Redakcja naukowa:
SEBASTIAN SMOLARZ – redaktor tomu
SŁAWOMIR TORBUS – współredaktor
WOJCIECH KOWALEWSKI – współredaktor

Kolegium redakcyjne:
WOJCIECH SZCZERBA – redaktor naczelny
PIOTR LOREK – z-ca redaktora naczelnego
SŁAWOMIR TORBUS – sekretarz

Redakcja językowa i korekta: ELŻBIETA PIEPRZYK-BAGIŃSKA

Łamanie: GRAŻYNA KOŁBASA

Projekt okładki: JOANNA SOWULA

© Copyright by Ewangelikalna Wyższa Szkoła Teologiczna 2013

© Copyright wydania ebooka Ewangelikalna Wyższa Szkoła Teologiczna i Wydawnictwo Credo 2014

ISBN 978-83-60567-07-4 (Ewangelikalna Wyższa Szkoła Teologiczna)

ISBN 978-83-60131-44-2 (Wydawnictwo Credo)

Wydanie pierwsze, Wrocław – Katowice 2014

Ewangelikalna Wyższa Szkoła Teologiczna
ul. Świętej Jadwigi 12, 50-266 Wrocław
www.ewst.pl
e-mail: redakcja@ewst.edu.pl

Wydawnictwo Credo
ul. Wojewódzka 29/8, 40-026 Katowice
www.credo.org.pl

Konwersja: eLitera s.c.

Część pierwsza:

CHARAKTERYSTYKA
POLSKIEGO
EWANGELIKALIZMU

Wojciech Szczerba

Ewangelikalna Wyższa Szkoła Teologiczna

REFORMACYJNE KORZENIE EWANGELIKALIZMU

SPECYFIKA DOKTRYNALNA, POBOŻNOŚCIOWA I ORGANIZACYJNA EWANGELIKALIZMU

Ewangelikalizm – podkreślając indywidualny rodzaj pobożności – kładzie nacisk na nawrócenie i nowonarodzenie, które sprawiają, że człowiek staje się chrześcijaninem. Nie przynależność instytucjonalna, ale pełne zawierzenie Chrystusowi (sola fide, solus Christus) otwiera człowiekowi drogę zbawienia jako daru od Boga (sola gratia). Równocześnie ewangelikalizm podkreśla konieczność ciągłego uświęcania w życiu wiernych, które powinno przejawiać się zarówno w wewnętrznej postawie modlitwy i duchowej dojrzałości, jak i w postawie misyjnej chrześcijan. Owa misja niejednokrotnie przyjmowała i przyjmuje charakter działalności prospołecznej i charytatywnej, nade wszystko jednak powinna przejawiać się w postawie ewangelizacyjnej. Misja jest zadaniem każdego wiernego, zgodnie z Wielkim Posłannictwem wieńczącym nauczanie Chrystusa w Ewangeliach kanonicznych. Spotkanie z Chrystusem, w przekonaniu chrześcijan ewangelikalnej proweniencji, musi zmieniać życie człowieka i jego nastawienie do świata.

Dążąc do przywrócenia wiary i pobożności pierwszych chrześcijan, tak jak ujmuje je literalnie odczytane Pismo Święte, ewangelikalizm jest zasadniczo ruchem konserwatywnym, zorientowanym bardziej na odtworzenie i zachowanie pierwotnego stanu rzeczy niż na progresywną aktualizację prawd wiary i wytycznych co do moralności w dynamicznie zmieniającym się świecie. To tutaj dochodzą najczęściej do głosu fundamentalistyczne tendencje niektórych odłamów ewangelikalizmu, odrzucających m.in. współczesne koncepcje naukowe (np. darwinizm), egalitaryzm społeczny, modernistyczne i postmodernistyczne nurty filozoficzne czy krytyczne odczytanie ksiąg Pisma Świętego.

Noemi Modnicka

Uniwersytet Łódzki

SPECYFIKA POLSKIEGO EWANGELIKALIZMU

EWANGELIKALIZM POLSKI – POSZUKIWANIA PŁASZCZYZNY IDENTYFIKACJI Z WIĘKSZĄ GRUPĄ

(...) Pod względem teologicznym do wyznaczenia granic pomocny zdaje się tak zwany „czworobok Bebbingtona” (inaczej cztery probierze ewangelikalizmu), czyli biblizm, krzyżocentryzm, konwertyzm i aktywizm. Konwertyzm i aktywizm odpowiadają dwom z cech kościoła wyboru wymienionych przez Piwowarskiego (odpowiednio: konwersja i osobowe zaangażowanie), zaś biblizm i krzyżocentrym nadają owym cechom konkretny, teologiczny wymiar. Oczywiście większość członków wspólnot ewangelikalnych prawdopodobnie nigdy nie zetknęła się ze sformułowaniami Bebbingtona, ale w praktyce uznaje za swoje wyłonione przez niego przekonania, mianowicie pogląd, iż życie ludzkie musi w pewnym momencie ulec zmianie (konwertyzm), przeświadczenie, iż konsekwencją owej zmiany jest podjęcie wysiłku wprowadzania w życie nakazów Ewangelii (aktywizm), pogląd o wyjątkowej randze, jaką ma Pismo Święte, Biblia (biblizm), oraz uznanie szczególnego znaczenia ofiary, jaką złożył Chrystus na krzyżu.

Ludzi, którzy przyjmują za swoje cztery powyższe stwierdzenia, określa się w języku polskich wspólnot ewangelikalnych mianem „ludzi wierzących”. Nazwa ta – rozumiana w szczególny, ewangeliczny sposób – pokazuje, iż wspólnoty ewangelikalne stosują wyraźny dychotomiczny podział świata, w którym żyją. Mieszkańcy tego świata dzielą się bowiem w percepcji członków wspólnot ewangelikalnych na dwie (raczej nierówne), całkowicie rozłączne kategorie: na „ludzi wierzących” i na „ludzi niewierzących”. Podział ten leży u podstaw kolejnej istotnej w myśleniu ewangelikalnym metafory: rodziny duchowej.

Część druga:

EWANGELIKALIZM
– PRZEKONANIA I PRAKTYKI

Sebastian Smolarz

Ewangelikalna Wyższa Szkoła Teologiczna

CHRZEŚCIJANIE EWANGELIKALNI WOBEC STAREGO TESTAMENTU

W JAKI SPOSÓB ST JEST PRZYDATNY W CHRZEŚCIJAŃSKIM ŻYCIU I WIERZE?

(...)Anglosascy ewangelikalni teologowie zwracają uwagę, że choć współcześnie w kościołach ewangelikalnych przyjmuje się w teorii jedność Biblii, w praktyce porzuca się ST głównie ze względu na jego niezrozumienie. Rzadko słyszy się kazania wyjaśniające ST bądź jego związek z NT. Rzadko podejmuje się próby wytłumaczenia jego trudnych części, takich jak system ofiarniczy i ustawy kapłańskie. W argumentacji teologicznej nieczęsto stosuje się zasady wynikające z ustaw ST. Prawo Mojżeszowe incydentalnie stanowi wskazówki do „wychowywania w sprawiedliwości”. Czy wobec tego kościołom ewangelikalnym grozi nadmierne uduchowienie wiary, swoiste oderwanie od materialnych spraw tego świata, wycofanie się ze sfery życia społecznego?

Wydaje się, że w skrajnych przypadkach takie niebezpieczeństwo istnieje. Zdarza się współcześnie, że ewangelikalni chrześcijanie przejawiają tendencje, by traktować swoją wiarę jako coś prywatnego, jako osobiste mistyczne spotkanie z Bogiem, które nie do końca wiadomo, jaki ma wpływ na codzienne życie i wiarę w materialnym świecie, nie mówiąc już o angażowaniu nauk Biblii w sferach życia publicznego, ekonomicznego czy politycznego. Dlatego uważam, że odnowienie zainteresowania studiami nad ST, a szczególnie nad tym, w jaki sposób NT osadza się na ST, stanowić może przeciwwagę obecnych tendencji. Zrozumienie ST może pomóc rozwinąć właściwsze podejście do świata, w którym Bóg umieścił swój lud. Jako korona Bożego stworzenia, człowiek został powołany do odpowiedniego zarządzania całym stworzeniem – będąc mniejszym panem, podległym większemu Panu-Stwórcy. Został wezwany, by zgodnie z Bożymi zasadami pielęgnować i przemieniać wszystkie dziedziny rzeczywistości z chwały w chwałę. Nauka ta stanowi jeden z głównych wątków przewijających się przez kanon chrześcijańskiej Biblii. Oba jej Testamenty pomagają nabyć właściwych narzędzi do realizacji tego zadania.

Andreas Hahn

Ewangelikalna Wyższa Szkoła Teologiczna

EWANGELIKALIZM WOBEC DOKTRYNY KOŚCIOŁA RZYMSKOKATOLICKIEGO

NAUCZANIE WSPÓLNE I ODMIENNE

(...)

Partnerstwo

Wskazana jest współpraca z KRK na różnych płaszczyznach (praca społeczna, diakoniczna, wspólne świadectwo przeciwko sekularyzmowi, ewangelizacja). Jedność chrześcijan, jak również zagrożenie przez zsekularyzowane środowisko wymagają takiego podejścia. W obrębie KRK istnieją niezbędne środki, by wzrost w wierze był właściwy. Należy wziąć pod uwagę wielkie dzieła dotyczące pobożności oraz autorów, którzy są czytani również przez środowiska ewangelikalne (np. Tomasz à Kempis albo Henry Nouwen). Nie chodzi więc o zakładanie nowych kościołów, lecz o wzmacnianie wierzących w ich własnej wspólnocie wiary, w tym w KRK, i o ożywienie „śpiących” członków tego kościoła. Przykładem na to jest misjonarz z Francji David E. Bjork, który został posłany przez ewangelikalną organizację misyjną, aby założyć nowe zbory. Zsekularyzowani studenci z jego studium biblijnego chcieli raz wziąć udział we mszy ich dawnego kościoła. Kiedy Bjork poszedł tam z nimi, doświadczył obecności Ducha Świętego. Odtąd zmienił swoje podejście i zaczął pracować z ludźmi w KRK, za pozwoleniem księdza, bez zamiaru wyprowadzania ludzi z tego kościoła i zakładania nowego zboru.

Konwersja na KRK

Zdarza się też konwersja chrześcijan ewangelikalnych na KRK (Scott i Kimberley Hahn, Malcolm Muggeridge, Christa Meves i inni). Czasami męczy ich skrajny indywidualizm i – związana z tym – ignorancja tradycji teologicznej w ewangelikalizmie, brak rozsądnej struktury autorytetu oraz pluralizm i liberalizm teologiczny w niektórych protestanckich kościołach. Inni podejmują decyzję o przejściu w wyniku studium Ojców Kościoła, którzy wydają się bliżsi tradycji katolickiej. Należy uznać, że w teologii katolickiej wiele spraw, o których ewangelikalni dopiero w obliczu współczesnych wyzwań teologicznych zaczynają myśleć, jest dobrze przemyślanych i poukładanych. Zastanawiając się nad tymi konwersjami, autor pyta, na ile chrześcijanie ewangelikalni dobrze rozumieją swoją tożsamość i w związku z tym swoją historię. Luter, Kalwin i inni reformatorzy byli dobrze obeznani z pismami Ojców Kościoła, dlatego warto byłoby czytać te pisma z ich pomocą. Autor osobiście zbyt szanuje podstawowe odkrycia reformatorów, które należą jego zdaniem do właściwej tradycji chrześcijańskiej, aby z nich zrezygnować.

Wojciech Kowalewski

Ewangelikalna Wyższa Szkoła Teologiczna

DUCHOWE PRZYWÓDZTWO

WŁAŚCIWE SPOSOBY SPRAWOWANIA DUCHOWEGO PRZYWÓDZTWA

Przewodzenie przez wzór

Przywództwo duchowe jest skuteczne na tyle, na ile wpływa na praktykę życia w codzienności. Nie chodzi w nim o podniosłe słowa, wielkie ambicje czy wizje, które pozostają jedynie na poziomie deklaracji. Skuteczne przywództwo wymaga czegoś więcej – jest to służba pełna oddania, gotowości do poświęceń i staje się też miarą zaangażowania lidera w to, co robi. Wielu przywódców zatrzymuje się na etapie określonego statusu i form oddziaływania na innych, które mało przypominają nauczanie i oczekiwania Jezusa. Często wprowadza się kompromis w Jego słowa ze względu na korzyści lub uniknięcie osobistych kosztów. W rezultacie wielu liderów nie staje się takimi, jakimi Bóg chce, aby byli, a Kościół uważany jest za słaby, nieefektywny i zawodny. Jak to ujął jeden z autorytetów w dziedzinie przywództwa, John Maxwell: „Nikogo nie zaprowadzimy dalej niż sami dotarliśmy”. Stąd tak niezwykle ważna jest koncepcja przewodzenia przez wzór. Zachowując taką postawę, lider nie kieruje się tym, aby jak najwyżej zajść w hierarchii, gdyż nie to jest dla niego wartością. Jego rolą jest szukanie takiej pozycji, aby być jak najlepszym wzorem dla innych. Inaczej mówiąc, ludzie naśladują liderów ze względu na jakość ich charakteru, co jest uwiarygodnione ich życiem i wzbudza zaufanie.

Jest to blisko związane z integralnością, czyli postawą, w której dostrzegamy zgodność słów z czynami. Wymaga to konsekwencji w myśleniu i działaniu, niezależnie od miejsca i okoliczności. Taka postawa pozwala na znacznie głębsze wywieranie wpływu na innych niż tylko za pomocą perswazji, gdyż efekt jest widoczny w praktyce. Jest to związane z włożeniem świadomego wysiłku w pracę nad sobą i z działaniem w zgodności z wysokimi standardami duchowymi, co wymaga czasu i poświęcenia.

Jak zauważa doświadczony przywódca baptystyczny: „Ludzie zintegrowani wiedzą, że czas pracuje na ich korzyść, potwierdzając ich racje. Dlatego umieją czekać, nawet gdy nie odnoszą spektakularnych i natychmiastowych sukcesów”. Spójność wewnętrzna i kształtowanie Bożego charakteru w życiu lidera stanowi więc niezwykle ważny element duchowego przywództwa. Zależność pomiędzy zachowaniem się i charakterem jest bardzo bliska, gdyż w wyniku powtarzania pewnej czynności w określonym czasie (postępowanie) kształtuje się to, jakimi ludźmi jesteśmy (charakter).

Sebastian Smolarz

Ewangelikalna Wyższa Szkoła Teologiczna

„NAGRODA BĘDZIE W NIEBIE”
– O PŁACY DLA PASTORA

Temat pieniędzy w kościołach ewangelikalnych nierzadko jest tematem niewygodnym, a nawet drażliwym. Nie mówi się o nim otwarcie ani publicznie na spotkaniach członkowskich. Podobnie jest w kwestii utrzymania pastora lokalnego zboru. Poza sceną publiczną nasuwają się pytania: czy kościół powinien utrzymywać pastora „na etacie”, czy jedynie pokrywać część jego wydatków związanych z utrzymaniem domów i podróży samochodem, czy częściowo rekompensować jego zaangażowanie czasowe? A może lider kościoła powinien samofinansować się, a nagrody za woluntarną pracę na rzecz swojej wspólnoty wyczekiwać od Chrystusa w niebie? Jeśli natomiast zbór zdecyduje się zatrudnić pastora na etacie, ważne pytanie będzie brzmiało: ile powinien mu płacić − tyle, by przeżył od pierwszego do pierwszego, pełniąc zaszczytną posługę Słowa, czy coś więcej?

(...)

Pastorzy zazwyczaj nie otrzymują zbyt wysokich kościelnych pensji i można by zaryzykować twierdzenie, że o ile nie mieliby dodatkowych dochodów (drugi etat, praca zawodowa żony itp.), ich rodziny skazane byłyby na życie na granicy ubóstwa. Nie mają też zbyt wielu możliwości, by otwarcie rozmawiać ze zborami i starszymi na temat swego wynagrodzenia i finansowych potrzeb swoich rodzin, bojąc się narazić na zarzut bycia „chciwym na grosz” (niby zgodnie ze słowami 1 Tm 3,3). Jednocześnie poczucie powołania i oddanie służbie często związuje im ręce i nie wykonują innej profesji, gdyż zawsze w grę wchodzi nakład czasowy na przygotowanie się do niej, a także dodatkowe nakłady finansowe na zdobycie odpowiednich kwalifikacji. Chcąc wesprzeć swe domowe budżety, często imają się dodatkowych zajęć „po godzinach”. W najgorszym wypadku odchodzą ze służby, rzadko tłumacząc swoim wiernym, że zmusiła ich do tego sytuacja finansowa.

Część trzecia:

EWANGELIKALIZM A INNE NURTY MYŚLOWE

Radosław Łazarz

Ewangelikalna Wyższa Szkoła Teologiczna

SEKULARYZACJA – PROCES,
ZNACZENIA I ZAGROŻENIA

SEKULARYZACJA WSPÓŁCZEŚNIE

Sekularyzacja przez wielu współcześnie żyjących chrześcijan postrzegana jest jako zagrożenie dla wiary i duchowości. Przekonanie to oparto w znacznej mierze na historycznie uwarunkowanym procesie kształtowania się zjawisk związanych z nią. Najważniejsze spośród nich stało się osłabianie roli i społecznego znaczenia dominującego instytucjonalnego kościoła. W wyniku tego proces sekularyzacji osłabił polityczne znaczenie danego kościoła i dał szanse na zaistnienie kościołów mniejszych.

W przypadku Polski jednym z przejawów takiej sytuacji stało się rozwijanie działalności przez Kościoły ewangeliczne. Równocześnie specyfika ich działalności polega zarówno na biblijnych źródłach, jak i na wpływie większościowego otoczenia. Kościoły ewangeliczne w Polsce działają w środowisku, które częstokroć jest czy to mentalnie, czy pojęciowo, czy wyznaniowo katolickie. Pewna część ewangelicznych chrześcijan również wywodzi się ze środowisk katolickich. Można zakładać, że w kraju tak silnie naznaczonym katolicyzmem sposób mówienia czy rozumienia pewnych treści związanych z wiarą i życiem kościelnym może być silnie inspirowany katolickim rozumieniem tych pojęć. Szczególnie łatwe jest przejmowanie terminów, które wydają się mieć charakter całkowicie „ekumeniczny”. Jednym z takich ponaddenominacyjnych słów, często współcześnie w kościołach stosowanych, jest „sekularyzacja”. Specyficzny polski kontekst może jednak powodować, że chrześcijanie ewangeliczni, słysząc o sekularyzacji poza własnym zborem, słyszą o niej w ściśle katolickim kontekście.

Andreas Hahn

Ewangelikalna Wyższa Szkoła Teologiczna

CHRZEŚCIJANIE EWANGELIKALNI WOBEC RELIGII NIECHRZEŚCIJAŃSKICH

AKTUALNOŚĆ ZAGADNIENIA

Na zachodzie Europy pluralizm religijny jest faktem społecznym w wyniku obecności reprezentantów głównych religii światowych (islamu, judaizmu, hinduizmu, buddyzmu, konfucjanizmu, szintoizmu). Wśród tych religii szczególnie wyraźna jest wzrastająca liczba muzułmanów. Bardziej wzrasta tylko liczba osób bezreligijnych, zaś chrześcijan – maleje. Dane z czterech krajów europejskich w latach 2001 i 2010 ukazuje poniższe zestawienie.

(...)

Podczas gdy na początku XX wieku chrześcijaństwo miało jeszcze monopol religijny w zachodniej i środkowej Europie, to na początku XXI wieku chrześcijańskie wyznanie nigdzie w Europie nie jest już oczywistością. Dotyczy to również Polski, gdzie chrześcijaństwo w katolickim ujęciu nadal dominuje, choć od paru lat silny jest ruch sekularyzacyjny, zwłaszcza wśród młodzieży.

Do podstaw ewangelikalizmu należy działalność misyjna. Pokazują to deklaracje ruchu lozańskiego, zwłaszcza tzw. Przymierze Lozańskie (1974 r.), które należy do najważniejszych dokumentów współczesnego ewangelikalizmu. Deklaracja ta podkreśla wyjątkowość Jezusa Chrystusa jako jedynego pośrednika między Bogiem a ludźmi oraz konieczność i naglącą potrzebę ewangelizacji na całym świecie, związaną z odpowiedzialnością społeczną. Przez to deklaracja odzwierciedla ważny element istoty ewangelikalizmu od czasów świetności ruchu pietystycznego, kiedy pod wpływem działalności Mikołaja hrabiego Zinzendorfa pierwsi protestanccy misjonarze zostali posłani do krajów pozaeuropejskich (1735 r.). Misyjna tożsamość oraz obecność innych religii w Europie wymagają, aby ewangelikalni chrześcijanie zastanowili się, w jaki sposób mogą odnosić się do innych światowych religii.

Piotr Lorek

Ewangelikalna Wyższa Szkoła Teologiczna

NOWOTESTAMENTOWA MODLITWA ALTERNATYWĄ DLA DUCHOWOŚCI DALEKOWSCHODNIEJ

(...)

5. Krzyk

Według najstarszej z Ewangelii NT Jezus dwukrotnie zawołał donośnym głosem, wisząc na krzyżu (Mk 15,34.37). Autor tej Ewangelii przywołuje treść pierwszego z tych krzyków: „Eloi, Eloi, lama sabachtani? (Co się wykłada: Boże mój, Boże mój, czemuś mnie opuścił?)”. Treść drugiego krzyku, tuż przed samym momentem śmierci, nie jest jednakże odnotowana. Ewangelia Mateusza zdaje się sugerować, że drugi krzyk brzmiał jak pierwszy (por. Mt 27,46.50), zaś Ewangelia Łukasza przytacza go następująco: „Ojcze, w ręce twoje polecam ducha mego” (23,46). W Ewangelii Jana odnajdujemy jeszcze inne słowa wypowiedziane tuż przed śmiercią: „Wykonało się!” (J 19,30). Bez względu na treść ostatnich słów Jezusa, Ewangelie synoptyczne zgodnie odnotowują ich formę. Jest nią krzyk, a w przypadku Ewangelii Marka i Mateusza krzyk rozpaczy po opuszczeniu przez Boga.

Czy chrześcijanin może zadawać Bogu trudne pytania? Czy może wyrażać uczucia opuszczenia go przez Boga? Czy może do niego krzyczeć? Czy może na niego krzyczeć? Zdajemy sobie sprawę, że w relacjach rodzicielskich krzyk rozpaczy dziecka zawiedzionego przez rodziców w żadnym stopniu nie wskazuje na brak więzi między nimi. Wręcz odwrotnie, takie zawołanie wykazuje głębokie relacje rodzinne. Nawet kłótnia z dzieckiem może być przejawem głębokiej zażyłości, intymności i miłości.

Czy chrześcijanin może się kłócić z Bogiem? Czy może się na niego wręcz obrazić? Według mnie pozytywna odpowiedź na te i podobne pytania pogłębia nasze życie modlitewne. Przekracza ono intelekt, dociera do najgłębszych warstw emocjonalnych człowieka (punkt 1), przekracza, nieraz w szale, jego samego (punkt 2).

Część czwarta:

EWANGELIKALIZM WOBEC ZAGADNIEŃ ETYKI

Joel Burnell

Ewangelikalna Wyższa Szkoła Teologiczna

KU NOWEMU MODELOWI ETYKI EWANGELIKALNEJ

IV. ETYKA EWANGELIKALNA: NARZĘDZIA, PODEJŚCIE I PRAKTYKA

Etyka ewangelikalna: podejście i praktyka

Prawdziwie ewangelikalni chrześcijanie opracowują, przyjmują i stosują swoją etykę nie dlatego, iż jest ewangelikalna, lecz dlatego, iż jest biblijna. A etyka biblijna jest ugruntowana w biblijnej narracji i wyrasta z niej. Jest etyką Królestwa Bożego; dotyczy nie tylko życia z Bogiem, ale także życia we wspólnocie z ludem Bożym oraz życia w świecie i w społeczeństwie.

Etyka ewangelikalna charakteryzuje się „pełniejszą wiedzą” biblijną i biblijnym światopoglądem. Korzysta z rozumu kształtowanego przez Biblię i kierowanego przez Ducha Świętego. Jest nauką, ale także sztuką, bowiem sumienie oraz umiejętność rozróżniania etycznego wyrabia się w praktyce. Jest dialogiem praktykowanym we wspólnocie, która kształci uczniów Chrystusa moralnie, tak by rozwijali się duchowo i upodobniali do swojego Mistrza. Jest zaangażowaniem; zajmuje się ewangelizacją, niesieniem pomocy i ogólnym rozwojem ludzkim. Dla niej liczy się „tylko wiara, która działa w miłości”.

Zainteresowanych zachęcam do lektury książki Stotta Chrześcijanin a problemy współczesnego świata. A przede wszystkim do czegoś jeszcze: do odważnych i odpowiedzialnych decyzji i działań etycznych, opartych na pełniejszej wiedzy biblijnej i biblijnym światopoglądzie, podjętych przez dialog oraz zaangażowanie we wspólnocie i w świecie.

Mateusz Wichary

Wyższe Baptystyczne Seminarium Teologiczne

ZAPŁODNIENIE IN VITRO W POLSKIEJ DYSKUSJI EWANGELIKALNEJ

I. ZAPŁODNIENIE IN VITRO WE WSPÓŁCZESNEJ DEBACIE SPOŁECZNEJ

Zapłodnienie in vitro to zapłodnienie pozaustrojowe, czyli poza organizmem matki. Żeńskie i męskie komórki płciowe łączy się laboratoryjnie i w ten sposób uzyskuje zarodki ludzkie, które po selekcji i w odpowiednim stadium rozwoju przenosi się do macicy, tak by mogły się tam zagnieździć.

Możliwe kontrowersje etyczne pojawiają się w związku z kilkoma omówionymi niżej kwestiami.

1. Nienaturalność zapłodnienia

Wątpliwość, czy godne istoty ludzkiej jest powoływanie jej do życia poprzez procedury laboratoryjne, wysuwana jest przede wszystkim przez środowiska katolickie. Głosy sprzeciwu argumentują, iż każdy ma prawo do „poczęcia na sposób ludzki”, utożsamiany ze sposobem przyrodzonym. Narodziny „z probówki” mogą w trwały sposób wpłynąć na postrzeganie samego siebie przez człowieka w ten sposób powołanego do życia. Przekroczenie granicy przyrodzoności związku mężczyzny i kobiety otwiera również możliwość posiadania dzieci przez pary homoseksualne oraz użycia zarodków w różnorodny sposób. Stanowisko Kościoła katolickiego w tym aspekcie jest punktem odniesienia pozostałych. Jako reprezentatywny głos można przedstawić sformułowanie Zespołu Ekspertów Episkopatu Polski:

Sprzeciw Kościoła katolickiego wobec metody in vitro wynika najpierw z chrześcijańskiej wiary, w której świetle człowiek podejmuje decyzje. Bóg stworzył kobietę oraz mężczyznę, aby przekazywali życie w akcie miłości małżeńskiej, przez nich samych i wyłącznie przez nich. Tymczasem w trakcie procedur zapłodnienia pozaustrojowego dochodzi do naruszenia godności człowieka, skoro poczęcie następuje nie w trakcie aktu miłości, ale na drodze eksperymentalnej procedury technicznej. Nosi to znamiona «produkcji ludzi».

Joel Burnell

Ewangelikalna Wyższa Szkoła Teologiczna

ABORCJA I EUTANAZJA W REFLEKSJI EWANGELIKALNEJ

III. ZASTOSOWANIE: KOŚCIÓŁ (CHRZEŚCIJANIE) WOBEC ABORCJI

Kościół wobec aborcji: nauczanie, praktyka i kultura życia

Kościół powinien być środowiskiem, gdzie aborcja jest nie do pomyślenia. Co może przyczynić się do takiej postawy? Przede wszystkim wspólnota powinna dołożyć wszelkich starań, by budować kulturę życia, która szanuje i chroni życie każdej istoty ludzkiej od chwili poczęcia do naturalnej śmierci. Jeśli aktywność seksualna w nauce i praktyce wspólnoty jest zarezerwowana dla par małżeńskich, to liczba niechcianych ciąż spada o ok. 80%. Gdyby jednak doszło do niechcianej ciąży, wspólnota powinna spieszyć z pomocą i oferować wszelkie potrzebne rodzaje wsparcia, które jest szczególnie istotne dla ofiar gwałtu i kazirodztwa oraz w przypadku, gdy badanie prenatalne wskazuje, że dziecko może urodzić się upośledzone. Pomoc wspólnoty wiary umożliwia matkom/ojcom stawić czoła takiej sytuacji i nie zdecydować się na aborcję.

Publiczne argumenty i działania pro-life są potrzebne, ale podstawowym zadaniem jest stworzenie wspólnot, które udzielą niezbędnej pomocy w przypadku niechcianej ciąży. Miłość i miłosierdzie mogą osiągnąć więcej niż wygrana debata. Kiedy jednak do postaw miłości, czynów i miłosierdzia trzeba dołożyć starań o zmianę prawa?

Sławomir Torbus

Ewangelikalna Wyższa Szkoła Teologiczna

EWANGELIKALIZM WOBEC HOMOSEKSUALIZMU

NOWY TESTAMENT O HOMOSEKSUALIZMIE

W Nowym Testamencie znajdują się trzy miejsca, które przywoływane są w kontekście dyskusji o homoseksualizmie: Rz 1,24-27, 1 Kor 6,9 oraz 1 Tm 1,10.

To fragment z Listu do Rzymian jest obecnie głównym miejscem dyskutowanym w kontekście debat na temat homoseksualizmu. W przekładzie Biblii Warszawskiej brzmi on tak:

(24) dlatego też wydał ich Bóg na łup pożądliwości ich serc ku nieczystości, aby bezcześcili ciała swoje między sobą, (25) ponieważ zamienili Boga prawdziwego na fałszywego i oddawali cześć, i służyli stworzeniu zamiast Stwórcy, który jest błogosławiony na wieki. Amen. (26) Dlatego wydał ich Bóg na łup sromotnych namiętności; kobiety ich bowiem zamieniły przyrodzone obcowanie na obcowanie przeciwne naturze, (27) podobnie też mężczyźni zaniechali przyrodzonego obcowania z kobietą, zapałali jedni ku drugim żądzą, mężczyźni z mężczyznami popełniając sromotę i ponosząc na sobie samych należną za ich zboczenie karę.

Zdaniem Caragounisa apostoł mówi tutaj nie o jakimś lokalnym problemie homoseksualizmu, który byłby związany na przykład z prostytucją świątynną, ale porusza ten problem w kontekście szerokiej refleksji na temat kondycji człowieka, który po upadku coraz bardziej oddala się od swojego Stwórcy i zastępuje go wytworzonymi przez siebie bożkami z drewna i kamienia (Rz 1,18-25). Caragounis podkreśla, że omawiany fragment wprowadzony jest za pomocą frazy dia touto (dlatego), która wyraźnie wskazuje, że zachowania homoseksualne są logicznym skutkiem bałwochwalstwa, podobnie jak inne występki, które Paweł wylicza w wersetach 28-32, pisząc, że Bóg paredōken (wydał) grzeszników na pastwę ich pożądliwości (w. 24), namiętności (w. 26) oraz niecnych zmysłów (w. 28). Opisywane tu seksualne zachowania kobiet są określone jako przeciwne naturze (para fysin, w. 26), natomiast postępowanie mężczyzn jest zaniechaniem przyrodzonego obcowania z kobietą (afentes tēn fysikēn chrēsin tēs thēleias, w. 27).

Joel Burnell

Ewangelikalna Wyższa Szkoła Teologiczna

ROZWÓD I POWTÓRNE MAŁŻEŃSTWO W KOŚCIOŁACH EWANGELIKALNYCH

II. EGZEGEZA KLASYCZNYCH FRAGMENTÓW BIBLIJNYCH

Wydawnictwo Credo, oprócz książki Rozwód i powtórne małżeństwo, wydało także obszerny tom autorstwa pastora i teologa Johna Stotta, jednego z najbardziej znanych i szanowanych liderów i autorów światowego ruchu ewangelikalnego, zatytułowany Chrześcijanin a problemy współczesnego świata: Wybrane zagadnienia moralno-etyczne. Przedstawiamy tu jego rozważania fragmentów biblijnych na interesujący nas temat, które zawarte są w rozdziale 13: Małżeństwo, konkubinat i rozwód.

(...)

Nowy Testament

1. Nierozerwalność małżeństwa: rozwód ustępstwem, a powtórny związek cudzołóstwem: Mt 5,32 i 19,9, Mk 10,2, 10,11-12, Łk 16,18

Stott łączy nauczanie Jezusa w Mk 10,2 z Mt 19,3. Drugi fragment podaje pytanie faryzeuszy, którzy chcieli „wystawić na próbę” Chrystusa, angażując go w debatę między Szammajem i Hillelem: „Czy wolno oddalić swoją żonę z jakiegokolwiek powodu?” (BT). Wyraźnie odcinając się od liberalnej interpretacji Pwt 24,1-4 u Hillela, a jednocześnie stroniąc od aprobaty interpretacji Szammaja, Jezus uwypukla subtelną, ale istotną zmianę, jaką obaj rabini uczynili w Prawie Mojżeszowym; „Powiedziano też: Jeśli kto chce oddalić swoją żonę, niech jej da list rozwodowy” (Mt 5,31, BT) sugeruje bowiem, że rozwód jest dopuszczalną formalnością. Jezus zatem nie daje im bezpośredniej odpowiedzi na pytanie o rozwód, lecz mówi o małżeństwie, które nie jest ani ludzką umową (którą można zerwać), ani mistycznym zjednoczeniem (które może „umrzeć”), lecz „boskim jarzmem” i „nakazem” (Rdz 1,27 i 2,24). Nierozerwalność małżeństwa wynika więc z tego, że „podstawą zjednoczenia nie jest zmieniające się ludzkie doświadczenie [...], lecz boska wola i Słowo (stają się «jednym ciałem»)”. „Mojżeszowa klauzula” nie jest „nakazem”, jak chcieliby faryzeusze, lecz „pozwoleniem”, które miało na celu ograniczyć złe skutki rozwodu. To boskie ustępstwo („według Jezusa wszystko, co powiedział Mojżesz, Bóg powiedział”) nie było jednak zgodne z pierwotnym planem Bożym i zamiarem dla małżeństwa. Stott podsumowuje nauczanie Jezusa na temat rozwodu zawarte w Mt 5,32 i 19,9, Mk 10,11-12 oraz Łk 16,18:

Nie są to łatwe stwierdzenia. Otwarcie pokazują logiczne konsekwencje grzechu. Jeśli dochodzi do rozwodu i powtórnego małżeństwa, które nie ma aprobaty u Boga, wtedy każde następne nowe zjednoczenie, jako nieprawne, jest cudzołożne.

Część piąta:

EWANGELIKALIZM A MISJA KOŚCIOŁA

Wojciech Kowalewski

Ewangelikalna Wyższa Szkoła Teologiczna

WSPÓŁCZESNE PODEJŚCIE DO MISJI KOŚCIOŁA

Ewangelia dotyczy całej osoby

(...)

Większość egzegetów zgadza się dzisiaj, że służba Jezusa opisana w Ewangeliach koncentrowała się na ogłaszaniu i demonstrowaniu rzeczywistości Królestwa Bożego. Początek publicznej służby Chrystusa związany jest z jego deklaracją: „Wypełnił się czas i przybliżyło się Królestwo Boże, upamiętajcie się i wierzcie Ewangelii” (Mk 1,15, BW). Przybliżenie Królestwa Bożego w osobie i służbie Chrystusa nie opierało się jedynie na słownych deklaracjach, ale poparte było konkretnymi znakami uautentyczniającymi posłannictwo Dobrej Nowiny. Inaczej mówiąc, Ewangelia Chrystusa ogarnia życie człowieka we wszystkich jego aspektach. Nie chodzi bynajmniej o czysto antropocentryczne podejście, w którym rzeczywistość Królestwa interpretowana jest jedynie w kontekście poprawy społeczno-ekonomicznego bytu człowieka, z brakiem otwartości na to, co duchowe. Znacznym redukcjonizmem posłannictwa Chrystusa jest jednak skupienie się jedynie na „zbawianiu dusz”, bez wystarczającego nacisku na społeczno-kulturowy wymiar misji. Jezus nigdy nie głosił dualistycznej perspektywy, według której rzeczywistość Królestwa Bożego ma mieć wpływ jedynie na nasz wieczny los bądź dotyczyć jedynie wąskiej sfery naszej pobożności. Dlatego będąc świadomymi naśladowcami Chrystusa, nie musimy obawiać się podejmowania różnych inicjatyw społecznych w odpowiedzi na konkretne potrzeby wokół nas. Dobrym przykładem tego rodzaju podejścia jest idea tzw. zintegrowanej służby, której celem jest tworzenie platform, takich jak fundacje charytatywne, stowarzyszenia, szkoły czy ośrodki dla rodzin i ubogich. Takie podejście otwiera jednoczesną możliwość zapewniania nowych miejsc pracy, ale i dzielenia się posłannictwem Chrystusa w bardzo praktyczny sposób. Jest to również forma misji, która przełamuje strach przed innymi i otwiera wiele możliwości szerszego zaistnienia w społeczeństwie oraz współpracy wewnątrzchrześcijańskiej. Jak to pięknie ujął pewien doświadczony misjonarz: „Holistyczna misja ma miejsce wtedy, gdy kościół działa w taki sposób, że prowokuje pytania, na które jedyną możliwą odpowiedzią jest Ewangelia”. Bez względu na dobre intencje i założenia, kościół zbyt często nadal jest bardziej znany ze swych przestarzałych form ewangelizacji i niechęci do niewierzących, niż z okazywania miłości i troski o potrzeby współczesnego człowieka. Wspólnoty chrześcijańskie powinny wykazać się większą wrażliwością niż do tej pory.

Andrzej Polaszek

Ewangeliczny Zbór Reformowany w Poznaniu

EWANGELIKALNY ETOS PRACY

STOSUNEK DO PRACY W KOŚCIELE POAPOSTOLSKIM

(...)

Stanowisko reformatorów

Prawdziwy renesans biblijnej etyki pracy przyniosła Reformacja. Był to jeden z elementów szerszego programu powrotu do Słowa Bożego jako fundamentu kościelnego zwiastowania. Doprowadził on do przywrócenia chrześcijańskiej teologii nieco zapomnianego pierwiastka hebrajskiego. Nastąpiła swoista rehabilitacja doczesności. Praca fizyczna, handel, rzemiosło, polityka i małżeństwo zostały na nowo zdefiniowane w kategoriach chrześcijańskiego powołania. Dla Lutra praca zawodowa była powołaniem nie mniej godnym szacunku niż urząd kościelny. Max Weber twierdzi wręcz, że koncepcję zawodu jako powołania zawdzięczamy Lutrowi. Jako pierwszy na określenie świeckiego zajęcia używał on słowa „Beruf”, którego pochodzenie ma związek z kapłaństwem. Podobne stanowisko zajmował Kalwin: „żadne zadanie nie jest tak hańbiące lub niskie, o ile w nim realizujemy swe powołanie, by w oczach Boga nie lśniło drogocennym blaskiem”. Alister McGrath, za Henri Hauserem określa je mianem „sekularyzacji świętości”, która „zakłada zamknięcie całej sfery ludzkiej egzystencji w granicach boskiego uświęcenia”. Zdaniem Kalwina „chrześcijańska medytacja i modlitwa musi znaleźć miejsce wśród trosk i kłopotów codziennej, doczesnej egzystencji, a nie w oderwaniu od niej”. Dzieło Kalwina kontynuowali w tej dziedzinie purytanie.

Wojciech Kowalewski

Ewangelikalna Wyższa Szkoła Teologiczna

CHRZEŚCIJAŃSTWO EWANGELIKALNE WOBEC PRZEMIAN SPOŁECZNYCH I KULTUROWYCH

GŁÓD NOWEJ DUCHOWOŚCI

Przyglądając się obecnej rzeczywistości, warto zwrócić uwagę na to, jak transformacja kulturowo-społeczna wpływa na zmiany w postrzeganiu duchowości, a one z kolei – na nowe formy działań Kościoła w kulturze. Coraz więcej badaczy mówi o zjawisku prywatyzacji wiary, związanym z tym, że w odpowiedzi na potrzeby kultury postmodernistycznej ludzie coraz częściej wybierają z religii tylko te elementy, które im odpowiadają, i dostosowują ją do swojego stylu życia. Artykuł pod znamienitym tytułem Krzyżowanie w rytmie pop, który ukazał się na łamach popularnego magazynu studenckiego „Dlaczego”, doskonale ilustruje to zjawisko. Jedna z głównych tez tego tekstu brzmi: „godło, flaga, krzyż – symbole niegdyś nienaruszalne i święte, dziś stały się elementem popkultury”. Przykładem, do którego odwołuje się autor, jest film Pasja, wyreżyserowany przez Mela Gibsona: „Bóg u Gibsona został wciągnięty w świat popkultury, a cała otoczka filmu została tak opracowana, by Chrystus mógł stać się modny, popularny, masowy. Z jednej strony dobrze sprzedający się sadyzm i naturalizm obrazu, z drugiej machina show-biznesu: gadżety, t-shirty, zabawki”.

(...)

Przykład takiego właśnie spłycenia został opisany w artykule zatytułowanym Ewangelia Dana Browna, który ukazał się na kanwie ogólnoświatowego fenomenu wydawniczego ostatnich lat, powieści, która wzbudziła wiele kontrowersji i dyskusji na temat współczesnej duchowości. Publicysta Tomasz P. Terlikowski tak rozpoczyna swój tekst: „Kod Leonarda da Vinci przestał być tylko rozrywką. Dla wielu stał się przewodnikiem po świecie duchowości”. Teza tego tekstu jest taka, że książka Dana Browna zaspokaja pewne duchowe potrzeby czytelników, oferując im inną wizję świata, Kościoła i wiary, ustanawiając swego rodzaju „popkulturowy erzac religijności”. „Teologia” Dana Browna opiera się na przekonaniu, że świat potrzebuje prawdziwej duchowości, która z różnych przyczyn została przez wieki historii zafałszowana i musi być na nowo odkryta. Owa „prawdziwa” duchowość Kodu Leonarda da Vinci jest mieszanką mitologii pogańskiej, ze szczególnym uwzględnieniem bogini kobiecości, oraz podważającej boskość Chrystusa gnozy. Dla ludzi zmęczonych tradycyjnym, instytucjonalnym wymiarem wiary i nieodnajdujących się w Kościele być może taka propozycja – podważająca dotychczasowe wierzenia, promująca mistycyzm, tajemną wiedzę, gnozę, emancypację kobiecości i boskości może okazać się interesująca. Wątpliwe jest jednak, czy może zaspokoić potrzeby duchowe.

Zapraszamy do zakupu pełnej wersji książki