałam bardzo utalentowaną młodą stażystkę, która mogła nie wiedzieć, że śledziłam jej wpisy na Twitterze. Wiedziałam o imprezach, libacjach alkoholowych i tym całym życiu studenckim. Mimo że jej wpisy były zabawne, stawiały mnie w trudnej sytuacji. Byłam przecież jej przełożoną. Nie mogłam jej zakazać korzystania z Twittera, ale nie mogłam też zostawić tego bez komentarza. Jej zachowanie pośrednio odbijało się również na mojej reputacji.

W końcu postanowiłam z nią porozmawiać. Powiedziałam, że musi zachować umiar, bo stawia siebie i mnie w trudnej sytuacji. Zrozumiała swój błąd i nie miałam już z nią żadnych problemów.

To oczywista oczywistość, ale powtórzę to jeszcze raz – pomyśl, zanim coś opublikujesz. Jeśli robisz coś, co może sprawić, że zostaniesz zwolniony albo jest nielegalne, nie pisz o tym. To nie czyni cię nieautentycznym, ale mądrym. Czasami najbezpieczniejszą opcją jest wstrzemięźliwość. Pamiętaj, twój pracodawca może obserwować twoje zachowania w Internecie.

Jeśli ubiegasz się o pracę w prestiżowej (i coraz częściej w jakiejkolwiek) firmie, zastanów się, czy w  Internecie można znaleźć twoje wpisy powiązane z  takimi hashtagami, jak: #seks, #narkotyki, #więcejnarkotyków czy #jeszczewięcejnarkotyków. To może mieć znaczący wpływ na to, czy dostaniesz tę pracę.

Pamiętaj, że jeśli twoja internetowa tożsamość jest twoją „pełną” tożsamością, to czasem będzie lepiej, jeśli pewne rzeczy nie ujrzą światła dziennego.

Dziel się tym, co ma dla ciebie znaczenie, ze  znajomymi, którym ufasz. Dzielenie się w miejscu pracy nie oznacza dzielenia się wszystkim ze wszystkimi. Twój szef nie chce oglądać twoich zdjęć z wakacji. Ludzie chcą oglądać zdjęcia dzieci i śledzić postępy w grze FarmVille.

Właściwie to nie. Tak naprawdę nikt nie chce śledzić twoich postępów w tej grze.

W 2012 roku zostałam ponownie zaproszona do Davos na  Światowe Forum Ekonomiczne, tym razem już nie jako przedstawicielka Facebooka, ale jako dyrektor generalny Zuckerberg Media. I ponownie poproszono mnie o zaśpiewanie przy szabatowym stole, tym razem pieśni pod tytułem A pokój niech będzie z nami.

Zgodziłam się bez wahania. I kiedy wzięłam mikrofon, rozejrzałam się po sali i zobaczyłam wiele znajomych twarzy. Pomyślałam o moim dzieciństwie, dorastaniu w Dobbs Ferry. Pomyślałam o Brencie i Asherze, rodzinie czekającej na mnie w Kalifornii i o ludziach, którzy nie mogli być wtedy ze mną – a także o tych, którym winni jesteśmy pamięć, o ofiarach Holokaustu. Śpiewałam, a sala przyłączyła się do mnie. Chwila, którą dzieliliśmy, była wzruszająca i zdecydowanie zbyt krótka.

Przebyłam długą drogę. Przez ostatnie kilka lat nauczyłam się, co znaczy podejmować ryzyko, zarówno w życiu osobistym, jak i zawodowym. Poznałam też ważny sekret – że te dwa życia tworzą autentyczną całość. Nie da się ich od siebie oddzielić, więc nawet nie próbuję.

Rozdział 9
DOT.SPOŁECZNOŚĆ
DAJĘ SOBIE RADĘ Z MAŁĄ POMOCĄ PRZYJACIÓŁ (I KICKSTARTERA)

W tym rozdziale omówię jedną z najbardziej satysfakcjonujących, ale i najtrudniejszych rzeczy związanych z  funkcjonowaniem portali społecznościowych – robienie czegoś dla innych ludzi i całych społeczności.

Do tej pory sporo mówiliśmy o tym, jak technologia może skomplikować nasze życie codzienne, rodzinne czy zawodowe i wpłynąć na relacje z przyjaciółmi i karierę. Wszystkie te trudne sytuacje i bolesne historie pokazują, że nie są to błahe problemy. Jeśli dzisiaj nie potraktujesz poważnie zagrożeń, które niosą ze sobą nowe technologie, może się to wiązać z poważnymi konsekwencjami.

Musisz zachować dystans. Technologia jako narzędzie może być używana zarówno w dobrym, jak i w złym celu. I na tych ostatnich stronach książki chcę omówić niektóre z możliwości, które dają nam nowe technologie, byśmy mogli robić coś dobrego dla innych ludzi.

Pierwszy raz zwróciłam na to uwagę w 2007 roku w  tragicznych okolicznościach. Rankiem 16 kwietnia 2007 roku jeden z uczniów rozpętał strzelaninę w szkole Virginia Tech w  Blacksburg w stanie Wirginia. Trzydzieści dwie osoby straciły życie, a siedemnaście zostało rannych, zanim zabójca odebrał sobie życie. To była najgorsza szkolna strzelanina w historii USA.

Facebook zareagował na to wydarzenie w bardzo wzruszający sposób. Z powodu tego, co się stało, wiele osób cierpiało i  odczuwało smutek, dlatego wszyscy szukali sposobu na wyrażenie swoich uczuć. Coraz więcej osób, także moich znajomych, zaczęło zmieniać swoje zdjęcie profilowe. Zastępowali je grafiką, na której widniały litery VT, inicjały Virginia Tech, oplecione czarną wstążką. W spontanicznym geście użytkownicy z  całego świata solidaryzowali się z ofiarami i występowali przeciwko horrorowi przemocy. Z czasem czarne wstążki wyblakły, a użytkownicy ponownie zamieścili swoje zdjęcie profilowe, ale mimo to byłam zaskoczona tym, co się stało.

Facebook zaczynał jako portal ułatwiający codzienne kontakty, miejsce spotkania studentów college’u wysyłających sobie różne śmieszne wiadomości, jako baza zdjęć zjedzonych lunchów i innych dziwnych rzeczy. To, co zaczęło się dziać po  wydarzeniach w Virginia Tech, pokazało, że Facebook i portale społecznościowe przekształcały się w coś zupełnie innego, były miejscem wyrażania opinii, ale także wspólnego działania – a dziś jest to tylko jeden z wielu przykładów pokazujących, co się dzieje, kiedy internauci zaczynają działać w imię wspólnej sprawy.

Portale społecznościowe dają możliwość wyrażania swoich opinii, a w wyjątkowych momentach te pojedyncze opinie łączą się w chór mówiący jednym głosem. Kiedy ludzie zajmujący ważne stanowiska okazują swoje wsparcie dla danej sprawy, ich znajomi przyłączają się, a za nimi znajomi ich znajomych. Facebook to taka poczta pantoflowa naszych czasów. Ci wszyscy ludzie, działając razem, stają się siłą napędową zmian, a swoje poparcie dla słusznej sprawy mogą wyrażać na wiele różnych sposobów.

Przez ostatnie kilka lat widzieliśmy, jak Internet zrewolucjonizował sposoby pozyskiwania funduszy na rzecz organizacji charytatywnych czy innych tego typu spraw. Co roku w  listopadzie odbywa się impreza Movember, kiedy mężczyźni rywalizują, prezentując najbardziej dziwacznie wystylizowane wąsy. Chcą w ten sposób uwrażliwić ludzi i zebrać fundusze na walkę z rakiem prostaty. Często też moi znajomi ofiarują dzień swoich urodzin i proszą, by środki, które ich przyjaciele przeznaczyliby na prezenty dla nich, wpłacać na konto jakiejś organizacji pomagającej innym. Platforma Causes połączyła już ponad sto milionów ludzi, którzy wpłacili na sfinansowanie trzystu pięćdziesięciu tysięcy szczytnych celów ponad trzydzieści milionów dolarów. Wsparli tym samym działania na rzecz profilaktyki i leczenia raka czy powstrzymania przemocy na świecie. Dzięki Internetowi obywatele i konsumenci jednoczą się również, by wpływać na działania rządów krajów, na politykę wielkich korporacji i koncernów i by dać głos tym, którzy zostali go pozbawieni.

W marcu 2012 roku Bettina Siegel, mama i blogerka z  Houston, zamieściła na stronie internetowej Change.org petycję, w której prosiła Ministerstwo Rolnictwa USA, żeby wyeliminowało skrawki wołowe z wołowiny wykorzystywanej do  przygotowywania posiłków w szkołach. Skrawki wołowe, nazywane też „różową mazią” nie są zapewne niczym dobrym, a  już na pewno nie dla dzieci. Tylko w ciągu dziewięciu dni ponad dwieście tysięcy ludzi podpisało się pod apelem i rozpoczęła się nowa publiczna debata na temat potencjalnego zagrożenia dla zdrowia, jakie stanowi „różowa maź”. Debata zakończyła się, kiedy Ministerstwo Rolnictwa USA ogłosiło, że od nowego roku szkolnego szkoły będą mogły wybrać, czy wolą wołowinę czystą, czy z wypełniaczami.

Jedna zaniepokojona mama zapoczątkowała ruch, który zdyskredytował cały przemysł i armię lobbystów – osiągnęła to, czego domagali się przez lata działacze na rzecz zdrowia i znani szefowie kuchni.

Rola mediów społecznościowych w doprowadzaniu do  politycznych przemian jest dobrze znana. Pisałam o tym w  rozdziale trzecim. W przeciągu kilku ostatnich lat widzieliśmy, jak obywatele mobilizowali się, by coś zmienić, wykorzystując portale społecznościowe, smartfony i Internet. Dziś równie dużo uwagi poświęca się protestom organizowanym w Internecie, jak tym tradycyjnym, rozgrywającym się na ulicach. Często też to  właśnie te wirtualne dają początek tym realnym – ulicznym. Będąc świadkami Arabskiej Wiosny, Zielonej Rewolucji w Iranie w 2009 roku, protestów w Europie przeciwko polityce oszczędności i wyborów prezydenckich w USA w 2012 roku, wszyscy widzieliśmy niezliczone przykłady tego, jak akcja w Internecie doprowadziła do niesamowitych zmian.

Oczywiście wypada zapytać, czy w większości wypadków zmiana zdjęcia profilowego, polubienie profilu słusznej sprawy na Facebooku, wpłacenie kilku dolarów na konto znajomego ofiarowującego swoje urodziny na cele charytatywne lub udostępnienie na Twitterze prośby o pieniądze organizacji non profit tak naprawdę ma jakiekolwiek znaczenie, czy jest to tylko wymigiwanie się od realnej aktywności, forma aktywizmu leni, czyli tak zwany „leniwizm” (ang. slacktivism). Wypada też zapytać, jak wiele jest takich internetowych inicjatyw i ruchów.

Naukowcy, zajmujący się nowymi mediami, pokazali, że takie ruchy mają realny wpływ na naszą rzeczywistość, a  informacje przekazywane pocztą pantoflową mają wielką siłę oddziaływania.

Podczas wyborów uzupełniających do Kongresu w 2010 roku badacze z Uniwersytetu Kalifornijskiego w San Diego i zespół Facebooka zajmujący się analizą danych przeprowadzili eksperyment, próbując odpowiedzieć na pytanie, jak duży wpływ na frekwencję podczas wyborów miały portale społecznościowe. W Facebooku już wcześniej zrozumieliśmy ogromną siłę społecznej sugestii i gdy zbliżały się wybory, często rozmawialiśmy o tym, że o wiele bardziej skutecznym sposobem aktywizacji wyborców niż kolejna nudna reklama społeczna wyjaśniająca, że jest to obywatelski obowiązek, byłaby informacja na profilu użytkownika, pokazująca znajomym tego użytkownika, że oddał już głos w trwających wyborach. Pomagałam przygotować banner, który w dniu wyborów pojawił się w aktualnościach sześćdziesięciu milionów ludzi z komunikatem zachęcającym do pójścia na wybory, aktywnym przyciskiem „Głosowałem” i listą znajomych, którzy wcześniej kliknęli ten przycisk. W  badaniach grupy kontrolnej użytkownicy widzieli banner tylko z przesłaniem „Idź i zagłosuj” bez dodatkowych informacji. Po wyborach naukowcy sprawdzili ogólnie dostępną historię internetowego głosowania, by zobaczyć wyniki. Okazało się, że więcej głosów oddała grupa, która widziała informację o tym, którzy ze znajomych wzięli udział w głosowaniu. Dwuprocentowa przewaga głosów to może niezbyt wiele, ale w przypadku takiej ilości osób ma to spore znaczenie. Te dwa procent to  około trzystu czterdziestu tysięcy głosów. Mogą mieć one ogromne znaczenie, gdy kandydaci idą łeb w łeb.

Od tamtej pory znaczenie Internetu jeszcze bardziej wzrosło. W marcu 2013 roku Sąd Najwyższy USA spotkał się, by  rozpocząć debatę na temat przyszłości małżeństw homoseksualnych. W poniedziałek 25 marca organizacje LGBT wezwały ludzi do zmiany zdjęć profilowych na Facebooku na różowy znak równości na czerwonym tle, żeby okazać wsparcie dla małżeństw tej samej płci. Grupa zamieściła ten symbol na swojej stronie na  Facebooku i zachęcała użytkowników, aby go użyli.

Do następnego dnia miliony użytkowników w USA i na  całym świecie dumnie umieściło ten symbol na swoich profilach. Kiedy analitycy Facebooka zagłębili się w dane, odkryli, że w ciągu dwudziestu czterech godzin niemal trzy miliony ludzi zmieniło swoje zdjęcia profilowe – to o sto dwadzieścia procent więcej niż w zwykły dzień.

Nowe technologie są bardzo ważnym narzędziem wykorzystywanym przez ludzi do obrony swoich przekonań. Korzystają z nich miliony, a rezultaty mogą budzić podziw.

Badania przeprowadzone w lutym 2012 roku przez Pew Research Center pokazały, że każdy post, który zamieszczamy na Facebooku, może potencjalnie dotrzeć do ponad stu pięćdziesięciu tysięcy odbiorców. Kiedy zamieszczasz coś w  Internecie, twój głos może odbić się szerokim echem i  zapoczątkować ważną dyskusję. Wszystkie te rozmowy mogą prowadzić do nowych pomysłów, a pomysły do działania. Jesteśmy najsilniejszym pokoleniem w historii. A jeśli masz moc, żeby zmienić świat, dlaczego nie miałbyś tego zrobić?

Zacznij od czegoś małego

Jak zrobić coś, co będzie miało ogromny wpływ na innych? Jak jednostka może wykorzystać nowe technologie, aby stworzyć ruch, którym zainteresują się miliony ludzi na całym świecie? Spróbuję na to odpowiedzieć, wracając do 12 stycznia 2010 roku. Wtedy potężne trzęsienie ziemi nawiedziło Haiti, nastąpiło niedaleko stolicy Port-au-Prince. W niecałą minutę tysiące domów i budynków zawaliło się, setki tysięcy ludzi straciło życie, a miliony osób zostało bez dachu nad głową.

Kiedy świat obiegły informacje o katastrofie, stałam w holu okazałego hotelu w Las Vegas. Miałam wziąć udział w  imprezie zorganizowanej przez Stanford Graduate School of Business. Mój mąż studiował na tej uczelni, a miała ona taką tradycję, że każdego roku wszyscy przebierali się w stylu lat siedemdziesiątych i udawali do Las Vegas na całonocną imprezę. Staliśmy tam otoczeni ludźmi ubranymi w kombinezony z poliestru z komicznie dużymi klapami, podczas gdy obrazy z Haiti zaczęły pojawiać się w CNN.

Wiedziałam, że muszę jechać do domu tak szybko, jak to  możliwe, by zmobilizować swój zespół i pomóc w  komunikacji poszkodowanym. Wymknęłam się z Brentem do hotelowej restauracji z dwoma telefonami i laptopem pracującymi jednocześnie. Gorączkowo próbowaliśmy zmienić rezerwację moich lotów i skontaktować się z moim zespołem. W tej właśnie restauracji otrzymałam telefon z Białego Domu. (Nadal się tym ekscytuję. Komu poza Jackiem Bauerem przytrafia się coś takiego?)

Był to Macon Phillips, dyrektor do spraw nowych mediów w Białym Domu:

– Randi, dzwonię do każdego, kogo znam w Dolinie Krzemowej. Musicie coś zrobić, by pomóc Haiti. Byłoby super, gdyby Facebook się w to włączył.

Biały Dom rozpoczynał ogromną akcję pomocy humanitarnej dla Haiti i próbował zebrać datki i środki z całych Stanów Zjednoczonych. Już zaczął współpracę z wieloma różnymi partnerami, którzy planowali duże akcje zbiórki pieniędzy w  Internecie, ale mieli specyficzną wizję, do której chcieli wykorzystać Facebook.

– Macie największą bazę użytkowników, i jest to jedyny sposób, żeby szybko dotrzeć do wielu ludzi i poinformować o tych wszystkich akcjach, które organizujemy.

Nieźle. Ruszyłam na lotnisko. Musiałam natychmiast wracać. Na szczęście w samolocie było wi-fi, więc całą powrotną drogę do San Francisco naradzałam się z moim kolegą Adamem Connerem. Zanim wylądowałam, razem naszkicowaliśmy plan strony Facebooka, która mogłaby służyć jako centrum zdobywania informacji o pomocy humanitarnej dla poszkodowanych.

Przez kolejne godziny wielu ludzi w Facebooku pracowało ze mną, żeby wprowadzić ten pomysł w życie – całą noc, napędzani adrenaliną i chęcią zrobienia czegoś dobrego. Następnego ranka uruchomiliśmy stronę Global Disaster Relief, biuro informacyjne dla osób prywatnych, organizacji non profit, rządów innych krajów i wszystkich zaangażowanych w pomoc dla Haiti. Dzięki temu wszyscy mogli zdobyć najświeższe informacje na temat sytuacji na Haiti i planowanej pomocy humanitarnej. A minęła dopiero doba.

W tym czasie internauci zamieszczali ponad piętnaście tysięcy informacji na minutę o Haiti, a organizacje takie jak Czerwony Krzyż i Oxfam zbierały datki poprzez swoje własne profile na Facebooku. Strona Global Disaster Relief była pierwszym centrum informacji. Za jej pośrednictwem chcieliśmy zachęcać ludzi do pomocy. Później próbowaliśmy także innych sposobów, organizując debaty, akcje informacyjne i charytatywne, jak ta z ONZ i zespołem Linkin Park. W sklepie Facebooka można też było kupić wirtualne podarunki, z których dochód przeznaczany był na pomoc potrzebującym. W ciągu jednego dnia staliśmy się częścią dużo większej akcji, której celem była pomoc ludziom dotkniętym tragedią.

Kiedy myślę o tym, co wtedy zrobiliśmy, widzę, że była to ważna lekcja. Wszystkie zmiany zaczynają się od czegoś małego. Kampania na rzecz Haiti zmobilizowała miliony ludzi. Organizacje charytatywne zebrały miliony dolarów i miały ogromny wpływ na życie wielu ludzi. Ale te wszystkie działania zaczęły się od pojedynczych rozmów telefonicznych, e-maili i esemesów z prośbą o pomoc. Nikt z Facebooka, kto pracował nad stroną Global Disaster Relief, nie miał pojęcia, jak popularny będzie to profil. Nie myśleliśmy o tym. Wiedzieliśmy, że jest to coś, co chcemy zrobić, więc skupiliśmy się na uruchomieniu strony tak szybko, jak to możliwe, po to, byśmy mogli się stać użyteczni. I ostatecznie udało nam się zrobić coś wielkiego.

Niestety, jest wiele organizacji charytatywnych i akcji, które zamiast myśleć o celu, myślą o samych sobie. Gdy pracowałam w Facebooku, często rozmawiałam z ludźmi, którym zależało tylko na zdobyciu milionów fanów. Zainwestowali więcej czasu w zwiększanie liczby polubień niż w myślenie o prawdziwym celu kampanii – a w ten sposób trudno komukolwiek pomóc.

Co robili źle? Zamiast myśleć o zdobywaniu większej ilości polubień, powinni skupić się na ludziach i celu, który im przyświeca.

Biały Dom był w stanie zmobilizować całą internetową społeczność, dzwoniąc do odpowiednich osób z Doliny Krzemowej. Ja mogłam uruchomić stronę na Facebooku tylko dlatego, że miałam zespół wyjątkowych pracowników, którzy byli gotowi pracować całą noc.

Jest wiele innych przykładów wielkich zmian, które rozpoczęły się od małych grup ludzi naprawdę poświęcających się dla sprawy. W styczniu 2011 roku Wael Ghonim był dyrektorem do spraw marketingu w Google, pracującym w Dubaju. Kiedy zaczęła się Arabska Wiosna, wrócił do Egiptu, swojego rodzinnego kraju, żeby wziąć udział w demonstracjach. Wael stał się twórcą popularnej strony na Facebooku, która zmobilizowała wielu Egipcjan do wyjścia w proteście na ulicę, a dzisiaj jest uznawany za jednego z najważniejszych i najodważniejszych młodych przywódców egipskiej rewolucji.

Niewiele jednak brakowało, żeby Wael nie wziął udziału w tamtych wydarzeniach. Kilka dni po protestach ulicznych został zatrzymany przez policję i zamknięty w więziennej celi. Nikt z jego znajomych ani rodziny nie został poinformowany o jego aresztowaniu. Wael mógł się spodziewać, że przesiedzi resztę rewolucji w więzieniu.

Na szczęście jednak, tuż przed aresztowaniem, Wael zdołał zaktualizować swoje konto na Twitterze. Napisał: „Módlcie się za Egipt. Bardzo się martwię, ponieważ wydaje się, że rząd planuje zbrojny odwet na protestujących. Wszyscy jesteśmy gotowi umrzeć”. Z powodu tej niepokojącej wiadomości zatroskani przyjaciele i rodzina zaczęli przeszukiwać lokalne szpitale i  więzienia, szukając Waela. Poinformowali też o jego zniknięciu społeczność internetową. Akcja trwała, dopóki Wael nie został zwolniony z więzienia.

Wael odegrał ważną rolę w rewolucji. Pomógł mu w tym Internet i internauci, ale to właśnie on, wykorzystując nowe technologie w normalny sposób – komunikując się z rodziną i przyjaciółmi – pokazał, jak wielką siłę mają portale społecznościowe. Dzięki nim jego przyjaciołom udało się go odnaleźć i wyciągnąć z więzienia.

Kiedy w maju 2013 roku potężne tornado uderzyło w Oklahomę, portale społecznościowe umożliwiły organizacjom i ratownikom szybką i efektywną akcję. Hashtagi na Twitterze, takie jak #okpomoc, dostarczały cennych informacji na temat miejsc, w których można było się zatrzymać, coś przegryźć, a nawet naładować telefon. Reddit, strona, która odegrała dużą rolę w mobilizacji użytkowników Internetu, aby odkryć tożsamość zamachowca, który spowodował wybuch bomb podczas bostońskiego maratonu kilka tygodni wcześniej, teraz odgrywała ważną rolę w wyświetlaniu zdjęć zaginionych osób i przedmiotów, które zostały przeniesione przez tornado, aby ich właściciele mogli się po nie zgłosić. Portale społecznościowe dały ludziom w całym kraju poczucie, że mogą coś zrobić, a nie tylko siedzieć bezradnie i oglądać telewizyjne relacje.

Według badań przeprowadzonych w 2012 roku przez Czerwony Krzyż siedemdziesiąt sześć procent z tych, których dotknęły klęski żywiołowe w 2011 roku, wykorzystało portale społecznościowe, aby skontaktować się z przyjaciółmi i  rodziną, czterdzieści cztery procent poprosiło swoich znajomych, żeby zadzwonili pod numer służb ratunkowych w ich imieniu, a trzydzieści siedem procent wykorzystało portale społecznościowe, szukając schronienia i wsparcia. Po przejściu huraganu Sandy dwudziestu trzech pracowników Czerwonego Krzyża odnotowało ponad dwa i pół miliona wpisów na Twitterze i  postów zamieszczanych na portalach społecznościowych.

Czasami nie potrzeba miliona ludzi, żeby coś zmienić. Wystarczy kilka osób, którym naprawdę na czymś zależy. Dlatego wszystkie ruchy walczące o zmiany społeczne muszą się przede wszystkim skupić na budowaniu relacji i trwałych związków z silną wiodącą grupą zwolenników.

Tak samo ważne jest upewnienie się, że kiedy prosisz ludzi o wsparcie, nie prosisz ich tylko, żeby polubili twoją stronę lub biernie pochłaniali informacje. Zamiana małej grupy ludzi w ruch mający dużo większy wpływ wymaga ciężkiej pracy i konkretnego działania. O ile to możliwe, ludzie muszą realnie zaangażować się w pracę na rzecz idei, którą głoszą.

To może być coś tak prostego jak prośba, żeby ludzie udostępnili mem lub zmienili swoje zdjęcia profilowe, uczestniczyli w  spotkaniach lub dzielili się pomysłami poprzez filmiki zamieszczane na YouTube, tweety lub posty na blogu. Jednak są inne, bardziej ambitne sposoby, żeby zachęcić ludzi do podjęcia konkretnych działań.

Takim przykładem jest sposób zbierania funduszy przez Baracka Obamę w czasie kampanii wyborczej z 2008 roku. Zamiast tradycyjnej strategii kampanii, która koncentruje się na zdobyciu dużych datków od firm, kampania Obamy polegała na przeprowadzeniu szeroko zakrojonych działań w  Internecie, które miały zachęcić ludzi do ofiarowania małych datków i namawiania swoich znajomych, aby uczynili to samo. Ponad dziewięćdziesiąt procent wpłat na kampanię Obamy było na kwotę mniejszą niż sto dolarów, ale łączna ich suma zmieniła bieg historii. Te działania sztabu Obamy dały prawdopodobnie początek inicjatywom zajmującym się finansowaniem społecznościowym. Chwilę po wyborach powstały takie platformy, jak Kickstarter, Crowdrise i Indiegogo.

Kickstarter jest fantastycznym przykładem na to, jak można zachęcić ludzi, żeby sami spowodowali zmianę. Kickstarter jest stroną internetową, która pozwala ludziom zbierać pieniądze na kreatywne projekty. To jest właśnie finansowanie społecznościowe, zbieranie małych kwot od ludzi, aby stworzyć oryginalny film, wystawić sztukę teatralną, wydać płytę czy zbudować jakiś wynalazek. Przed Kickstarterem można było być mecenasem sztuki i ofiarowywać olbrzymie kwoty pieniędzy na rzecz pobliskiego muzeum lub na inny cel podczas gali w gmachu opery. Jednak teraz każdy może zostać mecenasem. Od  wystartowania serwisu w 2009 roku prawie cztery miliony ludzi zobowiązało się do przekazania ponad pięciuset osiemdziesięciu ośmiu milionów dolarów na sfinansowanie ponad czterdziestu tysięcy projektów – od Pebble, zegarka z e-papierowym ekranem, do filmów wyświetlanych na Festiwalu Filmowym Sundance w 2012 roku. A w 2013 roku film dokumentalny Inocente stał się pierwszą produkcją sfinansowaną przez użytkowników Kickstartera, która zdobyła Oscara. Dzięki pozyskaniu wsparcia finansowego milionów użytkowników, artyści i przedsiębiorcy pomagają wprowadzać w życie różne innowacje i propagować wielorakie formy artystycznej ekspresji.

Jeszcze jedna, ostatnia już kwestia dotycząca zaczynania od czegoś małego – czasami, kiedy organizacje i akcje społeczne rozpoczynają działalność, strzegą swojej niezależności i postrzegają własną pracę jako walkę, chcąc być lepszymi od konkurencji. Zachęcałabym ich do zmiany sposobu myślenia.

Po to, by coś osiągnąć na wielką skalę, należy współpracować z innymi. Jeśli naprawdę zależy ci na zmianie, porzuć swoją dumę i naucz się pozyskiwać partnerów, a potem współpracuj z nimi, żeby wspólnie osiągnąć postawiony sobie cel.

Pracując w Dolinie Krzemowej, brałam udział w kilku projektach, które angażowały całą technologiczną społeczność – co jest rzeczą niezwykłą dla tak niesamowicie rywalizujących ze sobą firm technologicznych. Podczas wyborów blisko współpracowałam z Google i Twitterem. W dniu wyborów w 2008 roku wyświetlaliśmy na  głównych stronach użytkowników Facebooka mapę Google pokazującą, gdzie mieszczą się najbliższe lokale wyborcze. Po wyborach pracowałam z dyrektorami z Google i Twittera, żeby poprowadzić seminarium w Stanford Business School. A Haiti oczywiście było bezprecedensową chwilą współpracy całej branży. Siedziałam przy okrągłym stole Federalnej Agencji Zarządzania Kryzysowego (FEMA), zwołanym w siedzibie Facebooka, razem z członkami ścisłego kierownictwa firm z Doliny Krzemowej.

Współpracowałam także blisko z  Google, żeby rozpowszechnić informację o ich aplikacji Person Finder.

Jeśli wszyscy ci rywale z branży połączyli siły, aby czynić dobro, nie ma powodu, dla którego inni nie mieliby tego robić. A w przypadku inicjatyw, które dopiero zaczynają, czasami najlepsze, co można zrobić, to współpracować z innymi organizacjami z tej samej dziedziny, aby dzielić się zasobami, organizować wspólne promocje i tworzyć społeczność odbiorców usług czy produktów.

Oczywiście, bez względu na to, jak wielki mamy kryzys, w końcu zainteresowanie ludzi daną sprawą zacznie słabnąć. Zdolność do pozostawania zaangażowanym jest naturalnie ograniczona, szczególnie kiedy ludzie muszą radzić sobie z  własnymi zmartwieniami. Sztuka polega na tym, żeby podtrzymać entuzjazm społeczności i użytkowników zainteresowanych akcją długo po tym, jak pierwsza fala powszechnego optymizmu już minie, a dalszy los cierpiących przestanie być interesujący.

I tu rolę do odegrania ma efektywne opowiadanie historii.

Potęga opowiadania historii

W 2010 roku Facebook dotarł do kamienia milowego swojej historii – posiadał wtedy pięćset milionów aktywnych użytkowników. Firma chciała uczcić tę okazję w jakiś sposób i  dyskutowano o tym, jak to zrobić najlepiej. Duża impreza? Film o ewolucji Facebooka?

Był to ważny moment dla firmy i świadectwo pracy wielu wspaniałych ludzi. Ale ja uważałam, że obchody nie powinny skupiać się na firmie. Zawsze wierzyłam, że najważniejszą rzeczą, jeśli chodzi o Facebook, nie jest sama platforma, ale to, co ludzie robią za jej pomocą. Przeciętnego użytkownika nie obchodzi tak bardzo, ilu ludzi jest na Facebooku lub jak duże są serwery. Obchodzi go to, co dzięki tej platformie może osiągnąć.

Pewnego dnia jadłam lunch z moim kolegą Mattem Hicksem i marzyliśmy o autobusowej wycieczce po Ameryce i  rozmowach z prawdziwymi ludźmi o tym, jak nowe technologie zmieniły ich życie na lepsze. Z tej rozmowy narodził się Facebook Stories. W końcu nigdy nie kupiliśmy autobusu, ale zdecydowaliśmy się stworzyć aplikację, która miała dać głos jednostkom i społecznościom, by mogli opowiedzieć swoje historie całemu światu.

Z doświadczenia wiedziałam, że oprócz prezentowania życia fascynujących ludzi, ważne będzie także to, żeby serwis lansował pozytywne zachowania ludzi i firm. Musiałam dać dobry przykład i stworzyć coś, co mogłoby być naśladowane przez innych użytkowników. Dlatego też aplikacja Facebook Stories nie otrzymała żadnego wewnętrznego wsparcia czy specjalnych inżynierskich rozwiązań. Cała strona została stworzona przez zewnętrznych programistów, z którymi każdy mógł współpracować i promować się za pomocą reklamy.

Współpracowaliśmy z firmą projektową JESS3, żeby stworzyć aplikację, która byłaby w stanie „nanieść” historie użytkowników na  mapę świata. Aplikację można było również umieścić na stronie internetowej, więc na przykład Czerwony Krzyż mógł dodać ją do swojego profilu na Facebooku, by  użytkownicy widzieli, w których miejscach świata działają wolontariusze i pracownicy Czerwonego Krzyża, pomagając innym, a na przykład firma BabiesRus mogła użyć jej, by zbierać historie o narodzinach dzieci na całym świecie.

Jedną z pierwszych opublikowanych historii była opowieść Bena Taylora, siedemnastoletniego chłopca z Kentucky, który wykorzystał Facebook, żeby zebrać poparcie dla odbudowy najstarszego w jego stanie teatru na świeżym powietrzu, po tym jak został zniszczony podczas powodzi. Była też historia Holly Rose, mamy z Phoenix, którą znajomy z Facebooka zachęcił do wykonania badania piersi. Dzięki temu badaniu wykryto u niej chorobę nowotworową we wczesnym stadium. Wykorzystała Facebook, żeby zdobyć wsparcie podczas leczenia i by  później zorganizować kampanię pod hasłem: „Nie bądź głupia taka, sprawdź, czy nie masz raka!”.

Były niezliczone historie o tym, jak zmieniło się czyjeś życie, jak zostało ocalone i jak zyskało na znaczeniu dzięki możliwości nawiązywania kontaktów w Internecie.

Serwis zwrócił uwagę nawet Justina Biebera, który zamieścił link do niego na swojej stronie. To spowodowało, że tabuny nastoletnich fanek zamieściły tak wiele „historii” o tym, jak bardzo kochają Justina, że musieliśmy tymczasowo ograniczyć działanie strony. Mimo że tamtego dnia wiele z moich koleżanek przestało być fankami Biebera, byłam pod wrażeniem.

Ogólnie rzecz biorąc, projekt był wielkim sukcesem. Historie opowiedziane przez naszych użytkowników były inspirujące, wzruszające i niezapomniane. Patrząc wstecz, Facebook Stories był jednym z najważniejszych, „ludzkich” elementów Facebooka, nad którymi pracowałam.

U podstaw ludzkiego życia leży narracja. Dlatego jeśli próbujesz głosić jakieś przesłanie, prosta, możliwa do  opowiedzenia historia umożliwi twoim odbiorcom ujrzenie siebie oczami ludzi, którym próbujesz pomóc. Tak rodzi się empatia. Historia jest spoiwem, które wiąże razem ludzkie doświadczenia, jest środkiem wyrazu, dzięki któremu wyłania się zarówno zrozumienie, jak i pragnienie niesienia pomocy.

Niezamierzonym skutkiem ubocznym nasilonych kampanii informacyjnych jest to, że ludzie są już nimi zmęczeni. Wciąż otrzymuję prośby o wsparcie projektów prezentowanych na Kickstarterze i Indiegogo, „wnioski” o dofinansowanie od użytkowników Kiva, newslettery o akcjach organizowanych na Causes.com i mnóstwo innych propozycji. Podczas wyborów w 2012 roku prośby od organizatorów kampanii Obamy i  Romneya były jeszcze bardziej nieznośne. Liczba napływających wiadomości stawała się ogromna. Wszystkie były bezosobowe, bo poza moim imieniem i nazwiskiem ich nadawcy nic o mnie nie wiedzieli.

Ludzka cierpliwość ma swoje granice i w pewnym momencie, kiedy czytasz prośbę o wsparcie inicjatywy mającej na celu zrobienie Bóg wie czego, dochodzisz do wniosku, że masz już dość. Umiejętnie opowiedziana historia wyróżnia się z tłumu i dociera do zainteresowanych odbiorców. Za pomocą dobrej historii można nie tylko przyciągnąć uwagę ludzi, ale także zyskać ich zrozumienie.

Jeśli organizacja próbuje zebrać pieniądze, by walczyć z  głodem, nie wystarczy tylko powiedzieć, że pewna liczba dzieci co noc kładzie się spać z pustym żołądkiem. Istotne jest, żeby odbiorca apelu poczuł emocjonalną więź z kimś, kto żyje w  obcym kraju i boryka się z problemami, które są mu zupełnie obce.

Jeden e-mail z prośbą o wsparcie na cele charytatywne, który przyciągnął moją uwagę wśród sterty innych, przyszedł od  mojej znajomej, która zbierała pieniądze na marsz dobroczynny, z którego dochód miał zostać przeznaczony na walkę ze  stwardnieniem rozsianym. Zazwyczaj tego rodzaju rzeczy wtapiają się w tło lub zostają przeniesione do otchłani zdarzeń, przypadków, na które Facebook nigdy nie odpowiada. Ale ta jedna prośba zawierała link do filmu, który kliknęłam. Pokazywał on mężczyznę podczas jego wesela, podnoszącego swoją matkę cierpiącą na stwardnienie rozsiane z wózka inwalidzkiego, żeby z nią zatańczyć, podczas gdy w tle słychać było podnoszącą na duchu muzykę. Był to jeden z najbardziej rozdzierających serce, wzruszających momentów, które kiedykolwiek widziałam w  Internecie. Po otarciu łez płynących z moich oczu natychmiast kliknęłam, żeby ofiarować datek.

Istnieje powód, dla którego pewna reklama, w której kamera przesuwa się powoli, pokazując smutne, porzucone zwierzaki, a w tle słychać piosenkę Sarah McLachlan, ma tak wielką moc. Podobnie jak puszczany podczas olimpiady spot Procter & Gamble Dear Mom. Te krótkie filmy reklamowe opowiadają skutecznie rzeczywiste, pełne empatii historie i robią to, używając głównie muzyki i obrazów.

To nie oznacza, że reklamy i filmy promujące jakąś akcję koniecznie muszą być łzawe. To, co jest ważne, to historia i siła przekonywania, z jaką snuje się opowieść o zmaganiach jednostki lub grupy, przywołując nasze ludzkie uczucia i  pragnienie pokonywania wyzwań, jakie stawia przed nami życie. Zbieranie funduszy w Internecie wymaga opowiedzenia historii jednostki i stworzenia więzi z osobą po drugiej stronie ekranu.

Właśnie dlatego wciąż jestem pod wrażeniem fenomenu akcji Kony 2012. Był to krótki, jednak ważny moment, kiedy portal społecznościowy został wykorzystany, aby szybko powiadomić ludzi na całym świecie o losie porwanych małoletnich żołnierzy wcielonych do Armii Bożego Oporu, rebelianckiej milicji walczącej w północnej Ugandzie i przyległych krajach pod dowództwem Josepha Kony’ego. W marcu 2012 roku organizacja Invisible Children Inc. opublikowała trzydziestominutowy film na temat Josepha Kony’ego i promowała go w mediach i na  portalach społecznościowych, używając hashtagów #sławnykony, #kony2012 i #stopkony. Akcja wkrótce rozeszła się po Internecie jak wirus. W krótkim czasie film miał dziesiątki milionów wyświetleń i przyciągnął uwagę całego świata.

Jednak wkrótce kampania Kony 2012 ucichła. Wiele organizacji próbujących od lat nagłośnić temat Kony’ego czuło się urażonych tym, że nowo przybyłym udało się zdobyć takie zainteresowanie. Nigdy jednak nie stworzono żadnego realnego planu, żeby powstrzymać Kony’ego. Potem jeden z filmowców przeszedł załamanie nerwowe i organizacja nigdy tak naprawdę nie odzyskała dawnej pozycji. Joseph Kony pozostaje na  wolności, a hasło Kony 2012 jest dziś prześmiewczym określeniem kampanii opartej na mediach społecznościowych, która wygląda imponująco, ale nic z niej nie wynika.

Jednakże w gruncie rzeczy akcja Kony 2012 była bardzo ważna. Organizacja Invisible Children Inc. wykorzystała potęgę internetowej społeczności, żeby w ciągu kilku dni poinformować świat o kryzysie humanitarnym, o którym prawie nikt nie wiedział. Pokazali, że można to zrobić. Być może nie dokończyli dzieła, bo Armia Bożego Oporu wciąż działa, ale nie udało się to również tak potężnej organizacji, jak ONZ.

Najważniejszy wniosek brzmi następująco – powodem, dla którego Kony 2012 stał się taki znany jest to, że film na YouTube opowiedział efektowną historię, robiącą wrażenie. Film nie tylko powiedział, że dzieci cierpią, on to pokazał. To nadało tej akcji ludzki wymiar. W przeciwnym razie byłaby to kolejna zagraniczna historia w wiadomościach. Czy robiono przedtem filmy o cierpieniu, jakiego doświadczają ludzie na drugim końcu świata? Tak, ale nikt nigdy nie wykorzystał potęgi Internetu, by poinformować opinię publiczną na całym świecie w tak krótkim czasie. Być może grupa nie była przygotowana, aby poradzić sobie ze skalą ruchu, który zapoczątkowała, ale nie jest to powód, by nie doceniać jej zasług.

Czy czeka nas jeszcze kiedyś akcja podobna do Kony 2012? Być może – dziś trudno cokolwiek powiedzieć.

Myśl globalnie

W dobie Internetu odległość nie stanowi już bariery dla niosących pomoc. Równie łatwo jest wspomagać akcje dotyczące wydarzeń dziejących się tysiące kilometrów od nas, jak i te tuż za rogiem. Wejdź do Internetu, kliknij lub wyślij esemes – i po wszystkim. Tylko tyle. Dlatego też dziś nie możemy już mówić o czymś takim, jak typowa akcja lokalna. Co w przeszłości mogło być problemem małej lokalnej społeczności – na  przykład naprawa dachu kościoła – dziś może być akcją angażującą ludzi z całego świata. Kiedy promujemy akcje, które współgrają z uniwersalnymi, ludzkimi uczuciami, marzeniami i  pragnieniami, możemy poruszyć cały świat.

Weźmy na przykład historię Karen Klein ze stanu Nowy Jork. Karen była opiekunką gimnazjalistów pilnującą porządku w szkolnym autobusie. W czerwcu 2012 roku uczniowie obrzucili ją wulgarnymi epitetami. Młodzi ludzie nagrali całe zajście smartfonem i zamieścili film Doprowadzenie opiekunki autobusu do płaczu w Internecie. Wkrótce nagranie obejrzały setki tysięcy, a następnie miliony internautów. Kiedy film stał się popularny, nastoletni sprawcy zostali ukarani i musieli przeprosić Karen.

Internetowa społeczność nie poprzestała na tym. Po kilku dniach zupełnie obca jej osoba założyła konto na Indiegogo, by zebrać pięć tysięcy dolarów na wakacje dla poszkodowanej kobiety. W ciągu miesiąca zebrano ponad siedemset tysięcy dolarów. Karen przeznaczyła część pieniędzy na założenie fundacji Anti-Bullying, a dzięki pozostałej kwocie mogła przejść na emeryturę. To, co kiedyś byłoby sprawą władz szkolnych, stało się sprawą całego świata.

Jest to lekcja dla każdego, kto próbuje pozyskać zainteresowanie dla swojej sprawy. Jeśli chcesz, by świat cię usłyszał, musisz być przygotowany na jego odzew. W przypadku każdej akcji trzeba myśleć globalnie. To oznacza przekształcenie lokalnej historii w globalną – w coś, czym ludzie się zainteresują, nawet jeśli wykracza to poza sferę ich codziennego życia i społeczności.

Pod koniec 2010 roku wstąpiłam do Światowej Rady Przedsiębiorców działającej przy ONZ. Rada gromadzi młodych liderów z wielu różnych branży, orędowników społeczeństwa obywatelskiego i mediów, których zadaniem jest pomoc w  znalezieniu rozwiązań największych problemów dzisiejszego świata, od wojen przez ubóstwo do zmian klimatycznych.

Wstąpiłam do tej organizacji, bo chciałam zwrócić uwagę świata na jeden problem – malarię. Malaria nie dotyczy w zbyt wielkim stopniu samych Amerykanów, ale chcieliśmy opowiedzieć taką historię, by problem krajów afrykańskich stał się równie istotny dla USA. Opowiedzieć o ludziach, społecznościach i krajach dotkniętych tą chorobą, z którą bardzo trudno jest im walczyć. Chcieliśmy się odwołać do naturalnej, ludzkiej dobroci Amerykanów i prosić o ich pomoc. Podczas spotkań transmitowanych na żywo w Internecie wyjaśnialiśmy odbiorcom, jaka jest liczba ofiar umierających z powodu zakażenia malarią przenoszoną przez moskity, i pokazaliśmy wzruszającą relację ludzi, którzy wygrali z chorobą. Jako część tej kampanii zorganizowałam także spotkanie w Facebooku – było to pierwsze takie spotkanie w związku z działalnością charytatywną. Podczas tej debaty opowiedziałam osobistą historię młodego człowieka, poznanego w Stanford Business School, który padł ofiarą malarii i zmarł podczas podróży w czasie ferii wiosennych. Ta smutna historia pokazała, że malaria jest nie tylko tragedią odległych lądów, ale też czymś dotykającym wielu ludzi ze społeczności na całym świecie, ze wszystkich środowisk.

W końcu wszystko, co wywołuje w człowieku poczucie nadziei lub straty – mobilizuje do walki, żeby przeżyć, zdobyć wykształcenie czy wieść dobre życie wolne od strachu, przemocy i cierpienia – może zostać dostrzeżone przez innych ludzi na  całym świecie.

W styczniu 2012 profilowe zdjęcia milionów internautów zostały zamienione na czarny, „żałobny” prostokąt. Był to  protest przeciwko cenzurze w Internecie, która mogła się pojawić po uchwaleniu przez USA dwóch dokumentów Stop Online Piracy Act (SOPA) i Protect IP Act (PIPA). Inne światowe organizacje, takie jak Global Voices i Wikipedia, w geście protestu wyłączyły swoje strony. Mimo że SOPA i PIPA były wyłącznie amerykańskimi projektami ustaw, to ponieważ dotyczyły Internetu, potencjalnie dotyczyły całego świata i w ten sposób przyciągnęły uwagę całego globu. Współzałożyciel Wikipedii Jimmy Wales wyjaśnił, że wyłączyli swoją stronę główną, żeby pokazać, że Internet, jako całość, nie będzie tolerował cenzury.

SOPA i PIPA szybko upadły. Już kolejnego dnia większość wnioskodawców zarzuciła projekty tych ustaw, a wielu polityków wyraziło swoje poparcie dla protestujących. Stało się tak dzięki powszechnej akcji wielu ludzi z całego świata, którzy zjednoczyli się, walcząc w imię słusznej sprawy.

Jeśli kiedykolwiek chciałeś skupić uwagę świata na jakiejś sprawie, teraz jest na to odpowiedni czas. Po prostu daj ludziom powód do zaangażowania się. Oczywiście, żeby ta akcja przemawiała do ludzi na całym świecie, musi być przez nich zrozumiana. Zatem musimy o niej mówić tak, by wszyscy wiedzieli, o co nam chodzi. Czasami historię można też opowiedzieć bez użycia słów. Weźmy na przykład „tańczącego” Matta Hardinga, dwudziestodziewięcioletniego programistę z Connecticut, który stał się gwiazdą Internetu w 2005 roku, po tym jak nakręcił śmieszny i wzruszający film, na którym tańczy w różnych krajach świata. Następnie nakręcił jeszcze dwa filmiki w 2008 i 2012 roku, które także zostały obejrzane przez dziesiątki milionów ludzi. Przyczyną, dla której filmy stały się popularne na całym świecie, było to, że Matt tańcząc z różnymi grupami ludzi, pokazał elementarne ludzkie uczucia łączące wszystkich, od Massachusetts po Mongolię.

W Internecie i poza nim wszyscy publikujemy, konsumujemy i ulegamy wpływom niewerbalnych form komunikacji, takim jak obrazy, memy, muzyka, symbole, mowa ciała czy taniec. Czerwony banner z różowym symbolem równości, będący wyrazem wsparcia dla małżeństw tej samej płci, był skuteczny właśnie dlatego, że przemawiał wspólnym, wizualnym językiem, który mógł być użyty przez wiele osób i dlatego stał się „memowalny”. Termin „mem” został stworzony przez Richarda Dawkinsa, aby opisać ideę, która staje się potężna i  rozprzestrzenia się w społeczeństwie przez naśladowanie – to gen świata społecznego.

Ostatnio obserwowaliśmy powstanie nowego, uniwersalnego języka – hashtagów. Hashtagi to słowa połączone z  symbolem #. Są bardzo popularne w Internecie, a najbardziej na Facebooku, Twitterze i Instagramie. Słowa oznaczone hashtagiem służą jako rodzaj znacznika, słowa kluczowego, który prowadzi do innych tweetów lub zdjęć otagowanych tym samym słowem. Hashtagi mogą łączyć platformy i oznaczać solidarność z jakąś ideą, bez względu na to, czy mówi się o niej na Facebooku, Twitterze czy na ulicy, malując hashtagi na murach. Wybierz odpowiedni hashtag, a zdefiniuje on twoją akcję.

Kilka wskazówek, jak osiągnąć równowagę pomiędzy nowymi technologiami a życiem twojej społeczności

Dzisiejszy świat to świat dynamicznych zmian dziejących się w czasie rzeczywistym, na oczach milionów ludzi z  całego świata. Czasami te zmiany mogą zacząć się od czegoś tak błahego, jak słowo połączone ze znakiem #.

Pewnego dnia ekrany smartfonów rozświetlą mrok najciemniejszych zakątków świata. Bądź tam, kiedy do tego dojdzie – wirtualnie lub realnie – i sam spróbuj zrobić coś niezwykłego.

Skup się na ludziach, nie „lajkach”

Wiele organizacji charytatywnych i  grup ma  obsesję na punkcie przyciągania milionów zwolenników. Nie koncentruj się na liczbach. Pamiętaj, że zmiana zaczyna się od małej grupy oddanych osób. Skoncentruj się na  wzbogacaniu życia ludzi. Zamieszczaj interesujące i zajmujące treści. Wartość portali społecznościowych nie jest mierzona tylko liczbą użytkowników, do których możesz dotrzeć, ale także głębią związków, które możesz zbudować. Portale społecznościowe pozwalają znaleźć wiodącą grupę ludzi oddanych sprawie, tworzących ruchy społeczne, które ostatecznie liczą miliony członków.

Mniej mówienia, więcej działania

Internet może być świetnym sposobem zwiększania świadomości ludzi i dzielenia się informacjami o akcjach społecznych, ale jest także platformą stworzoną dla ułatwienia współpracy między ludźmi. Daj swoim zwolennikom jakieś zadania czy konkretne czynności, w których mogą uczestniczyć, aby zademonstrować swoje poparcie. Poproś ludzi, aby podpisali petycję, napisali list, udostępnili mem czy ofiarowali datek na akcję społeczną. Powiedz im, żeby nakręcili film i udostępnili go na YouTube czy zamieścili swoje uwagi na Twitterze, opisując, co twoja akcja dla nich znaczy. Zmiana wymaga działania. Więc zachęć do niego ludzi.

Używaj globalnego języka

Jeśli chcesz poruszyć świat, musisz mówić językiem świata. Chodzi o to, by twoje słowa były zrozumiałe – a czasem najlepiej obejść się bez słów. Obrazy, filmy, muzyka i sztuka często dużo lepiej wyrażają idee, odwołując się do  uniwersalnych ludzkich wartości i uczuć. Jeśli twój ruch może być zdefiniowany w formie prostego obrazu, przyciągającego uwagę, urzekającego filmu czy chwytliwego hashtaga, te formy komunikacji mogą przekraczać geograficzne granice i jednoczyć świat w działaniu.

Kiedy pracowałam w Facebooku, jedną z najpopularniejszych stron dla pracowników był profil Facebook Culinary Team. Facebook ma zespół wyśmienitych kucharzy, którzy przygotowują posiłki dla pracowników – śniadania, obiady i kolacje. To  cudowny dodatek, za którym bardzo tęskniłam po moim odejściu i zdałam sobie sprawę, że moja lodówka jest głównie magazynem dla coli light i posiłków Ashera. Zespół kulinarny zdecydował, że zamiast wieszać menu na drzwiach stołówki, będzie je prezentować na profilu.

Dla nas wszystkich była to strona, którą odwiedzało się kilka razy dziennie. Jako że jadłospis był zamieszczany tylko na kilka minut przed posiłkiem, wszyscy czekaliśmy, odświeżając stronę raz za razem. Koniecznie musieliśmy wiedzieć, co jest serwowane, ponieważ jeśli był to dzień makaronu lub tacos, wiedzieliśmy, że należy rzucić wszystko i natychmiast pędzić do stołówki albo ryzykować stanie w trzydziestominutowej kolejce. Pewnego dnia zdałam sobie z czegoś sprawę. W tamtym czasie w  Facebooku pracowało około tysiąca osób, a stronę polubiło około czterech tysięcy internautów. Oznaczało to, że trzy tysiące osób interesowało się tym, co je ekipa Facebooka.

Do dzisiaj ta strona pozostaje moją twórczą inspiracją. Mówiąc uniwersalnym językiem zdjęć posiłków, szefowie kuchni Facebooka byli w stanie stworzyć coś ważnego.

Mówiąc o potędze zdjęć – ostatnio rozmawiałam z  założycielem niezwykłej firmy Munchery, zajmującej się cateringiem w rejonie zatoki San Francisco. Codziennie firma rozsyła e-maile ze zdjęciami jedzenia, które można zamówić danego dnia, i właśnie taka forma komunikacji zyskała akceptację klientów, którzy wolą zdjęcia od tradycyjnych newsletterów. Kiedy właściciel firmy pytał niektórych ze swoich klientów, dlaczego tak jest, odpowiedzieli, że zdjęcia te są jak „kulinarna erotyka”, na którą czekają każdego dnia z niecierpliwością – nawet jeśli tego dnia nie mają zamiaru niczego zamawiać.

Wiedząc, jak dotrzeć do ludzi w emocjonalny sposób i  używając uniwersalnego języka, można zdziałać o wiele więcej niż to, że ludzie poczują się głodni. Może to nawet oznaczać różnicę pomiędzy wojną i pokojem. Weźmy na przykład historię Ronny’ego Edry’ego.

W marcu 2012 roku izraelski grafik w reakcji na wojnę pomiędzy Izraelem i Iranem zamieścił na swoim facebookowym profilu zdjęcie, na którym trzymał swoją małą córkę z  izraelską flagą w dłoni. Poniżej widniał tekst o następującej treści: „Irańczycy, nigdy nie zbombardujemy waszego kraju. Kochamy was”. W ciągu kilku dni tysiące ludzi, także Irańczyków, polubiło i udostępniło to zdjęcie, a niektórzy stworzyli własne plakaty o treści: „Moi izraelscy przyjaciele. Nie nienawidzę was. Nie chcę wojny. Kocham pokój”.

Nagle, po raz pierwszy, dzięki portalom społecznościowym, Izraelczycy i Irańczycy rozmawiali ze sobą i z ludźmi z  całego świata. Przez przypadek Ronny Edry zapoczątkował ruch na rzecz pokoju, który zaczął się od zamieszczenia jednego zdjęcia na Facebooku.

Być może coś tak prostego, jak przesłanie pokoju i  miłości, okaże się niewystarczające, żeby zakończyć wojnę, ale jak napisał Ronny na jednym ze swoich późniejszych plakatów: „Czynienie pokoju jest łatwym procesem, który zaczyna się od każdego z nas. Za każdym razem, kiedy okazujemy serce, dokładamy kolejną cegiełkę do mostu, który budujemy”.

Kiedy chcemy zmieniać świat, nie musimy szukać bardzo daleko. Wszędzie są ruchy społeczne chcące przyciągnąć uwagę innych. Jeśli mówimy językiem świata, możemy współpracować, żeby poprawiać jakość życia ludzi na całym świecie i  wywierać wpływ większy niż kiedykolwiek przedtem.

#zmieńmyświat

Rozdział 10
DOT.PRZYSZŁOŚĆ
KAŻDY JEST DZIŚ SPÓŁKĄ MEDIALNĄ

Było lato 2011 roku. Stałam w kolejce do kasy, próbując rozegrać szybką rundkę w Angry Birds. Zielona świnia chwiała się na krawędzi kładki i już miała spaść… już za sekundę…

A niech to!

Kiedy przygotowywałam się do wystrzelenia kolejnego ptaka, smartfon zaczął dzwonić, a jak się później okazało, była to jedna z najbardziej zaskakujących rozmów, którą można odbyć w  kolejce do kasy. Dzwonił mój znajomy Andrew Morse, starszy producent z ABC News. Pracowaliśmy razem przez prawie osiemnaście miesięcy przed wyborami w 2007 i 2008 roku, a potem również w 2010, kiedy odbywały się wybory uzupełniające.

– Randi, moje gratulacje! Zostaliśmy nominowani do  nagrody Emmy!

Nie mogłam w to uwierzyć. Byłam tak zaskoczona, że wyjąkałam tylko krótkie:

– Dzięki! Nawzajem!

I się rozłączyłam. Dopiero kiedy dotarłam do domu i  zaczęłam sprawdzać newsy w Internecie, okazało się, że naprawdę znalazłam się w grupie korespondentów nominowanych przez National Academy of Television Arts and Sciences do nagrody za najlepszą relację na żywo bieżących wiadomości. Nominacja dotyczyła relacji z wyborów do Kongresu, która powstała przy współpracy Facebooka i ABC.

Zawsze zakładałam, że jeśli kiedykolwiek zostanę nominowana do tego rodzaju nagrody, dowiem się o tym od  mężczyzny w pudrowanej peruce, który wysiądzie z powozu, zadzwoni do moich drzwi i ręką w białej rękawiczce podniesie pokrywkę ze srebrnej tacy i wręczy mi zaadresowaną ręcznie kopertę z prośbą o moje przybycie na rozdanie nagród. Myślę jednak, że telefon w czasie zakupów również nie był najgorszym rozwiązaniem.

Poza tym muszę powiedzieć zupełnie szczerze, że już sama nominacja była dla mnie zaszczytem. Relacja ABC i  Facebooka z nocy wyborczej w 2010 roku odegrała kluczową rolę w ukształtowaniu mojego rozumienia przenikania się nowych technologii i mediów.

Podczas relacji ABC byłam moderatorem spotkania na  Uniwersytecie Stanu Arizona. Moją rolą było zintegrowanie tradycyjnej relacji telewizyjnej z dyskusjami mającymi miejsce w tym samym czasie na Facebooku za pomocą aplikacji U.S. Politics. Tematy były połączeniem poważnych wiadomości i dyskusji zapoczątkowanych przez internautów, od cięć podatkowych przez wojnę po legalizację marihuany. Podczas gdy Diane Sawyer prowadziła wieczór wyborczy w studiu telewizyjnym, David Muir i ja relacjonowaliśmy to, co się działo w Internecie. Mieliśmy też wspólne wejścia na wizji.

To było bardzo ekscytujące. Praca nad projektem, który wykorzystywał zarówno Facebook, jak i niesamowitą moc telewizyjnych kamer. Wiedziałam, że byłam w centrum czegoś nowego, brałam udział w innowacyjnym projekcie dostarczania informacji i rozrywki – to było połączenie starych i nowych mediów, telewizji i Internetu.

Całkiem dosłownie znalazłam się pomiędzy telewizją i  Internetem, próbując rozmawiać z widzami telewizyjnymi i  jednocześnie nawiązywać kontakt z internautami – i jeszcze przekazywać uwagi na żywo do Diane Sawyer, która była na antenie. Tak się składa, że uczestniczyłam w rewolucji, która na zawsze odmieniła sposób transmisji wydarzeń i odbioru wiadomości.

Dziesięć lat temu telewizja i studia filmowe miały monopol na produkcję i dystrybucję programów. Nawet amatorskie, domowe filmy pokazujące ludzi robiących sobie krzywdę były nadawane przez telewizję w programach takich jak America’s Funniest Home Videos.

Jeszcze nie tak dawno próbowaliśmy oglądać filmy, używając modemu telefonicznego, nagrywać filmiki za pomocą okropnych i skomplikowanych kamer wideo i zamieszczać nasze dzieła w raczkującym Internecie. Oczywiście jeśli w 1999 roku używałeś trzyipółcalowego dysku, żeby zarejestrować piętnastosekundowy film nagrany cyfrową kamerą Sony Mavica, aby zamieścić go później na stronie Broadcast.com, to  nadążałeś za trendami, ale byłeś także wyjątkiem.

Teraz możliwość nadawania obrazu ma każdy i najdziksze marzenia najbardziej szalonych futurystów z lat dziewięćdziesiątych ubiegłego wieku stały się rzeczywistością. Dzisiaj każdy jest dziennikarzem, każdy jest galerią sztuki, każdy jest gazetą, czasopismem, usługą komputerową – wszystko w jednym.

I każdy jest koncernem medialnym w wersji mini.

Kiedyś, jeśli szukałeś masowych odbiorców dla czegokolwiek, czy była to sztuka, czy program w telewizji, najpierw musiałeś uzyskać zgodę kilku strażników treści. Mimo wszystko dostęp do galerii czy studia był ograniczony. I tak, jeśli twoja praca miała być pokazywana, w większości wypadków musiało to przynosić zyski.

To się zmieniło. Jeśli masz smartfon, ludzie na całym świecie mogą być twoimi odbiorcami. Dzięki Internetowi nie ma już strażników. Ogranicza nas tylko nasza wyobraźnia.

To oznacza, że sztuka i rozrywka nie są już przypisane do kulturowych enklaw dużych miast. Dziś każdy ma do nich dostęp, ma też nieograniczony wybór – może oglądać i słuchać, czego tylko chce, od Harlem Shake po Gangnam Style, od  Keyboard Cat po Grumpy Cat, od Nyan Cat po Lil Bub i kozy, których beczenie przypomina ludzki głos.

To oznacza również, że przypadkowa osoba może przekazać lepszą relację z miejsca zdarzenia niż zawodowi reporterzy. Na przykład w czasie ostatnich tragicznych wydarzeń z  maratonu bostońskiego Twitter był portalem przekazującym najświeższe informacje. Ludzie już nie potrzebowali mediów informacyjnych. Mogli korzystać ze źródła. W czasie ostatecznego ujęcia podejrzanego o podłożenie bomb około dwustu pięćdziesięciu tysięcy ludzi oglądało na Ustream.tv obraz z prostej kamery internetowej. W czasie pościgu jakieś dwa i pół miliona ludzi słuchało relacji z wydarzenia. Są to naprawdę niezłe wyniki słuchalności.

W odpowiednich okolicznościach i przy odrobinie talentu przypadkowy człowiek z iPhone’em może być lepszym źródłem informacji niż profesjonalne media. Nie należy jednak dyskredytować głównych programów informacyjnych. Nie jest też tak, że przestaną być dla nas ważne. Chodzi o to, żeby powiedzieć głośno prawdę, która jest już od dawna znana – monopol wielkich koncernów medialnych na informację skończył się wraz z rozpowszechnieniem się Internetu i portali społecznościowych.

Oczywiście z takim stanem rzeczy wiąże się również wiele negatywnych zjawisk. Nawet jeśli każdy jest koncernem medialnym, nie każdy stosuje się do standardów i zasad dobrego dziennikarstwa.

Ponieważ mamy obsesję na punkcie przekazywania wiadomości z ostatniej chwili i zabawiania osób czytających nasze posty, coraz mniejszą wagę przykładamy do tego, by nasze relacje były wartościowe. Skupiamy się na tym, by jak najszybciej przekazać coś innym, nie zadając sobie trudu, by zweryfikować prawdziwość przekazywanych informacji. A mogą się z tym wiązać poważne konsekwencje. Tempo dziennikarstwa tak bardzo wzrosło, że relacje ustępują miejsca faktom.

Poleganie wyłącznie na informacji o długości stu czterdziestu znaków niesie ze sobą zagrożenia. Tylko dlatego, że zwykły, przeciętny obywatel może być źródłem informacji, nie oznacza, że powinien być jedynym. Reputacja ludzi, firm, rządów, artystów i idei może być zbudowana lub zniszczona w mgnieniu oka przez wysłanie jednego tweeta.

Powszechne zamieszczanie niepotwierdzonych informacji może mieć negatywne konsekwencje. Maklerzy z Wall Street polegają na algorytmach transakcyjnych, które „czytają” wpisy na Twitterze, szukając wiadomości o tym, co się dzieje na  świecie, i automatycznie dokonują transakcji na podstawie tych wiadomości. Poza tym niektórzy ludzie mogą być na przykład niesłusznie oskarżeni, jeśli nieprawdziwa informacja na ich temat rozniesie się po Internecie.

Weźmy na przykład Sunila Tripathiego, studenta Uniwersytetu Browna, zaginionego na kilka tygodni przed zamachem bombowym, który nastąpił podczas maratonu bostońskiego w kwietniu 2012 roku. Kiedy polowanie na podejrzanych się zaczęło, użytkownicy portalu Reddit – popularnej internetowej tablicy ogłoszeń – wytypowali Sunila na głównego podejrzanego. Tak wielu użytkowników było pewnych, że to on, iż jego historia pojawiła się na głównej stronie serwisu. Posypały się posty z gratulacjami, że tak szybko udało się wskazać zamachowca. Kilka godzin później ustalono nazwiska prawdziwych zamachowców, a właściciele Reddit musieli przeprosić Sunila za tę sytuację. Niestety szkoda została już wyrządzona – strona na Facebooku, której celem była pomoc w odnalezieniu zaginionego, została zbombardowana negatywnymi komentarzami. Takie pochopne oskarżenia stały się tak szybko „prawdziwe”, ponieważ nasze społeczeństwo lubi efektownych, społecznych krzykaczy. Jednak to, że wielu ludzi o czymś mówi, wcale nie oznacza, że mają rację. W świecie, w którym wszyscy uważają się za przywódców i mają coś do powiedzenia, nie ma już miejsca na tych, którzy naprawdę słuchają.

Zmianie uległa również definicja słowa celebryta. To już nie gwiazda filmowa czy sławny muzyk. Dziś celebrytą może zostać każdy, z dnia na dzień. A bycie nim nie zawsze jest miłe. To, że Twitter ułatwia kontakt z idolami to jedno, ale może być również miejscem wyrażania złośliwości pod ich adresem. A ludzie uwielbiają przyglądać się zajadłej pyskówce, walce na śmierć i  życie na komentarze. Jest to niemal nasz wrodzony instynkt, dlatego też, kiedy ktoś używa Internetu, żeby kogoś zniszczyć, może liczyć na ustanowienie rekordu odwiedzin swojego profilu – ale to wszystko.

Jak więc odróżnić dobre źródło informacji od złego? Komu możemy zaufać, a komu nie?

Jak już wielokrotnie pisałam, najważniejsza jest prawdziwa tożsamość. Nawet jeśli istnieje wiele portali, które akceptują zakładanie anonimowych kont i nie chcą z tego zrezygnować, powinny przynajmniej przyznać, że taka sytuacja jest dość niebezpieczna. Tam gdzie jest anonimowość, jest też większa pokusa złego zachowania. Anonimowa masa może bardzo łatwo uprzykrzyć życie komuś, kto miał odwagę występować pod swoim prawdziwym imieniem i nazwiskiem, nie ponosząc za swój czyn żadnych konsekwencji.

Jeśli zaś chodzi o wiadomości z ostatniej chwili, zanim wyciągnie się pochopne wnioski, najlepiej jest sprawdzić różne źródła informacji i poczekać, aż ze zgromadzonych faktów wyłoni się wiarygodna relacja. Szybkość nie oznacza jakości i nie powinniśmy wierzyć we wszystko, co przeczytamy na Twitterze.

Jeśli nie obrzucałbyś kogoś obelgami osobiście, nie rób tego także w sieci. Mimo grożących nam niebezpieczeństw nie obawiaj się uczestniczyć w internetowych dyskusjach i debatach. Twoja opinia jest równie wartościowa jak wszystkich innych i dużo bardziej cenna dla twoich znajomych. Połączenie nowych technologii i mediów oraz wyeliminowanie tradycyjnych barier w masowej komunikacji, podczas gdy zdecydowanie komplikuje scenę medialną, umożliwiło również uczestniczenie w dyskusji w sposób, który nie był nigdy przedtem tak naprawdę możliwy. Kiedy brałam udział w wieczorze wyborczym, jak każdy dobry moderator wybierałam najlepsze komentarze, by mogły zostać zaprezentowane na wizji. Może była wśród nich i twoja opinia, dlatego zawsze wyrażaj swoje zdanie, zwłaszcza jeśli jest mowa o ważnych dla ogółu sprawach.

Jak się okazało, zespół ABC i Facebooka nie zdobył nagrody Emmy. Ten honor przypadł Andersonowi Cooperowi za relację ze zniszczonego huraganem Haiti. Wyglądał świetnie w  obcisłym T-shircie, mimo że dookoła niego widać było skutki klęski żywiołowej. Nie mieliśmy z nim szans, ale to nie szkodzi.

Technologia i popkultura

Relacja z wyborów w 2010 roku nie była pierwszym, wspólnym przedsięwzięciem ABC News i Facebooka. Już wcześniej, w  2009 roku, współpracowaliśmy przy festiwalu South by  Southwest. Właśnie zbieraliśmy się po czterogodzinnej transmisji z branżowej imprezy, której organizatorem był Facebook, kiedy agent Russela Branda, dziwacznego, tapirowanego Brytyjczyka, o którym nic nie wiedziałam, poprosił, bym zrobiła z nim wywiad. Zgodziłam się. I to był błąd.

Jak tylko wspomniałam, że jestem z Facebooka, on odpowiedział, że ma lepszy pomysł na portal społecznościowy. Ma już nawet nazwę – Cockbook (przyp. tłum: Cock – wulgarne określenie penisa). Nie jestem pewna, czy miał na myśli serwis społecznościowy ogólnie poświęcony „klejnotom” czy tylko jego własnym. Nie trzeba dodawać, że wywiad zakończył się równie szybko, jak się zaczął.

Zdecydowałam, że nie przedstawię tego pomysłu zarządowi Facebooka. Jednak mimo wszystko byłam zadowolona, że przeprowadziłam wywiady – i trochę zaskoczona faktem, iż nawet nie mając własnej stacji telewizyjnej, mogłam zrobić coś takiego. Wszystko dzięki Internetowi.

Technologiczne rewolucje zawsze kreowały nowe rodzaje osób publicznych. Nie było gwiazd filmowych, dopóki Thomas Edison nie wynalazł kamery filmowej. Postęp techniczny zawsze wpływał na to, co ludzie czytają, oglądają i słuchają. Nowe technologie i Internet są dziś kwintesencją powszechnego dostępu do informacji. Kreują też współczesną popkulturę.

Kiedy zaczęłam pracować w Facebooku, jednym z moich pierwszych zadań było pilnowanie tego, co się o nas mówi – w telewizji, filmach czy książkach. Wiedziałam, że taki darmowy marketing był wart setki milionów dolarów, niemniej wiele różnych propozycji współpracy odrzucaliśmy.

Pierwszymi programami, w których chciano wykorzystać naszą markę, były głównie seriale kryminalne. Producenci kojarzyli Facebook z makabrycznymi morderstwami czy prześladowcami. Bez względu na to, jak lukratywne mogły być takie lokowania produktu, było dla nas bardzo ważne, żeby naszej marki nie postrzegano w taki sposób. Odrzuciliśmy wszystkie te oferty. W produkcjach pojawiały się wtedy różne podrabiane portale, takie jak Myface czy Facester.

Jednak pojawiły się również bardzo interesujące propozycje, z których skorzystaliśmy, i zanim się obejrzeliśmy, Facebook stał się centrum popkulturowego przemysłu. Wtedy właśnie zaczęli się do nas zgłaszać celebryci.

W okolicy 2005 roku nic nie wskazywało na to, że Facebook stanie się największym portalem społecznościowym na świecie. Szybko prześcignęliśmy Friendstera, ale nadal byliśmy za  Myspace, który był lepszy, jeśli chodzi o przyciąganie do siebie celebrytów. Młodzież, wkraczająca wtedy w dorosłe życie, nazywała siebie pokoleniem Myspace.

Dlatego też wraz z Dave’em Morinem, który jest obecnie dyrektorem generalnym Path, i Chrisem Panem zebraliśmy świetną drużynę, której zadaniem było zachęcić celebrytów do  korzystania z Facebooka. Naszą misją stało się ewangelizowanie celebrytów i nawracanie ich na Facebooka. Robiliśmy to  również po pracy. Dzięki tym działaniom znalazłam się w domu Ashtona Kutchera i próbowałam mu wytłumaczyć, co to jest Poke (odpowiedź: nadal nie wiemy), i znalazłam się w piwnicy pod sceną, na której odbywał się koncert Britney Spears, wymyślając naprędce linię towarów, klasycznych kostiumów Britney, które miałyby być sprzedawane na Facebooku jako wirtualne prezenty, z których dochód byłby przeznaczany na cele charytatywne.

W Facebooku debatowaliśmy nad tym, czy powinniśmy skupić się na celebrytach, czy nie. Niektórzy w firmie uważali, że współpraca z celebrytami będzie stratą czasu. Inni dostrzegali w tym sens, wiedząc, że gwiazdy napędzają cały przemysł popkulturowy i zdecydowanie powinny być priorytetem. Inni po prostu uważali, że Ashton Kutcher jest milutki i chcieli, żeby odwiedził Facebooka; tak naprawdę było im wszystko jedno, czy zarejestruje się na naszej stronie, czy nie.

Bez względu na to, jak bardzo chcieliśmy zmieniać świat, łącząc ludzi, nadal prowadziliśmy firmę, a wsparcie ze strony celebrytów byłoby ważnym elementem promocji i marketingu. Z czasem gwiazdy dostrzegły, jak wielki wpływ na  rzeczywistość mają Facebook czy inne portale społecznościowe, i same zaczęły się do nas zgłaszać.

Mimo to  nie staraliśmy się na  siłę wchodzić w  układy z gwiazdami i byliśmy dość ostrożni. Nie zmienia to jednak faktu, że zazdrościliśmy wtedy nowo powstałemu Twitterowi, kiedy Ashton Kutcher i CNN rozpoczęli rywalizację, ścigając się, kto pierwszy zdobędzie pierwszy milion śledzących profil. Twitter był dla nas konkurencją, a ten wyścig przyniósł mu ogromny rozgłos. Po tych wydarzeniach wszyscy w firmie byli za tym, by zabiegać o uwagę sław.

Mimo że Ashton Kutcher gra głównie głupkowatych facetów, w rzeczywistości okazał się inteligentnym wizjonerem, rozumiejącym potęgę portali społecznościowych, które swoim zasięgiem zaczynały dorównywać tradycyjnym środkom masowego przekazu. Stwierdził on wtedy, że niesamowite jest to, że jedna osoba może mieć taki wpływ na ludzi jak wielki koncern medialny. Zadeklarował też, że jeśli wygra z CNN, to podejdzie do drzwi Teda Turnera, zadzwoni i ucieknie.

Pewnego dnia Ted Turner usłyszał dzwonek, a profil Ashtona na Twitterze obserwuje dziś ponad szesnaście milionów użytkowników. Taka moc przekazu jest z historycznego punktu widzenia bezprecedensowa. Facet grający Kelso w serialu komediowym Różowe lata siedemdziesiąte ma dostęp do większej liczby odbiorców publikowanych treści niż jakakolwiek gazeta sprzed ery Internetu.

Niedługo po tym, jak Ashton zaangażował się w  promocję portali społecznościowych, celebryci zaczęli walić do nas drzwiami i oknami, zawsze w towarzystwie agentów, którzy wyglądali na bardzo zdenerwowanych. To wtedy Kanye West wskoczył na stół w naszej stołówce i zaczął rapować. Później zrobiliśmy mu zdjęcie, gdy stał przed jedną z naszych sal konferencyjnych, którą nazwaliśmy „Imma let you finish” – po tym, jak tymi słowami przerwał mowę Taylor Swift podczas MTV Video Music Awards. Kiedy gwiazda programu rozrywkowego Saturday Night Live Andy Samberg przyszedł odwiedzić główną siedzibę Facebooka, przebrał się za Marka i wprawił w  zakłopotanie kilku inżynierów. Kiedyś prawie pogoniłam jednego gościa od swojego biurka, kiedy nagle zdałam sobie sprawę, że to Keith Urban. Wtedy musiałam go grzecznie poprosić, by usiadł gdzieś indziej.

Każdy celebryta, który odwiedzał naszą siedzibę lub choć raz skorzystał z naszej platformy, dochodził do wniosku, że media społecznościowe całkowicie zmieniły popkulturę. Nie mogło już być mowy o kreowaniu wizerunku niedostępnego artysty. Teraz ludzie oczekiwali, że ich idol będzie z nimi w stałym kontakcie. Oczywiście kiedyś ludzie mogli zapisywać się do  fanklubów. Jednak pomijając fakt, że fankluby są trochę dziwne, to portale społecznościowe są jednak czymś zupełnie innym.

Co więcej, pojęcia treści i wiadomości również zaczęły się zmieniać. To nie było już coś, co mógł przekazywać widzom tylko Walter Cronkite. Od teraz każdy mógł „nadawać”. Informacje, jako profesjonalny program wyprodukowany w  studiu, zostały zastąpione pięciosekundowym klipem nagranym smartfonem czy krótkim wpisem na Facebooku lub Twitterze.

Oczywiście nie każdy, kto ma iPhone’a z planem taryfowym obejmującym dostęp do Internetu, jest od razu magnatem prasowym – miniwersją Ruperta Murdocha. To wszystko nie jest takie proste. Treści zamieszczane na portalach społecznościowych są ważne, ale równie istotne są wciąż media tradycyjne i programy, które produkują profesjonaliści. Internet ma  pewnego rodzaju przewagę nad mediami tradycyjnymi, jednak trzeba brać pod uwagę, że korzystając z niego, bierzemy go z  całym dobrodziejstwem inwentarza. Co często może przysporzyć wielu kłopotów. Wydaje się jednak, że większość ludzi zaakceptowała już taki stan rzeczy, więc i celebryci, i media tradycyjne muszą się dostosować.

Kiedy byłam w liceum, traktowano mnie jak wyrzutka. Wiązało się to z tym, że byłam geekiem zafascynowanym światem nowych technologii. Dziś jest zupełnie inaczej, bo wszyscy chcą zostać drugim Steve’em Jobsem, a ci, którzy tego nie chcą, marzą o karierze Michaela Jordana. To niesamowite, jak bardzo zmienił się nasz świat. Podobno pewna matka nazwała swoje dziecko Hashtag, para z Izraela dała swojej córce na imię Like, a rodzice z Egiptu nazwali swoje nowo narodzone dziecko Facebook.

Fabuły najbardziej popularnych filmów i programów telewizyjnych skupiają się na nowych technologiach i ludziach nimi zainteresowanych. Weźmy takie produkcje, jak Teoria wielkiego podrywu, The Social Network czy reality show Shark Tank (amerykańską wersję programu „Dragons’ Den – jak zostać milionerem”). Prawie wszystko, co pojawia się dzisiaj w telewizji, nawiązuje do nowych technologii. Nie obejrzymy dziś programu telewizyjnego, reklamy czy filmiku w Internecie, w których nie pojawiłby się hashtag, logo Facebooka czy aplikacji Shazam.

Gwiazdy muzyki pop inwestują dziś w nowe technologie. Według ostatnich danych wielu celebrytów dostarczało kapitał wysokiego ryzyka nowo powstającym firmom z tej branży. Byli to: Ashton Kutcher, Lady Gaga, Jay-Z, Justin Bieber, Justin Timberlake, Britney Spears czy Kim Kardashian. Nikogo już nie dziwi, że na branżowej imprezie, na przykład Y Combinator Demo Day, można spotkać Ashtona Kutchea, MC Hammera i willa.i.ama dyskutujących o nowinkach technicznych. Nie ma dnia, by  celebryta nie odwiedził siedziby Twittera, żeby spróbować bekonu, czy Googleplex, by pograć chwilę w siatkówkę.

Nowe technologie to nowa popkultura. Maniak komputerowy jest dziś jak gwiazda rocka i dlatego to środowisko powinno wykorzystać swoje pięć minut, by zrobić coś dobrego dla innych.

Ostatnio uczestniczyłam w dyskusji panelowej z Valerie Jarrett, doradcą z Białego Domu. Zastanawialiśmy się, jak zachęcić kobiety do tego, by szły na studia techniczne i uczyły się programowania. Dolina Krzemowa jest zdominowana przez mężczyzn, dlatego nasza społeczność musi znaleźć sposób, by  przyciągnąć do siebie więcej kobiet. Uczestnicy panelu zdawali się myśleć, że najlepszym rozwiązaniem będzie wprowadzenie do szkół obowiązkowych zajęć o tej tematyce. Nie zgodziłam się z tym poglądem i zasugerowałam, że trzeba pokazać młodzieży, że nowe technologie są czymś trendy, że programista i  informatyk to nie kujon, ale ktoś, kto może być gwiazdą i zadawać się z gwiazdami.

Nie chodzi oczywiście o to, by dziewczęta robiły coś tylko dlatego, że jest to super i sexy i że jak tylko ozdobimy ich komputery kilkoma błyskotkami, zaczną tworzyć aplikacje na iPhone’a. Nie. Trzeba nadać nowym technologiom ludzką twarz i pokazać, że praca w branży i zajmowanie się programowaniem może być ciekawe, może zmieniać ludzkie życie. Taki wizerunek nowych technologii mogą nam pomóc stworzyć właśnie gwiazdy, zwłaszcza te, które od lat interesują się nowinkami technicznymi.

Dlatego też, kiedy stacja MTV chciała nakręcić Diary of Facebook, specjalny program na temat naszej firmy, nalegałam, by pokazali nie tylko naszych inżynierów, ale także zaprosili ludzi z zewnątrz, których życie zmieniło się pod wpływem Facebooka, i przedstawili ich programistom, by mogli podziękować im za ciężką pracę i rozwiązania, które wymyślili. Łącząc ludzki i techniczny wymiar nowych technologii, mogliśmy pokazać, jak wielki wpływ ma technologia na życie wielu ludzi. Zaprosiliśmy więc weterana wojennego, który stacjonując za granicą, mógł obejrzeć narodziny swojego syna dzięki specjalnej aplikacji – i przedstawiliśmy mu inżyniera, który tę aplikację stworzył.

Kiedy pokażemy, jak wielki wpływ na życie ludzi ma dana praca, zyskamy coś bardzo ważnego – zaangażowanie. Adam Grant w swojej książce Dawaj i bierz przedstawił grupę studentów pracujących w uniwersyteckim call center. Ci pracownicy, którzy wysłuchali historii swoich kolegów, którzy dzięki ich pomocy zdobyli stypendia, pracowali o wiele wydajniej i chętniej. Czas przeprowadzanych przez nich rozmów wydłużył się o sto czterdzieści dwa procent, a datki, które udało im się pozyskać zwiększyły się o sto siedemdziesiąt jeden procent.

Takie historie pokazują, że wykonywana przez nas praca zawsze wpływa na czyjeś życie. Dzięki podobnym świadectwom pracownik może zobaczyć, że to, co robi przez osiem godzin, ma sens. Nie inaczej jest z programowaniem, nowymi technologiami i celebrytami. Jeśli społeczeństwo zobaczy, że są to rzeczy naprawdę ważne, a do tego cool, zwiększy się zainteresowanie tą dziedziną wiedzy – i to nie tylko wśród kobiet. Wtedy jeszcze więcej ludzi zrozumie, że nowe technologie to nie tylko gadżety, ale też narzędzia do zmieniania świata.

Treść ma znaczenie

F8 to cykliczna impreza organizowana przez Facebook z myślą o programistach związanych z mediami i portalami społecznościowymi. Podczas tych spotkań firmy współpracujące z Facebookiem mogą się zapoznać z wdrożonymi i planowanymi zmianami, a także podyskutować z ludźmi z branży.

W 2010 roku, na około tydzień przed kwietniową konferencją, która miała się odbyć w San Francisco, na Islandii wybuchł wulkan Eyjafjallajökull, wyrzucając do atmosfery chmurę pyłu, która uziemiła prawie całą Europę. Wiele osób, które miały uczestniczyć w konferencji, nie mogło do nas przyjechać.

Zabraliśmy się do pracy. Musieliśmy rozwiązać ten problem. Było jasne, że mogliśmy zorganizować relację na żywo z głównej dyskusji, ale uznaliśmy, że to nie wystarczy. Zamiast tego stworzyliśmy platformę F8 Live. Dzięki niej mieliśmy prowadzić trzy relacje jednocześnie z trzech toczących się równocześnie paneli, a do tego emitować wywiady z najważniejszymi programistami. W ten sposób osoby uziemione przez wulkan mogły poczuć się tak, jakby naprawdę były w San Francisco. Staraliśmy się filmować i fotografować wszystko, nawet jedzenie, które było serwowane.

W ostatecznym rozrachunku jakieś sto pięćdziesiąt tysięcy ludzi obejrzało w Internecie nasze relacje, co było bardzo dobrym wynikiem, biorąc pod uwagę fakt, że wulkan uziemił znacznie mniej uczestników.

To doświadczenie dało mi do myślenia. Skoro tak dobrze poszło nam wykorzystanie nowych technologii i  Internetu do transmitowania konferencji, to dlaczego nie zrobić czegoś na większą skalę? Zaczęłam myśleć o czymś na kształt facebookowej telewizji – choć nie miałam pojęcia, jak w  rzeczywistości miałoby to wyglądać.

Kilka miesięcy później, podczas odbywającej się późnym latem imprezy programistycznej Facebooka, otrzymałam szansę, żeby wypróbować swój pomysł. Stwierdziłam, że zamiast F8 Live nasze relacje można by nazwać Facebook Live. Tak wielu interesujących ludzi, celebrytów, potentatów finansowych i  polityków bez przerwy przewija się przez siedzibę Facebooka, że można by to wykorzystać i stworzyć jakiś cykliczny program.

W następnym tygodniu prezes firmy Sport Illustrated Group odwiedził Facebook i przeprowadziłam z nim wywiad, pytając o jego poglądy na temat przyszłości sportu, nowych technologii i mediów. Była to interesująca rozmowa. Wszystko poszło świetnie, a ja poczułam, że muszę rozwijać ten pomysł. Niestety nie miałam do dyspozycji zbyt wielu środków. Udało mi się zarekwirować pomieszczenie wyglądające jak schowek na miotły. Przyczepiłam na drzwiach tabliczkę z napisem Facebook Live i zabrałam się do pracy, żeby zorganizować kolejne wywiady.

Kolejne miesiące to była świetna zabawa. Mimo że Facebook Live nadal był tylko bardzo małym projektem zrodzonym z  pasji, prowadziłam wtedy przecież zespół marketingowców Facebooka, to zaczynał nabierać rozpędu.

Rozmawiałam z Americą Ferrerą, która promowała swój nowy film. Któregoś dnia zadzwonił menedżer Katy Perry Glenn Miller i zapytał, czy jego podopieczna mogłaby się pojawić w Facebook Live, żeby opowiedzieć o swojej nowej trasie koncertowej. Właśnie mieli rozpocząć akcję promocyjną w  Internecie i zainteresował ich mój innowacyjny projekt. I tak oto w styczniu 2011 roku Katy Perry pojawiła się u nas w jasnoniebieskiej, koronkowej sukience i butach na niebotycznie wysokich obcasach. Zwiedziła siedzibę Facebooka, spróbowała nachos i wzięła udział w programie Facebook Live – który ja, oczywiście, poprowadziłam.

Dobrze się bawiłam podczas naszej rozmowy. Katy odpowiadała na tysiące pytań zadawanych przez fanów, które pojawiały się na ekranie mojego komputera, a na koniec ogłosiła start swojej trasy koncertowej California Dreams 2011 – i była to premierowa informacja, która po raz pierwszy została podana właśnie w moim programie. Bilety na jej koncerty rozeszły się błyskawicznie w ciągu kilku minut, a pojawienie się piosenkarki w Facebook Live zostało nawet odnotowane przez tradycyjne media.

Po wywiadzie z Katy Perry nie było już odwrotu. Mike Tyson był cudownym dżentelmenem, dowiedziałam się wszystkiego o jego ukochanych gołębiach. Pee-wee Herman przyciągnął tłumy, a członkowie zespołu Linkin Park wystąpili w kostiumach pokrytych logo Facebooka. Kanye West puścił swój nowy singiel – na cały regulator – i opowiedział o swoich diamentowych zębach. Gościłam też gubernatora Teksasu i kandydata na  prezydenta Ricka Perry’ego i Conana O’Briena. Miałam też mieć spotkanie ze Snoop Doggiem, ale „z niewyjaśnionych przyczyn” nie udało mu się do nas dotrzeć. Zamieścił później na  swoim profilu krótki filmik, w którym obiecał mi ostrą imprezę. To byłoby coś.

Zapanowało istne szaleństwo. Przebyłam długą drogę, jednak wiedziałam, że to jeszcze nie koniec.

Dzięki zdobytemu doświadczeniu miałam okazję stąpać po czerwonym dywanie podczas ceremonii rozdania Złotych Globów. Pełniłam tam funkcję internetowego korespondenta. Przed imprezą otrzymałam pytania od widzów oglądających nasz program na Facebooku, które miałam zadać moim rozmówcom. Jak zwykle internetowa widownia zadawała interesujące pytania. Kiedy Paul McCartney przechodził obok, zamiast zadać mu jakieś standardowe pytanie, wykrzyknęłam:

– Paul, jaki jest twój najlepszy wynik w grze The Beatles: Rock Band?!

Roześmiał się i powiedział, że było to zdecydowanie najbardziej kreatywne pytanie, jakie zadano mu przez cały dzień.

Później dopadłam Jamesa Camerona. Ucieszył się, kiedy zapytałam go o specyfikację techniczną kamer wykorzystywanych przy kręceniu filmu Avatar. Czułam się przygotowana do tej rozmowy, ponieważ cały poprzedni dzień spędziłam na warsztatach z Billem McGowanem, utalentowanym dyrektorem generalnym Clarity Media Group, z którym odegrałam scenkę rozmowy właśnie z tym reżyserem.

Później sama przeszłam po czerwonym dywanie i przez przypadek natknęłam się na Danę Brunetti, producentkę filmu The Social Network, który wszedł na ekrany rok wcześniej. Pomyślałam, że byłoby całkiem zabawnie, gdyby udałoby mi się zrobić zdjęcie z filmową wersją mojego brata. Ale zanim mogłam to zrobić, aktorzy z obsady podeszli do mnie i poprosili, żebym zrobiła z nimi zdjęcie! Tak wyglądał szalony czas z Facebook Live. Kulminacyjnym punktem było przybycie prezydenta Obamy do siedziby Facebooka.

Ten „schowek na  szczotki”, mój mały koncern medialny, pokazał mi, jak będzie wyglądać przyszłość mediów. Nieodzownym ich elementem będzie umiejętne posługiwanie się narzędziami związanymi z Internetem, portalami społecznościowym i nowymi technologiami. Internetowi dziennikarze będą się stawać coraz ważniejsi, aż w końcu telewizja, radio i prasa będą się musiały z nimi liczyć. Kiedyś widzowie byli tylko widzami – dziś i w przyszłości będą także nadawcami, a telewizja i inne tradycyjne media nie będą tylko nadawać, ale i słuchać. Korespondent medialny przyszłości będzie musiał posiąść wiele umiejętności – stanie się dziennikarzem, menedżerem, administratorem, selekcjonerem danych, ale także widzem. Nie będzie to łatwe do osiągnięcia. To będzie prawdziwa rewolucja dla dzisiejszych mediów. Prezenterzy będą musieli podawać informacje z wielu różnych źródeł naraz – i jeszcze śledzić komentarze „widzów”. Czas, by koncerny medialne zdały sobie z tego sprawę.

Ludzie nie chcą już telewizji, w której ładna twarz odczytuje wiadomości z ostatniej chwili. Chcą kogoś, kto jest częścią dialogu, w którym oni sami biorą udział. To musi być ktoś gotowy wyjść przed kamery i nawiązać kontakt ze swoimi rozmówcami, ktoś, kto potrafi przedrzeć się przez szum informacyjny ze swoimi opiniami.

Ponieważ rozkwit nowych technologii sprawił, że załogi telewizyjne są dużo mniejsze niż kiedyś, prezenter przyszłości będzie musiał mieć doświadczenie w edytowaniu obrazu i  postprodukcji. Budżety są mniejsze, ramy czasowe węższe. Z ekipą zredukowaną do minimum prezenter będzie musiał być gotowy do programu w o wiele krótszym czasie.

Internet stworzył całkiem nowy model nadawcy – osobę, która ma coś konkretnego do powiedzenia w danym momencie. Wystarczy jej pięć minut, by zakomunikować coś całemu światu – i tyle. Więcej możemy o niej nie usłyszeć. Jeśli kiedyś istnieli tylko profesjonalni spikerzy, a reszta to byli amatorzy, dziś mamy do czynienia z ogromną grupą półprofesjonalistów, którzy znają się na konkretnym zagadnieniu i wypowiadają się tylko na jego temat. Robią to albo cyklicznie, albo jednorazowo. Przykładem może być serwis The Huffington Post, gdzie publikowane są opinie i komentarze na konkretne tematy. Piszą je użytkownicy zamieszczający „gościnnie posty” na twoich ulubionych stronach internetowych. Całe spółki medialne powstają w oparciu o wypowiedzi ludzi, którzy mają coś interesującego lub prowokacyjnego do opublikowania w pięciuset lub ośmiuset słowach, a potem natychmiast odchodzą w zapomnienie.

Jest nadmiar firm w Dolinie Krzemowej, które zaśmiecają telewizję swoimi podrzędnymi aplikacjami. Zamiast tego powinny się skupić na jej ulepszaniu. Żyjemy w interesujących czasach, kiedy każda marka i firma musi postrzegać siebie jako koncern medialny. Wykorzystywać narzędzia, które daje im Internet i nowe technologie. Na przykład Starbucks wydał miliony dolarów na reklamy, by dotrzeć do swoich klientów. Jego logo zaczęło się pojawiać w programach telewizji śniadaniowej. Jednakże Starbucks ma tak wielu fanów na samym Facebooku, że za darmo dociera do ogromnej rzeszy odbiorców – na pewno większej niż programy telewizji śniadaniowej. Internet daje firmom bezpośredni dostęp do milionów odbiorców, łatwych do rozpoznania pod względem demograficznym i marketingowym. Śledzą oni firmowe profile na Facebooku, Twitterze czy innych portalach społecznościowych. I robią to z własnej woli. Nie ma powodu, dla którego Starbucks, JCPenney, Macy’s czy jakakolwiek inna firma, nie miałaby stworzyć własnych, porannych programów i nadawać ich w Internecie.

Od początków telewizji firmy płaciły ogromne pieniądze za reklamy i lokowanie produktów w programach. Dziś, kiedy dostęp do Internetu jest tak tani, a technologia tak łatwo dostępna, firmy same mogą produkować ciekawe programy lub filmy reklamowe i nadawać je bez pośredników. Dzięki temu uzyskają taki sam efekt za przyzwoitą cenę.

Do tego portale społecznościowe dostarczają firmom wielu konkretnych informacji na temat swoich użytkowników. Nic nie stoi na przeszkodzie, by te informacje wykorzystać. Dzięki temu firma będzie mogła stworzyć produkt lub reklamę trafiającą w ich gusta. Czy ludzie oglądaliby Starbucks Coffee Morning Hour? Dlaczego by nie? Szczególnie jeśli byłoby to interesujące i pouczające, ale jednocześnie łatwe w odbiorze.

Nie tylko firmy muszą zacząć „nadawać”. To samo dotyczy na przykład artystów czy celebrytów. Muszą oni stać się swoimi własnymi promotorami i agentami, reżyserami i  specjalistami od marketingu. Ostatnio komik Louis C.K. trafił na pierwsze strony gazet po tym, jak pominął tradycyjne kanały dystrybucji i sprzedawał w Internecie bilety na swoje występy. Zach Braff zebrał budżet na film z funduszy oferowanych przez społeczność. Cały film „Veronica Mars” został sfinansowany z datków na Kickstarterze. Dziś producentem i twórcą może zostać każdy, kto chce zostać usłyszany. Kiedy otrzymałam szansę stworzenia własnego koncernu medialnego, to, czego nauczyłam się, realizując Facebook Live, bardzo mi pomogło. Do tego, by zmienić świat mediów i  popkultury wystarczył wybuch wulkanu, schowek na miotły i marzenia.

Telewizja nadal ma znaczenie

Moim głównym celem po odejściu z Facebooka było zrealizowanie programu telewizyjnego pokazującego życie ludzi z Doliny Krzemowej. Wiedziałam, że pomimo rozkwitu internetowych mediów telewizja nadal gra pierwsze skrzypce i jest główną siłą napędową popkultury. Mimo że stworzyłam spółkę medialną bazującą na Internecie, nie mogłam przecież zamieszczać wyłącznie filmików na YouTube. Gdybym tak robiła, nikt nie zwróciłby na moją firmę uwagi. A przecież wciąż można było walczyć o kolejne nagrody Emmy.

Mimo że przepaść pomiędzy nowymi mediami i telewizją powoli jest zasypywana, to właśnie telewizja wciąż jest głównym i najważniejszym medium informacyjnym kształtującym gusta odbiorców i kulturę. Raport State of the News Media z 2013 roku, przygotowany przez Pew Research Centre, pokazał to dość dobitnie. Według danych ponad pięćdziesiąt procent respondentów jako główne źródło „wczorajszych” informacji wskazało telewizję. Dla porównania z Internetu skorzystało trzydzieści dziewięć procent zapytanych.

Wiem, że powinnam o tym nie myśleć, bo podobno czas tradycyjnych mediów mija bezpowrotnie, ale wydaje mi się, że nie do końca jest to prawda. Jest to na tyle duży rynek, że wystarczy miejsca dla każdego. Nawet YouTube zamieszcza komunikat prasowy za każdym razem, kiedy program, który powstał na ich platformie, zostaje wyemitowany w telewizji. To samo w sobie jest dowodem na to, że telewizja nadal ma znaczenie.

Wciąż pokutuje przekonanie, że jeśli coś jest naprawdę dobre, to trafia do telewizji. Choć przecież nie zawsze tak jest – często rzeczy wybitne powstają poza telewizją i bez jej udziału, a zdarza się też tak, że to, co jest nadawane w głównym czasie antenowym, nie nadaje się do oglądania. Od jakiegoś czasu można oglądać w sieci programy na naprawdę wysokim poziomie. Przykładem może być serial House of Cards, którego produkcja kosztowała Netflixa do tej pory sto milionów dolarów, a główną rolę gra w nim Kevin Spacey.

Był on pod tym względem prawdziwym kamieniem milowym. Wprowadzenie tego serialu do telewizji umożliwiło mojej firmie uzyskanie akceptacji (obecnych mocodawców) i  rozpoczęcie produkcji dobrej jakości programów.

Mimo że pracowałam w Facebooku, ludzie z Hollywood nie traktowali mnie zbyt poważnie. Postrzegali mnie jako tę „od internetowych filmów”, a raz nawet usłyszałem od kogoś: „To milutkie, co wy tam robicie na tym południu”, mimo że kiedy ostatni raz sprawdzałam, San Francisco znajdowało się na północ od Los Angeles. Trudno było się umówić na  spotkania z odpowiednimi osobami, ale byłam zdeterminowana, żeby udowodnić im, że nie mają racji. Realizacja programów telewizyjnych zawsze była moim marzeniem – nawet mimo tego, że było to marzenie trudne do spełnienia.

Kto by pomyślał, że z pomocą przyjdzie mi reality show.

Jesienią 2011 roku dowiedziałam się pocztą pantoflową (i dzięki sumiennej pracy mojej koleżanki Erin Kanaley), że Bravo przeprowadza casting do reality show o Dolinie Krzemowej. Zwróciliśmy się do nich, żeby zdobyć więcej informacji. Bravo odpowiedziało entuzjastycznie, proponując mi przy okazji rolę. Myślałam o tym przez całą minutę, a potem podjęłam decyzję. Mogłam stracić nagrodę Emmy na korzyść Andersona Coopera, ale nie byłam gotowa, żeby stać się gwiazdą programu reality show.

Bravo odezwało się do mnie ponownie z kolejną interesującą propozycją. Szukali kogoś z Doliny Krzemowej, kto mógłby zostać producentem programu. Pytali, czy jestem tym zainteresowana. Im więcej o tym myślałam, tym bardziej docierało do mnie, że to właśnie może być moja przepustka do Hollywood. W końcu jeśli twoim celem jest realizacja programu telewizyjnego, to niezbyt często masz okazję, by spełnić swoje marzenie.

Kilka miesięcy później Bravo ogłosiło, że zaczyna realizację reality show Start-Ups: Silicon Valley, którego tematem miały być zmagania sześciu przedsiębiorców związanych z branżą technologiczną. Stałam się oficjalnym producentem programu. Wkrótce, po podpisaniu umowy, machina ruszyła. Początkujący producent miał realizować program o początkujących przedsiębiorcach – nieźle.

Nasze reality show, tak jak najlepsze realizacje tego typu, pokazywało głębokie międzyludzkie dramaty i ciężko pracujących bohaterów, którzy od czasu do czasu lubią się dobrze zabawić – czyli standardowa mieszanka zabawy, szaleństwa, pieniędzy i miłości z krajobrazem Doliny Krzemowej w tle.

Media bardzo zainteresowały się serialem. To  był czas wejścia Facebooka na giełdę. Inkubatory przedsiębiorczości zaczęły wyrastać w całym kraju jak grzyby po deszczu. Mówiło się o kryzysie i bańkach spekulacyjnych. Był to więc dobry czas, by pokazać interesującą historię przedsiębiorczych ludzi, zafascynowanych nowymi technologiami. Choć oczywiście nie wszyscy byli tak pozytywnie nastawieni do pomysłu jak my.

Po odejściu z Facebooka i przejściu na stronę wroga, czyli do telewizji, zostałam uznana przez wielu blogerów za  zdrajczynię, która porzuciła wzniosłe ideały nowych mediów. Nie pozostawiono na mnie suchej nitki. Zarzucano, że robię program o ładnych ludziach, którzy dobrze się bawią, zamiast pokazać „prawdziwą” Dolinę Krzemową. Nie wiem, co mieli na myśli, pisząc „prawdziwą”. Zapewne wymęczonego, młodego programistę, który stuka w klawiaturę przez dziesięć godzin bez przerwy, by później paść bez sił na podłodze swojego wysłużonego vana i zasnąć nieprzytomnie.

Jak widać to, że producentem filmu było Bravo, a nie CNBC, nie wystarczyło, by ludzie zrozumieli, że nie miała to być reportersko-realistyczna produkcja. Ciekawe, czy w podobny sposób krytykowali serial Real Housewives of New Jersey – tam przecież też nie obejrzymy kobiet szorujących kafelki czy gotujących obiad dla kochanych mężów.

Tak czy inaczej, bez względu na to, czy szum wokół serialu był pozytywny, negatywny, śmieszny czy wręcz nienawistny – wszyscy o nim mówili. Pisano o nas na Twitterze w przeddzień wyborów prezydenckich – a to nie byle co. Byłam zachwycona.

Niestety z szumem medialnym nie wiązała się wysoka oglądalność. Początkowo było bardzo dobrze, jednak z  czasem spadła ona do dość niskiego poziomu i już na takim pozostała. Wydaje mi się, że program nie trafił zbyt dobrze w gusta widzów. Dla lubiących reality show był zbyt „naukowy”, a dla ludzi z branży zbyt „reality”. Tak jak inwestorzy dostarczający kapitału wysokiego ryzyka ostrzegają początkujące firmy, żeby zaczynały od czegoś małego, przyciągnęły grupę klientów i zaczęły się rozwijać, tak my powinniśmy wziąć pod uwagę tę powszechnie znaną biznesową prawdę. Gdybyśmy skupili się na jednej grupie odbiorców i zachwycili ich – osiągnęlibyśmy sukces. Z perspektywy czasu uważam, że najlepszym rozwiązaniem byłoby nakręcić program, którego odbiorcami byliby ludzie niewiedzący zbyt wiele na temat nowych technologii, a  Dolina Krzemowa byłaby wtedy tylko tłem wydarzeń, albo przyjąć, że adresatami naszego programu są eksperci w temacie nowych technologii, pracujący w Dolinie Krzemowej, i poprowadzić historię tak, by była dla nich interesująca – pogłębić poruszane tematy, większy nacisk położyć na pracę w biurze, podejmowanie decyzji i dylematy młodych przedsiębiorców. Wybraliśmy jednak kompromis i to był nasz błąd.

Bez względu na wszystko wiem, że serial wywarł ogromny wpływ na wielu ludzi. Zmieniliśmy życie naszych sześciu przedsiębiorców, rozpoczęliśmy w Hollywood dyskusję na  temat produkcji większej ilości seriali telewizyjnych, których akcja byłaby osadzona w Dolinie Krzemowej. Skontaktowało się ze mną wiele osób, które po obejrzeniu programu zdecydowały się zrealizować swoje marzenia – studiować informatykę, zarządzanie, nauczyć się programowania lub starać się o przyjęcie do inkubatora przedsiębiorczości.

Kiedy zaangażowałam się w realizację tego serialu, pomyślałam, że jeśli zainspiruję chociaż jedną kobietę do tego, by  zainteresowała się nowymi technologiami, to odniosę sukces. Dlatego mimo wszystko wygrałam. A to nie jedyne moje „małe zwycięstwo”. Umocniła się moja pozycja na rynku produkcji telewizyjnej i mogłam prowadzić rozmowy z poważniejszymi graczami z Hollywood. To duże osiągnięcie – produkować program telewizyjny, i to w dodatku serial, zwłaszcza jeśli robisz to pierwszy raz w życiu. Poza tym zrobiłam coś dużego, coś, o czym było głośno, z czego byłam dumna i co było tylko moje.

Pamiętam, kiedy mój kolega Bradley przesłał mi recenzję, która przyznawała programowi zero punktów na pięć możliwych. Zamiast się zdenerwować lub poczuć rozczarowanie, natychmiast zaczęłam się śmiać i skakać z radości. Jednak nie miało to nic wspólnego z serialem. Ważniejsze było coś innego – pierwszy raz nie pisano o mnie: „Randi Zuckerberg, siostra Marka Zuckerberga”, ale: „Randi Zuckerberg, producentka telewizyjna”. To było lepsze niż nawet sześć punktów na pięć.

Założyłam firmę Zuckerberg Media, uważając, że media muszą wykorzystywać nowe technologie, by stawały się lepsze. Chciałam, by San Francisco i Los Angeles połączyły swoje siły, a nie walczyły ze sobą. Przecież oba światy mają ten sam cel – zadowalanie użytkowników, zdobycie ich uwagi i  zasłużenie na ich lojalność. Jednak mimo to różnią się między sobą. I to bardzo. Cały czas próbuję je do siebie zbliżyć i jest to bardzo ciekawe doświadczenie.

Trudno być takim pomostem. Ludzie z mojego zespołu stworzyli tysiące godzin programów telewizyjnych, dotarli do setek milionów ludzi za pomocą treści zamieszczanych na  Facebooku, Twitterze i YouTube, współpracowali z dziesiątkami utalentowanych osób – ale wciąż musimy udowadniać, że jesteśmy coś warci. Nie tracimy jednak zapału.

Schemat jest taki – jak każda początkująca firma wypuszczasz swój produkt w „wersji beta”, słuchasz opinii, poprawiasz, co tylko się da, i w końcu albo robisz coś wspaniałego, albo, gdy próbujesz to osiągnąć, kończą ci się pieniądze.

Praca w Facebooku nauczyła mnie działać szybko i  nieszablonowo. Nauczyła mnie też, że czasem lepiej zrobić coś nie do końca dobrze niż powstrzymać się od działania. Wypuściliśmy ten program szybko. Urabialiśmy sobie ręce po łokcie. Dużo się w tym czasie nauczyliśmy. Dlatego następnym razem się uda.

Bez względu na to, czy robimy coś do Internetu czy do  telewizji, czy też tworzymy hybrydę – zawsze staramy się wypaść jak najlepiej i nie poddajemy się. Wiem, że działamy na  skrzyżowaniu dwóch, najpotężniejszych światów medialnych, na  samym czele frontu – a to przecież dopiero początek.

Kilka wskazówek, jak osiągnąć równowagę pomiędzy nowymi technologiami a komunikacją

Lepiej mieć rację niż być szybkim

W świecie, w którym rządzi informacja, posiadanie wiedzy na jakiś temat jest pewnego rodzaju wyróżnieniem – i nieważne, jakiej jakości jest przekazywana przez nas informacja. Na przykład kiedy umiera ktoś znany, zaraz pojawia się lawina postów informujących o tym zdarzeniu, ale na palcach jednej ręki można policzyć te, które mają jakąś wartość. Wszyscy informują o śmierci tej osoby, ale nikt nie pisze, dlaczego była ona kimś ważnym w naszym życiu, jak na nie wpłynęła, co dobrego zrobiła. Liczy się tylko informacja o tym, że odeszła – zwielokrotniona i  powielana.

Takie zachowanie, by być pierwszym, by jak najszybciej poinformować innych, zwykle ma niewiele wspólnego z rzetelną informacją. Jak przekonaliśmy się po zamachach w Bostonie, taki pośpiech może wyrządzić wiele złego. Lepiej powiedzieć coś jako drugi, jeśli dzięki temu przekażemy ludziom rzetelną i sensowną informację.

Nie bądź palantem Zachowując się w  Internecie jak palant, nie stajesz się od razu wyjątkowym głosicielem jedynej, słusznej prawdy. Wciąż pozostajesz tylko palantem – i tyle.

Nowe czasy to nowe umiejętności Dawniej znani ludzie i gwiazdy byli wspierani przez całe tabuny doradców, pracowników technicznych, bliskich współpracowników, agentów prasowych i menedżerów. Dziś wszyscy musimy być nimi wszystkimi naraz. Nie tylko naucz się pisać, ale naucz się też publikować stworzone treści. Korzystaj z darmowych narzędzi edukacyjnych oferowanych w Internecie, aby pogłębiać swoją wiedzę na  temat nowych technologii i doskonalić umiejętności obsługi platform komunikacyjnych. Jeśli jeszcze nie nauczyłeś się tweetować, blogować czy zamieszczać zdjęć na  Instagramie – zacznij już dziś.

Internet jest niesamowitym narzędziem, które możemy wykorzystać, by czynić dobro. Ludzie chcący zrobić coś razem dla innych, mogą się dzięki niemu skrzyknąć niemal w mgnieniu oka.

Jednocześnie musisz pamiętać, że za każdym razem, kiedy coś publikujesz, narażasz się na osąd innych internautów. Udostępnianie jest cudowne. Pozytywne strony dalece przewyższają te negatywne. Jednak upewnij się, że jesteś wystarczająco silny, by przyjąć to wyzwanie, ponieważ ludzie mogą być czasami naprawdę okrutni.

Im większy sukces odnosisz i im więcej masz do  powiedzenia, tym więcej ludzi będzie cię atakować. Jedynym sposobem jest zaakceptowanie tych, którzy cię nienawidzą. Nie obawiaj się tchórzy wszczynających kłótnie w Internecie. Włącz ich do  rozmowy. Kiedyś robiło mi się niedobrze na najmniejsze wspomnienie o złośliwym blogerze czy negatywnym tweecie. Teraz próbuję ich zrozumieć.

Uwaga jest wartością, walutą. Podczas spotkań z ludźmi, którzy panicznie boją się negatywnych komentarzy, powtarzam, że ludzie, którzy cię nienawidzą, są o krok od tego, by cię pokochać. Jeśli jakaś osoba poświęca czas, żeby przeczytać twój tekst i go skomentować, oznacza to, że jej celem nie jest ubliżanie ci – ona chce zostać usłyszana i zauważona. Przy odrobinie wysiłku możesz być w stanie zmienić tę osobę w pełnego pasji, entuzjastycznego orędownika twojej sprawy. A nawet jeśli nie możesz tego uczynić, ludzie, którzy cię nienawidzą, prowadzą z tobą dialog. Kochaj mnie, nienawidź mnie, ale nie zapominaj o mnie.

Zawsze będą zazdrośnicy, którzy nie mają odwagi i siły, by zrobić coś ciekawego i znaczącego. Nie pozwól, by ich brak pewności siebie i frustracja wpływały na twoje życie i psuły ci dzień. To są tylko słowa na ekranie.

Utrzymywanie równowagi pomiędzy nowymi technologiami a życiem osobistym to umiejętność odłożenia smartfona i wyłączenia laptopa – zostawienia swojego technologicznego bagażu gdzieś w kącie. Nigdy nie wierz reklamom, które mówią, że Internet to lepszy świat, w którym możesz być, kim chcesz – kimś wspaniałym i wyjątkowym. Nigdy nie jest tak wspaniale, jak by ci się mogło wydawać, ale nigdy też nie jest aż tak źle, byś musiał uciekać od samego siebie. Jedyne związki, które naprawdę mają znaczenie, to te z ludźmi, którzy są tuż obok ciebie. Zauważysz to, kiedy na chwilę przejdziesz w tryb offline.

Panuje opinia, że profile na portalach społecznościowych pokazują tylko wyidealizowany obraz danej osoby – niepełną tożsamość. Zmień to. Spraw, żeby to, co wydaje się idealne i  nieprawdziwe, było najszczerszą prawdą. By twoje idealne ja było twoim prawdziwym ja. Staraj się odnaleźć wewnętrzny spokój, celebruj przyjaźń i miłość, dąż do spełnienia w pracy i zrób coś dobrego dla swojej społeczności. Wykorzystuj Internet, aby poprawić jakość swojego życia.

Nowe technologie dają nam możliwość zmieniania świata. Zacznijmy więc od siebie. Uczyńmy nasze skomplikowane życie odrobinę łatwiejszym – i cieszmy się nim.

MYŚLI KOŃCOWE

Minął rok, od kiedy zostałam poproszona o załatwienie miejsca dla MC Hammera, by mógł wziąć udział w  debacie na żywo Facebook Live z prezydentem Obamą. Był słoneczny dzień, a ja właśnie siedziałam na łodzi płynącej do Oakland przez Zatokę San Francisco. Towarzyszył mi sam MC Hammer i jeden z moich inwestorów Jody Gessow. W Oakland mieliśmy obejrzeć pewne miejsce na Jack London Square – potencjalną siedzibę dla mojego nowego przedsięwzięcia – Zuckerberg Media. Nie ma lepszego przewodnika po Oakland niż lokalny bohater MC Hammer i lepszego środka transportu niż łódź.

Przepływaliśmy właśnie pod mostem Bay Bridge, a słońce odbijało się od lekko wzburzonej wody. MC Hammer odwrócił się do mnie i powiedział:

– Randi, mam pomysł. Powinniśmy założyć spółkę.

– Świetny pomysł! – powiedziałam. – Jak ją nazwiemy?

Zaczęliśmy się zastanawiać.

Nagle do mnie dotarło.

– Z = MC²! – wykrzyknęłam.

Zapadła cisza. To było to. Właśnie oficjalnie okazałam się największym geekiem na łodzi, ale wtedy MC Hammer zaczął się śmiać.

Odwróciłam się i zobaczyłam znikające w dali San Francisco – doświadczyłam jednego z tych wzruszających momentów, kiedy wzdychasz i myślisz sobie, jakie dziwne jest życie i jak szybko wszystko się zmienia.

Nie tak dawno temu odgarniałam z rodzeństwem śnieg w ślepej uliczce w Dobbs Ferry. Wydaje się, że minęło tylko kilka chwil, odkąd wyśpiewywałam swoje serce jako Peggy w szkolnym musicalu 42nd Street w szkole Horace’a Manna i „zatrzymywałam się, aby powąchać kwiatki” na lekcjach muzyki. Pamiętam, jak śpiewałam „Zombie Jamboree” na scenie z Harvard Opportunes na swoim pierwszym koncercie, a  potem, w mgnieniu oka – cztery lata później – podczas mojego ostatniego koncertu. Pamiętam „nagich kowbojów”, drinki w Midtown w ciepłe letnie piątki i wiadomość, którą otrzymałam od BrentaT. Pamiętam bilet na samolot do Kalifornii, kiedy poleciałam, żeby pracować w Facebooku, pełne łez pożegnanie z Brentem, a potem pełne łez ponowne spotkanie, romans, zaproszenie na ślub wysłane z Outlooka oraz pięknego blondynka o imieniu Asher, którego zdjęcia, pokazujące szczęśliwe chwile jego życia, zapełniają moją oś czasu na Facebooku.

Wyjęłam z kieszeni iPhone’a i zaczęłam oglądać zdjęcia Ashera, szukając odpowiedniego do zamieszczenia na Facebooku. Nie znalazłam takiego, którym chciałbym się podzielić z innymi, więc zaczęłam fotografować Zatokę San Francisco. Po chwili schowałam telefon i zaczęłam wypytywać MC Hammera o Oakland, jego karierę i życie.

To nie był odpowiedni czas, aby korzystać z telefonu. Będzie na to czas później. Niewielkie stuczterdziestodwugramowe urządzenie służące do komunikacji, które przed chwilą trzymałam w dłoni, było czymś prosto ze Star Treka. Smartfony ze  stałym dostępem do Internetu i aplikacji różnych portali społecznościowych całkowicie zmieniły nasz sposób kontaktowania się z innymi. Granice pomiędzy przyjaciółmi, ukochanymi, rodzinami, pracą, społecznościami i celebrytami zaczynają się zacierać. Nowe technologie ułatwiają, ale i utrudniają nasze życie. Mamy do dyspozycji niesamowite urządzenia, ale zdaje się, że zapominamy, jak ze sobą rozmawiać.

Moim zdaniem, żeby się z tego wyplątać, musimy zrozumieć podstawową rzecz – nowe technologie i narzędzia, które dzięki niej dostajemy do rąk, są niczym więcej niż tylko narzędziami, które mają uczynić nasze życie lepszym, nie gorszym. A  prowadząc autentyczne życie w sieci, zaczynamy rozumieć, jak tych narzędzi używać, żeby osiągnąć równowagę pomiędzy nowymi technologiami a życiem osobistym.

Wszystko sprowadza się do tego, że trzeba wziąć się ostro do roboty.

Jak MC Hammer kiedyś powiedział: „Albo ciężko pracujesz, albo możesz wszystko rzucić”. No cóż, nie wiem, jak ty, ale ja  planuję nadal intensywnie pracować tak długo, jak to możliwe.

Życie zawodowe to pasmo wzlotów i upadków. Dziś zarabiamy, jutro tracimy. Odnosimy sukcesy i ponosimy porażki. Zbieramy zdjęcia naszych nowo narodzonych dzieci, zdjęcia z  ukończenia szkoły, zdjęcia ślubne, a potem… ponownie zdjęcia… ich dzieci. Mamy bliskich przyjaciół, którzy nas rozczarowują, i  poznajemy obcych, którzy nas zachwycają. Ale czy właśnie to  dzielenie się, ta wrażliwość na innych, te ludzkie więzi nie sprawiają, że życie jest cudowne i warto je przeżyć?

Łatwo jest się ukryć za ekranem komputera, esemesami, zdjęciami, e-mailami. Najtrudniejszą rzeczą jest żyć własnym życiem, być uczciwym wobec siebie, a także wyjść do ludzi i  nawiązywać z nimi kontakty. Nowe technologie pokazały nam nowy świat. Jest jednak jeszcze wiele do zrobienia, żeby uczynić ten świat pięknym i gościnnym miejscem dla naszego i  kolejnych pokoleń.

Pracuj intensywnie. Baw się intensywnie. Intensywnie zamieszczaj posty i tweety. Ale co najważniejsze – żyj intensywnie. Jesteśmy bowiem zbyt prawdziwi, żeby tego nie robić.

PODZIĘKOWANIA

Łał, wytrzymałeś do końca! Dzięki!

Dobrze, że mam do dyspozycji więcej niż sto czterdzieści znaków, bo jest bardzo wiele osób, którym muszę podziękować.

W pierwszej kolejności dziękuję niesamowitemu zespołowi z wydawnictwa HarperCollins. Marku Tauberze, dziękuję ci za twoją wytrwałość i cierpliwość. Gideonie Weilu, dziękuję za to, że jesteś świetnym graczem zespołowym i profesjonalnym edytorem. Liso Sharkey, dziękuję ci za podzielenie się ze mną tak wieloma kreatywnymi pomysłami, że straciłam w pewnym momencie rachubę, ile ich było. Margaret Anastas, dziękuję ci za życzliwość, jaką obdarzyłaś mnie i moją książkę. Dziękuję także Claudii Boutote, Suzanne Quist i Suzanne Wickham za całą ciężką pracę włożoną w to, by zmienić moje marzenia w namacalną, drukowaną rzeczywistość.

Dziękuję wszystkim czytelnikom mojego newslettera i  strony internetowej Dot Complicated. To dzięki waszemu wsparciu i lojalności wydanie tej książki było w ogóle możliwe. Dla was każdego dnia wstaję pełna energii i gotowa do dalszej pracy.

Dziękuję moim byłym współpracownikom z Facebooka, w szczególności swojej przyszywanej rodzinie z działu marketingu: Alexowi Wu, Aubrey Sabali, Charlesowi Porchowi, Elliotowi Schrage’owi, Erin Kanaley-Famularo, Jonathanowi Ehrlichowi, Larry’emu Yu, Mandy Zibart, Mattowi Beamanowi, Mattowi Harnackowi, Mattowi Hicksowi, Skipowi Bronkiemu i Tish Stenson. Specjalne podziękowania należą się Brandee Barker, Meenal Balar i Raqueli DiSabatino, moim siostrzanym duszom z marketingu i komunikacji.

Dziękuję wszystkim mentorom, których spotkałam na  swojej drodze: Danowi Rosensweigowi, Danie Brunetti, Francine Hardaway, Jasonowi Goldbergowi, Kathy Kennedy, Leslie Blodgett, Mike’owi Murphy’emu, Rayowi Chambersowi, Ronowi Conwayowi, Shari Redstone, Shervin Pishevar, Sheryn Sandberg i Terry’emu Semelowi. Zawsze ceniłam wasze zdanie, zdolności przywódcze, a także szczerość, również wtedy, gdy była mi szczególnie potrzebna.

Dziękuję Andy’emu Mitchellowi za zapewnienie mi jednej z najdłuższych przerw w mojej karierze. Kocham tę naszą odlotową przyjaźń, od Florydy przez Buenos Aires po Brooklyn.

Dziękuję Andrew Morse’owi za to, że wciąż jest moim wspólnikiem w zbrodni. Kiedyś w końcu zdobędziemy nagrodę Emmy!

Dziękuję także Akademii – bycie nominowaną było dla mnie prawdziwym zaszczytem.

Dziękuję Kevinowi Colleranowi za  nakręcenie ze  mną pierwszego wideo z facebookowej świątecznej imprezy. Chyba już nigdy nie będę się tak dobrze bawić podczas filmowania. Dziękuję każdemu, kto był wyrozumiały, oglądając te filmy, w szczególności Jeffowi Rothschildowi. Zrobiliśmy to  z miłości.

Dziękuję Ari Steinberg, Ezrze Callahanowi, Luke’owi Shepherdowi, Peterowi Dengowi, Tomowi Whitnahowi, a także wszystkim gwiazdom z zespołu inżynierów, dzięki którym udały się te niesamowite debaty polityczne. Dziękuję Timowi Kindallowi za dołączenie do mnie, gdy „lecieliśmy na żywo”. Dziękuję Adamowi Connerowi, Andrew Noyesowi, Chriowi Kelly, Danowi Rose’owi, Davidowi Fischowi, Denise Trindade, Ethanowi Beardowi, Julii Popowitz i Mattowi Hicksowi za  wasze wsparcie i przyjaźń. Praca z wami była jedną z najlepszych rzeczy, jakie spotkały mnie w mojej karierze.

Dziękuję Davidowi Pragerowi, nagrywającej-muzyczne-wideoparodie bratniej duszy. Czy nie chciałbyś, żeby twoja komórka była tak gorąca, jak ja?

Dziękuję swojemu zespołowi Feedbomb – Chrisowi Panowi, Davidowi Ebersmanowi, Andy’emu Bartonowi, Bobby’emu Johnsonowi, Ericowi Zamore’owi, Ericowi Giovanoli i Seanowi Chaffinowi – za danie możliwości geekowatej matce przywożącej dziecko na próby, by mogła się poczuć jak gwiazda rocka. Uwielbiam z wami występować i mam nadzieję, że będziemy mogli jeszcze długo razem grać, niezależnie od gróźb Chrisa, że przeprowadzi się do Los Angeles. Z czasów sprzed Feedbomb dziękuję Evanescence Essence – Chrisowi Kelly’emu, Bobby’emu Johnsonowi, Chrisowi Coxowi i Jamesowi Wangowi – za  świetne „rockowanie”. Chris Pan miałby do mnie pretensje, gdybym nie wykorzystała okazji i nie zareklamowała Feedbomb – gramy na weselach, eventach i konferencjach…

Dziękuję Woody’emu Howardowi z Horace Mann School za rolę Peggy Sawyer, która odmieniła moje życie. Wiele zrobiłeś dla mojej internetowej tożsamości, co przez lata wpływało na moje pseudonimy i nazwy użytkownika! Dziękuję Harvard Opportunes za waszą piękną muzykę i, co najważniejsze, najwspanialszych przyjaciół. Jesteście niesamowici.

Dziękuję Yossiemu Vardiemu i Michelle Barmazal za  zaszczyt, jakim było dla mnie śpiewanie podczas szabatowego obiadu w Davos. I dziękuję Matthiasowi Luefkensowi, Dianie El Azar i Josette Sheeran za zaszczyt, jakim było dla mnie to, że w ogóle się tam znalazłam.

Dziękuję Michelle Myers, Elise Wood i Bobowi Sauerbergowi z Condé Nast oraz Andy’emu Leveyowi i Lou D’Angeli z Cirque du Soleil za ryzyko podejmowane przy szalonych pomysłach, które okazały się świetne.

Dziękuję Lauren Zalaznick i Eli Lehrer z Bravo oraz Evanowi Pragerowi, Jessemu Ignjatovicowi i całemu zespołowi z Den of Thieves za danie szansy telewizyjnej nowicjuszce.

Podziękowania należą się także dziennikarzom, którzy mnie kochali, nienawidzili i nękali przez ostatnie lata – przede wszystkim Karze Swisher, Kenowi Yeungowi, Lizie Gannes i Owenowi Thomasowi za ciągłe zachęcanie mnie do działania.

Dziękuję wielu wspaniałym „kobietom online”, które mi pomagały i inspirowały podczas tej podróży: Abby Ross, Ali Pincus, Ann Brady, Anne Fulenwider, Angelinie Haole, Ariannie Huffington, Brit Morin, Cathy Brooks, Desiree Gruber, Elizabeth Weil, Farzanie Farzam, Hasti Kashfie, Hillary Frank, Jennifer Aaker, Jennifer Lima, Jessice Melore, Johannie Argan, Julii Allison, Julii Popowitz, Julie Vaughn, Karze Goldin, Katherine Barr, Kirsten Green, Lei Goldman, Libby Leffler, Melissie Sobel, Porter Gale, Rachel Sklar, Renacie Quintini, Sarah Ross, Sarah Kunst, Sarah Lefton, Shirze Lazar, Sophii Rossi, Stephanie Agresta, Susan Lyne, Tinie Seelig, Tinie Sharkley, Ty Texidor – ta lista zdaje się nie mieć końca. Drogie panie, nadszedł nasz czas!

Soleil Moon Frye, dziękuję ci za przeprowadzenie mnie przez cały proces tworzenia książki i za to, że zawsze byłaś taka otwarta i szczera – naprawdę jesteś dla mnie siostrzaną duszą.

Nicole Lapin, dziękuję zarówno za to, że mogłam się u  ciebie zatrzymać, gdy byłam w Nowym Jorku i pracowałam nad książką, jak i za ciągłe namawianie mnie do występowania na żywo, zanim ktokolwiek się mną zainteresował. Zawsze byłaś wspaniałą osobą i nie wiem, czy kiedykolwiek będę w stanie odwdzięczyć ci się za twoją szczodrość i wspaniałomyślność.

Erin Kanaley, dziękuję za to, że przez tyle lat byłaś taką wspaniałą towarzyszką i wspólniczką w zbrodni. Ech, te nasze szalone przygody…

Dziękuję Peterowi Jacobsowi, Amie Yavor, Zachowi Nadlerowi, Tiffany Chi i drużynie mówców z CAA za wysyłanie mnie z wykładami do różnych miejsc na świecie. To właśnie podczas tych dwudziestoczterogodzinnych wycieczek do Nowej Zelandii, Omanu i Niemczech zrodził się pomysł na napisanie tej książki. Dzięki wam uzyskałam status United Global Services…

Specjalne podziękowania należą się także niesamowicie utalentowanym agentom z William Morris Endeavor: Jayowi Mandelowi, Margaret Riley, Bethany Dick, Milesowi Gidaly’owi i Markowi Mulletowi. Nie mogę się doczekać, by w  nadchodzących latach zrobić z wami wiele wspaniałych rzeczy.

Dziękuję świetnemu zespołowi z JonesWorks, w  szczególności Stephanie Jones, Emily Hofstetter i Kirby Allison #fantastyczne, #jesteściesupergwiazdamirocka, #wędrówkipochlewach.

Superspecjalne podziękowania należą się także mojemu dobremu przyjacielowi Dexowi Torricke-Bartonowi, jednemu z najlepiej strzeżonych sekretów Doliny Krzemowej, za ciągłe wsparcie, które otrzymałam przy pisaniu tej książki. Bez ciebie jej powstanie byłoby niemożliwe. Chcę także podziękować Matthew Millerowi za świetne pomysły.

Dziękuję całej drużynie Zuckerberg Media – dawnej, obecnej i przyszłej – Ashmi Pathela, Bradleyowi Lautenbachowi, Elvinie Beck, Emmie Paye, Erin Kanaley-Famularo, Holly Leonard, Jeffowi Paikowi, Lizie Wassmann, Mattowi Hicksowi, Niloofar Mansourian, Monice Chambers, Nate’owi Hessowi, Ross Siegel. Bardzo dziękuję wszystkim wspaniałym inwestorom, którzy wspierali naszą podróż.

Dziękuję Jeffowi Paikowi za to, że zawsze mogłam na niego liczyć – za prace semestralne z socjologii, za sprzątanie pokoi w akademiku, za zakładanie czapek z nutami i wspólne śpiewanie na stacji metra. To, że stałeś przy moim boku, było dla mnie zaszczytem.

Dziękuję Bradleyowi Lautenbachowi, mojemu partnerowi od czasów debaty ABC News i Facebooka! Te sześć cudownych lat wspólnej pracy to jeszcze nie koniec. Każdego dnia dziękuję niebiosom za to, że pracujemy razem.

Dziękuję najbardziej niesamowitej „miejskiej rodzinie”, o  jakiej inni mogą tylko marzyć – Chrisowi Kelly’emu, Jen Carrico, Greggowi Delmanowi, Becce Schapiro, Kim Lembo, Shari i  Jesse Flowers, Rachel Masters, Margot Kaminski, Ericowi „EZ” Zawidowi oraz Alexowi i Reinie Rampellom – byliśmy razem na dobre i na złe – od sederów o tematyce meksykańskiej przez pożegnalne imprezy inspirowane Jersey Shore po wypady do Las Vegas i jeszcze bardziej szalone wypady do Tokio, od brzdący po tiary. Jesteście najwspanialszą „drugą” rodziną, jaką mogłam sobie wymarzyć.

Dziękuję swojej wspaniałej „prawdziwej” rodzinie. Edwardzie, Karen, Marku, Donno i Arielle Zuckerbergowie, Priscillo Chan, Harry i Jonah Schmidtowie, Marlo i Eronie Tworetzky, babciu Gert, Bestio i Luno, i wszyscy dalsi członkowie rodziny z Florydy, Kalifornii, Pensylwanii i skądkolwiek – jestem bardzo wdzięczna za wasze wsparcie i miłość. Gotowaliście dla mnie, zatrudnialiście mnie, inwestowaliście we mnie (dosłownie i w przenośni), przebieraliście się dla mnie w kostiumy z Gwiezdnych wojen, kibicowaliście mi, wspieraliście moje marzenia i znosiliście przez lata moje zwariowane pomysły i plany. Bardzo bym chciała, by moi dziadkowie, Miriam, Jack i Sidney, mogli być tutaj, by zobaczyć, jak realizuję swoje marzenia, ale w głębi serca czuję, że są tuż obok.

Dziękuję swoim fantastycznym rodzicom Edwardowi i  Karen Zuckerbergom. Te wszystkie liściki w moim pudełku śniadaniowym, te brawa z pierwszego rzędu podczas niezliczonych sztuk i koncertów, te godziny w samochodzie – zawsze mogłam na was liczyć, zawsze mnie wspieraliście, zawsze kochaliście. Daliście mi tak wiele – i jestem wam za to dozgonnie wdzięczna. Obserwowanie, jak wasza miłość przechodzi na mojego syna, jest najdroższym podarunkiem, jaki od was dostałam.

Dziękuję swojemu ślicznemu synowi Asherowi, który już w tak młodym wieku dał mi wiele ważnych i cennych życiowych lekcji. Synku, mam nadzieję, że nigdy nie stracisz ducha, radości życia, chęci do śpiewania, miłości do Booneya (okej, może to akurat będę w stanie przeżyć) – i mam nadzieję, że zgodnie ze znaczeniem twojego imienia zawsze będziesz radosny i błogosławiony.

I oczywiście największe podziękowania należą się Brentowi Tworetzky’emu. Kochającemu mężowi, wspaniałemu ojcu i  najlepszemu przyjacielowi. Używając mądrych słów zespołu Toto: „I bless the rains down in Africa” („Błogosławię deszcze Afryki”) za ciebie każdego dnia.

#jej #wciążtoczytasz #dzięki #kochamhashtagi #mogętakhashtagowaćcałydzień #ludzienadużywająhashtagów #itobardzo #czyktokolwiekwogóletoczyta #dlaczegonadaltoczytasz #jeee #feriewiosenne #cześćmamo #cześćharpercollins #wyrobienienormysłów #jejosiągnęłamswojąliczbęsłów #chciałabympodziękowaćakademii #nagrodapulitzera