Kodeks karny

Wydawnictwo C.H. Beck

Warszawa 2012

Spis treści

Część ogólna

Rozdział I. Zasady odpowiedzialności karnej

Rozdział II. Formy popełnienia przestępstwa

Rozdział III. Wyłączenie odpowiedzialności karnej

Rozdział IV. Kary

Rozdział V. Środki karne

Rozdział VI. Zasady wymiaru kary i środków karnych

Rozdział VII. Powrót do przestępstwa

Rozdział VIII. Środki związane z poddaniem sprawcy próbie

Rozdział IX. Zbieg przestępstw oraz łączenie kar i środków karnych

Rozdział X. Środki zabezpieczające

Rozdział XI. Przedawnienie

Rozdział XII. Zatarcie skazania

Rozdział XIII. Odpowiedzialność za przestępstwa popełnione za granicą

Rozdział XIV. Objaśnienie wyrażeń ustawowych

Rozdział XV. Stosunek do ustaw szczególnych

Część szczególna

Rozdział XVI. Przestępstwa przeciwko pokojowi, ludzkości oraz przestępstwa wojenne

Rozdział XVII. Przestępstwa przeciwko Rzeczypospolitej Polskiej

Rozdział XVIII. Przestępstwa przeciwko obronności

Rozdział XIX. Przestępstwa przeciwko życiu i zdrowiu

Rozdział XX. Przestępstwa przeciwko bezpieczeństwu powszechnemu

Rozdział XXI. Przestępstwa przeciwko bezpieczeństwu w komunikacji

Rozdział XXII. Przestępstwa przeciwko środowisku

Rozdział XXIII. Przestępstwa przeciwko wolności

Rozdział XXIV. Przestępstwa przeciwko wolności sumienia i wyznania

Rozdział XXV. Przestępstwa przeciwko wolności seksualnej i obyczajności

Rozdział XXVI. Przestępstwa przeciwko rodzinie i opiece

Rozdział XXVII. Przestępstwa przeciwko czci i nietykalności cielesnej

Rozdział XXVIII. Przestępstwa przeciwko prawom osób wykonujących pracę zarobkową

Rozdział XXIX. Przestępstwa przeciwko działalności instytucji państwowych oraz samorządu terytorialnego

Rozdział XXX. Przestępstwa przeciwko wymiarowi sprawiedliwości

Rozdział XXXI. Przestępstwa przeciwko wyborom i referendum

Rozdział XXXII. Przestępstwa przeciwko porządkowi publicznemu

Rozdział XXXIII. Przestępstwa przeciwko ochronie informacji

Rozdział XXXIV. Przestępstwa przeciwko wiarygodności dokumentów

Rozdział XXXV. Przestępstwa przeciwko mieniu

Rozdział XXXVI. Przestępstwa przeciwko obrotowi gospodarczemu

Rozdział XXXVII. Przestępstwa przeciwko obrotowi pieniędzmi i papierami wartościowymi

Część wojskowa

Rozdział XXXVIII. Przepisy ogólne dotyczące żołnierzy

Rozdział XXXIX. Przestępstwa przeciwko obowiązkowi pełnienia służby wojskowej

Rozdział XL. Przestępstwa przeciwko zasadom dyscypliny wojskowej

Rozdział XLI. Przestępstwa przeciwko zasadom postępowania z podwładnymi

Rozdział XLII. Przestępstwa przeciwko zasadom obchodzenia się z uzbrojeniem i uzbrojonym sprzętem wojskowym

Rozdział XLIII. Przestępstwa przeciwko zasadom pełnienia służby

Rozdział XLIV. Przestępstwa przeciwko mieniu wojskowemu

Część ogólna

Rozdział I. Zasady odpowiedzialności karnej

Artykuł 1. Warunki odpowiedzialności

§ 1. Odpowiedzialności karnej podlega ten tylko, kto popełnia czyn zabroniony pod groźbą kary przez ustawę obowiązującą w czasie jego popełnienia.

§ 2. Nie stanowi przestępstwa czyn zabroniony, którego społeczna szkodliwość jest znikoma.

§ 3. Nie popełnia przestępstwa sprawca czynu zabronionego, jeżeli nie można mu przypisać winy w czasie czynu.

Artykuł 2. Przestępstwo skutkowe przez zaniechanie

Odpowiedzialności karnej za przestępstwo skutkowe popełnione przez zaniechanie podlega ten tylko, na kim ciążył prawny, szczególny obowiązek zapobiegnięcia skutkowi.

Artykuł 3. Zasada humanitaryzmu

Kary oraz inne środki przewidziane w tym kodeksie stosuje się z uwzględnieniem zasad humanitaryzmu, w szczególności z poszanowaniem godności człowieka.

Artykuł 4. Zmiana ustawy

§ 1. Jeżeli w czasie orzekania obowiązuje ustawa inna niż w czasie popełnienia przestępstwa, stosuje się ustawę nową, jednakże należy stosować ustawę obowiązującą poprzednio, jeżeli jest względniejsza dla sprawcy.

§ 2. Jeżeli według nowej ustawy czyn objęty wyrokiem zagrożony jest karą, której górna granica jest niższa od kary orzeczonej, wymierzoną karę obniża się do górnej granicy ustawowego zagrożenia przewidzianego za taki czyn w nowej ustawie.

§ 3. Jeżeli według nowej ustawy czyn objęty wyrokiem nie jest już zagrożony karą pozbawienia wolności, wymierzoną karę pozbawienia wolności podlegającą wykonaniu zamienia się na grzywnę albo karę ograniczenia wolności, przyjmując że jeden miesiąc pozbawienia wolności równa się 60 stawkom dziennym grzywny albo 2 miesiącom ograniczenia wolności.

§ 4. Jeżeli według nowej ustawy czyn objęty wyrokiem nie jest już zabroniony pod groźbą kary, skazanie ulega zatarciu z mocy prawa.

Artykuł 5. Zasada terytorialna

Ustawę karną polską stosuje się do sprawcy, który popełnił czyn zabroniony na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, jak również na polskim statku wodnym lub powietrznym, chyba że umowa międzynarodowa, której Rzeczpospolita Polska jest stroną, stanowi inaczej.

Artykuł 6. Czas i miejsce przestępstwa

§ 1. Czyn zabroniony uważa się za popełniony w czasie, w którym sprawca działał lub zaniechał działania, do którego był obowiązany.

§ 2. Czyn zabroniony uważa się za popełniony w miejscu, w którym sprawca działał lub zaniechał działania, do którego był obowiązany, albo gdzie skutek stanowiący znamię czynu zabronionego nastąpił lub według zamiaru sprawcy miał nastąpić.

Artykuł 7. Zbrodnia i występek

§ 1. Przestępstwo jest zbrodnią albo występkiem.

§ 2. Zbrodnią jest czyn zabroniony zagrożony karą pozbawienia wolności na czas nie krótszy od lat 3 albo karą surowszą.

§ 3. Występkiem jest czyn zabroniony zagrożony grzywną powyżej 30 stawek dziennych, karą ograniczenia wolności albo karą pozbawienia wolności przekraczającą miesiąc.

Artykuł 8. Umyślność i nieumyślność

Zbrodnię można popełnić tylko umyślnie; występek można popełnić także nieumyślnie, jeżeli ustawa tak stanowi.

Artykuł 9. Rozwinięcie

§ 1. Czyn zabroniony popełniony jest umyślnie, jeżeli sprawca ma zamiar jego popełnienia, to jest chce go popełnić albo przewidując możliwość jego popełnienia, na to się godzi.

§ 2. Czyn zabroniony popełniony jest nieumyślnie, jeżeli sprawca nie mając zamiaru jego popełnienia, popełnia go jednak na skutek niezachowania ostrożności wymaganej w danych okolicznościach, mimo że możliwość popełnienia tego czynu przewidywał albo mógł przewidzieć.

§ 3. Sprawca ponosi surowszą odpowiedzialność, którą ustawa uzależnia od określonego następstwa czynu zabronionego, jeżeli następstwo to przewidywał albo mógł przewidzieć.

Artykuł 10. Wiek

§ 1. Na zasadach określonych w tym kodeksie odpowiada ten, kto popełnia czyn zabroniony po ukończeniu 17 lat.

§ 2. Nieletni, który po ukończeniu 15 lat dopuszcza się czynu zabronionego określonego w art. 134, art. 148 § 1, 2 lub 3, art. 156 § 1 lub 3, art. 163 § 1 lub 3, art. 166, art. 173 § 1 lub 3, art. 197 § 3 lub 4, art. 223 § 2, art. 252 § 1 lub 2 oraz w art. 280, może odpowiadać na zasadach określonych w tym kodeksie, jeżeli okoliczności sprawy oraz stopień rozwoju sprawcy, jego właściwości i warunki osobiste za tym przemawiają, a w szczególności, jeżeli poprzednio stosowane środki wychowawcze lub poprawcze okazały się bezskuteczne.

§ 3. W wypadku określonym w § 2 orzeczona kara nie może przekroczyć dwóch trzecich górnej granicy ustawowego zagrożenia przewidzianego za przypisane sprawcy przestępstwo; sąd może zastosować także nadzwyczajne złagodzenie kary.

§ 4. W stosunku do sprawcy, który popełnił występek po ukończeniu lat 17, lecz przed ukończeniem lat 18, sąd zamiast kary stosuje środki wychowawcze, lecznicze albo poprawcze przewidziane dla nieletnich, jeżeli okoliczności sprawy oraz stopień rozwoju sprawcy, jego właściwości i warunki osobiste za tym przemawiają.

Artykuł 11. Zbieg przepisów

§ 1. Ten sam czyn może stanowić tylko jedno przestępstwo.

§ 2. Jeżeli czyn wyczerpuje znamiona określone w dwóch albo więcej przepisach ustawy karnej, sąd skazuje za jedno przestępstwo na podstawie wszystkich zbiegających się przepisów.

§ 3. W wypadku określonym w § 2 sąd wymierza karę na podstawie przepisu przewidującego karę najsurowszą, co nie stoi na przeszkodzie orzeczeniu innych środków przewidzianych w ustawie na podstawie wszystkich zbiegających się przepisów.

Artykuł 12. Czyn ciągły

Dwa lub więcej zachowań, podjętych w krótkich odstępach czasu w wykonaniu z góry powziętego zamiaru, uważa się za jeden czyn zabroniony; jeżeli przedmiotem zamachu jest dobro osobiste, warunkiem uznania wielości zachowań za jeden czyn zabroniony jest tożsamość pokrzywdzonego.

Rozdział II. Formy popełnienia przestępstwa

Artykuł 13. Usiłowanie

§ 1. Odpowiada za usiłowanie, kto w zamiarze popełnienia czynu zabronionego swoim zachowaniem bezpośrednio zmierza do jego dokonania, które jednak nie następuje.

§ 2. Usiłowanie zachodzi także wtedy, gdy sprawca nie uświadamia sobie, że dokonanie jest niemożliwe ze względu na brak przedmiotu nadającego się do popełnienia na nim czynu zabronionego lub ze względu na użycie środka nie nadającego się do popełnienia czynu zabronionego.

Artykuł 14. Karalność

§ 1. Sąd wymierza karę za usiłowanie w granicach zagrożenia przewidzianego dla danego przestępstwa.

§ 2. W wypadku określonym w art. 13 § 2 sąd może zastosować nadzwyczajne złagodzenie kary, a nawet odstąpić od jej wymierzenia.

Artykuł 15. Czynny żal i odstąpienie

§ 1. Nie podlega karze za usiłowanie, kto dobrowolnie odstąpił od dokonania lub zapobiegł skutkowi stanowiącemu znamię czynu zabronionego.

§ 2. Sąd może zastosować nadzwyczajne złagodzenie kary w stosunku do sprawcy, który dobrowolnie starał się zapobiec skutkowi stanowiącemu znamię czynu zabronionego.

Artykuł 16. Przygotowanie

§ 1. Przygotowanie zachodzi tylko wtedy, gdy sprawca w celu popełnienia czynu zabronionego podejmuje czynności mające stworzyć warunki do przedsięwzięcia czynu zmierzającego bezpośrednio do jego dokonania, w szczególności w tymże celu wchodzi w porozumienie z inną osobą, uzyskuje lub przysposabia środki, zbiera informacje lub sporządza plan działania.

§ 2. Przygotowanie jest karalne tylko wtedy, gdy ustawa tak stanowi.

Artykuł 17. Odstąpienie

§ 1. Nie podlega karze za przygotowanie, kto dobrowolnie od niego odstąpił, w szczególności zniszczył przygotowane środki lub zapobiegł skorzystaniu z nich w przyszłości; w razie wejścia w porozumienie z inną osobą w celu popełnienia czynu zabronionego, nie podlega karze ten, kto nadto podjął istotne starania zmierzające do zapobieżenia dokonaniu.

§ 2. Nie podlega karze za przygotowanie osoba, do której stosuje się art. 15 § 1.

Artykuł 18. Sprawstwo, podżeganie i pomocnictwo

§ 1. Odpowiada za sprawstwo nie tylko ten, kto wykonuje czyn zabroniony sam albo wspólnie i w porozumieniu z inną osobą, ale także ten, kto kieruje wykonaniem czynu zabronionego przez inną osobę lub wykorzystując uzależnienie innej osoby od siebie, poleca jej wykonanie takiego czynu.

§ 2. Odpowiada za podżeganie, kto chcąc, aby inna osoba dokonała czynu zabronionego, nakłania ją do tego.

§ 3. Odpowiada za pomocnictwo, kto w zamiarze, aby inna osoba dokonała czynu zabronionego, swoim zachowaniem ułatwia jego popełnienie, w szczególności dostarczając narzędzie, środek przewozu, udzielając rady lub informacji; odpowiada za pomocnictwo także ten, kto wbrew prawnemu, szczególnemu obowiązkowi niedopuszczenia do popełnienia czynu zabronionego swoim zaniechaniem ułatwia innej osobie jego popełnienie.

Artykuł 19. Karalność

§ 1. Sąd wymierza karę za podżeganie lub pomocnictwo w granicach zagrożenia przewidzianego za sprawstwo.

§ 2. Wymierzając karę za pomocnictwo sąd może zastosować nadzwyczajne złagodzenie kary.

Artykuł 20. Nieakcesoryjność odpowiedzialności

Każdy ze współdziałających w popełnieniu czynu zabronionego odpowiada w granicach swojej umyślności lub nieumyślności niezależnie od odpowiedzialności pozostałych współdziałających.

Artykuł 21. Okoliczności osobiste

§ 1. Okoliczności osobiste, wyłączające lub łagodzące albo zaostrzające odpowiedzialność karną, uwzględnia się tylko co do osoby, której dotyczą.

§ 2. Jeżeli okoliczność osobista dotycząca sprawcy, wpływająca chociażby tylko na wyższą karalność, stanowi znamię czynu zabronionego, współdziałający podlega odpowiedzialności karnej przewidzianej za ten czyn zabroniony, gdy o tej okoliczności wiedział, chociażby go nie dotyczyła.

§ 3. Wobec współdziałającego, którego nie dotyczy okoliczność określona w § 2, sąd może zastosować nadzwyczajne złagodzenie kary.

Artykuł 22. Akcesoryjność odpowiedzialności

§ 1. Jeżeli czynu zabronionego tylko usiłowano dokonać, podmiot określony w art. 18 § 2 i 3 odpowiada jak za usiłowanie.

§ 2. Jeżeli czynu zabronionego nie usiłowano dokonać, sąd może zastosować nadzwyczajne złagodzenie kary, a nawet odstąpić od jej wymierzenia.

Artykuł 23. Czynny żal

§ 1. Nie podlega karze współdziałający, który dobrowolnie zapobiegł dokonaniu czynu zabronionego.

§ 2. Sąd może zastosować nadzwyczajne złagodzenie kary w stosunku do współdziałającego, który dobrowolnie starał się zapobiec dokonaniu czynu zabronionego.

Artykuł 24. Prowokacja

Odpowiada jak za podżeganie, kto w celu skierowania przeciwko innej osobie postępowania karnego nakłania ją do popełnienia czynu zabronionego; w tym wypadku nie stosuje się art. 22 i 23.

Rozdział III. Wyłączenie odpowiedzialności karnej

Artykuł 25. Obrona konieczna

§ 1. Nie popełnia przestępstwa, kto w obronie koniecznej odpiera bezpośredni, bezprawny zamach na jakiekolwiek dobro chronione prawem.

§ 2. W razie przekroczenia granic obrony koniecznej, w szczególności gdy sprawca zastosował sposób obrony niewspółmierny do niebezpieczeństwa zamachu, sąd może zastosować nadzwyczajne złagodzenie kary, a nawet odstąpić od jej wymierzenia.

§ 3. Nie podlega karze, kto przekracza granice obrony koniecznej pod wpływem strachu lub wzburzenia usprawiedliwionych okolicznościami zamachu.

§ 4. Osoba, która w obronie koniecznej odpiera zamach na jakiekolwiek cudze dobro chronione prawem, chroniąc bezpieczeństwo lub porządek publiczny, korzysta z ochrony prawnej przewidzianej dla funkcjonariuszy publicznych.

§ 5. Przepisu § 4 nie stosuje się, jeżeli czyn sprawcy zamachu skierowany przeciwko osobie odpierającej zamach godzi wyłącznie w cześć lub godność tej osoby.

Artykuł 26. Stan wyższej konieczności

§ 1. Nie popełnia przestępstwa, kto działa w celu uchylenia bezpośredniego niebezpieczeństwa grożącego jakiemukolwiek dobru chronionemu prawem, jeżeli niebezpieczeństwa nie można inaczej uniknąć, a dobro poświęcone przedstawia wartość niższą od dobra ratowanego.

§ 2. Nie popełnia przestępstwa także ten, kto, ratując dobro chronione prawem w warunkach określonych w § 1, poświęca dobro, które nie przedstawia wartości oczywiście wyższej od dobra ratowanego.

§ 3. W razie przekroczenia granic stanu wyższej konieczności, sąd może zastosować nadzwyczajne złagodzenie kary, a nawet odstąpić od jej wymierzenia.

§ 4. Przepisu § 2 nie stosuje się, jeżeli sprawca poświęca dobro, które ma szczególny obowiązek chronić nawet z narażeniem się na niebezpieczeństwo osobiste.

§ 5. Przepisy § 1–3 stosuje się odpowiednio w wypadku, gdy z ciążących na sprawcy obowiązków tylko jeden może być spełniony.

Artykuł 27. Eksperyment

§ 1. Nie popełnia przestępstwa, kto działa w celu przeprowadzenia eksperymentu poznawczego, medycznego, technicznego lub ekonomicznego, jeżeli spodziewana korzyść ma istotne znaczenie poznawcze, medyczne lub gospodarcze, a oczekiwanie jej osiągnięcia, celowość oraz sposób przeprowadzenia eksperymentu są zasadne w świetle aktualnego stanu wiedzy.

§ 2. Eksperyment jest niedopuszczalny bez zgody uczestnika, na którym jest przeprowadzany, należycie poinformowanego o spodziewanych korzyściach i grożących mu ujemnych skutkach oraz prawdopodobieństwie ich powstania, jak również o możliwości odstąpienia od udziału w eksperymencie na każdym jego etapie.

§ 3. Zasady i warunki dopuszczalności eksperymentu medycznego określa ustawa.

Artykuł 28. Błąd co do znamion

§ 1. Nie popełnia umyślnie czynu zabronionego, kto pozostaje w błędzie co do okoliczności stanowiącej jego znamię.

§ 2. Odpowiada na podstawie przepisu przewidującego łagodniejszą odpowiedzialność sprawca, który dopuszcza się czynu w usprawiedliwionym błędnym przekonaniu, że zachodzi okoliczność stanowiąca znamię czynu zabronionego, od której taka łagodniejsza odpowiedzialność zależy.

Artykuł 29. Błąd co do okoliczności wyłączającej

Nie popełnia przestępstwa, kto dopuszcza się czynu zabronionego w usprawiedliwionym błędnym przekonaniu, że zachodzi okoliczność wyłączająca bezprawność albo winę; jeżeli błąd sprawcy jest nieusprawiedliwiony, sąd może zastosować nadzwyczajne złagodzenie kary.

Artykuł 30. Nieświadomość bezprawności

Nie popełnia przestępstwa, kto dopuszcza się czynu zabronionego w usprawiedliwionej nieświadomości jego bezprawności; jeżeli błąd sprawcy jest nieusprawiedliwiony, sąd może zastosować nadzwyczajne złagodzenie kary.

Artykuł 31. Niepoczytalność i poczytalność ograniczona

§ 1. Nie popełnia przestępstwa, kto, z powodu choroby psychicznej, upośledzenia umysłowego lub innego zakłócenia czynności psychicznych, nie mógł w czasie czynu rozpoznać jego znaczenia lub pokierować swoim postępowaniem.

§ 2. Jeżeli w czasie popełnienia przestępstwa zdolność rozpoznania znaczenia czynu lub kierowania postępowaniem była w znacznym stopniu ograniczona, sąd może zastosować nadzwyczajne złagodzenie kary.

§ 3. Przepisów § 1 i 2 nie stosuje się, gdy sprawca wprawił się w stan nietrzeźwości lub odurzenia powodujący wyłączenie lub ograniczenie poczytalności, które przewidywał albo mógł przewidzieć.

Rozdział IV. Kary

Artykuł 32. Katalog

Karami są:

1) grzywna,

2) ograniczenie wolności,

3) pozbawienie wolności,

4) 25 lat pozbawienia wolności,

5) dożywotnie pozbawienie wolności.

Artykuł 33. Grzywna

§ 1. Grzywnę wymierza się w stawkach dziennych, określając liczbę stawek oraz wysokość jednej stawki; jeżeli ustawa nie stanowi inaczej, najniższa liczba stawek wynosi 10, zaś najwyższa 540.

§ 2. Sąd może wymierzyć grzywnę także obok kary pozbawienia wolności wymienionej w art. 32 pkt 3, jeżeli sprawca dopuścił się czynu w celu osiągnięcia korzyści majątkowej lub gdy korzyść majątkową osiągnął.

§ 3. Ustalając stawkę dzienną, sąd bierze pod uwagę dochody sprawcy, jego warunki osobiste, rodzinne, stosunki majątkowe i możliwości zarobkowe; stawka dzienna nie może być niższa od 10 złotych, ani też przekraczać 2000 złotych.

Artykuł 34. Ograniczenie wolności

§ 1. Jeżeli ustawa nie stanowi inaczej, kara ograniczenia wolności trwa najkrócej miesiąc, najdłużej 12 miesięcy; wymierza się ją w miesiącach.

§ 2. W czasie odbywania kary ograniczenia wolności skazany:

1) nie może bez zgody sądu zmieniać miejsca stałego pobytu,

2) jest obowiązany do wykonywania nieodpłatnej, kontrolowanej pracy na cele społeczne,

3) ma obowiązek udzielania wyjaśnień dotyczących przebiegu odbywania kary.

Artykuł 35. Praca na cele społeczne

§ 1. Nieodpłatna, kontrolowana praca na cele społeczne jest wykonywana w wymiarze od 20 do 40 godzin w stosunku miesięcznym.

§ 2. W stosunku do osoby zatrudnionej sąd zamiast obowiązku, o którym mowa w art. 34 § 2 pkt 2, może orzec potrącenie od 10 do 25% wynagrodzenia za pracę w stosunku miesięcznym na cel społeczny wskazany przez sąd; w okresie odbywania kary skazany nie może rozwiązać bez zgody sądu stosunku pracy.

Artykuł 36. Dozór i obowiązki dodatkowe

§ 1. (uchylony)

§ 2. Wymierzając karę ograniczenia wolności, sąd może orzec wobec skazanego obowiązki wymienione w art. 72.

§ 3. Przepis art. 74 stosuje się odpowiednio.

Artykuł 37. Pozbawienie wolności

Kara pozbawienia wolności wymieniona w art. 32 pkt 3 trwa najkrócej miesiąc, najdłużej 15 lat; wymierza się ją w miesiącach i latach.

Artykuł 38. Obniżenie i nadzwyczajne obostrzenie

§ 1. Jeżeli ustawa przewiduje obniżenie albo nadzwyczajne obostrzenie górnej granicy ustawowego zagrożenia, w wypadku alternatywnego zagrożenia karami wymienionymi w art. 32 pkt 1–3 obniżenie albo obostrzenie odnosi się do każdej z tych kar.

§ 2. Kara nadzwyczajnie obostrzona nie może przekroczyć 810 stawek dziennych grzywny, 2 lat ograniczenia wolności albo 15 lat pozbawienia wolności; karę ograniczenia wolności wymierza się w miesiącach i latach.

§ 3. Jeżeli ustawa przewiduje obniżenie górnej granicy ustawowego zagrożenia, kara wymierzona za przestępstwo zagrożone karą dożywotniego pozbawienia wolności nie może przekroczyć 25 lat pozbawienia wolności, a za przestępstwo zagrożone karą 25 lat pozbawienia wolności nie może przekroczyć 15 lat pozbawienia wolności.

Rozdział V. Środki karne

Artykuł 39. Katalog

Środkami karnymi są:

1) pozbawienie praw publicznych,

2) zakaz zajmowania określonego stanowiska, wykonywania określonego zawodu lub prowadzenia określonej działalności gospodarczej,

2a) zakaz prowadzenia działalności związanej z wychowaniem, leczeniem, edukacją małoletnich lub z opieką nad nimi,

2b) obowiązek powstrzymania się od przebywania w określonych środowiskach lub miejscach, zakaz kontaktowania się z określonymi osobami, zakaz zbliżania się do określonych osób lub zakaz opuszczania określonego miejsca pobytu bez zgody sądu,

2c) zakaz wstępu na imprezę masową,

2d) zakaz wstępu do ośrodków gier i uczestnictwa w grach hazardowych,

2e) nakaz opuszczenia lokalu zajmowanego wspólnie z pokrzywdzonym,

3) zakaz prowadzenia pojazdów,

4) przepadek,

5) obowiązek naprawienia szkody lub zadośćuczynienia za doznaną krzywdę,

6) nawiązka,

7) świadczenie pieniężne,

8) podanie wyroku do publicznej wiadomości.

Artykuł 40. Prawa publiczne

§ 1. Pozbawienie praw publicznych obejmuje utratę czynnego i biernego prawa wyborczego do organu władzy publicznej, organu samorządu zawodowego lub gospodarczego, utratę prawa do udziału w sprawowaniu wymiaru sprawiedliwości oraz do pełnienia funkcji w organach i instytucjach państwowych i samorządu terytorialnego lub zawodowego, jak również utratę posiadanego stopnia wojskowego i powrót do stopnia szeregowego; pozbawienie praw publicznych obejmuje ponadto utratę orderów, odznaczeń i tytułów honorowych oraz utratę zdolności do ich uzyskania w okresie trwania pozbawienia praw.

§ 2. Sąd może orzec pozbawienie praw publicznych w razie skazania na karę pozbawienia wolności na czas nie krótszy od lat 3 za przestępstwo popełnione w wyniku motywacji zasługującej na szczególne potępienie.

Artykuł 41. Zajmowanie stanowiska, wykonywanie zawodu

§ 1. Sąd może orzec zakaz zajmowania określonego stanowiska albo wykonywania określonego zawodu, jeżeli sprawca nadużył przy popełnieniu przestępstwa stanowiska lub wykonywanego zawodu albo okazał, że dalsze zajmowanie stanowiska lub wykonywanie zawodu zagraża istotnym dobrom chronionym prawem.

§ 1a. Sąd może orzec zakaz zajmowania wszelkich lub określonych stanowisk, wykonywania wszelkich lub określonych zawodów albo działalności, związanych z wychowaniem, edukacją, leczeniem małoletnich lub z opieką nad nimi, na zawsze w razie skazania na karę pozbawienia wolności za przestępstwo przeciwko wolności seksualnej lub obyczajności na szkodę małoletniego.

§ 1b. Sąd orzeka zakaz, o którym mowa w § 1a, na zawsze w razie ponownego skazania sprawcy w warunkach określonych w tym przepisie.

§ 2. Sąd może orzec zakaz prowadzenia określonej działalności gospodarczej w razie skazania za przestępstwo popełnione w związku z prowadzeniem takiej działalności, jeżeli dalsze jej prowadzenie zagraża istotnym dobrom chronionym prawem.

Artykuł 41a. Zakaz kontaktowania się, zbliżania, opuszczania miejsca

§ 1. Sąd może orzec obowiązek powstrzymania się od przebywania w określonych środowiskach lub miejscach, zakaz kontaktowania się z określonymi osobami, zakaz zbliżania się do określonych osób, zakaz opuszczania określonego miejsca pobytu bez zgody sądu lub nakaz opuszczenia lokalu zajmowanego wspólnie z pokrzywdzonym w razie skazania za przestępstwo przeciwko wolności seksualnej lub obyczajności na szkodę małoletniego lub inne przestępstwo przeciwko wolności oraz w razie skazania za umyślne przestępstwo z użyciem przemocy, w tym przemocy przeciwko osobie najbliższej; obowiązek lub zakaz może być połączony z obowiązkiem zgłaszania się do Policji lub innego wyznaczonego organu w określonych odstępach czasu.

§ 2. Sąd orzeka obowiązek powstrzymania się od przebywania w określonych środowiskach lub miejscach, zakaz kontaktowania się z określonymi osobami, zakaz zbliżania się do określonych osób, zakaz opuszczania określonego miejsca pobytu bez zgody sądu lub nakaz opuszczenia lokalu zajmowanego wspólnie z pokrzywdzonym w razie skazania na karę pozbawienia wolności bez warunkowego zawieszenia jej wykonania za przestępstwo przeciwko wolności seksualnej lub obyczajności na szkodę małoletniego; obowiązek lub zakaz może być połączony z obowiązkiem zgłaszania się do Policji lub innego wyznaczonego organu w określonych odstępach czasu.

§ 3. Sąd może orzec obowiązek powstrzymania się od przebywania w określonych środowiskach lub miejscach, zakaz kontaktowania się z określonymi osobami, zakaz zbliżania się do określonych osób lub zakaz opuszczania określonego miejsca pobytu bez zgody sądu na zawsze w razie ponownego skazania sprawcy w warunkach określonych w § 2.

§ 4. Orzekając zakaz zbliżania się do określonych osób, sąd wskazuje odległość od osób chronionych, którą skazany obowiązany jest zachować.

Artykuł 41b. Zakaz wstępu na imprezę masową orzeczony przez sąd

§ 1. Sąd może orzec zakaz wstępu na imprezę masową, jeżeli przestępstwo zostało popełnione w związku z taką imprezą, a udział sprawcy w imprezach masowych zagraża dobrom chronionym prawem. Sąd orzeka zakaz wstępu na imprezę masową w wypadkach wskazanych w ustawie.

§ 2. Zakaz wstępu na imprezę masową obejmuje wszelkie imprezy masowe na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej oraz mecze piłki nożnej rozgrywane przez polską kadrę narodową lub polski klub sportowy poza terytorium Rzeczypospolitej Polskiej.

§ 3. Orzekając zakaz wstępu na imprezę masową za czyn popełniony w związku z masową imprezą sportową, sąd może orzec obowiązek przebywania skazanego w czasie trwania niektórych imprez masowych objętych zakazem w określonym miejscu stałego pobytu, kontrolowany w sposób określony w przepisach o wykonywaniu kary pozbawienia wolności poza zakładem karnym w systemie dozoru elektronicznego.

§ 4. Sąd orzeka zakaz wstępu na imprezę masową i obowiązek określony w § 3, w razie ponownego skazania sprawcy za przestępstwo popełnione w związku z imprezą masową.

§ 5. W szczególnie uzasadnionych wypadkach sąd może orzec, że po upływie okresu, na który orzeczono obowiązek określony w § 3, skazany będzie obowiązany do stawiennictwa w czasie trwania niektórych imprez masowych objętych zakazem w jednostce organizacyjnej Policji lub w miejscu określonym przez właściwego, ze względu na miejsce zamieszkania skazanego, komendanta powiatowego, rejonowego lub miejskiego Policji.

§ 6. Łączny czas stosowania wobec skazanego obowiązków, określonych w § 3 i 5, nie może przekroczyć okresu orzeczonego wobec skazanego zakazu wstępu na imprezę masową.

§ 7. Jeżeli z okoliczności wynika, że wykonanie obowiązku określonego w § 3 jest niemożliwe lub jego orzeczenie jest oczywiście niecelowe, w miejsce tego obowiązku orzeka się obowiązek stawiennictwa skazanego w czasie trwania niektórych imprez masowych objętych zakazem w jednostce organizacyjnej Policji lub w miejscu określonym przez właściwego, ze względu na miejsce zamieszkania skazanego, komendanta powiatowego, rejonowego lub miejskiego Policji.

§ 8. Nakładając obowiązek, o którym mowa w § 3, 5 lub 7, sąd określa imprezy masowe, w czasie trwania których obowiązek ten ma być wykonywany, wskazując w szczególności nazwy dyscyplin sportowych, nazwy klubów sportowych oraz zakres terytorialny imprez, których obowiązek dotyczy.

§ 9. Obowiązki orzekane na podstawie § 3, 5 i 7 orzeka się w miesiącach i latach. Obowiązek, o którym mowa w § 3, orzeka się na okres nie krótszy niż 6 miesięcy i nie dłuższy niż 12 miesięcy, zaś obowiązek, o którym mowa w § 7, orzeka się na okres od 6 miesięcy do lat 6, nieprzekraczający okresu, na jaki orzeczono zakaz wstępu na imprezę masową.

Artykuł 41c. Zakaz wstępu do ośrodków gier i uczestnictwa w grach hazardowych

§ 1. Zakaz wstępu do ośrodków gier i uczestnictwa w grach hazardowych nie obejmuje uczestnictwa w loteriach promocyjnych.

§ 2. Sąd może orzec zakaz wstępu do ośrodków gier i uczestnictwa w grach hazardowych, w razie skazania za przestępstwo popełnione w związku z urządzaniem gier hazardowych lub udziałem w nich.

Artykuł 42. Prowadzenie pojazdów

§ 1. Sąd może orzec zakaz prowadzenia pojazdów określonego rodzaju w razie skazania osoby uczestniczącej w ruchu za przestępstwo przeciwko bezpieczeństwu w komunikacji, w szczególności jeżeli z okoliczności popełnionego przestępstwa wynika, że prowadzenie pojazdu przez tę osobę zagraża bezpieczeństwu w komunikacji.

§ 2. Sąd orzeka zakaz prowadzenia wszelkich pojazdów albo pojazdów określonego rodzaju, jeżeli sprawca w czasie popełnienia przestępstwa wymienionego w § 1 był w stanie nietrzeźwości, pod wpływem środka odurzającego lub zbiegł z miejsca zdarzenia określonego w art. 173, 174 lub 177.

§ 3. Sąd orzeka zakaz prowadzenia wszelkich pojazdów mechanicznych na zawsze, jeżeli sprawca w czasie popełnienia przestępstwa określonego w art. 173, którego następstwem jest śmierć innej osoby lub ciężki uszczerbek na jej zdrowiu, albo w czasie popełnienia przestępstwa określonego w art. 177 § 2 lub w art. 355 § 2 był w stanie nietrzeźwości lub pod wpływem środka odurzającego lub zbiegł z miejsca zdarzenia, chyba że zachodzi wyjątkowy wypadek, uzasadniony szczególnymi okolicznościami.

§ 4. Sąd orzeka zakaz prowadzenia wszelkich pojazdów mechanicznych na zawsze w razie ponownego skazania osoby prowadzącej pojazd mechaniczny w warunkach określonych w § 3.

Artykuł 43. Pozbawienie praw publicznych

§ 1. Jeżeli ustawa nie stanowi inaczej, pozbawienie praw publicznych oraz zakazy i nakaz wymienione w art. 39 pkt 2, 2d, 2e i 3 orzeka się w latach, od roku do lat 10, zakazy oraz obowiązek wymienione w art. 39 pkt 2a i 2b orzeka się w latach, od roku do lat 15, a zakaz wymieniony w art. 39 pkt 2c orzeka się w latach, od lat 2 do 6.

§ 2. Pozbawienie praw publicznych, obowiązek lub zakaz obowiązuje od uprawomocnienia się orzeczenia; okres, na który środek orzeczono, nie biegnie w czasie odbywania kary pozbawienia wolności, chociażby orzeczonej za inne przestępstwo.

§ 3. Orzekając zakaz określony w art. 42, sąd nakłada obowiązek zwrotu dokumentu uprawniającego do prowadzenia pojazdu; do chwili wykonania obowiązku okres, na który orzeczono zakaz, nie biegnie.

Artykuł 44. Przepadek przedmiotów

§ 1. Sąd orzeka przepadek przedmiotów pochodzących bezpośrednio z przestępstwa.

§ 2. Sąd może orzec, a w wypadkach wskazanych w ustawie orzeka, przepadek przedmiotów, które służyły lub były przeznaczone do popełnienia przestępstwa.

§ 3. Jeżeli orzeczenie przepadku określonego w § 2 byłoby niewspółmierne do wagi popełnionego czynu, sąd zamiast przepadku może orzec nawiązkę na rzecz Skarbu Państwa.

§ 4. Jeżeli orzeczenie przepadku określonego w § 1 lub 2 nie jest możliwe, sąd może orzec przepadek równowartości przedmiotów pochodzących bezpośrednio z przestępstwa lub przedmiotów, które służyły lub były przeznaczone do popełnienia przestępstwa.

§ 5. Przepadku przedmiotów określonych w § 1 lub 2 nie orzeka się, jeżeli podlegają one zwrotowi pokrzywdzonemu lub innemu uprawnionemu podmiotowi.

§ 6. W razie skazania za przestępstwo polegające na naruszeniu zakazu wytwarzania, posiadania, obrotu, przesyłania, przenoszenia lub przewozu określonych przedmiotów, sąd może orzec, a w wypadkach przewidzianych w ustawie orzeka, ich przepadek.

§ 7. Jeżeli przedmioty wymienione w § 2 lub 6 nie stanowią własności sprawcy, ich przepadek można orzec tylko w wypadkach przewidzianych w ustawie; w razie współwłasności orzeka się przepadek udziału należącego do sprawcy lub przepadek równowartości tego udziału.

§ 8. Objęte przepadkiem przedmioty przechodzą na własność Skarbu Państwa z chwilą uprawomocnienia się wyroku.

Artykuł 45. Przepadek korzyści

§ 1. Jeżeli sprawca osiągnął z popełnienia przestępstwa, chociażby pośrednio, korzyść majątkową niepodlegającą przepadkowi przedmiotów wymienionych w art. 44 § 1 lub 6, sąd orzeka przepadek takiej korzyści albo jej równowartości. Przepadku nie orzeka się w całości lub w części, jeżeli korzyść lub jej równowartość podlega zwrotowi pokrzywdzonemu lub innemu podmiotowi.

§ 2. W razie skazania za przestępstwo, z którego popełnienia sprawca osiągnął, chociażby pośrednio, korzyść majątkową znacznej wartości, uważa się, że mienie, które sprawca objął we władanie lub do którego uzyskał jakikolwiek tytuł w czasie popełnienia przestępstwa lub po jego popełnieniu, do chwili wydania chociażby nieprawomocnego wyroku, stanowi korzyść uzyskaną z popełnienia przestępstwa, chyba że sprawca lub inna zainteresowana osoba przedstawi dowód przeciwny.

§ 3. Jeżeli okoliczności sprawy wskazują na duże prawdopodobieństwo, że sprawca, o którym mowa w § 2, przeniósł na osobę fizyczną, prawną lub jednostkę organizacyjną niemającą osobowości prawnej, faktycznie lub pod jakimkolwiek tytułem prawnym, mienie stanowiące korzyść uzyskaną z popełnienia przestępstwa, uważa się, że rzeczy będące w samoistnym posiadaniu tej osoby lub jednostki oraz przysługujące jej prawa majątkowe należą do sprawcy, chyba że zainteresowana osoba lub jednostka organizacyjna przedstawi dowód zgodnego z prawem ich uzyskania.

§ 4. Przepisy § 2 i 3 stosuje się także przy dokonaniu zajęcia stosownie do przepisu art. 292 § 2 Kodeksu postępowania karnego, przy zabezpieczeniu grożącego przepadku korzyści oraz przy egzekucji tego środka. Osoba lub jednostka, której dotyczy domniemanie ustanowione w § 3, może wystąpić z powództwem przeciwko Skarbowi Państwa o obalenie tego domniemania; do czasu prawomocnego rozstrzygnięcia sprawy postępowanie egzekucyjne ulega zawieszeniu.

§ 5. W razie współwłasności orzeka się przepadek udziału należącego do sprawcy lub przepadek równowartości tego udziału.

§ 6. Objęta przepadkiem korzyść majątkowa lub jej równowartość przechodzi na własność Skarbu Państwa z chwilą uprawomocnienia się wyroku, a w wypadku, o którym mowa w § 4 zdanie drugie, z chwilą uprawomocnienia się wyroku oddalającego powództwo przeciwko Skarbowi Państwa.

Artykuł 46. Naprawienie szkody

§ 1. W razie skazania sąd może orzec, a na wniosek pokrzywdzonego lub innej osoby uprawnionej orzeka, obowiązek naprawienia wyrządzonej przestępstwem szkody w całości albo w części lub zadośćuczynienia za doznaną krzywdę; przepisów prawa cywilnego o przedawnieniu roszczenia oraz możliwości zasądzenia renty nie stosuje się.

§ 2. Zamiast obowiązku określonego w § 1 sąd może orzec nawiązkę na rzecz pokrzywdzonego.

Artykuł 47. Nawiązka

§ 1. W razie skazania sprawcy za umyślne przestępstwo przeciwko życiu lub zdrowiu albo za inne przestępstwo umyślne, którego skutkiem jest śmierć człowieka, ciężki uszczerbek na zdrowiu, naruszenie czynności narządu ciała lub rozstrój zdrowia, a także w razie skazania sprawcy za przestępstwo określone w art. 173, 174, 177 lub art. 355, jeżeli sprawca był w stanie nietrzeźwości lub pod wpływem środka odurzającego lub zbiegł z miejsca zdarzenia sąd może orzec nawiązkę na rzecz Funduszu Pomocy Pokrzywdzonym oraz Pomocy Postpenitencjarnej.

§ 2. W razie skazania sprawcy za przestępstwo przeciwko środowisku sąd może orzec nawiązkę na rzecz Narodowego Funduszu Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej, o którym mowa w art. 400 ustawy z dnia 27 kwietnia 2001 r. – Prawo ochrony środowiska (Dz.U. z 2008 r. Nr 25, poz. 150, z późn. zm.).

Artykuł 47a. (uchylony)

Artykuł 48. Wysokość nawiązki

Nawiązkę orzeka się w wysokości do 100 000 złotych.

Artykuł 49. Świadczenie pieniężne

§ 1. Odstępując od wymierzenia kary, a także w wypadkach wskazanych w ustawie, sąd może orzec świadczenie pieniężne wymienione w art. 39 pkt 7 na rzecz Funduszu Pomocy Pokrzywdzonym oraz Pomocy Postpenitencjarnej; świadczenie to nie może przekroczyć 60 000 złotych.

§ 2. W razie skazania sprawcy za przestępstwo określone w art. 178a, 179 lub art. 180, sąd może orzec świadczenie pieniężne wymienione w art. 39 pkt 7 na rzecz Funduszu Pomocy Pokrzywdzonym oraz Pomocy Postpenitencjarnej do wysokości określonej w § 1.

Artykuł 49a. (uchylony)

Artykuł 50. Opublikowanie wyroku

Sąd może orzec podanie wyroku do publicznej wiadomości w określony sposób, jeżeli uzna to za celowe, w szczególności ze względu na społeczne oddziaływanie skazania, o ile nie narusza to interesu pokrzywdzonego.

Artykuł 51. Zawiadomienie sądu rodzinnego

Sąd, uznając za celowe orzeczenie pozbawienia lub ograniczenia praw rodzicielskich lub opiekuńczych w razie popełnienia przestępstwa na szkodę małoletniego lub we współdziałaniu z nim, zawiadamia o tym właściwy sąd rodzinny.

Artykuł 52. Zwrot korzyści

W wypadku skazania za przestępstwo przynoszące korzyść majątkową osobie fizycznej, prawnej lub jednostce organizacyjnej nie mającej osobowości prawnej, a popełnione przez sprawcę działającego w jej imieniu lub interesie, sąd zobowiązuje podmiot, który uzyskał korzyść majątkową, do jej zwrotu w całości lub w części na rzecz Skarbu Państwa; nie dotyczy to korzyści majątkowej podlegającej zwrotowi innemu podmiotowi.

Rozdział VI. Zasady wymiaru kary i środków karnych

Artykuł 53. Ogólne dyrektywy

§ 1. Sąd wymierza karę według swojego uznania, w granicach przewidzianych przez ustawę, bacząc, by jej dolegliwość nie przekraczała stopnia winy, uwzględniając stopień społecznej szkodliwości czynu oraz biorąc pod uwagę cele zapobiegawcze i wychowawcze, które ma osiągnąć w stosunku do skazanego, a także potrzeby w zakresie kształtowania świadomości prawnej społeczeństwa.

§ 2. Wymierzając karę, sąd uwzględnia w szczególności motywację i sposób zachowania się sprawcy, popełnienie przestępstwa wspólnie z nieletnim, rodzaj i stopień naruszenia ciążących na sprawcy obowiązków, rodzaj i rozmiar ujemnych następstw przestępstwa, właściwości i warunki osobiste sprawcy, sposób życia przed popełnieniem przestępstwa i zachowanie się po jego popełnieniu, a zwłaszcza staranie o naprawienie szkody lub zadośćuczynienie w innej formie społecznemu poczuciu sprawiedliwości, a także zachowanie się pokrzywdzonego.

§ 3. Wymierzając karę sąd bierze także pod uwagę pozytywne wyniki przeprowadzonej mediacji pomiędzy pokrzywdzonym a sprawcą albo ugodę pomiędzy nimi osiągniętą w postępowaniu przed sądem lub prokuratorem.

Artykuł 54. Wymiar dla nieletniego i młodocianego

§ 1. Wymierzając karę nieletniemu albo młodocianemu, sąd kieruje się przede wszystkim tym, aby sprawcę wychować.

§ 2. Wobec sprawcy, który w czasie popełnienia przestępstwa nie ukończył 18 lat, nie orzeka się kary dożywotniego pozbawienia wolności.

Artykuł 55. Indywidualizacja

Okoliczności wpływające na wymiar kary uwzględnia się tylko co do osoby, której dotyczą.

Artykuł 56. Odpowiednie stosowanie

Przepisy art. 53, art. 54 § 1 oraz art. 55 stosuje się odpowiednio do orzekania innych środków przewidzianych w tym kodeksie.

Artykuł 57. Zbieg podstaw złagodzenia lub obostrzenia

§ 1. Jeżeli zachodzi kilka niezależnych od siebie podstaw do nadzwyczajnego złagodzenia albo obostrzenia kary, sąd może tylko jeden raz karę nadzwyczajnie złagodzić albo obostrzyć, biorąc pod uwagę łącznie zbiegające się podstawy łagodzenia albo obostrzenia.

§ 2. Jeżeli zbiegają się podstawy nadzwyczajnego złagodzenia i obostrzenia, sąd może zastosować nadzwyczajne złagodzenie albo obostrzenie kary.

Artykuł 57a. Nawiązka

§ 1. Skazując za występek o charakterze chuligańskim, sąd wymierza karę przewidzianą za przypisane sprawcy przestępstwo w wysokości nie niższej od dolnej granicy ustawowego zagrożenia zwiększonego o połowę.

§ 2. W wypadku określonym w § 1 sąd orzeka nawiązkę na rzecz pokrzywdzonego, chyba że orzeka obowiązek naprawienia szkody, obowiązek zadośćuczynienia za doznaną krzywdę lub nawiązkę na podstawie art. 46. Jeżeli pokrzywdzony nie został ustalony, sąd może orzec nawiązkę na rzecz Funduszu Pomocy Pokrzywdzonym oraz Pomocy Postpenitencjarnej.

Artykuł 58. Wybór kary

§ 1. Jeżeli ustawa przewiduje możliwość wyboru rodzaju kary, sąd orzeka karę pozbawienia wolności bez warunkowego zawieszenia jej wykonania tylko wtedy, gdy inna kara lub środek karny nie może spełnić celów kary.

§ 2. Grzywny nie orzeka się, jeżeli dochody sprawcy, jego stosunki majątkowe lub możliwości zarobkowe uzasadniają przekonanie, że sprawca grzywny nie uiści i nie będzie jej można ściągnąć w drodze egzekucji.

§ 2a. Kary ograniczenia wolności związanej z obowiązkiem, o którym mowa w art. 35 § 1, nie orzeka się, jeżeli stan zdrowia oskarżonego lub jego właściwości i warunki osobiste uzasadniają przekonanie, że oskarżony nie wykona tego obowiązku.

§ 3. Jeżeli przestępstwo jest zagrożone karą pozbawienia wolności nieprzekraczającą 5 lat, sąd może orzec zamiast kary pozbawienia wolności grzywnę albo karę ograniczenia wolności do lat 2, w szczególności jeżeli orzeka równocześnie środek karny; karę ograniczenia wolności wymierza się w miesiącach i latach.

§ 4. Przepisu § 3 nie stosuje się do sprawcy występku o charakterze chuligańskim oraz do sprawcy przestępstwa określonego w art. 178a § 4.

Artykuł 59. Odstąpienie

§ 1. Jeżeli przestępstwo jest zagrożone karą pozbawienia wolności nieprzekraczającą 3 lat albo karą łagodniejszego rodzaju i społeczna szkodliwość czynu nie jest znaczna, sąd może odstąpić od wymierzenia kary, jeżeli orzeka równocześnie środek karny, a cele kary zostaną przez ten środek spełnione.

§ 2. Przepisu § 1 nie stosuje się do sprawcy występku o charakterze chuligańskim.

Artykuł 60. Nadzwyczajne złagodzenie

§ 1. Sąd może zastosować nadzwyczajne złagodzenie kary w wypadkach przewidzianych w ustawie oraz w stosunku do młodocianego, jeżeli przemawiają za tym względy określone w art. 54 § 1.

§ 2. Sąd może również zastosować nadzwyczajne złagodzenie kary w szczególnie uzasadnionych wypadkach, kiedy nawet najniższa kara przewidziana za przestępstwo byłaby niewspółmiernie surowa, w szczególności:

1) jeżeli pokrzywdzony pojednał się ze sprawcą, szkoda została naprawiona albo pokrzywdzony i sprawca uzgodnili sposób naprawienia szkody,

2) ze względu na postawę sprawcy, zwłaszcza gdy czynił starania o naprawienie szkody lub o jej zapobieżenie,

3) jeżeli sprawca przestępstwa nieumyślnego lub jego najbliższy poniósł poważny uszczerbek w związku z popełnionym przestępstwem.

§ 3. Sąd stosuje nadzwyczajne złagodzenie kary, a nawet może warunkowo zawiesić jej wykonanie w stosunku do sprawcy współdziałającego z innymi osobami w popełnieniu przestępstwa, jeżeli ujawni on wobec organu powołanego do ścigania przestępstw informacje dotyczące osób uczestniczących w popełnieniu przestępstwa oraz istotne okoliczności jego popełnienia.

§ 4. Na wniosek prokuratora sąd może zastosować nadzwyczajne złagodzenie kary, a nawet warunkowo zawiesić jej wykonanie w stosunku do sprawcy przestępstwa, który, niezależnie od wyjaśnień złożonych w swojej sprawie, ujawnił przed organem ścigania i przedstawił istotne okoliczności, nieznane dotychczas temu organowi, przestępstwa zagrożonego karą powyżej 5 lat pozbawienia wolności.

§ 5. W wypadkach określonych w § 3 i 4 sąd wymierzając karę pozbawienia wolności do lat 5 może warunkowo zawiesić jej wykonanie na okres próby wynoszący do 10 lat, jeżeli uzna, że pomimo niewykonania kary sprawca nie popełni ponownie przestępstwa; przepisy art. 71–76 stosuje się odpowiednio.

§ 6. Nadzwyczajne złagodzenie kary polega na wymierzeniu kary poniżej dolnej granicy ustawowego zagrożenia albo kary łagodniejszego rodzaju według następujących zasad:

1) jeżeli czyn stanowi zbrodnię zagrożoną co najmniej karą 25 lat pozbawienia wolności, sąd wymierza karę pozbawienia wolności nie niższą od 8 lat,

2) jeżeli czyn stanowi inną zbrodnię, sąd wymierza karę pozbawienia wolności nie niższą od jednej trzeciej dolnej granicy ustawowego zagrożenia,

3) jeżeli czyn stanowi występek, przy czym dolną granicą ustawowego zagrożenia jest kara pozbawienia wolności nie niższa od roku, sąd wymierza grzywnę, karę ograniczenia wolności albo pozbawienia wolności,

4) jeżeli czyn stanowi występek, przy czym dolną granicą ustawowego zagrożenia jest kara pozbawienia wolności niższa od roku, sąd wymierza grzywnę albo karę ograniczenia wolności.

§ 7. Jeżeli czyn zagrożony jest alternatywnie karami wymienionymi w art. 32 pkt 1–3, nadzwyczajne złagodzenie kary polega na odstąpieniu od wymierzenia kary i orzeczeniu środka karnego wymienionego w art. 39 pkt 2–8; przepisu art. 61 § 2 nie stosuje się.

Artykuł 61. Odstąpienie

§ 1. Sąd może odstąpić od wymierzenia kary w wypadkach przewidzianych w ustawie oraz w wypadku określonym w art. 60 § 3, zwłaszcza gdy rola sprawcy w popełnieniu przestępstwa była podrzędna, a przekazane informacje przyczyniły się do zapobieżenia popełnieniu innego przestępstwa.

§ 2. Odstępując od wymierzenia kary, sąd może również odstąpić od wymierzenia środka karnego, chociażby jego orzeczenie było obowiązkowe.

Artykuł 62. Wybór zakładu i systemu terapeutycznego

Orzekając karę pozbawienia wolności, sąd może określić rodzaj i typ zakładu karnego, w którym skazany ma odbywać karę, a także orzec system terapeutyczny jej wykonania.

Artykuł 63. Zaliczenie

§ 1. Na poczet orzeczonej kary zalicza się okres rzeczywistego pozbawienia wolności w sprawie, zaokrąglając do pełnego dnia, przy czym jeden dzień rzeczywistego pozbawienia wolności równa się jednemu dniowi kary pozbawienia wolności, dwóm dniom kary ograniczenia wolności lub dwóm dziennym stawkom grzywny.

§ 2. Na poczet orzeczonych środków karnych, o których mowa w art. 39 pkt 2–3, zalicza się okres rzeczywistego stosowania odpowiadających im rodzajowo środków zapobiegawczych, wymienionych w art. 275 lub 276 Kodeksu postępowania karnego.

Rozdział VII. Powrót do przestępstwa

Artykuł 64. Recydywa

§ 1. Jeżeli sprawca skazany za przestępstwo umyślne na karę pozbawienia wolności popełnia w ciągu 5 lat po odbyciu co najmniej 6 miesięcy kary umyślne przestępstwo podobne do przestępstwa, za które był już skazany, sąd może wymierzyć karę przewidzianą za przypisane sprawcy przestępstwo w wysokości do górnej granicy ustawowego zagrożenia zwiększonego o połowę.

§ 2. Jeżeli sprawca uprzednio skazany w warunkach określonych w § 1, który odbył łącznie co najmniej rok kary pozbawienia wolności i w ciągu 5 lat po odbyciu w całości lub części ostatniej kary popełnia ponownie umyślne przestępstwo przeciwko życiu lub zdrowiu, przestępstwo zgwałcenia, rozboju, kradzieży z włamaniem lub inne przestępstwo przeciwko mieniu popełnione z użyciem przemocy lub groźbą jej użycia, sąd wymierza karę pozbawienia wolności przewidzianą za przypisane przestępstwo w wysokości powyżej dolnej granicy ustawowego zagrożenia, a może ją wymierzyć do górnej granicy ustawowego zagrożenia zwiększonego o połowę.

§ 3. Przewidziane w § 1 lub 2 podwyższenie górnego ustawowego zagrożenia nie dotyczy zbrodni.

Artykuł 65. Stały dochód, działanie w grupie lub w związku

§ 1. Przepisy dotyczące wymiaru kary, środków karnych oraz środków związanych z poddaniem sprawcy próbie, przewidziane wobec sprawcy określonego w art. 64 § 2, stosuje się także do sprawcy, który z popełnienia przestępstwa uczynił sobie stałe źródło dochodu lub popełnia przestępstwo działając w zorganizowanej grupie albo związku mających na celu popełnienie przestępstwa oraz wobec sprawcy przestępstwa o charakterze terrorystycznym.

§ 2. Do sprawcy przestępstwa z art. 258 mają odpowiednie zastosowanie przepisy dotyczące sprawcy określonego w art. 64 § 2, z wyjątkiem przewidzianego w tym przepisie zaostrzenia kary.

Rozdział VIII. Środki związane z poddaniem sprawcy próbie

Artykuł 66. Warunkowe umorzenie

§ 1. Sąd może warunkowo umorzyć postępowanie karne, jeżeli wina i społeczna szkodliwość czynu nie są znaczne, okoliczności jego popełnienia nie budzą wątpliwości, a postawa sprawcy nie karanego za przestępstwo umyślne, jego właściwości i warunki osobiste oraz dotychczasowy sposób życia uzasadniają przypuszczenie, że pomimo umorzenia postępowania będzie przestrzegał porządku prawnego, w szczególności nie popełni przestępstwa.

§ 2. Warunkowego umorzenia nie stosuje się do sprawcy przestępstwa zagrożonego karą przekraczającą 3 lata pozbawienia wolności.

§ 3. W wypadku gdy pokrzywdzony pojednał się ze sprawcą, sprawca naprawił szkodę lub pokrzywdzony i sprawca uzgodnili sposób naprawienia szkody, warunkowe umorzenie może być zastosowane do sprawcy przestępstwa zagrożonego karą nie przekraczającą 5 lat pozbawienia wolności.

Artykuł 67. Okres próby, dozór i obowiązki

§ 1. Warunkowe umorzenie następuje na okres próby, który wynosi od roku do 2 lat i biegnie od uprawomocnienia się orzeczenia.

§ 2. Umarzając warunkowo postępowanie karne, sąd może w okresie próby oddać sprawcę pod dozór kuratora lub osoby godnej zaufania, stowarzyszenia, instytucji albo organizacji społecznej, do której działalności należy troska o wychowanie, zapobieganie demoralizacji lub pomoc skazanym.

§ 3. Umarzając warunkowo postępowanie karne, sąd zobowiązuje sprawcę do naprawienia szkody w całości albo w części, a może na niego nałożyć obowiązki wymienione w art. 72 § 1 pkt 1–3, 5–6a, 7a lub 7b, a ponadto orzec świadczenie pieniężne wymienione w art. 39 pkt 7 lub nawiązkę oraz zakaz prowadzenia pojazdów, wymieniony w art. 39 pkt 3, do lat 2. Nakładając na sprawcę przestępstwa popełnionego z użyciem przemocy lub groźby bezprawnej wobec osoby najbliższej obowiązek wymieniony w art. 72 § 1 pkt 7b sąd określa sposób kontaktu sprawcy z pokrzywdzonym.

§ 4. Przepis art. 74 stosuje się odpowiednio.

Artykuł 68. Podjęcie postępowania

§ 1. Sąd podejmuje postępowanie karne, jeżeli sprawca w okresie próby popełnił przestępstwo umyślne, za które został prawomocnie skazany.

§ 2. Sąd może podjąć postępowanie karne, jeżeli sprawca w okresie próby rażąco narusza porządek prawny, w szczególności gdy popełnił inne niż określone w § 1 przestępstwo, jeżeli uchyla się od dozoru, wykonania nałożonego obowiązku lub orzeczonego środka karnego albo nie wykonuje zawartej z pokrzywdzonym ugody.

§ 2a. Sąd podejmuje postępowanie karne, jeżeli okoliczności, o których mowa w § 2, zaistnieją po udzieleniu sprawcy pisemnego upomnienia przez sądowego kuratora zawodowego, chyba że przemawiają przeciwko temu szczególne względy.

§ 3. Sąd może podjąć postępowanie karne, jeżeli sprawca po wydaniu orzeczenia o warunkowym umorzeniu postępowania, lecz przed jego uprawomocnieniem się, rażąco narusza porządek prawny, a w szczególności gdy w tym czasie popełnił przestępstwo.

§ 4. Warunkowo umorzonego postępowania nie można podjąć później niż w ciągu 6 miesięcy od zakończenia okresu próby.

Artykuł 69. Warunkowe zawieszenie

§ 1. Sąd może warunkowo zawiesić wykonanie orzeczonej kary pozbawienia wolności nie przekraczającej 2 lat, kary ograniczenia wolności lub grzywny orzeczonej jako kara samoistna, jeżeli jest to wystarczające dla osiągnięcia wobec sprawcy celów kary, a w szczególności zapobieżenia powrotowi do przestępstwa.

§ 2. Zawieszając wykonanie kary, sąd bierze pod uwagę przede wszystkim postawę sprawcy, jego właściwości i warunki osobiste, dotychczasowy sposób życia oraz zachowanie się po popełnieniu przestępstwa.

§ 3. Zawieszenia wykonania kary nie stosuje się do sprawcy określonego w art. 64 § 2, chyba że zachodzi wyjątkowy wypadek, uzasadniony szczególnymi okolicznościami; zawieszenia wykonania kary, o którym mowa w art. 60 § 3–5, nie stosuje się do sprawcy określonego w art. 64 § 2.

§ 4. Zawieszenia wykonania kary ograniczenia wolności lub grzywny nie stosuje się wobec sprawcy występku o charakterze chuligańskim. Wobec sprawcy występku o charakterze chuligańskim oraz sprawcy przestępstwa określonego w art. 178a § 4 sąd może warunkowo zawiesić wykonanie kary pozbawienia wolności w szczególnie uzasadnionych wypadkach.

Artykuł 70. Okres próby

§ 1. Zawieszenie wykonania kary następuje na okres próby, który biegnie od uprawomocnienia się orzeczenia i wynosi:

1) od 2 do 5 lat – w wypadku warunkowego zawieszenia wykonania kary pozbawienia wolności,

2) od roku do 3 lat – w wypadku warunkowego zawieszenia wykonania grzywny lub kary ograniczenia wolności.

§ 2. W wypadku zawieszenia wykonania kary pozbawienia wolności wobec sprawcy młodocianego lub określonego w art. 64 § 2, okres próby wynosi od 3 do 5 lat.

Artykuł 71. Grzywna

§ 1. Zawieszając wykonanie kary pozbawienia wolności, sąd może orzec grzywnę w wysokości do 270 stawek dziennych, jeżeli jej wymierzenie na innej podstawie nie jest możliwe; zawieszając wykonanie kary ograniczenia wolności, sąd może orzec grzywnę w wysokości do 135 stawek dziennych.

§ 2. W razie zarządzenia wykonania kary pozbawienia wolności lub ograniczenia wolności, grzywna orzeczona na podstawie § 1 nie podlega wykonaniu; kara pozbawienia wolności lub ograniczenia wolności ulega skróceniu o okres odpowiadający liczbie uiszczonych stawek dziennych z zaokrągleniem do pełnego dnia.

Artykuł 72. Obowiązki

§ 1. Zawieszając wykonanie kary, sąd może zobowiązać skazanego do:

1) informowania sądu lub kuratora o przebiegu okresu próby,

2) przeproszenia pokrzywdzonego,

3) wykonywania ciążącego na nim obowiązku łożenia na utrzymanie innej osoby,

4) wykonywania pracy zarobkowej, do nauki lub przygotowania się do zawodu,

5) powstrzymania się od nadużywania alkoholu lub używania innych środków odurzających,

6) poddania się leczeniu, w szczególności odwykowemu lub rehabilitacyjnemu, albo oddziaływaniom terapeutycznym,

6a) uczestnictwa w oddziaływaniach korekcyjno-edukacyjnych,

7) powstrzymania się od przebywania w określonych środowiskach lub miejscach,

7a) powstrzymania się od kontaktowania się z pokrzywdzonym lub innymi osobami w określony sposób lub zbliżania się do pokrzywdzonego lub innych osób,

7b) opuszczenia lokalu zajmowanego wspólnie z pokrzywdzonym,

8) innego stosownego postępowania w okresie próby, jeżeli może to zapobiec popełnieniu ponownie przestępstwa.

§ 1a. Nakładając na sprawcę przestępstwa popełnionego z użyciem przemocy lub groźby bezprawnej wobec osoby najbliższej obowiązek wymieniony w § 1 pkt 7b sąd określa sposób kontaktu skazanego z pokrzywdzonym.

§ 2. Sąd może zobowiązać skazanego do naprawienia szkody w całości lub w części, chyba że orzekł środek karny wymieniony w art. 39 pkt 5, albo do uiszczenia świadczenia wymienionego w art. 39 pkt 7.

Artykuł 73. Dozór

§ 1. Zawieszając wykonanie kary pozbawienia wolności, sąd może w okresie próby oddać skazanego pod dozór kuratora lub osoby godnej zaufania, stowarzyszenia, instytucji albo organizacji społecznej, do której działalności należy troska o wychowanie, zapobieganie demoralizacji lub pomoc skazanym.

§ 2. Dozór jest obowiązkowy wobec młodocianego sprawcy przestępstwa umyślnego, sprawcy określonego w art. 64 § 2, a także wobec sprawcy przestępstwa popełnionego w związku z zaburzeniami preferencji seksualnych.

Artykuł 74. Rozwinięcie

§ 1. Czas i sposób wykonania nałożonych obowiązków wymienionych w art. 72 sąd określa po wysłuchaniu skazanego; nałożenie obowiązku wymienionego w art. 72 § 1 pkt 6 wymaga nadto zgody skazanego.

§ 2. Jeżeli względy wychowawcze za tym przemawiają, sąd, wobec skazanego na karę pozbawienia wolności z warunkowym zawieszeniem jej wykonania, może w okresie próby ustanawiać, rozszerzać lub zmieniać obowiązki wymienione w art. 72 § 1 pkt 3–8 albo od wykonania nałożonych obowiązków zwolnić, z wyjątkiem obowiązku wymienionego w art. 72 § 2, jak również oddać skazanego pod dozór albo od dozoru zwolnić.

§ 3. W przypadku gdy skazany został oddany pod dozór lub zobowiązany do wykonywania obowiązków w okresie próby, wniosek o określenie czasu i sposobu wykonania nałożonych obowiązków może złożyć również sądowy kurator zawodowy, a także osoba godna zaufania lub przedstawiciel stowarzyszenia, instytucji albo organizacji społecznej, o której mowa w art. 73 § 1.

Artykuł 75. Wykonanie kary

§ 1. Sąd zarządza wykonanie kary, jeżeli skazany w okresie próby popełnił podobne przestępstwo umyślne, za które orzeczono prawomocnie karę pozbawienia wolności.

§ 1a. Sąd zarządza wykonanie kary jeżeli skazany za przestępstwo popełnione z użyciem przemocy lub groźby bezprawnej wobec osoby najbliższej lub innej osoby małoletniej zamieszkujących wspólnie ze sprawcą w okresie próby rażąco narusza porządek prawny, ponownie używając przemocy lub groźby bezprawnej wobec osoby najbliższej lub innej osoby małoletniej zamieszkujących wspólnie ze sprawcą.

§ 2. Sąd może zarządzić wykonanie kary, jeżeli skazany w okresie próby rażąco narusza porządek prawny, w szczególności gdy popełnił inne przestępstwo niż określone w § 1 albo jeżeli uchyla się od uiszczenia grzywny, od dozoru, wykonania nałożonych obowiązków lub orzeczonych środków karnych.

§ 2a. Sąd zarządza wykonanie kary, jeżeli okoliczności, o których mowa w § 2, zaistnieją po udzieleniu skazanemu pisemnego upomnienia przez sądowego kuratora zawodowego, chyba że przemawiają przeciwko temu szczególne względy.

§ 3. Sąd może zarządzić wykonanie kary, jeżeli skazany po wydaniu wyroku, lecz przed jego uprawomocnieniem się, rażąco narusza porządek prawny, a w szczególności gdy w tym czasie popełnił przestępstwo.

§ 4. Zarządzenie wykonania kary nie może nastąpić później niż w ciągu 6 miesięcy od zakończenia okresu próby.

§ 5. Jeżeli skazany został oddany pod dozór lub zobowiązany do wykonania obowiązków w okresie próby, wniosek o zarządzenie wykonania kary może złożyć również sądowy kurator zawodowy, a także osoba godna zaufania lub przedstawiciel stowarzyszenia, instytucji albo organizacji społecznej, o której mowa w art. 73 § 1.

Artykuł 76. Zatarcie skazania

§ 1. Skazanie ulega zatarciu z mocy prawa z upływem 6 miesięcy od zakończenia okresu próby.

§ 2. Jeżeli wobec skazanego orzeczono grzywnę lub środek karny, zatarcie skazania nie może nastąpić przed ich wykonaniem, darowaniem albo przedawnieniem ich wykonania; nie dotyczy to środka karnego wymienionego w art. 39 pkt 5.

Artykuł 77. Warunkowe zwolnienie

§ 1. Skazanego na karę pozbawienia wolności sąd może warunkowo zwolnić z odbycia reszty kary tylko wówczas, gdy jego postawa, właściwości i warunki osobiste, okoliczności popełnienia przestępstwa oraz zachowanie po jego popełnieniu i w czasie odbywania kary uzasadniają przekonanie, że skazany po zwolnieniu będzie przestrzegał porządku prawnego, w szczególności nie popełni ponownie przestępstwa.

§ 2. W szczególnie uzasadnionych wypadkach sąd wymierzając karę pozbawienia wolności może wyznaczyć surowsze ograniczenia do skorzystania przez skazanego z warunkowego zwolnienia niż przewidziane w art. 78.

Artykuł 78. Przesłanki

§ 1. Skazanego można warunkowo zwolnić po odbyciu co najmniej połowy kary.

§ 2. Skazanego określonego w art. 64 § 1 można warunkowo zwolnić po odbyciu dwóch trzecich kary, natomiast określonego w art. 64 § 2 po odbyciu trzech czwartych kary.

§ 3. Skazanego na karę 25 lat pozbawienia wolności można warunkowo zwolnić po odbyciu 15 lat kary, natomiast skazanego na karę dożywotniego pozbawienia wolności po odbyciu 25 lat kary.

Artykuł 79. Przesłanki

§ 1. Przepisy art. 78 § 1 i 2 stosuje się odpowiednio do sumy dwóch lub więcej nie podlegających łączeniu kar pozbawienia wolności, które skazany ma odbyć kolejno; przepis art. 78 § 2 stosuje się, jeżeli chociażby jedno z przestępstw popełniono w warunkach określonych w art. 64.

§ 2. Skazanego można, niezależnie od warunków określonych w art. 78 § 1 lub 2, zwolnić warunkowo po odbyciu 15 lat pozbawienia wolności.

§ 3. Przepis art. 78 § 3 stosuje się odpowiednio, jeżeli chociażby jedna z niepodlegających łączeniu kar, które skazany ma odbyć kolejno, jest karą 25 lat pozbawienia wolności lub dożywotniego pozbawienia wolności.

Artykuł 80. Okres próby

§ 1. W razie warunkowego zwolnienia czas pozostały do odbycia kary stanowi okres próby, który jednak nie może być krótszy niż 2 lata ani dłuższy niż 5 lat.

§ 2. Jeżeli skazanym jest osoba określona w art. 64 § 2, okres próby nie może być krótszy niż 3 lata.

§ 3. W razie warunkowego zwolnienia z kary 25 lat pozbawienia wolności lub dożywotniego pozbawienia wolności okres próby wynosi 10 lat.

Artykuł 81. Ponowne warunkowe zwolnienie

W razie odwołania warunkowego zwolnienia ponowne warunkowe zwolnienie nie może nastąpić przed upływem roku od osadzenia skazanego w zakładzie karnym, a w wypadku kary 25 lat pozbawienia wolności lub kary dożywotniego pozbawienia wolności przed upływem 5 lat.

Artykuł 82. Uznanie kary za odbytą

§ 1. Jeżeli w okresie próby i w ciągu 6 miesięcy od jej zakończenia nie odwołano warunkowego zwolnienia, karę uważa się za odbytą z chwilą warunkowego zwolnienia.

§ 2. W wypadku objęcia wyrokiem łącznym kary, z której odbywania skazany został warunkowo zwolniony, na poczet orzeczonej kary łącznej zalicza się jedynie okres faktycznego odbywania kary.

Artykuł 83. Skrócenie kary ograniczenia wolności

Skazanego na karę ograniczenia wolności, który odbył przynajmniej połowę orzeczonej kary, przy czym przestrzegał porządku prawnego i sumiennie wykonywał wskazaną pracę, jak również spełnił nałożone na niego obowiązki i orzeczone środki karne, sąd może zwolnić od reszty kary, uznając ją za wykonaną.

Artykuł 84. Skrócenie wykonywania środków karnych

§ 1. Sąd może po upływie połowy okresu, na który orzeczono środki karne wymienione w art. 39 pkt 1–3, uznać je za wykonane, jeżeli skazany przestrzegał porządku prawnego, a środek karny był w stosunku do niego wykonywany przynajmniej przez rok.

§ 2. Przepisu § 1 nie stosuje się, jeżeli środki karne wymienione w art. 39 pkt 2–3 orzeczono na podstawie art. 41 § 1a, art. 41a § 3 albo art. 42 § 2 lub 3.

§ 3. Sąd może zwolnić skazanego z obowiązku orzeczonego na podstawie art. 41b § 5 lub 7 po upływie połowy okresu, na który go orzeczono, jeżeli obowiązek był stosowany przynajmniej przez rok, a zachowanie skazanego wskazuje, że dalsze stosowanie obowiązku nie jest niezbędne do spełnienia celów środka karnego.

Artykuł 84a. Uznanie zakazu za wykonany

§ 1. Obowiązek powstrzymania się od przebywania w określonych środowiskach lub miejscach, zakaz kontaktowania się z określonymi osobami lub zakaz opuszczania określonego miejsca pobytu bez zgody sądu, orzeczone na zawsze, można uznać za wykonane, jeżeli zachowanie skazanego po popełnieniu przestępstwa i w czasie wykonania kary uzasadniają przekonanie, iż po uchyleniu obowiązku lub zakazu nie popełni on ponownie przestępstwa przeciwko wolności seksualnej lub obyczajności na szkodę małoletniego, a obowiązek lub zakaz był wykonywany co najmniej 10 lat.

§ 2. Uznanie za wykonane obowiązku lub zakazu, o których mowa w § 1, nie może nastąpić bez zasięgnięcia opinii biegłych.

§ 3. Wniosku skazanego lub jego obrońcy, złożonego przed upływem 2 lat od wydania postanowienia o odmowie uznania obowiązku lub zakazu, o których mowa w § 1, za wykonany nie rozpoznaje się.

Rozdział IX. Zbieg przestępstw oraz łączenie kar i środków karnych

Artykuł 85. Kara łączna

Jeżeli sprawca popełnił dwa lub więcej przestępstw, zanim zapadł pierwszy wyrok, chociażby nieprawomocny, co do któregokolwiek z tych przestępstw i wymierzono za nie kary tego samego rodzaju albo inne podlegające łączeniu, sąd orzeka karę łączną, biorąc za podstawę kary z osobna wymierzone za zbiegające się przestępstwa.

Artykuł 86. Wymiar

§ 1. Sąd wymierza karę łączną w granicach od najwyższej z kar wymierzonych za poszczególne przestępstwa do ich sumy, nie przekraczając jednak 810 stawek dziennych grzywny, 2 lat ograniczenia wolności albo 15 lat pozbawienia wolności; karę ograniczenia wolności wymierza się w miesiącach i latach. Kara łączna grzywny określonej w art. 71 § 1 nie może przekraczać 270 stawek dziennych – jeżeli jest ona związana z zawieszeniem wykonania kary pozbawienia wolności oraz nie może przekraczać 135 stawek dziennych – jeżeli jest ona związana z zawieszeniem wykonania kary ograniczenia wolności.

§ 1a. Jeżeli suma orzeczonych kar pozbawienia wolności wynosi 25 lat albo więcej, a chociażby jedna z podlegających łączeniu kar wynosi nie mniej niż 10 lat, sąd może orzec karę łączną 25 lat pozbawienia wolności.

§ 2. Wymierzając karę łączną grzywny, sąd określa na nowo wysokość stawki dziennej, kierując się wskazaniami określonymi w art. 33 § 3; wysokość stawki dziennej nie może jednak przekraczać najwyższej ustalonej poprzednio.

§ 2a. Jeżeli chociażby jedna z podlegających łączeniu grzywien jest wymierzona kwotowo, karę łączną grzywny wymierza się kwotowo.

§ 2b. Jeżeli chociażby jedna z podlegających łączeniu grzywien została orzeczona na podstawie art. 309, sąd wymierza karę łączną grzywny w granicach od najwyższej z kar tego rodzaju wymierzonych za poszczególne przestępstwa do ich sumy, nie przekraczając jednak 4 500 stawek dziennych grzywny.

§ 3. Wymierzając karę łączną ograniczenia wolności, sąd określa na nowo wymiar czasu nieodpłatnej, kontrolowanej pracy na cele społeczne albo wysokość potrąceń, stosując art. 35; obowiązki wymienione w art. 36 § 2 stosuje się, chociażby zostały orzeczone tylko za jedno ze zbiegających się przestępstw.

Artykuł 87. Łączenie pozbawienia z ograniczeniem wolności

W razie skazania za zbiegające się przestępstwa na kary pozbawienia wolności i ograniczenia wolności sąd wymierza karę łączną pozbawienia wolności, przyjmując, że miesiąc ograniczenia wolności równa się 15 dniom pozbawienia wolności.

Artykuł 88. Łączenie z karami najsurowszymi

Jeżeli najsurowszą karą orzeczoną za jedno ze zbiegających się przestępstw jest kara 25 lat pozbawienia wolności albo dożywotniego pozbawienia wolności, orzeka się tę karę jako karę łączną; w wypadku zbiegu dwóch lub więcej kar 25 lat pozbawienia wolności sąd może orzec jako karę łączną karę dożywotniego pozbawienia wolności.

Artykuł 89. Zawieszenie wykonania

§ 1. W razie skazania za zbiegające się przestępstwa na kary pozbawienia wolności, ograniczenia wolności albo grzywny z warunkowym zawieszeniem i bez warunkowego zawieszenia ich wykonania sąd może w wyroku łącznym warunkowo zawiesić wykonanie kary łącznej, jeżeli zachodzą przesłanki określone w art. 69.

§ 1a. W razie skazania za zbiegające się przestępstwa na kary pozbawienia wolności z warunkowym zawieszeniem ich wykonania sąd może w wyroku łącznym orzec karę łączną pozbawienia wolności bez warunkowego zawieszenia jej wykonania.

§ 2. Orzekając karę łączną pozbawienia wolności lub ograniczenia wolności z warunkowym zawieszeniem ich wykonania, sąd może orzec grzywnę określoną w art. 71 § 1, chociażby jej nie orzeczono za pozostające w zbiegu przestępstwa.

§ 3. W razie zbiegu orzeczeń o okresach próby sąd orzeka ten okres oraz związane z nim obowiązki na nowo.

Artykuł 90. Środki karne i środki zabezpieczające

§ 1. Środki karne i środki zabezpieczające oraz dozór stosuje się, chociażby je orzeczono tylko co do jednego ze zbiegających się przestępstw.

§ 2. W razie orzeczenia za zbiegające się przestępstwa pozbawienia praw publicznych, zakazów lub obowiązku tego samego rodzaju, sąd stosuje odpowiednio przepisy o karze łącznej.

Artykuł 91. Ciąg przestępstw

§ 1. Jeżeli sprawca popełnia w podobny sposób, w krótkich odstępach czasu, dwa lub więcej przestępstw, zanim zapadł pierwszy wyrok, chociażby nieprawomocny, co do któregokolwiek z tych przestępstw, sąd orzeka jedną karę na podstawie przepisu, którego znamiona każde z tych przestępstw wyczerpuje, w wysokości do górnej granicy ustawowego zagrożenia zwiększonego o połowę.

§ 2. Jeżeli sprawca w warunkach określonych w art. 85 popełnia dwa lub więcej ciągów przestępstw określonych w § 1 lub ciąg przestępstw oraz inne przestępstwo, sąd orzeka karę łączną, stosując odpowiednio przepisy tego rozdziału.

§ 3. Jeżeli sprawca został skazany dwoma lub więcej wyrokami za przestępstwa należące do ciągu przestępstw określonego w § 1, orzeczona w wyroku łącznym kara nie może przekroczyć górnej granicy ustawowego zagrożenia zwiększonego o połowę, przewidzianego w przepisie, którego znamiona każde z tych przestępstw wyczerpuje.

Artykuł 92. Łączenie kar wykonanych

Wydaniu wyroku łącznego nie stoi na przeszkodzie, że poszczególne kary wymierzone za należące do ciągu przestępstw lub zbiegające się przestępstwa zostały już w całości albo w części wykonane; przepis art. 71 § 2 stosuje się odpowiednio.

Artykuł 92a. Sposób uwzględnienia orzeczenia zagranicznego

Wyrokiem łącznym nie obejmuje się orzeczeń skazujących wydanych w innych państwach członkowskich Unii Europejskiej.

Rozdział X. Środki zabezpieczające

Artykuł 93. Podstawy

Sąd może orzec przewidziany w tym rozdziale środek zabezpieczający związany z umieszczeniem w zakładzie zamkniętym lub skierowaniem na leczenie ambulatoryjne tylko wtedy, gdy jest to niezbędne, aby zapobiec ponownemu popełnieniu przez sprawcę czynu zabronionego związanego z jego chorobą psychiczną, zaburzeniami preferencji seksualnych, upośledzeniem umysłowym lub uzależnieniem od alkoholu lub innego środka odurzającego; przed orzeczeniem tego środka sąd wysłuchuje lekarzy psychiatrów oraz psychologa, a w sprawach osób z zaburzeniami preferencji seksualnych – także lekarza seksuologa.

Artykuł 94. Niepoczytalność i zakład psychiatryczny

§ 1. Jeżeli sprawca, w stanie niepoczytalności określonej w art. 31 § 1, popełnił czyn zabroniony o znacznej społecznej szkodliwości i zachodzi wysokie prawdopodobieństwo, że popełni taki czyn ponownie, sąd orzeka umieszczenie sprawcy w odpowiednim zakładzie psychiatrycznym.

§ 2. Czasu pobytu w zakładzie nie określa się z góry; sąd orzeka zwolnienie sprawcy, jeżeli jego dalsze pozostawanie w zakładzie nie jest konieczne.

§ 3. Sąd może zarządzić ponowne umieszczenie sprawcy określonego w § 1 w odpowiednim zakładzie psychiatrycznym, jeżeli przemawiają za tym okoliczności wymienione w § 1 lub w art. 93; zarządzenie nie może być wydane po upływie 5 lat od zwolnienia z zakładu.

Artykuł 95. Poczytalność ograniczona i zakład karny

§ 1. Skazując sprawcę na karę pozbawienia wolności bez warunkowego zawieszenia jej wykonania za przestępstwo popełnione w stanie ograniczonej poczytalności określonej w art. 31 § 2, sąd może orzec umieszczenie sprawcy w zakładzie karnym, w którym stosuje się szczególne środki lecznicze lub rehabilitacyjne.

§ 2. Jeżeli wyniki leczenia lub rehabilitacji za tym przemawiają, sąd może sprawcę określonego w § 1, skazanego na karę nie przekraczającą 3 lat pozbawienia wolności, warunkowo zwolnić na zasadach określonych w art. 77–82, bez ograniczeń wynikających z art. 78 § 1 lub 2; dozór jest obowiązkowy.

Artykuł 95a. Zakład zamknięty; leczenie ambulatoryjne

§ 1. Skazując sprawcę na karę pozbawienia wolności bez warunkowego zawieszenia jej wykonania za przestępstwo skierowane przeciwko wolności seksualnej, popełnione w związku z zaburzeniami preferencji seksualnych, sąd może orzec umieszczenie sprawcy, po odbyciu tej kary, w zakładzie zamkniętym albo skierowanie go na leczenie ambulatoryjne, w celu przeprowadzenia terapii farmakologicznej lub psychoterapii, zmierzających do zapobieżenia ponownemu popełnieniu takiego przestępstwa, w tym w szczególności poprzez obniżenie zaburzonego popędu seksualnego sprawcy. Terapii farmakologicznej nie stosuje się, jeżeli jej przeprowadzenie spowodowałoby niebezpieczeństwo dla życia lub zdrowia skazanego.

§ 1a. Sąd orzeka umieszczenie sprawcy, o którym mowa w § 1, skazanego za przestępstwo określone w art. 197 § 3 pkt 2 lub 3 w zakładzie zamkniętym albo skierowanie go na leczenie ambulatoryjne.

§ 2. W okresie do 6 miesięcy przed przewidywanym warunkowym zwolnieniem lub przed wykonaniem kary sąd ustala:

1) potrzebę i sposób wykonywania orzeczonego środka, o którym mowa w § 1,

2) sposób wykonywania orzeczonego środka, o którym mowa w § 1a.

§ 2a. Sąd może zarządzić zmianę sposobu wykonywania środka zabezpieczającego określonego w § 1 lub 1a.

§ 2b. Sąd zarządza umieszczenie w zakładzie zamkniętym, jeżeli sprawca uchyla się od leczenia ambulatoryjnego określonego w § 1 lub 1a.

§ 3. Przepisy art. 94 § 2 i 3 stosuje się odpowiednio.

Artykuł 96. Zakład leczenia odwykowego

§ 1. Skazując sprawcę na karę pozbawienia wolności bez warunkowego zawieszenia jej wykonania za przestępstwo popełnione w związku z uzależnieniem od alkoholu lub innego środka odurzającego, sąd może orzec umieszczenie sprawcy w zamkniętym zakładzie leczenia odwykowego, jeżeli zachodzi wysokie prawdopodobieństwo ponownego popełnienia przestępstwa związanego z tym uzależnieniem.

§ 2. Środka określonego w § 1 nie orzeka się, jeżeli sprawcę skazano na karę pozbawienia wolności przekraczającą 2 lata.

§ 3. Czasu pobytu w zamkniętym zakładzie leczenia odwykowego nie określa się z góry; nie może on trwać krócej niż 3 miesiące i dłużej niż 2 lata. O zwolnieniu z zakładu rozstrzyga sąd na podstawie wyników leczenia, po zapoznaniu się z opinią prowadzącego leczenie.

§ 4. Na poczet kary sąd zalicza okres pobytu skazanego w zakładzie, o którym mowa w § 1.

Artykuł 97. Leczenie ambulatoryjne lub rehabilitacja

§ 1. W zależności od postępów leczenia sprawcy określonego w art. 96 § 1 sąd może go skierować, na okres próby od 6 miesięcy do lat 2, na leczenie ambulatoryjne lub rehabilitację w placówce leczniczo-rehabilitacyjnej, oddając go równocześnie pod dozór kuratora lub osoby godnej zaufania, stowarzyszenia, instytucji albo organizacji społecznej, do której działalności należy troska o wychowanie, zapobieganie demoralizacji lub pomoc skazanym.

§ 2. Sąd może zarządzić ponowne umieszczenie skazanego w zamkniętym zakładzie leczenia odwykowego albo w zakładzie karnym, jeżeli skazany w okresie próby uchyla się od poddania się leczeniu lub rehabilitacji albo popełnia przestępstwo lub rażąco narusza porządek prawny albo regulamin placówki leczniczo-rehabilitacyjnej.

§ 3. Jeżeli w okresie próby i w ciągu dalszych 6 miesięcy nie zarządzono ponownego umieszczenia skazanego w zamkniętym zakładzie leczenia odwykowego albo w zakładzie karnym, karę uważa się za odbytą z upływem okresu próby.

Artykuł 98. Warunkowe zwolnienie

Jeżeli wyniki leczenia, o których mowa w art. 96 § 3, za tym przemawiają, sąd warunkowo zwalnia skazanego z pozostałej do odbycia reszty kary na zasadach określonych w art. 77–82, bez ograniczeń wynikających z art. 78 § 1 lub 2; dozór jest obowiązkowy.

Artykuł 99. Zakazy i przepadek

§ 1. Jeżeli sprawca dopuścił się czynu zabronionego w stanie niepoczytalności określonej w art. 31 § 1, sąd może orzec tytułem środka zabezpieczającego obowiązek lub zakazy wymienione w art. 39 pkt 2–3, jeżeli jest to konieczne ze względu na ochronę porządku prawnego, oraz przepadek wymieniony w art. 39 pkt 4.

§ 2. Wymienione w § 1 obowiązek lub zakazy orzeka się bez określenia terminu; sąd uchyla obowiązek lub zakazy, jeżeli ustały przyczyny ich orzeczenia.

Artykuł 100. Przepadek

Jeżeli społeczna szkodliwość czynu jest znikoma, a także w razie warunkowego umorzenia postępowania albo stwierdzenia, że zachodzi okoliczność wyłączająca ukaranie sprawcy czynu zabronionego, sąd może orzec przepadek wymieniony w art. 39 pkt 4.

Rozdział XI. Przedawnienie

Artykuł 101. Przedawnienie karalności

§ 1. Karalność przestępstwa ustaje, jeżeli od czasu jego popełnienia upłynęło lat:

1) 30 – gdy czyn stanowi zbrodnię zabójstwa,

2) 20 – gdy czyn stanowi inną zbrodnię,

2a) 15 – gdy czyn stanowi występek zagrożony karą pozbawienia wolności przekraczającą 5 lat,

3) 10 – gdy czyn stanowi występek zagrożony karą pozbawienia wolności przekraczającą 3 lata,

4) 5 – gdy chodzi o pozostałe występki.

5) (uchylono)

§ 2. Karalność przestępstwa ściganego z oskarżenia prywatnego ustaje z upływem roku od czasu, gdy pokrzywdzony dowiedział się o osobie sprawcy przestępstwa, nie później jednak niż z upływem 3 lat od czasu jego popełnienia.

§ 3. W wypadkach przewidzianych w § 1 lub 2, jeżeli dokonanie przestępstwa zależy od nastąpienia określonego w ustawie skutku, bieg przedawnienia rozpoczyna się od czasu, gdy skutek nastąpił.

§ 4. Przedawnienie karalności przestępstw określonych w art. 199 § 2 i 3, art. 200, art. 202 § 2 i 4 oraz art. 204 § 3, jak również przestępstw określonych w art. 197, art. 201, art. 202 § 3, art. 203 i art. 204 § 4, w przypadku gdy pokrzywdzonym jest małoletni – nie może nastąpić przed upływem 5 lat od ukończenia przez pokrzywdzonego 18 lat.

Artykuł 102. Przedłużenie przedawnienia karalności

Jeżeli w okresie przewidzianym w art. 101 wszczęto postępowanie przeciwko osobie, karalność popełnionego przez nią przestępstwa określonego w § 1 pkt 1–3 ustaje z upływem 10 lat, a w pozostałych wypadkach – z upływem 5 lat od zakończenia tego okresu.

Artykuł 103. Przedawnienie wykonania kary

§ 1. Nie można wykonać kary, jeżeli od uprawomocnienia się wyroku skazującego upłynęło lat:

1) 30 – w razie skazania na karę pozbawienia wolności przekraczającą 5 lat albo karę surowszą,

2) 15 – w razie skazania na karę pozbawienia wolności nie przekraczającą 5 lat,

3) 10 – w razie skazania na inną karę.

§ 2. Przepis § 1 pkt 3 stosuje się odpowiednio do środków karnych wymienionych w art. 39 pkt 1–4 oraz 6 i 7; przepis § 1 pkt 2 stosuje się odpowiednio do środka karnego wymienionego w art. 39 pkt 5.

Artykuł 104. Spoczywanie biegu przedawnienia

§ 1. Przedawnienie nie biegnie, jeżeli przepis ustawy nie pozwala na wszczęcie lub dalsze prowadzenie postępowania karnego; nie dotyczy to jednak braku wniosku albo oskarżenia prywatnego.

§ 2. Przedawnienie w stosunku do przestępstw określonych w art. 144, art. 145 § 2 lub 3, art. 338 § 1 lub 2 oraz w art. 339 biegnie od chwili uczynienia zadość obowiązkowi albo od chwili, w której na sprawcy obowiązek przestał ciążyć.

Artykuł 105. Wyłączenie przedawnienia

§ 1. Przepisów art. 101–103 nie stosuje się do zbrodni przeciwko pokojowi, ludzkości i przestępstw wojennych.

§ 2. Przepisów art. 101–103 nie stosuje się również do umyślnego przestępstwa: zabójstwa, ciężkiego uszkodzenia ciała, ciężkiego uszczerbku na zdrowiu lub pozbawienia wolności łączonego ze szczególnym udręczeniem, popełnionego przez funkcjonariusza publicznego w związku z pełnieniem obowiązków służbowych.

Rozdział XII. Zatarcie skazania

Artykuł 106. Skutki

Z chwilą zatarcia skazania uważa się je za niebyłe; wpis o skazaniu usuwa się z rejestru skazanych.

Artykuł 106a. Przestępstwo nieulegające zatarciu

Nie podlega zatarciu skazanie na karę pozbawienia wolności bez warunkowego zawieszenia jej wykonania za przestępstwo przeciwko wolności seksualnej i obyczajności, jeżeli pokrzywdzony był małoletnim poniżej lat 15.

Artykuł 107. Przesłanki

§ 1. W razie skazania na karę pozbawienia wolności wymienioną w art. 32 pkt 3 lub karę 25 lat pozbawienia wolności, zatarcie skazania następuje z mocy prawa z upływem 10 lat od wykonania lub darowania kary albo od przedawnienia jej wykonania.

§ 2. Sąd może na wniosek skazanego zarządzić zatarcie skazania już po upływie 5 lat, jeżeli skazany w tym okresie przestrzegał porządku prawnego, a wymierzona kara pozbawienia wolności nie przekraczała 3 lat.

§ 3. W razie skazania na karę dożywotniego pozbawienia wolności, zatarcie skazania następuje z mocy prawa z upływem 10 lat od uznania jej za wykonaną, od darowania kary albo od przedawnienia jej wykonania.

§ 4. W razie skazania na grzywnę albo karę ograniczenia wolności, zatarcie skazania następuje z mocy prawa z upływem 5 lat od wykonania lub darowania kary albo od przedawnienia jej wykonania; na wniosek skazanego sąd może zarządzić zatarcie skazania już po upływie 3 lat.

§ 5. W razie odstąpienia od wymierzenia kary, zatarcie skazania następuje z mocy prawa z upływem roku od wydania prawomocnego orzeczenia.

§ 6. Jeżeli orzeczono środek karny, zatarcie skazania nie może nastąpić przed jego wykonaniem, darowaniem albo przedawnieniem jego wykonania, z zastrzeżeniem art. 76 § 2.

Artykuł 107a. Zastosowanie prawa państwa wydania wyroku

W razie skazania przez sąd innego państwa członkowskiego Unii Europejskiej zatarcie skazania następuje zgodnie z prawem państwa, w którym to skazanie nastąpiło. Przepisu art. 108 nie stosuje się.

Artykuł 108. Zbieg skazań

Jeżeli sprawcę skazano za dwa lub więcej nie pozostających w zbiegu przestępstw, jak również jeżeli skazany po rozpoczęciu, lecz przed upływem, okresu wymaganego do zatarcia skazania ponownie popełnił przestępstwo, dopuszczalne jest tylko jednoczesne zatarcie wszystkich skazań.

Rozdział XIII. Odpowiedzialność za przestępstwa popełnione za granicą

Artykuł 109. Obywatel polski

Ustawę karną polską stosuje się do obywatela polskiego, który popełnił przestępstwo za granicą.

Artykuł 110. Cudzoziemiec

§ 1. Ustawę karną polską stosuje się do cudzoziemca, który popełnił za granicą czyn zabroniony skierowany przeciwko interesom Rzeczypospolitej Polskiej, obywatela polskiego, polskiej osoby prawnej lub polskiej jednostki organizacyjnej niemającej osobowości prawnej oraz do cudzoziemca, który popełnił za granicą przestępstwo o charakterze terrorystycznym.

§ 2. Ustawę karną polską stosuje się w razie popełnienia przez cudzoziemca za granicą czynu zabronionego innego niż wymieniony w § 1, jeżeli czyn zabroniony jest w ustawie karnej polskiej zagrożony karą przekraczającą 2 lata pozbawienia wolności, a sprawca przebywa na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej i nie postanowiono go wydać.

Artykuł 111. Czyn popełniony za granicą

§ 1. Warunkiem odpowiedzialności za czyn popełniony za granicą jest uznanie takiego czynu za przestępstwo również przez ustawę obowiązującą w miejscu jego popełnienia.

§ 2. Jeżeli zachodzą różnice między ustawą polską a ustawą obowiązującą w miejscu popełnienia czynu, stosując ustawę polską, sąd może uwzględnić te różnice na korzyść sprawcy.

§ 3. Warunek przewidziany w § 1 nie ma zastosowania do polskiego funkcjonariusza publicznego, który pełniąc służbę za granicą popełnił tam przestępstwo w związku z wykonywaniem swoich funkcji, ani do osoby, która popełniła przestępstwo w miejscu nie podlegającym żadnej władzy państwowej.

Artykuł 112. Bezwzględne stosowanie ustawy polskiej

Niezależnie od przepisów obowiązujących w miejscu popełnienia czynu zabronionego, ustawę karną polską stosuje się do obywatela polskiego oraz cudzoziemca w razie popełnienia:

1) przestępstwa przeciwko bezpieczeństwu wewnętrznemu lub zewnętrznemu Rzeczypospolitej Polskiej,

1a) (utracił moc)

2) przestępstwa przeciwko polskim urzędom lub funkcjonariuszom publicznym,

3) przestępstwa przeciwko istotnym polskim interesom gospodarczym,

4) przestępstwa fałszywych zeznań złożonych wobec urzędu polskiego,

5) przestępstwa, z którego została osiągnięta, chociażby pośrednio, korzyść majątkowa na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej.

Artykuł 113. Ściganie na mocy umów międzynarodowych

Niezależnie od przepisów obowiązujących w miejscu popełnienia przestępstwa, ustawę karną polską stosuje się do obywatela polskiego oraz cudzoziemca, którego nie postanowiono wydać, w razie popełnienia przez niego za granicą przestępstwa, do którego ścigania Rzeczpospolita Polska jest zobowiązana na mocy umowy międzynarodowej, lub przestępstwa określonego w Rzymskim Statucie Międzynarodowego Trybunału Karnego, sporządzonym w Rzymie dnia 17 lipca 1998 r. (Dz.U. z 2003 r. Nr 78, poz. 708).

Artykuł 114. Ukaranie za granicą

§ 1. Orzeczenie zapadłe za granicą nie stanowi przeszkody do wszczęcia lub prowadzenia postępowania karnego o ten sam czyn zabroniony przed sądem polskim.

§ 2. Sąd zalicza na poczet orzeczonej kary okres rzeczywistego pozbawienia wolności za granicą oraz wykonywaną tam karę, uwzględniając różnice zachodzące między tymi karami.

§ 3. Przepisu § 1 nie stosuje się:

1) jeżeli wyrok skazujący zapadły za granicą został przejęty do wykonania na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, jak również wtedy, gdy orzeczenie zapadłe za granicą dotyczy przestępstwa, w związku z którym nastąpiło przekazanie ścigania lub wydanie sprawcy z terytorium Rzeczypospolitej Polskiej,

2) do orzeczeń międzynarodowych trybunałów karnych działających na podstawie wiążącego Rzeczpospolitą Polską prawa międzynarodowego,

3) do prawomocnych orzeczeń sądów lub innych organów państw obcych kończących postępowanie karne, jeżeli wynika to z wiążącej Rzeczpospolitą Polską umowy międzynarodowej.

§ 4. Jeżeli nastąpiło przejęcie obywatela polskiego, skazanego prawomocnie przez sąd obcego państwa, do wykonania wyroku na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, sąd określa według polskiego prawa kwalifikację prawną czynu oraz podlegającą wykonaniu karę lub inny środek przewidziany w tej ustawie; podstawę określenia kary lub środka podlegającego wykonaniu stanowi wyrok wydany przez sąd państwa obcego, kara grożąca za taki czyn w polskim prawie, okres rzeczywistego pozbawienia wolności za granicą oraz wykonana tam kara lub inny środek, z uwzględnieniem różnic na korzyść skazanego.

Artykuł 114a. Zasada wzajemnego uznawania orzeczeń sądowych

W postępowaniu karnym uwzględnia się wydane w innym państwie członkowskim Unii Europejskiej prawomocne orzeczenie skazujące sądu właściwego w sprawach karnych uznające daną osobę za winną popełnienia przestępstwa w sprawie o inny czyn niż będący przedmiotem postępowania karnego, chyba że:

1) skazanie nastąpiło za czyn, który nie stanowi przestępstwa według prawa polskiego,

2) orzeczono rodzaj kary nieznany ustawie polskiej,

3) sprawca nie podlegałby karze według prawa polskiego,

4) uwzględnienie prowadziłoby do uchylenia lub zmiany tego orzeczenia,

5) zachodzi uzasadniona obawa, że uwzględnienie prowadziłoby do naruszenia wolności i praw osoby skazanej w innym państwie członkowskim Unii Europejskiej,

6) zgodnie z informacją uzyskaną z rejestru karnego lub od sądu państwa obcego, przestępstwo, którego dotyczy orzeczenie, podlega w państwie, w którym skazanie nastąpiło, darowaniu na mocy abolicji lub ułaskawienia,

7) uzyskane informacje są niewystarczające dla uwzględnienia orzeczenia.

Rozdział XIV. Objaśnienie wyrażeń ustawowych

Artykuł 115. Czyn zabroniony

§ 1. Czynem zabronionym jest zachowanie o znamionach określonych w ustawie karnej.

§ 2. Stopień społecznej szkodliwości Przy ocenie stopnia społecznej szkodliwości czynu sąd bierze pod uwagę rodzaj i charakter naruszonego dobra, rozmiary wyrządzonej lub grożącej szkody, sposób i okoliczności popełnienia czynu, wagę naruszonych przez sprawcę obowiązków, jak również postać zamiaru, motywację sprawcy, rodzaj naruszonych reguł ostrożności i stopień ich naruszenia.

§ 3. Przestępstwo podobne Przestępstwami podobnymi są przestępstwa należące do tego samego rodzaju; przestępstwa z zastosowaniem przemocy lub groźby jej użycia albo przestępstwa popełnione w celu osiągnięcia korzyści majątkowej uważa się za przestępstwa podobne.

§ 4. Korzyść majątkowa lub osobista Korzyścią majątkową lub osobistą jest korzyść zarówno dla siebie, jak i dla kogo innego.

§ 5. Mienie znacznej wartości Mieniem znacznej wartości jest mienie, którego wartość w czasie popełnienia czynu zabronionego przekracza 200 000 złotych.

§ 6. Mienie wielkiej wartości Mieniem wielkiej wartości jest mienie, którego wartość w czasie popełnienia czynu zabronionego przekracza 1 000 000 złotych.

§ 7. Szkoda Przepisy § 5 i 6 stosuje się do określenia „znaczna szkoda" oraz „szkoda w wielkich rozmiarach".

§ 8. (uchylony)

§ 9. Rzecz ruchoma lub przedmiot Rzeczą ruchomą lub przedmiotem jest także polski albo obcy pieniądz lub inny środek płatniczy oraz dokument uprawniający do otrzymania sumy pieniężnej albo zawierający obowiązek wypłaty kapitału, odsetek, udziału w zyskach albo stwierdzenie uczestnictwa w spółce.

§ 10. Młodociany Młodocianym jest sprawca, który w chwili popełnienia czynu zabronionego nie ukończył 21 lat i w czasie orzekania w pierwszej instancji 24 lat.

§ 11. Osoba najbliższa Osobą najbliższą jest małżonek, wstępny, zstępny, rodzeństwo, powinowaty w tej samej linii lub stopniu, osoba pozostająca w stosunku przysposobienia oraz jej małżonek, a także osoba pozostająca we wspólnym pożyciu.

§ 12. Groźba bezprawna Groźbą bezprawną jest zarówno groźba, o której mowa w art. 190, jak i groźba spowodowania postępowania karnego lub rozgłoszenia wiadomości uwłaczającej czci zagrożonego lub jego osoby najbliższej; nie stanowi groźby zapowiedź spowodowania postępowania karnego, jeżeli ma ona jedynie na celu ochronę prawa naruszonego przestępstwem.

§ 13. Funkcjonariusz publiczny Funkcjonariuszem publicznym jest:

1) Prezydent Rzeczypospolitej Polskiej,

2) poseł, senator, radny,

2a) poseł do Parlamentu Europejskiego,

3) sędzia, ławnik, prokurator, funkcjonariusz finansowego organu postępowania przygotowawczego lub organu nadrzędnego nad finansowym organem postępowania przygotowawczego, notariusz, komornik, kurator sądowy, syndyk, nadzorca sądowy i zarządca, osoba orzekająca w organach dyscyplinarnych działających na podstawie ustawy,

4) osoba będąca pracownikiem administracji rządowej, innego organu państwowego lub samorządu terytorialnego, chyba że pełni wyłącznie czynności usługowe, a także inna osoba w zakresie, w którym uprawniona jest do wydawania decyzji administracyjnych,

5) osoba będąca pracownikiem organu kontroli państwowej lub organu kontroli samorządu terytorialnego, chyba że pełni wyłącznie czynności usługowe,

6) osoba zajmująca kierownicze stanowisko w innej instytucji państwowej,

7) funkcjonariusz organu powołanego do ochrony bezpieczeństwa publicznego albo funkcjonariusz Służby Więziennej,

8) osoba pełniąca czynną służbę wojskową,

9) pracownik międzynarodowego trybunału karnego, chyba że pełni wyłącznie czynności usługowe.

§ 14. Dokument Dokumentem jest każdy przedmiot lub inny zapisany nośnik informacji, z którym jest związane określone prawo, albo który ze względu na zawartą w nim treść stanowi dowód prawa, stosunku prawnego lub okoliczności mającej znaczenie prawne.

§ 15. Statek wodny W rozumieniu tego kodeksu za statek wodny uważa się także stałą platformę umieszczoną na szelfie kontynentalnym.

§ 16. Stan nietrzeźwości Stan nietrzeźwości w rozumieniu tego kodeksu zachodzi, gdy:

1) zawartość alkoholu we krwi przekracza 0,5 promila albo prowadzi do stężenia przekraczającego tę wartość lub

2) zawartość alkoholu w 1 dm³ wydychanego powietrza przekracza 0,25 mg albo prowadzi do stężenia przekraczającego tę wartość.

§ 17. Żołnierz Żołnierzem jest osoba pełniąca czynną służbę wojskową.

§ 18. Rozkaz Rozkazem jest polecenie określonego działania lub zaniechania wydane służbowo żołnierzowi przez przełożonego lub uprawnionego żołnierza starszego stopniem.

§ 19. Osoba pełniąca funkcje publiczne Osobą pełniącą funkcję publiczną jest funkcjonariusz publiczny, członek organu samorządowego, osoba zatrudniona w jednostce organizacyjnej dysponującej środkami publicznymi, chyba że wykonuje wyłącznie czynności usługowe, a także inna osoba, której uprawnienia i obowiązki w zakresie działalności publicznej są określone lub uznane przez ustawę lub wiążącą Rzeczpospolitą Polską umowę międzynarodową.

§ 20. Przestępstwo o charakterze terrorystycznym Przestępstwem o charakterze terrorystycznym jest czyn zabroniony zagrożony karą pozbawienia wolności, której górna granica wynosi co najmniej 5 lat, popełniony w celu:

1) poważnego zastraszenia wielu osób,

2) zmuszenia organu władzy publicznej Rzeczypospolitej Polskiej lub innego państwa albo organu organizacji międzynarodowej do podjęcia lub zaniechania określonych czynności,

3) wywołania poważnych zakłóceń w ustroju lub gospodarce Rzeczypospolitej Polskiej, innego państwa lub organizacji międzynarodowej

– a także groźba popełnienia takiego czynu.

§ 21. Występek o charakterze chuligańskim Występkiem o charakterze chuligańskim jest występek polegający na umyślnym zamachu na zdrowie, na wolność, na cześć lub nietykalność cielesną, na bezpieczeństwo powszechne, na działalność instytucji państwowych lub samorządu terytorialnego, na porządek publiczny, albo na umyślnym niszczeniu, uszkodzeniu lub czynieniu niezdatną do użytku cudzej rzeczy, jeżeli sprawca działa publicznie i bez powodu albo z oczywiście błahego powodu, okazując przez to rażące lekceważenie porządku prawnego.

§ 22. Handel ludźmi Handlem ludźmi jest werbowanie, transport, dostarczanie, przekazywanie, przechowywanie lub przyjmowanie osoby z zastosowaniem:

1) przemocy lub groźby bezprawnej,

2) uprowadzenia,

3) podstępu,

4) wprowadzenia w błąd albo wyzyskania błędu lub niezdolności do należytego pojmowania przedsiębranego działania,

5) nadużycia stosunku zależności, wykorzystania krytycznego położenia lub stanu bezradności,

6) udzielenia albo przyjęcia korzyści majątkowej lub osobistej albo jej obietnicy osobie sprawującej opiekę lub nadzór nad inną osobą

– w celu jej wykorzystania, nawet za jej zgodą, w szczególności w prostytucji, pornografii lub innych formach seksualnego wykorzystania, w pracy lub usługach o charakterze przymusowym, w żebractwie, w niewolnictwie lub innych formach wykorzystania poniżających godność człowieka albo w celu pozyskania komórek, tkanek lub narządów wbrew przepisom ustawy. Jeżeli zachowanie sprawcy dotyczy małoletniego, stanowi ono handel ludźmi, nawet gdy nie zostały użyte metody lub środki wymienione w pkt 1–6.

§ 23. Niewolnictwo Niewolnictwo jest stanem zależności, w którym człowiek jest traktowany jak przedmiot własności.

Rozdział XV. Stosunek do ustaw szczególnych

Artykuł 116. Stosowanie przepisów

Przepisy części ogólnej tego kodeksu stosuje się do innych ustaw przewidujących odpowiedzialność karną, chyba że ustawy te wyraźnie wyłączają ich zastosowanie.

The Criminal Code

Wydawnictwo C.H. Beck

Warszawa 2012

Content

General part

Chapter I. Principles of criminal liability

Chapter II. Forms of Committing an Offence

Chapter III. Exclusion of criminal liability

Chapter IV. Penalties

Chapter V. Penal measures

Chapter VI. Principles of passing sentence and penal measures

Chapter VII. Relapse to crime

Chapter VIII. Measures relating to placing an offender on probation

Chapter IX. Concurrence of offences and the accumulation of penalties and penal measures

Chapter X. Preventive Measures

Chapter XI. Statutes of limitation

Chapter XII. Expungement

Chapter XIII. Liability for offences committed abroad

Chapter XIV. Explanation of legal expressions

Chapter XV. Relation to special laws

Special part

Chapter XVI. Offences against peace, and humanity, and war crimes

Chapter XVII. Offences against the Republic of Poland

Chapter XVIII. Offences against defence capabilities

Chapter XIX. Offences Against Life and Health

Chapter XX. Offences against Public Safety

Chapter XXI. Offences Against Safety in Traffic

Chapter XXII. Offences against the environment

Chapter XXIII. Offences Against Freedom

Chapter XXIV. Offences against Freedom of Conscience and Religion

Chapter XXV. Offences against Sexual Liberty and Decency

Chapter XXVI. Offences against the Family and Guardianship

Chapter XXVII. Offences against Honour and Personal Inviolability

Chapter XXVIII. Offences Against the Rights of People in Paid Work

Chapter XXIX. Offences against State and Local Government Institutions

Chapter XXX. Offences against the Administration of Justice

Chapter XXXI. Offences against Elections and Referenda

Chapter XXXII. Offences against Public Order

Chapter XXXIII. Offences against the Protection of Information

Chapter XXXIV. Offences against the Credibility of Documents

Chapter XXXV. Property offences

Chapter XXXVI. Offences against economic circulation

Chapter XXXVII. Offences against trading in currencies and Securities

Military part

Chapter XXXVIII. General provisions relating to soldiers

Chapter XXXIX. Offences against the duty to perform military service

Chapter XL. Offences against military discipline

Chapter XLI. Offences against the rules of treatment of subordinates

Chapter XLII. Offences against the rule of handling arms and armed military equipment

Chapter XLIII. Offences against the principles of military service

Chapter XLIV. Offences against military property

General part

Chapter I. Principles of criminal liability

Article 1. Conditions of liability

§ 1. Only a person who commits an act punishable under the law in force at that time bears criminal liability.

§ 2. If the effects of a prohibited act on society are insignificant, it will not constitute an offence.

§ 3. The offender of a prohibited act does not commit an offence if no guilt can be attributed to him at that time.

Article 2. Criminal consequences by ommissionomission

Only a person with a specific legal duty to prevent criminal consequences committed by omission bears criminal liability for an offence with such consequences.

Article 3. Humanitarian principles

Penalties and other measures provided for in this Code are applied with humanitarian principles in mind, particularly with respect for human dignity.

Article 4. Changes in law

§ 1. If the law in force when sentencing is different to the law in force when the offence was committed, the new law will apply. However, the former law applies if it is more lenient for the offender.

§ 2. If the sentence concerns an act for which the sanction under the new law has a lower upper limit than the sanction imposed, then the sanction will be lowered to the upper limit of the statutory sanction provided for the act under the new law.

§ 3. If the sentence concerns an act that under the new law is no longer subject to imprisonment, an enforceable sanction of imprisonment is commuted to a fine or the restriction of liberty, assuming that one month’s imprisonment is equivalent to 60 times the daily fine, or two months’ restriction of liberty.

§ 4. If the sentence concerns an act that under the new law is no longer punishable, the sentence is cancelled by virtue of the law.

Article 5. Territorial principles

Polish criminal law applies to an offender who commits a prohibited act in the Republic of Poland, or on a Polish vessel or aircraft, unless the Republic of Poland is party to an international agreement stating otherwise.

Article 6. Time and place of the offence

§ 1. A prohibited act is deemed to have been committed at the time that the offender acts or fails to perform an action that the offender is obliged to perform.

§ 2. A prohibited act is deemed to have been committed at the place where the offender acts or fails to perform an action that the offender is obliged to perform, or where the results of the prohibited act take place, or are intended by the offender to take place.

Article 7. Indictable and summary offence

§ 1. An offence is either an indictable offence or a summary offence.

§ 2. An indictable offence is a prohibited act punished by imprisonment for at least three years, or a more severe penalty.

§ 3. A summary offence is a prohibited act punished by a fine higher than 30 times the daily rate, the restriction of liberty or imprisonment exceeding one month.

Article 8. Intent and lack of intent

An indictable offence must involve intent; a summary offence may be committed without intent, where stated by the law.

Article 9. Additional information

§ 1. A prohibited act is committed with intent when the offender wants to commit it, namely where there is a desire to commit it or an acceptance of the foreseen possibility of committing the act.

§ 2. A prohibited act is committed without intent where the offender does not intend to commit it, but does so out of a failure to exercise due care under the circumstances, even though the possibility of committing the prohibited act was foreseen, or could have been foreseen.

§ 3. The offender bears more severe liability, which the law makes dependent on certain consequences of a prohibited act, if the consequences were foreseen or could have been foreseen.

Article 10. Age

§ 1. The provisions of this Code apply to anyone aged 17 or older who commits a prohibited act.

§ 2. The provisions of this Code may apply to minors aged 15 or older who commit a prohibited act set out in Article 134, Article 148 §§ 1, 2 or 3, Article 156 §§ 1 or 3, Article 163 §§ 1 or 3, Article 166, Article 173 §§ 1 or 3, Article 197 § 3 or 4, Article 223 § 2, Article 252 §§ 1 or 2 and in Article 280, if deemed appropriate given the circumstances of the case and the level of mental development of the offender, the characteristics and personal situation, and especially if previously attempts at educational or correctional measures have been ineffective.

§ 3. In the case set out in § 2, the sentence imposed may not exceed two-thirds of the statutory maximum sentence for the offence attributed to the offender; the court may also apply an extraordinary mitigation of punishment.

§ 4. If an offender commits a prohibited act after turning 17, but before turning 18 years old, the court will adopt educational, therapeutic, or correctional measures prescribed for young offenders, instead of a penalty, if it is deemed appropriate given the circumstances of the case and the level of mental development of the offender, the characteristics and personal situation.

Article 11. Overlapping provisions

§ 1. One act can only constitute one offence.

§ 2. If an act has the features specified in two or more provisions of criminal law, the court sentences the offender for one offence on the basis of all the applicable provisions.

§ 3. In the case specified in § 2, the court imposes a sentence on the basis of the provision providing for the most severe penalty, which does not prevent the court from imposing other measures provided for in law on the basis of all the applicable provisions.

Article 12. Serial acts

Two or more prohibited acts undertaken at short intervals with premeditated intent are deemed to be one prohibited act. If the offence involves an attack on personal interests, then multiple acts can only be deemed a single prohibited act if they relate to the same aggrieved party.

Chapter II. Forms of Committing an Offence

Article 13. Attempt

§ 1. Anyone who intends to commit a prohibited act and makes a direct attempt that is subsequently not completed will be held liable for an attempt.

§ 2. An attempt also occurs when the offender is unaware that it is not possible to commit the act because there is no suitable object on which to perpetrate the prohibited act, or because the tools used are not suitable for perpetrating this prohibited act.

Article 14. Criminality

§ 1. The sentence imposed by the court for an attempt will be within the limits of the penalty provided for the given offence.

§ 2. In the case specified in Article 13 § 2, the court may apply an extraordinary mitigation of punishment, or even issue an absolute discharge.

Article 15. Active repentencerepentance and absolute discharge

§ 1. Anyone who voluntarily ceases a prohibited act or prevents the consequences of the act is not subject to a penalty for the attempt.

§ 2. The court may apply an extraordinary mitigation of punishment to an offender who has voluntarily attempted to prevent the consequences constituting a feature of the prohibited act.

Article 16. Preparation

§ 1. Preparation only takes place when the offender, in order to commit a prohibited act, undertakes activities aimed at creating the conditions for performing an act leading directly to the prohibited act being carried out; in particular by entering into an arrangement with another person, acquiring or preparing tools, gathering information or concluding a plan of action for this purpose.

§ 2. Preparation is subject to a penalty only when established by the law.

Article 17. Preparation and absolute discharge

§ 1. Anyone who voluntarily ceases the preparation, in particular by destroying prepared tools or preventing them from being used in the future, is not subject to penalty. If an arrangement was entered into with another person in order to commit a prohibited act, then anyone who makes a serious attempt to prevent the prohibited act from being committed is not subject to a penalty.

§ 2. Anyone covered by Article 15 § 1 is not liable to a penalty for preparation.

Article 18. Perpetration, instigation, aiding and abetting

§ 1. Not only is the offender of a prohibited act liable, whether alone or together with an accomplice, but also anyone who organises a prohibited act to be carried out by another person, or who, taking advantage of the dependency of another person on him or her, orders that person to commit the prohibited act.

§ 2. Anyone who, intending another person to commit a prohibited act, induces the person to do so, is liable for instigation.

§ 3. Anyone who, intending another person to commit a prohibited act, serves to facilitate the commission of the act, particularly by providing tools, means of transport, or providing advice or information, will be liable for aiding and abetting. In addition, anyone who, acting against a particular legal duty to prevent a prohibited act, facilitates its commission by another person through his or her omission, is also liable for aiding and abetting.

Article 19. Criminality

§ 1. The penalty imposed by the court for aiding and abetting will be within the limits of the penalty provided for the given offence.

§ 2. In imposing the penalty for aiding and abetting, the court may apply an extraordinary mitigation of punishment.

Article 20. Non-accessory liability

Everyone participating in carrying out a prohibited act is liable within the limits of his or her intent, or lack thereof, irrespective of the liability of other participants.

Article 21. Personal circumstances

§ 1. Personal circumstances excluding, mitigating or aggravating an individual’s criminal liability are only considered for the person they relate to.

§ 2. If individual circumstances regarding the offender constitute a feature of a prohibited act, even if only in connection with increasing the penalty, then any accomplices are held liable under criminal law for the prohibited act if they knew about the circumstances, even though they did not relate to the accomplice.

§ 3. With regard to an accomplice to whom the circumstances referred to under § 2 do not apply, the court may apply an extraordinary mitigation of punishment.

Article 22. Accessory liability

§ 1. Where a prohibited act was only attempted, the subject specified in Article 18 §§ 2 and 3 is liable for an attempt.

§ 2. Where a prohibited act was not attempted, the court may apply an extraordinary mitigation of punishment, or even issue an absolute discharge.

Article 23. Active repentencerepentance

§ 1. An accomplice to a prohibited act who voluntarily prevented it from being carried out is not subject to a penalty.

§ 2. The court may apply an extraordinary mitigation of punishment with regard to an accomplice who voluntarily tried to prevent the prohibited act from being carried out.

Article 24. Incitement

Anyone who incites another person to commit a prohibited act in order to direct criminal proceedings towards that person will be liable as for instigating; in this case Articles 22 and 23 do not apply.

Chapter III. Exclusion of criminal liability

Article 25. Necessary self-defence

§ 1. Anyone who, out of necessary self-defence, repels a direct illegal attack on any legally protected interest is not deemed to have committed an offence.

§ 2. If the self-defence exceeds what is necessary, in particular when the offender uses a means of defence disproportionate to the danger of the attack, the court may apply an extraordinary mitigation of the penalty, or even issue an absolute decree.

§ 3. The court will issue an absolute discharge if the limits of necessary self-defence were exceeded as a result of fear or emotional distress, justified by the circumstances of the attack.

§ 4. Anyone who, in self-defence, prevents an attack on another person’s well-being, protected by law, or to maintain safety or public order, benefits from the legal protection provided to public officials.

§ 5. The provision of § 4 does not apply if the offender’s attack against the person driving back the attack is directed exclusively at this person’s honour or dignity.

Article 26. Protective force

§ 1. Anyone whose actions are carried out in order to avert an immediate danger threatening any legally protected interest, if the danger cannot otherwise be avoided and the interest sacrificed is less valuable than the interest saved, is not deemed to have committed an offence.

§ 2. Anyone who saves any legally protected interest under the circumstances defined in § 1, or who sacrifices an interest not significantly greater than the interest being saved, will also not be deemed to have committed an offence.

§ 3. If the limits of protective force have been exceeded, the court may apply an extraordinary mitigation of the penalty, or even issue an absolute discharge.

§ 4. The provisions of § 2 do not apply where the offender sacrifices an interest that he or she has a special duty to protect, even by exposure to personal danger.

§ 5. The provisions of §§ 1–3 apply accordingly when only one of the offender’s obligations can be performed.

Article 27. Experiment

§ 1. Anyone who intends to conduct a cognitive, medical, technical or economic experiment does not commit an offence as long as the anticipated benefit is of vital cognitive, medical or economic importance, and the expectation of the benefits, their usefulness and the method of conducting the experiment are justified according to the state of knowledge at that time.

§ 2. An experiment is only admissible with the consent of the participant, having been duly informed of the expected benefits, the danger and the likelihood of adverse effects, as well as of the possibility of withdrawing from participating in the experiments at any stage.

§ 3. The principles and conditions for allowing medical experiments will be set out by law.

Article 28. Mistaken circumstances

§ 1. An act committed by anyone who is mistaken about the circumstances constituting a feature of a prohibited act is not deemed an intentional offence.

§ 2. Anyone who commits an offence in the justified but mistaken conviction that there are circumstances constituting a feature of a prohibited act carrying a less severe penalty bears criminal liability under the provision that provides for a less severe penalty.

Article 29. Mistake over the exclusion of guilt

No offence is committed by anyone who performs a prohibited act in the justified but mistaken conviction that there are circumstances excluding unlawfulness or guilt; if the offender’s mistake is unjustified, the court may apply an extraordinary mitigation of the penalty.

Article 30. Ignorance of unlawfulness

No offence is committed by anyone who performs a prohibited act while being justifiably unaware of its unlawfulness; if the offender’s mistake is not justified, the court may apply an extraordinary mitigation of the penalty.

Article 31. Insanity and diminished sanity

§ 1. No offence is committed by anyone who performs a prohibited act while incapable of recognising its significance or of controlling his or her actions due to a mental disease, mental deficiency or other mental disturbance.

§ 2. If an offence was committed while the offender’s ability to recognise the significance of the act or to control his or her actions was significantly diminished, the court may apply an extraordinary mitigation of the penalty.

§ 3. The provisions of §§ 1 and 2 do not apply where the offender has caused his or her own insobriety or intoxication, leading to the exclusion or limitation of accountability, which was or could have anticipated.

Chapter IV. Penalties

Article 32. Catalogue

The penalties are:

1) the restriction of liberty,

2) imprisonment,

3) imprisonment for 25 years,

4) life imprisonment.

Article 33. Fines

§ 1. Fines are imposed in terms of daily units, setting out the amount of a unit and the number of daily units to be charged; unless the law states otherwise, the lowest number of daily units is 10, and the highest is 540.

§ 2. The court may also impose a fine along with imprisonment, as specified in Article 32 section 3, if the offender committed the act in order to gain a material benefit, or when he or she gained such benefit.

§ 3. In setting the daily unit, the court considers the offender’s income, personal situation, family situation, material wealth and earning potential; the daily unit may not be lower than 10 PLN, or higher than 2000 PLN.

Article 34. Restriction of liberty

§ 1. Unless otherwise provided by law, a penalty of restriction of liberty is imposed for at least one month, but not more than 12 months; it is imposed in terms of months.

§ 2. For the duration of the penalty of restriction of liberty, the offender:

1) may not change his or her permanent place of residence without permission from the court,

2) is obliged to perform unpaid, supervised work for community purposes,

3) is obliged to provide explanations regarding the course of serving the penalty.

Article 35. Community work

§ 1. Unpaid, supervised work for community purposes is for 20 to 40 hours a month.

§ 2. If the person is employed, the court may decide that, instead of the obligation specified in Article 34 § 2 section 2, an amount between 10 and 25% of the person’s monthly remuneration may be deducted for community purposes designated by the court; while undergoing this penalty, the sentenced person may not terminate his or her employment without permission from the court.

Article 36. Supervision and additional obligations

§ 1. (repealed)

§ 2. When imposing a penalty of the restriction of liberty, the court may decide to impose on the offender the obligations specified in Article 72.

§ 3. Article 74 applies accordingly.

Article 37. Imprisonment

The penalty of imprisonment, mentioned in Article 32 section 3, is for at least one month, but not more than 15 years; it is imposed in terms of years and months.

Article 38. Mitigation and extraordinary aggravation

§ 1. If the law provides for the mitigation or extraordinary aggravation of the statutory maximum penalty, then, in the event of threatened alternative penalties, as listed in Article 32 sections 1–3, the mitigation or aggravation concerns each of these penalties.

§ 2. An extraordinarily aggravated penalty may not exceed 810 times the daily units for a fine, two years of restriction of liberty or 15 years imprisonment; the penalty of the restriction of liberty is imposed in terms of years and months

§ 3. If the law provides for a mitigation of the maximum statutory penalty, the penalty imposed for an offence carrying a penalty of life imprisonment may not exceed 25 years, and for an offence carrying a penalty of imprisonment for 25 years may not exceed 15 years.

Chapter V. Penal measures

Article 39. Catalogue

Penal measures are:

1) deprivation of public rights,

2) disqualification from specific posts, the exercise of specific professions or engagement in specific economic activities,

2a) disqualification from activities involving raising, treating and educating minors, and taking care of them,

2b) a prohibition on being in certain communities and locations, a prohibition on contacting certain individuals or on leaving a specific place of residence without the court’s consent,

2c) disqualification from operating machinery,

2d) a ban on entering gaming centres or participating in games of chance,

2e) an order to leave premises jointly occupied with the aggrieved party,

3) disqualification from driving,

4) forfeiture,

5) an obligation to remedy damage caused or compensate for harm done,

6) exemplary damages,

7) monetary performance,

8) announcement of the sentence publicly.

Article 40. Public rights

§ 1. The deprivation of public rights includes the loss of the right to vote and to be elected to public office, self-governing professional or economic bodies, the loss of the right to participate in the administration of justice or to perform a function in the state administration, local government or self-governing professional bodies; as well as being stripped of military rank and demotion to the rank of private; the deprivation of public rights also includes being stripped of decorations, distinctions and honorary titles, as well as the inability to obtain such titles during the period of the deprivation of rights.

§ 2. When sentencing the restriction of liberty, the court may decide on the deprivation of public rights for a period of at least three years for an offence committed with particularly reproachable malice.

Article 41. Holding posts or performing professions

§ 1. If the offender has abused his post or profession when committing the offence, or has shown that certain essential interests protected by law would be threatened if he or she continues in the present post or profession, the court may decide to disqualify the offender from holding specific posts or performing specific professions.

§ 1a. If an offender is sentenced to the restriction of liberty for an offence against sexual freedom or decency to the detriment of a minor, the court may decide to permanently disqualify the offender from performing any or specific professions or activities connected with raising, educating or treating minors, or caring for them.

§ 1b. The court will issue a permanent disqualification, as mentioned in § 1a, if the offender reoffends in the circumstances set out in this provision.

§ 2. If an offender has been sentenced for an offence related to specific business activity, the court may decide to disqualify him or her from performing this activity, if certain legally-protected essential interests would otherwise be threatened.

Article 41a. Ban on contact, close contact or leaving a particular place

§ 1. If an offender has been sentenced for an offence against sexual freedom or decency to the detriment of a minor, or for any other offence against freedom, or an offence involving intentional violence, including violence against a close relative, the court may forbid the offender from being in certain communities and locations, or forbid contact with certain individuals, or forbid leaving a particular place of residence without the court’s consent. The prohibition may be linked to an obligation to report to the police or other designated authority at specified intervals.

§ 2. If an offender has been sentenced to prison without a conditional suspended sentence for an offence against sexual freedom or decency to the detriment of a minor, the court will forbid the offender from being in certain communities and locations, or forbid contact with certain individuals, or forbid leaving a particular place of residence without the court’s consent. The prohibition may be linked to an obligation to report to the police or other designated authority at specified intervals.

§ 3. The court may permanently forbid an offender from being in certain communities and locations, or forbid contact with certain individuals, or forbid leaving a particular place of residence without the court’s consent if the offender reoffends in the circumstances set out in § 2.

§ 4. In a ruling forbidding close contact with a specific individual, the court indicates the distance that the offender must maintain away from the protected individual.

Article 41b. Ban on participation at mass events

§ 1. The court may prohibit entry to a mass event if an offence has been committed at such an event and the offender’s participation in the mass event threatens legally-protected interests. The court may rule on a prohibition on entry to a mass event in the cases specified in the act.

§ 2. A prohibition on entering mass events includes all mass events in the Republic of Poland and football matches played by the Polish national team or Polish club teams outside of Poland.

§ 3. In a ruling setting out a prohibition on entering a mass event in connection with an act committed in connection with a mass sporting event, the court may order the offender to be present in a fixed location for the duration of certain mass events from which participation has been prohibited, and be controlled in the manner set out in the provisions on the exercise of a sentence of imprisonment outside of prison, under electronic surveillance.

§ 4. When re-sentencing for an offence committed in connection with a mass event, the court will order a prohibition on entering mass events and impose the obligation specified in § 3.

§ 5. In particularly justified cases, the court may order that, even after the period for which the obligation specified in § 3 has been ordered, the offender must present him or herself at a police station, or a location specified by the relevant Poviat police commander (district or municipal) for the residence of the offender, during the mass event from which participation has been prohibited.

§ 6. The total time of applying the obligations set out in §§ 3 and 5 may not exceed the period for which the offender is prohibited from participating at mass events.

§ 7. If the circumstances indicate that the obligation set out in § 3 is not possible, or the judgment is obviously impracticable, then instead of this requirement the offender is required to present him or herself at a police station, or a location specified by the relevant Poviat police commander (district or municipal) for the residence of the offender, during the mass event from which participation has been prohibited.

§ 8. In imposing the obligation referred to in §§ 3, 5 or 7, the court specifies the mass events during which the obligation is to be executed, indicating in particular the names of sports, clubs names and the territorial coverage of the events to which the obligation relates.

§ 9. The obligations established on the basis of §§ 3, 5 and 7 will be imposed in terms of months and years. The obligation referred to in § 3 are imposed for a period of not less than six months and not longer than 12 months, and the obligation referred to in § 7 is imposed for a period of six months to six years, not exceeding the period for which access to a mass event has been prohibited.

Article 41c. Ban on entry to gaming centres and participation in games of chance

§ 1. A prohibition on entry to gaming centres and from participating in games of chance does not include participation in promotional lotteries.

§ 2. The court may order a prohibition on entry to gaming centres and from participating in games of chance in the event of a conviction following an offence committed in connection with operating or participating in games of chance.

Article 42. Disqualification from driving

§ 1. If a road user is sentenced for an offence against road safety, the court may disqualify the offender from driving specified types of vehicles, especially where the nature of the offence committed indicates that by driving a vehicle this person would endanger road safety.

§ 2. If, while committing an offence specified in §1, the offender was drunk or under the influence of narcotics, or fled from the scene of the incident described in Articles 173, 174 or 177, the court will disqualify the offender from driving any type of motor vehicle, or specified types of motor vehicle.

§ 3. If, while committing an offence specified in Articles 173 that results in a fatality or serious damage to health, or while committing an offence specified in Article 177 § 2, or Article 355 § 2, the offender was drunk, under the influence of narcotics or fled from the scene of the incident, without any justification, the court will permanently disqualify the offender from driving any type of motor vehicles.

§ 4. The court will issue a permanent disqualification from driving any motor vehicles if a road user reoffends under the conditions described in § 3.

Article 43. Deprivation of civil rights

§ 1. Unless the law states otherwise, the deprivation of civil rights and disqualifications specified in Article 39 sections 2 and 3 are imposed in terms of years, from 1 to 10 years, the prohibition and disqualification specified in Article 39 sections 2a and 2b are imposed in terms of years, from one to 15 years, and the disqualification specified in Article 39 section 2c is imposed in terms of years, from two to six years.

§ 2. The deprivation of rights, or the obligation, prohibition or disqualification imposed by the court comes into effect from when the sentence becomes final; the period for which the measure is imposed does not run while serving a penalty of imprisonment, even if it has been imposed for another offence.

§ 3. When imposing the measure described in Article 42, the court orders the offender to surrender the driving licence; the disqualification does not begin until this obligation has been met.

Article 44. Forfeiture

§ 1. The court will order the forfeiture of items coming directly as a result of an offence.

§ 2. The court may order, and in specified cases must order, the forfeiture of the items that were used or were intended to be used to commit the offence.

§ 3. If the forfeiture described in § 2 is not commensurate with the severity of the offence committed, the court may order exemplary damages to be paid to the State Treasury instead.

§ 4. If the forfeiture of items specified in §§ 1 or 2 is not possible, the court may order the forfeiture of items with a monetary value equivalent to the items coming directly as a result of the offence, or items used or intended to be used to commit the offence.

§ 5. The items specified in §§ 1 or 2 are not subject to forfeit if they can be returned to the aggrieved party or any other authorised party.

§ 6. If the offender is convicted of violating a prohibition on producing, possessing, trading in or transporting specific items, the court may order, and in specified cases must order, the forfeiture of such items.

§ 7. If the items referred to in §§ 2 or 6 are not the property of the offender, the court may only order their forfeiture in the cases provided for in law; in the case of co-ownership, the order only covers the forfeiture of the share owned by the offender, or the obligation to pay a monetary equivalent.

§ 8. Items that are subject to forfeiture are transferred to the ownership of the State Treasury when the sentence becomes final.

Article 45. Material benefit

§ 1. If the offender has received a material benefit as a result of the offence, even indirectly, not subject to the forfeiture mentioned in Article 44 § 1 or § 6, the court will order the forfeiture of the benefit or its equivalent. The forfeiture is not ordered, either partially or in full, if the benefit or its equivalent is repaid to the aggrieved party or another party.

§ 2. If an offender is convicted for an offence whereby the offender received a material benefit of considerable value, even indirectly, the assets that the offender took possession of, or to which any title was acquired, at the time of the offence, or after committing it up until sentence is passed, even if not final, is considered as a benefit of the offence, unless the offender or another interested party submits evidence to the contrary.

§ 3. If the circumstances of the case indicate a high probability that the offender referred to in § 2, passed assets constituting a benefit of the offence to an individual, a company or an organisational entity without legal personality, in fact or under any legal title, it is considered that the items in the sole possession of the person, company or entity and the ownership rights thereto, belong to the offender, unless the interested person, company or organisational entity can provide lawful title to them.

§ 4. The provisions of §§ 2 and 3 also apply when assets are attached under Article 292 § 2 of the Code of Criminal Procedure, when securing the threat of forfeiture of benefits and when enforcing the measure. The person, company or entity affected by the presumption established in § 3 may raise a claim against the State Treasury to challenge that presumption; enforcement proceedings are suspended until the case is finally resolved.

§ 5. In the event of co-ownership, a forfeiture order concerns the offender’s share, or the monetary equivalent.

§ 6. The material benefit subject to forfeiture, or its equivalent, becomes the property of the State Treasury when the order becomes final, and in the case referred to in the second sentence of § 4 it is when the claim against the State Treasury is finally dismissed.

Article 46. Remedying damage

§ 1. In the event of a conviction, the court may order, at the request of the aggrieved party or another party authorised in the order, the offender to partially or fully remedy any damage caused by the offence, or compensate for any injury; the civil law provisions on the statute of limitations on claims and the possibility of awarding a pension do not apply.

§ 2. Instead of the obligations set out in § 1, the court may order exemplary damages to be paid to the aggrieved party.

Article 47. Monetary performance

§ 1. If an offender is sentenced for a deliberate offence against life or health, or for a deliberate offence resulting in a fatality, serious bodily harm or physical injury, or damage to health, or for an offence specified under Articles 173, 174, 177 or 355, for driving a mechanical vehicle while drunk or under the influence of narcotics, or for fleeing from the scene of an incident, the court may impose exemplary damages to be paid to the Victim Support Fund and Post Penitentiary Aid.

§ 2. If an offender is sentenced for an offence against the environment, the court may impose exemplary damages to be paid to the National Fund for Environmental Protection and Water Management mentioned in Article 400 of the Act on Environmental Protection dated 27 April 2001 (Journal of laws from 2008, No 25, item 150, as amended).

Article 47a. (repealed)

Article 48. Amount of exemplary damages

Exemplary damages will be ordered up to 100,000 PLN.

Article 49. Monetary performance

§ 1. If the court decides not to impose a penalty, including in cases prescribed in law, then it may decide to award the monetary performance described in Article 39 section 7, to the Victim Support Fund and Post Penitentiary Aid; the award may not be for more than 60,000 PLN.

§ 2. If an offender is sentenced for an offence defined in Article 178a, 179 or 180, the court may award the monetary performance mentioned in Article 39 section 7 to the Victim Support Fund and Post Penitentiary Aid, up to the amount set out in § 1.

Article 49a. (repealed)

Article 50. Publishing the sentence

The court may decide to announce the sentence publicly in a defined manner, if the court finds this proper, in particular due to the social effect of sentencing, and it does not breach the interests of the aggrieved party.

Article 51. Notification of the family court

When depriving or restricting parental or guardianship rights as a result of an offence committed against a minor, or in co-operation with a minor, the court will notify the relevant family court.

Article 52. Return of benefits

If an offender is sentenced for an offence bringing material benefits to an individual, a company or an organisational entity without legal personality, where the offence was committed on its behalf or in its interest, the court will order the party that acquired the material benefit to return all or part of it to the State Treasury; this does not apply to a material benefit to be returned to another party.

Chapter VI. Principles of passing sentence and penal measures

Article 53. General directive

§ 1. The court passes a sentence at its own discretion, within the limits prescribed by law, ensuring that the severity does not exceed the degree of guilt, being aware of the degree of social consequences of the act, and taking into account the preventive and educational objectives that the penalty is to achieve with regard to the offender, as well as the need to develop legal awareness in society.

§ 2. When passing sentence, the court will primarily take into account the motivation of the offender and the way he or she acted, whether the offence was committed together with a minor, the type and degree of the breach of duties the offender is charged with, the type and degree of any negative consequences of the offence, the features and personal conditions of the offender, his or her lifestyle before committing the offence, and his or her conduct afterwards, and in particular any efforts to redress the damage or to satisfy the public sense of justice in any way. The court will also take the behaviour of the aggrieved party into account.

§ 3. When passing sentence, the court will also take into account the positive results of mediation between the aggrieved party and the offender, or any settlement they may have reached in the proceedings before the prosecutor or the court.

Article 54. Sentencing minors or juveniles

§ 1. When passing sentence on a minor or a juvenile, the court will primarily aim at rehabilitating the offender.

§ 2. An offender who was under the age of 18 at the time of committing of the offence will not be sentenced to life imprisonment.

Article 55. Individualisation

Circumstances affecting the sentence passed are only taken into account for the person they relate to.

Article 56. Relevant application

The provisions of Article 53, Article 54 § 1 and Article 55 apply accordingly when imposing other measures provided for in this code.

Article 57. Grounds for mitigation and aggravation

§ 1. If there are several independent grounds for the extraordinary mitigation or aggravation of a penalty, the court may mitigate or aggravate the penalty only once, having considered all the grounds for mitigation or aggravation.

§ 2. If there are coinciding grounds for an extraordinary mitigation and aggravation, the court may adopt an extraordinary mitigation or aggravation of the penalty.

Article 57a. Exemplary damages

§ 1. For an offence involving hooliganism, the court will pass a sentence at a level not lower than one and a half times the statutory minimum provided for the offence attributed to the offender.

§ 2. In the case described in § 1, the court will order exemplary damages to the aggrieved party, unless it orders the redress of damage, compensation for damages suffered or exemplary damages in accordance with Article 46. If the aggrieved party has not been determined, the court may order exemplary damages in favour of the Victim Support Fund and Post Penitentiary Aid.

Article 58. Option of penalty

§ 1. If the law provides for an option of the type of penalty, the court will only impose an unsuspended sentence of imprisonment where no other penalty or penal measure would serve the purpose thereof.

§ 2. No fine is imposed where the offender’s income, situation or earning potential makes it reasonable to suppose that the offender would not pay the fine, and where enforcement would not be possible.

§ 2a. The restriction of liberty in connection with the obligation mentioned in Article 35 § 1 is not imposed if the health condition of the accused, or his or her personal attributes and status, give grounds to suspect that the accused will not perform this obligation.

§ 3. If the offence is subject to imprisonment for up to five years, the court may, instead of imposing this penalty, impose a fine or a penalty of the restriction of liberty for up to two years, particularly where it imposes penal measures at the same time; the penalty of the restriction of liberty is measured in terms of months and years.

§ 4. The provision of § 3 does not apply to the offender of an offence involving hooliganism, or to an offence set out in Article 178a § 4.

Article 59. Lowering the penalty

§ 1. If the offence is subject only to imprisonment for up to three years, or to a lesser penalty, and the social impact of the act is not significant, the court may decide to impose a penal measure instead of the penalty, where the aim of the penalty is performed by the measure.

§ 2. The provision of § 1 does not apply to the offender of an offence involving hooliganism.

Article 60. Extraordinary mitigation

§ 1. The court may apply an extraordinary mitigation of the penalty in the cases set out by law, or in connection with a juvenile, where this is justified by the circumstances described in Article 54 § 1.

§ 2. The court may also apply an extraordinary mitigation of the penalty in particularly justified cases, where even the lowest penalty stipulated for the offence in question would be incommensurate, and particularly:

1) if the aggrieved party and the offender have been reconciled, if the damage incurred has been redressed, or the aggrieved party and the offender have agreed on how the damage will be redressed,

2) given the attitude of the offender, particularly if he or she attempted to redress the damage or prevent the damage from occurring,

3) if an offender of an unintentional offence, or a next of kin, has suffered serious damage in connection with the offence committed.

§ 3. The court will apply an extraordinary mitigation of the penalty, or may even grant a suspended sentence, with respect to an offender who acted in concert with others in committing an offence, then reveals information to the prosecutors about other offenders involved in committing the offence, or the essential circumstances thereof.

§ 4. At the motion from the prosecutor, the court may apply an extraordinary mitigation of the penalty, or even grant a conditional suspended sentence, with respect to an offender, who, irrespective of any explanations given in his or her case, provides prosecutors with substantial assistance concerning an offence that they did not previously known about, and which is subject to imprisonment for more than five years.

§ 5. In the cases referred to in §§ 3 and 4, where the court imposes a sentence of imprisonment for up to five years, it may conditionally suspend the sentence for a probation period of up to 10 years if it recognises that, in spite of not serving the penalty, the offender will not reoffend; the provisions of Articles 71–76 apply accordingly.

§ 6. The extraordinary mitigation of a penalty consists in imposing a penalty below the minimum statutory sentence, or imposing a less severe type of penalty, in accordance with the following principles:

1) if the act in question involves a minimum sentence of 25 years imprisonment, the court will impose a penalty of imprisonment for not less than eight years;

2) if the act in question constitutes an indictable offence, the court will impose a penalty of not less than one-third of the minimum statutory sentence;

3) if the act in question constitutes a summary offence, and the minimum statutory sentence is not less than one year’s imprisonment, the court will impose either a fine, the penalty of the restriction of liberty or imprisonment;

4) if the act in question constitutes a summary offence, and the minimum statutory sentence is less than one year’s imprisonment, the court will impose either a fine or the restriction of liberty.

§ 7. If the act in question is alternatively subject to the penalties specified in Article 32 sections 1–3, the extraordinary mitigation of a penalty will consist in an absolute discharge, and the imposition of a penal measure as specified in Article 39 sections 2–8; the provision of Article 61 § 2 does not apply.

Article 61. Absolute discharge

§ 1. The court may grant an absolute discharge in the cases specified by law or in the case provided for in Article 60 § 3, particularly if the role of the offender played a minor role in committing the act, and the information provided helped to prevent another offence from being committed.

§ 2. When granting an absolute discharge, the court may refrain from ordering a penal measure, even if ordering it is mandatory.

Article 62. Choice of institution and therapeutic method

Upon deciding to impose imprisonment, the court may determine the type of penal institution where the offender is to serve the term, and may set out the therapeutic methods to be used.

Article 63. Crediting custody towards imprisonment

§ 1. The period of actually being in custody in a given case, rounded to a full number of days, is credited towards imprisonment, with one day in custody equalling one day of imprisonment, or two days of the restriction of liberty, or two daily units of a fine.

§ 2. The period of the relevant preventive measures specified in Articles 275 or 276 of the Code of Criminal Procedure actually being applied, is credited towards the penal measures imposed specified in Article 39 sections 2 and 3 of this Code.

Chapter VII. Relapse to crime

Article 64. Reoffending

§ 1. If an offender who has been sentenced to imprisonment for an intentional offence and has served at least six months of the penalty, then commits an intentional offence similar to the offence for which he or she was sentenced within a five-year period, the court may impose the penalty of imprisonment for that offence, up to one and a half times the maximum statutory limit.

§ 2. If an offender who has been sentenced under the conditions specified in §1, and has served in total at least one year’s imprisonment, commits another intentional offence against life or health, or the offence of rape, robbery, theft with burglary, or another offence against property, using violence or the threat of violence within five years after serving all or part of the last penalty, the court will impose the penalty of imprisonment for that offence in excess of the lower statutory limit, or up to one and a half times the maximum statutory penalty.

§ 3. Raising the maximum statutory penalty as set out under §§ 1 or 2, does not apply to indictable offences.

Article 65. Permanent income; acting in a group or association

§ 1. The provisions regarding the level of the penalty, the penal measures and measures relating to placing an offender on probation, as provided for the offender as referred to in Article 64 § 2, also apply to an offender whose permanent source of income comes from committing offences, or who commits offences acting in an organised group or in an association whose purpose is to commit offences, or offenders of acts of terrorism.

§ 2. For an offender of the offence set out in Article 258, the regulations set out in Article 64 § 2 apply, except for the increased penalty set out in that provision.

Chapter VIII. Measures relating to placing an offender on probation

Article 66. Conditional discontinuance

§ 1. The court may conditionally discontinue criminal proceedings if the fault and the social consequences of the act are not significant, if there are no doubts about the circumstances under which it was committed, and if the attitude of the offender, who has not previously been penalised for an intentional offence, as well as his or her personal characteristics and way of life to date, provide reasonable grounds to assume that even if the proceedings are discontinued, he or she will observe the legal order, and particularly that he or she will not commit an offence.

§ 2. There will be no conditional discontinuance for the offender of an offence for which the statutory penalty exceeds three years’ imprisonment.

§ 3. If the aggrieved party has been reconciled with the offender, the offender has redressed the damage, or the aggrieved party and the offender have agreed on the method of redressing the damage, a conditional discontinuance may apply to an offender of an offence for which the statutory penalty does not exceed five years’ imprisonment.

Article 67. Term of probation, supervision and obligations

§ 1. A conditional discontinuance will be made for a term of probation of between one and two years, which runs from the date that the sentence comes into force.

§ 2. If criminal proceedings are conditionally discontinued, the court may place the offender under the supervision of a probation officer or a person of public trust, an association, or a social organisation involved in educating offenders, preventing them from moral corruption, or providing assistance to them, for the duration of the probation period.

§ 3. If criminal proceedings are conditionally discontinued, the court will require the offender to redress all or part of the damage, and may impose the obligation specified in Article 72 § 1 sections 1–3 or 5–6a, 7a or 7b, or exemplary damages, and may also adjudicate a monetary performance as specified in Article 39 section 7, and disqualification from driving a vehicle, as specified in Article 39 section 3, for up to two years. When imposing on an offender of an offence using violence or the unlawful threat of violence towards a next of kin the measure mentioned in Article 72 § 1 section 7b, the court sets out the method for contact between the offender and the aggrieved party.

§ 4. The provision of Article 74 applies accordingly.

Article 68. Resumption of criminal proceedings

§ 1. The court will resume the criminal proceedings if, during the probation period, the offender commits an intentional offence for which he or she has already been sentenced.

§ 2. The court may resume the criminal proceedings if, during the probation period, the offender blatantly violates the legal order, and particularly if he or she commits an offence other than that specified in § 1, or avoids supervision, fails to perform the obligations or penal measures imposed, or does not perform the settlement concluded with the aggrieved party.

§ 2a. The court resumes criminal proceedings if the circumstances referred to in § 2 occur after the offender receives a written warning from the court-appointed professional guardian, unless there are special reasons not to do so.

§ 3. The court may resume the criminal proceedings if, after the decision on the conditional discontinuance was passed but before it becomes final, the offender blatantly violates the legal order, and particularly if he or she commits an offence within that time.

§ 4. Conditionally discontinued criminal proceedings cannot be resumed more than six months after the expiry of the probation period.

Article 69. Suspended sentence

§ 1. The court may conditionally suspend a penalty of imprisonment for up to two years, or a one-off fine, if this is sufficient to achieve the objectives of the penalty with respect to the offender, and particularly to prevent a relapse into crime.

§ 2. In suspending the execution of a penalty, the court will primarily take into consideration the attitude of the offender, his or her personal characteristics and conditions, his or her lifestyle and his or her conduct after committing the offence.

§ 3. A penalty will not be suspended for an offender as specified in Article 64 § 2, unless there is an exceptional case justified by extraordinary circumstances; the penalty specified in Article 60 §§ 3–5 will not be suspended for an offender as specified in Article 64 § 2.

§ 4. A penalty of the restriction of liberty or a fine will not be suspended for an offender of an offence involving hooliganism. The court may conditionally suspend a penalty of imprisonment in particularly justified cases for offences involving hooliganism or offences set out in Article 178a § 4.

Article 70. Probation period

§ 1. A penalty will be suspended for a probation period running from the time the sentence becomes final, for:

1) from two to five years – in the case of a suspended sentence of a penalty of imprisonment,

2) from one to three years – in the case of a suspended sentence of a fine or a penalty of the restriction of liberty.

§ 2. For a suspended sentence of the penalty of imprisonment with respect to a young offender or an offender as specified in Article 64 § 2, the probation period is from three to five years.

Article 71. Fine

§ 1. If the execution of a penalty of imprisonment is suspended, the court may impose a fine of up to 270 times the daily unit, if it cannot be imposed on any other basis. In suspending the execution of a penalty of restriction of liberty, the court may impose a fine of up to 135 times the daily unit.

§ 2. If the execution of the penalty of imprisonment or restriction of liberty is ordered, the fine adjudicated under § 1 does not have to be paid; the penalty of imprisonment or restriction of liberty will be reduced by the number of days equal to the number of daily fines paid, rounded up to the nearest full day.

Article 72. Obligations

§ 1. If the execution of a penalty is suspended, the court may oblige the offender:

1) to keep the court or the probation officer informed about the progress of the probation period,

2) to apologise to the aggrieved party,

3) to carry out an imposed duty to provide support to another person,

4) to perform paid work, educational activity or vocational training,

5) to cease any abuse of alcohol or other intoxicants,

6) to submit to medical treatment, particularly detoxification or rehabilitation or therapeutic treatment,

6a) to attend rehabilitation or educational programmes,

7) to cease being in certain communities and locations,

7a) to avoid contact with the aggrieved party, or other parties in an indicated manner,

7b) to leave residential premises shared with the aggrieved party,

8) to undertake any other appropriate conduct in the probation period, if it may prevent a further offence.

§ 1a. When imposing the measure set out in point 7b on the offender of an offence using an unlawful threat against a next of kin, the court determines how the offender may have contact with the aggrieved party.

§ 2. The court may order the offender to redress all or part of the damage, unless it has ordered the penal measure specified in Article 39 section 5, or to make the monetary performance specified in Article 39 section 7.

Article 73. Supervision

§ 1. In suspending a sentence, the court may place the offender under the supervision of a probation officer or a person of public trust, an association, or a social organisation involved in educating offenders, preventing them from moral corruption, or providing assistance to them, for the duration of the probation period.

§ 2. Supervision is mandatory for a young offender sentenced for an intentional offence, an offender specified in Article 64 § 2, and an offender of an offence involving a sexual disorder.

Article 74. Additional information

§ 1. The court determines the time and the manner of executing the imposed obligations, as specified in Article 72, after hearing from the offender; imposing the obligation specified in Article 72 § 1 section 6 requires additional consent from the offender.

§ 2. If warranted by educational or general care considerations, the court may, during the probation period, impose, extend or modify the obligations mentioned in Article 72 § 1 sections 3–8, imposed on a person with a conditional suspended sentence of imprisonment, or may waive these obligations, with the exception of the obligation specified in Article 72 § 2, and may either have the offender monitored or cease any monitoring.

§ 3. If the offender has been placed under supervision or obliged to perform certain obligations during a period of probation, the court-appointed professional guardian, or by a trustworthy person or a representative of the association, institution or social organisation referred to in Article 73 § 1 may also submit an application to determine the time and manner of performing such obligations.

Article 75. Execution of sentence

§ 1. The court will order the sentence to be carried out if, during the probation period, the convicted offender commits an intentional offence similar to the one he or she was validly and finally sentenced to imprisonment for.

§ 1a. The Court manages the execution of a sentence if the offender is convicted for an offence involving violence or the threat of violence against a next of kin or another minor co-residing with the offender during an attempt to flagrantly violate the legal order, repeatedly using violence or the threat of violence against a next of kin or another minor co-residing with the offender.

§ 2. The court may order the sentence to be carried out if, in the probation period, the offender blatantly breaches the legal order, and in particular if he or she commits an offence other than that specified in § 1, fails to pay a fine, evades supervision, or fails to perform the obligations or penal measures imposed.

§ 3. The court may order the sentence to be carried out if, after the sentence was given but before it became valid and final, the offender flagrantly breached the legal order, and in particular if he or she committed an offence within that time.

§ 4. The order to carry out the sentence may not be issued any later than 6 months after the end of the probation period.

§ 5. If the offender has been placed under supervision, or obliged to perform certain obligations during a period of probation, the professional court-appointed guardian, as well as a trustworthy person or a representative of the association, institution or social organisation referred to in Article 73 § 1 may also submit an application for the enforcement of the penalty.

Article 76. Spent Conviction

§ 1. The conviction is deemed spent by force of law six months from the termination of the probation period.

§ 2. If a fine or a penal measure is imposed upon the convicted offender, the conviction will not become spent before payment is made or the measure is carried out, or before it is barred by limitation; this does not apply to the penal measure specified in Article 39 section 5.

Article 77. Release on licence

§ 1. The court may only release on licence an offender sentenced to imprisonment from serving the balance of the penalty, if his or her attitude, personal attributes and features, lifestyle prior to carrying out the offence, the circumstances of the offence and the offender’s conduct after committing the offence and while serving the sentence, justify the assumption that the offender will, after release, respect the legal order, and in particular that he or she will not re-offend.

§ 2. In particularly justified cases, when passing a sentence of imprisonment, the court may impose stricter restrictions to prevent the possibility of the offender benefiting from a release on licence, other than those specified in Article 78.

Article 78. Conditions

§ 1. An offender may be released on licence after serving at least half of the sentence, and not less than six months.

§ 2. The offender specified in Article 64 § 1 may be released on licence after serving two-thirds of the sentence, and the offender specified in Article 64 § 2, after serving three-quarters of the sentence; the release on licence may not occur before the lapse of one year.

§ 3. A person sentenced to 25 years imprisonment may be released on licence after serving 15 years of the sentence, and a person sentenced to life imprisonment can be released on licence after serving 25 years of the sentence.

Article 79. Conditions

§ 1. The provisions of Article 78 §§ 1 and 2 apply accordingly to the sum of two or more penalties of imprisonment that cannot be combined, which the sentenced person has to serve consecutively; the provision of Article 78 § 2 applies if at least one of the offences was committed under the conditions specified in Article 64.

§ 2. Notwithstanding the conditions specified in Article 78 §§ 1 or 2, the offender may be released on licence after serving 15 years in prison.

§ 3. The provision of Article 78 § 3 applies accordingly if at least one of the penalties that cannot be combined, which the offender has to serve consecutively, is a sentence of 25 years’ imprisonment or life imprisonment.

Article 80. Probation period

§ 1. Following a release on licence, the remainder of the sentence constitutes a probation period, and may not be shorter than two years or longer than five years.

§ 2. If the convicted offender is the person specified in Article 64 § 2, the probation period may not be shorter than three years.

§ 3. Following the release on licence of a person sentenced to life imprisonment, the probation period is 10 years.

Article 81. Repeat release on licence

Once a release on licence has been revoked, the convicted offender cannot be released on licence again before serving one year in a criminal institution, and in case of life imprisonment, before the lapse of five years.

Article 82. Sentence deemed as served

§ 1. If the release on licence has not been revoked in the probation period or the subsequent six months, the sentence will be considered to have been served at the time of the release on licence.

§ 2. If a judgment covers combined penalties from the which the offender has been released on licence, the combined penalty will include only the period of the sentence actually to be served.

Article 83. Shortened restriction of liberty

A person sentenced to the restriction of liberty who has completed at least half of the sentence, respected the legal order, diligently performed the work ordered by the court, and fulfilled the obligations imposed upon him or her, may be released by the court from the remainder of the sentence, it being considering as served.

Article 84. Shortened period of penal measures

§ 1. After half of the period for which the penal measures specified in Article 39 sections 1–3 were imposed, the court may consider them as served if the person sentenced has respected the legal order and has been subjected to the penal measure for at least one year.

§ 2. The provision of § 1 does not apply if the penal measure specified in Article 39 section 3 has been adjudicated under Article 41 § 1a, Article 41a § 3 or 42 §§ 2 or 3.

§ 3. The court may release an offender from the obligation imposed under Article 41b § 5 or 7 after half of the period for which it has been imposed, if the obligation has been applied for at least one year, and the offender’s behaviour suggests that the continued application of the obligation is not necessary to meet the objectives of the penal measure.

Article 84a. Prohibition deemed as served

§ 1. A permanent prohibition on being in certain communities and locations, or prohibition on contacting certain individuals or on leaving a specific place of residence without the court’s consent may be considered served if the behaviour of the person sentenced after committing the offence, and during the period when the penalty is performed, justifies the belief that, if the prohibition is lifted, he or she will not relapse into crimes against sexual freedom or decency to the detriment of a minor, and the prohibition was in place for at least 10 years.

§ 2. In proceedings concerning further prohibitions as mentioned in § 1, the court hears expert opinions.

§ 3. An application by the offender or his or her defence counsel, submitted within two years of a decision being issued refusing to lift the prohibitions mentioned under § 1, will not be considered.

Chapter IX. Concurrence of offences and the accumulation of penalties and penal measures

Article 85. Cumulative penalty

If an offender has committed two or more offences before the first sentence for any of these offences has been pronounced, even if it is not yet valid, and for which basic penalties of the same kind are imposed, the court sets a cumulative penalty on the basis of the separate penalties imposed for the concurrent offences.

Article 86. Size of a cumulative penalty

§ 1. The court imposes a cumulative penalty within the limit of the highest penalties imposed for individual offences, but not exceeding 810 times the daily unit of a fine, two years’ restriction of liberty or 15 years’ imprisonment; a sentence of the restriction of liberty is measured in months and years. The cumulative fine specified in Article 71 § 1 may not exceed 270 times the daily unit of a fine if it is connected with a suspended prison sentence, and may not exceed 135 times the daily unit of a fine if it is associated with a suspended sentence for the restriction of liberty.

§ 1a. If the total cumulated prison sentence is 25 years or more, where at least one of the sentences is for not less than 10 years, the court may issue a cumulative sentence of 25 years imprisonment.

§ 2. In imposing a cumulative fine, the court redetermines the value of the daily unit of a fine, based on the recommendations specified in Article 33 § 3; the level of daily units of fines may not, however, exceed the level determined previously.

§ 2a. If at least one of the cumulative fines is a specific amount, then the cumulated fine is given as a specific amount.

§ 2b. If at least one of the cumulative fines was imposed on the basis of Article 309, then the court imposes a cumulated fine from the maximum fine for this kind of offence to a sum not exceeding 4500 daily units.

§ 3. In imposing a cumulative penalty of the restriction of liberty, the court redetermines the amount of supervised unpaid community service work, or the amount of deductions, in accordance with Article 35; the obligations specified in Article 36 § 2 apply even if adjudicated for only one of the concurrent offences.

Article 87. Cumulative penalty – imprisonment and restriction of liberty

When sentencing concurrent offences with penalties of imprisonment and the restriction of liberty, the court imposes a cumulative penalty taking one month’s restriction of liberty as equal to 15 days’ imprisonment.

Article 88. Most severe cumulative penalty

If the most severe penalty imposed for one of the concurrent offences is the penalty of 25 years imprisonment or life imprisonment, then this penalty is imposed as the cumulative penalty; for the accumulation of two or more penalties of 25 years’ imprisonment, the court may impose a sentence of life imprisonment as the cumulative penalty.

Article 89. Suspension of sentence

§ 1. When sentencing for concurrent offences with penalties of imprisonment, the restriction of liberty or a fine, with or without a suspended sentence, the court may conditionally suspend the execution of the cumulative penalty if the conditions specified in Article 69 are met.

§ 1a. When sentencing for concurrent offences with penalties of imprisonment with a suspended sentence, the court may, in the cumulative sentence, impose a penalty of the restriction of liberty without a suspended sentence.

§ 2. In imposing a cumulative sentence of imprisonment or the restriction of liberty with a suspended sentence, the court may impose a fine as specified in Article 71 § 1, even if none has been imposed for the concurrent offences.

§ 3. In the case of concurrence sentences with probation periods, the court reinstates this period and the associated obligations.

Article 90. Penal measures and preventive measures

§ 1. Penal measures and preventive measures, including supervision, apply even if they were imposed with regard to only one of the concurrent offences.

§ 2. If the sentence for concurrent offences involves the deprivation of civil rights or prohibitions or duties of a particular kind, the court applies the provisions concerning cumulative penalties accordingly.

Article 91. Serial offences

§ 1. If the offender committed two or more offences in a similar manner, in a short amount of time, before the first sentence was pronounced for any of these offences, even though not yet valid final, the court imposes one sentence on the basis of the provision covering each of these offences, where the sentence is up to the upper statutory limit, increased by a half.

§ 2. If the offender, under the conditions specified in Article 85, commits two or more of a series of offences specified in § 1, or a series of offences plus another offence, the court imposes an cumulative sentence applying the relevant provisions of this chapter.

§ 3. If the offender has been sentenced to two or more sentences for offences belonging to a series of offences as specified in § 1, the penalty imposed in a cumulative sentence may not exceed the upper statutory limit for the penalty, further increased by half, as stipulated in the provisions covering each of these offences.

Article 92. Cumulative penalties

The fact that separate penalties imposed for offences in a series of offences or concurrent offences have already been partially or fully served, does not prevent a cumulative penalty being imposed. The provision of Article 71 § 2 applies accordingly.

Article 92a. Application of foreign judgements

Combined judgments do not include convictions issued in other Member States of the European Union.

Chapter X. Preventive Measures

Article 93. Basis

Unless it is necessary in order to prevent an offender from relapsing into crime by committing a prohibited act connected with a mental disease, mental impairment or addiction to alcohol or drug addiction, the court cannot impose a preventive measure as provided for in this chapter, involving committing the offender to a closed medical institution. Before imposing such a measure, the court hears psychiatrists and a psychologist, and in cases involving a person with a sexual preference disorder, also a sexologist.

Article 94. Non-accountability and psychiatric institutions

§ 1. If the offender commits a prohibited act involving significant damage to the community while in a state of non-accountability, as specified in Article 31 § 1, and it is highly likely that he or she will commit such an act again, the court may place him or her in a suitable psychiatric institution.

§ 2. The duration of the stay in the institution will not be fixed in advance; the court will decide on the release of the offender if his or her stay in the institution is no longer deemed necessary.

§ 3. If it is advisable in light of the circumstances specified in § 1 or Article 93, the court may again order the offender specified in § 1 to be placed in a suitable psychiatric institution; the order may not be issued more than five years after the offender’s release from the institution.

Article 95. Diminished accountability and criminal institutions

§ 1. When sentencing an offender to imprisonment without a suspended sentence for an offence committed in a state of diminished accountability, as specified in Article 31 § 2, the court may order him or her to be placed in a criminal institution where special medical treatment or rehabilitation measures can be applied.

§ 2. If suggested by the effects of medical treatment or rehabilitation, the court may conditionally release the offender specified in § 1, if he or she has been sentenced to imprisonment for up to three years, on the conditions specified in Articles 77 through 82, without the restrictions resulting from Article 78 §§ 1 or 2. In this case supervision is mandatory.

Article 95a. Closed institution; outpatient treatment

§ 1. When imposing a penalty of imprisonment without a suspended sentence for an offence against sexual freedom, committed in connected with a sexual preference disorder, the court may decide to place the offender, after serving the sentence, in a closed institution, or order him or her to outpatient treatment to undergo pharmacological therapy or psychotherapy, in order to avoid reoffending with such a crime, in particular by reducing the offender’s sexual drive. Pharmacological therapy is not used if it could result in any danger to the offender’s life or health.

§ 1a. The court may order an offender, as mentioned in § 1, sentenced for an offence set out in Article 197 § 3 section 2 or 3, to be placed in a closed institution or directed to outpatient treatment.

§ 2. Within six months before an intended release on licence, or before executing the sentence, the court establishes:

1) the need for and method of execution of the ordered measure, as referred to in § 1,

2) the method of executing the ordered measure, as referred to § 1a.

§ 2a. The court may order changes in the method of executing the preventative measures set out in §§ 1 and 1a.

§ 2b. The court orders the offender to be placed in a closed institution if the offender avoids outpatient treatment as set out in §§ 1 and 1a.

§ 3. The provisions of Article 94 §§ 2 and 3 apply accordingly.

Article 96. Detoxification institution for treatment

§ 1. In imposing a penalty of imprisonment without a suspended sentence for an offence connected with an addiction to alcohol or a drug, the court may decide to place the offender in a closed detoxification institution for treatment, if there is a high probability that he or she will not reoffend in connection with his or her addiction.

§ 2. The measure specified in § 1 is not imposed if the offender was sentenced to imprisonment for more than two years.

§ 3. The duration of the stay in the closed detoxification institution is not fixed in advance. However, it may not be for less than three months or for more than two years. The court will decide on the release from the institution on the basis of the results of the treatment, having heard the opinion of the person conducting the treatment.

§ 4. The duration of the offender’s stay in the institution specified in § 1 is credited towards the penalty.

Article 97. Outpatient treatment or rehabilitation programme

§ 1. Depending on the progress in the treatment of the offender specified in Article 96 § 1, the court may send him or her for outpatient treatment or to a rehabilitation programme in a rehabilitation-treatment facility, for a probation period lasting from six months to two years, while placing him or her under the supervision of a probation officer or a person of public trust, a public institution or social organisation whose responsibilities include providing educational care, preventing demoralisation or providing assistance to offenders.

§ 2. If an offender under probation, avoids treatment or rehabilitation, commits an offence or flagrantly breaches the law or the by-laws of the treatment-rehabilitation facility, then the court may order the offender to be placed back in the closed detoxification institution or in a penal institution.

§ 3. If, during the probation period and for six months after, no order is issued for the offender to be placed back in a closed detoxification institution or a penal institution, the penalty is considered to have been served once the probation period was over.

Article 98. Conditional treatment

If it is advisable, given the results of the treatment specified in Article 96 § 3, the court will release the offender from serving the remaining sentence, on the conditions set out in Articles 77–82, without the limitations resulting from Article 78 §§ 1 or 2; supervision in this case is mandatory.

Article 99. Prohibitions and forfeiture

§ 1. If the offender has committed a prohibited act in a state of unaccountability, as specified in Article 31 §1, the court may apply, as preventive measures, the orders or prohibitions specified in Article 39, sections 2 or 3, if it is deemed necessary for the protection of public order, and the forfeiture provided for in Article 39 section 4.

§ 2. The orders or prohibitions specified in § 1 are imposed without specifying the period of time; the court decides on lifting the order or prohibition if it is no longer justified.

Article 100. Forfeiture

If the social consequences of the act are negligible, or in the event of a conditional discontinuance of proceedings, or upon ascertaining that circumstances exists excluding a penalty for the offender of the prohibited act, the court may apply the forfeiture provided for in Article 39 section 4.

Chapter XI. Statutes of limitation

Article 101. Period of limitation

§ 1. An offence stops being punishable if, from the moment it was committed, the following number of years have passed:

1) 30 – where the act constitutes an indictable offence of homicide;

2) 20 – where the act constitutes any other indictable offence;

2a) 15 – where the act constitutes a summary offence subject to imprisonment exceeding five years;

3) 10 – when the act constitutes a summary offence subject to imprisonment exceeding three years;

4) 5 – for all other offences;

5) (repealed)

§ 2. An offence prosecuted by an aggrieved party stops being punishable 1 year, from the date on which the aggrieved party learnt the identity of the offender, but not later than three years from the moment the offence was committed.

§ 3. In the cases provided for in §§ 1 or 2, if committing the offence was dependent on a consequence specified by law, the period of limitation starts to run from the moment the consequence occurred.

§ 4. Where the aggrieved party is a minor, the offences set out in Article 199 §§ 2 and 3, Article 200, Article 202 §§ 2 and 4, and in Article 204 § 3, as well as the offences set out in Article 197, Article 201, Article 202 § 3, Article 203 and Article 204 § 4 do not stop being punishable for 5 years after the aggrieved party reaches the age of 18.

Article 102. Extending the period of limitation

If proceedings are started against a person within the period provided for in Article 101, the offence ceases to be punishable after 10 years for the offences defined in § 1 sections 1-3, or for five years in all other cases, from the end of that period.

Article 103. Period of limitation on enforcement

§ 1. A sentence may not be enforced if, from the time when the judgement became final, the following number of years have passed:

1) 30 – for a sentence to imprisonment for more than five years, or to a more severe penalty;

2) 15 – for a sentence to imprisonment for up to five years;

3) a sentence to any other penalty.

§ 2. The provision of § 1 section 3 applies accordingly to the penal measures specified in Article 39 sections 1–4 and 6 and 7; the provision of § 1 section 2 applies accordingly to the penal measure specified in Article 39 section 5.

Article 104. Delayed period of limitation

§ 1. The period of limitation does not run if a provision of law prevents criminal proceedings from being started or from being continued; this does not apply to the lack of a request or to a private charge.

§ 2. The period of limitation regarding the offences specified in Article 144, Article 145 §§ 2 or 3, Article 338 §§ 1 or 2 and in Article 339 runs from the moment the obligation was performed, or the moment from which the obligation was no longer binding.

Article 105. Exceptions to the period of limitation

§ 1. The provisions of Articles 101–103 do not apply to crimes against peace, crimes against humanity or war crimes.

§ 2. The provisions of Articles 101–103 do not apply to the intentional offences of homicide, grievous bodily harm, serious damage to health, or unlawful imprisonment connected with particular suffering, that are perpetrated by a public official in connection with his or her official duties.

Chapter XII. Expungement

Article 106. Effects

From the moment of expungement, the sentence is considered non-existent; the record of the sentence is deleted from the register of offenders.

Article 106a. Not subject to expungement

A sentence of imprisonment without a suspended sentence for offences against sexual freedom and decency is not expunged if the aggrieved party was a minor under the age of 15.

Article 107. Conditions

§ 1. For a sentence of imprisonment, as specified in Article 32 section 3, or of imprisonment for 25 years, the expungement of the sentence takes place by force of law 10 years after it is served or remitted, or from the time its enforcement is barred by the statutes of limitation.

§ 2. The court may, at the motion of the sentenced person, order the expungement of the sentence after just five years, if the sentenced person has respected the legal order during this period, and if the prison sentence did not exceed three years.

§ 3. In the event of a sentence to life imprisonment, the sentence is expunged by force of law 10 years after it is served or remitted, or from the time its enforcement is barred by the statutes of limitation.

§ 4. For a sentence of a fine or the restriction of liberty, the sentence is expunged by force of law five years after it is served or remitted, or from the time its enforcement is barred by the statutes of limitation; at the request of the sentenced person, the court may order the expungement of the sentence after just three years.

§ 5. In the event of an absolute discharge, the sentence is expunged by force of law one year after the date of the final and valid sentence.

§ 6. If a penal measure was imposed, the sentence may not be expunged before it is performed, remitted or before its enforcement is barred by the statutes of limitation, subject to Article 76 § 2.

Article 107a. Applying another state’s law to sentencing

In the event of a conviction by a court of another member state of the European Union, the expungement of a conviction takes place in accordance with the laws of the state in which the conviction occurred. The provision of Article 108 does not apply.

Article 108. Concurrent convictions

If the offender has been sentenced for two or more offences not running concurrently, and if the sentenced person commits an offence after the period required for expunging a sentence has started, but before the period has finished, then it is only possible to expunge all the sentences at the same time.

Chapter XIII. Liability for offences committed abroad

Article 109. Polish citizens

Polish criminal law applies to Polish citizens who have committed an offence abroad.

Article 110. Foreigners

§ 1. Polish criminal law applies to foreigners who have committed a prohibited act abroad that is against the interests of the Republic of Poland, a Polish citizen, a Polish legal entity or a Polish organisational unit without the status of a legal entity.

§ 2. Polish criminal law applies to foreigners who have committed a prohibited act abroad other than those listed in § 1, if, under Polish criminal law, the prohibited act is subject to a penalty exceeding two years imprisonment, where the offender is in the Republic of Poland and where no decision on his or her extradition has been taken.

Article 111. An act committed abroad

§ 1. For an act committed abroad to be considered an offence, it must be considered an offence by the law in force where it was committed.

§ 2. If there are differences between Polish criminal law and the law in force where an offence is committed, when applying Polish law the court may take these differences into account in favour in the offender.

§ 3. The condition provided for in § 1 does not apply to a Polish public official who, while performing his duties abroad, has committed an offence there in connection with performing his duties, or to a person who committed an offence in a place not under the jurisdiction of any state authority.

Article 112. Absolute application of Polish law

Notwithstanding the provisions in force in the place where an offence is committed, Polish criminal law applies to a Polish national or a foreigner who commits:

1) an offence against the internal or external security of the Republic of Poland,

1a) (no longer in force)

2) an offence against Polish offices or public officials,

3) an offence against Poland’s material economic interests,

4) an offence of false testimony made before a Polish office,

5) an offence from which a material benefit was gained, even if indirectly, in the Republic of Poland.

Article 113. Prosecution under international agreements

Regardless of regulations in force in the place where the offence was committed, Polish criminal law applies to a Polish national, or to a foreigner for whom no decision on extradition has been taken, in respect of an offence committed abroad, which the Republic of Poland is obliged to prosecute under international agreements.

Article 114. Imprisonment abroad

§ 1. A sentence passed abroad does not prevent criminal proceedings for the same offence from being instituted before a Polish court.

§ 2. The court counts any time served in prison aboard and the penalty executed there, towards the sentence imposed, taking into consideration the differences between the penalties.

§ 3. The provision of § 1 does not apply:

1) if a sentence passed abroad was transferred to be executed in the Republic of Poland, or when a sentence passed abroad concerned an offence where either the prosecution was taken over or the offender was extradited from the Republic of Poland,

2) to sentences passed by international criminal courts acting under international law binding the Republic of Poland,

3) To sentences from foreign courts if this results from an international treaty binding the Republic of Poland.

§ 4. If a Polish national who has been validly and finally sentenced by a foreign court is transferred to serve the sentence in the Republic of Poland, the court determines, under Polish law, the legal classification of the act, and the penalty to be executed, or any other criminal measure provided for in this Act; the basis for determining the penalty or other measure subject to execution will be provided by the sentencing judgement rendered by a foreign court, the penalty prescribed for such an act under Polish law, the period of actual imprisonment abroad, the penalty or other measure executed there, and the differences between these penalties will be taken into account to the advantage of the sentenced person.

Article 114a. Principle of mutual recognition of court rulings

Criminal proceedings take into account binding sentences given in another member state of the European Union, passed by the relevant court in criminal cases finding a given person guilty of a different offence than the subject of criminal proceedings, unless:

1) the conviction was for an act that is not an offence under Polish law,

2) the court imposed a sentence unknown under Polish law,

3) the offender would not be prosecuted in accordance with Polish law,

4) taking it into account would lead to the repeal or amendment of this sentence,

5) there is a reasonable concern that taking it into account would lead to violations of freedoms and rights of the offender in another member state of the European Union,

6) in accordance with the information obtained from the criminal record or a court of a foreign state, the offence for which sentence was passed is subject to remission pursuant to an amnesty or pardon in the State in which the conviction occurred,

7) the information is insufficient to take account of the sentence.

Chapter XIV. Explanation of legal expressions

Article 115. Prohibited acts

§ 1. A prohibited act is any behaviour displaying the characteristics specified under criminal law as unlawful.

§ 2. Level of the social consequences of an act In assessing the level of the social consequences of an act, the court takes into account the type and nature of the infringed interest, the scale of the damage caused or anticipated damage, the method and circumstances of perpetrating the act, the importance of the duties infringed by the offender, as well as the form of intent and motivation of the offender, the type of precautionary rules breached and the degree of the breach.

§ 3. Similar offences Similar offences are offences of the same type. Offences committed with the use of violence or the threat of violence, as well as offences committed with the intent to secure material benefits, are regarded as similar offences.

§ 4. Material or personal benefit Material or personal benefit is a benefit for the person him or herself, or a third party.

§ 5. Property of significant value Property of significant value means property with a value at the time when the prohibited act is committed, exceeding 200 000 PLN.

§ 6. Property of great value Property of great value means property with a value at the time when the prohibited act is committed, exceeding 1 000 000 PLN.

§ 7. Damage The provisions of §§ 5 and 6 also apply to the expressions; “significant damage" and “large-scale damage".

§ 8. (repealed)

§ 9. Movable item or object A movable item or object includes Polish or foreign currency, or another means of payment, and a document entitling the holder to a sum of money or setting out an obligation to pay capital, interest, a share in the profits or an interest in a company.

§ 10. Young offender A young offender is an offender who, at the time of committing a prohibited act, has not reached the age of 21 years, and has not reached the age of 24 years at the time of the trial in the first-instance court.

§ 11. Next of kin A next of kin is a spouse, an ascendant, descendant, brother or sister, relative by marriage in the same line or degree, a person in an adopted relation, as well as his or her spouse, and a domestic partner.

§ 12. Illegal threat An illegal threat is both the threat mentioned in Article 190, and also a threat to bring criminal proceedings, or to spread defamatory information concerning the threatened person or a next of kin. A declaration that criminal proceedings will be instituted is not a threat if made solely to protect a legal right violated by an offence.

§ 13. Public official A public official is:

1) the President of the Republic of Poland,

2) a member of parliament, a senator, a councillor,

2a) a member of the European Parliament,

3) a judge, a lay-judge, a prosecutor, an official of a financial body of preparatory proceedings or of a body supervising a financial body of preparatory proceedings, a notary public, a bailiff, a probation officer, a receiver, a court-appointed supervisor and administrator and a person adjudicating in disciplinary bodies acting pursuant to law,

4) an employee in a state administration, another state authority or local government, unless exclusively a service employee, and anyone else authorised to make administrative decisions,

5) an employee of a state audit and inspection authority, or a local government auditing and inspection authority, unless exclusively a service employee,

6) a person in a managerial position in another state institution;

7) an official of an authority responsible for the protection of public security, or an official of the State Prison Service,

8) a person performing active military service,

9) an employee of an international criminal tribunal, unless exclusively a service employee.

§ 14. Document A document is any object or record on a computer data carrier to which is attached a specified right, or which, in connection with the subject of its content, constitutes evidence of a right, a legal relationship or a circumstance that may have legal significance.

§ 15. Sea vessel For the purposes of this Code, a permanent platform on the continental shelf is regarded as a sea vessel.

§ 16. State of insobriety For the purposes of this Code, a state of insobriety is when:

1) the alcohol content in the blood exceeds 0.5 per mille, or leads to a concentration exceeding this level,

2) the alcohol content in 1 dm³ of the exhaled air exceeds 0.25 mg, or results in a concentration exceeding this level.

§ 17. Soldier A soldier is a person performing active military service.

§ 18. Order An order is a command to carry out or refrain from carrying out a specified action issued officially to a soldier by his superior or an authorised soldier of superior rank.

§ 19. Person exercising a public function A person exercising a public function is a public official, a member of the local government, a person employed in an organisational unit provided with public funds, unless exclusively a service employee, and any other person whose rights and obligations in terms of public activity are defined or recognised by law or international agreement binding the Republic of Poland.

§ 20. Terrorist offence A terrorist offence is a prohibited act with a sentence of imprisonment for at least five years, committed with the aim of:

1) seriously terrorising a large number of people,

2) forcing a public authority of the Republic of Poland, or another state or international organisation, to take or not to take a certain course of action,

3) cause a serious disturbance in the political system or the economy of the Republic of Poland, or another state or international organisation,

– or a threat to commit such an act.

§ 21. Hooliganism offence A hooliganism offence is an offence involving a deliberate assault on health, on freedom, on virtue or physical integrity, the common safety, on state or local government activities, on public order, or the intentional destruction, damage of another person’s property, or rendering them unfit for use, if the offender acts in public, and without cause, or with an evidently trivial reason, showing a blatant disregard for the law.

§ 22. Trafficking in people Trafficking in people is recruiting, transporting, delivering, transferring, storing or accepting people by using:

1) violence or the unlawful threat of violence,

2) kidnap,

3) deceit,

4) misrepresentation or exploiting an error or inability to properly comprehend a decision,

5) an abuse of a dependence, exploiting a critical position or a state of helplessness,

6) the grant or acceptance of material or personal incentives, or the promise of such to a person with supervision or custody over another person

– in order to use them, even with their consent, in particular in prostitution, pornography or other forms of sexual exploitation, for forced work or services, for begging, for slavery or other forms of degrading human dignity, or for obtaining cells, tissues or organs contrary to the provisions of law. If the actions of the offender involves a minor, it constitutes trafficking even when not using the methods or measures referred to in sections 1–6.

§ 23. Slavery Slavery is a state of dependence in which a person is treated as an item of property.

Chapter XV. Relation to special laws

Article 116. Application

The provisions of the General Part of this Code apply to offences defined in other laws providing for criminal liability, unless those laws specifically exclude the application of these provisions.