VALERIO ALBISETTI

Pokochać życie i jego niespodzianki

Tytuł oryginału: Amare la vita e le sue sorprese

PAOLINE Editoriale Libri

© FIGLIE DI SAN PAOLO, 2006

Via Francesco Albani, 21-20149 Milano

© Copyright for the Polish edition by Wydawnictwo JEDNOŚĆ, Kielce 2008

Przekład z języka włoskiego

Marek Myczkowski

Redakcja i korekta

Paulina Zaborek

Redakcja techniczna

Artur Czerwiec

Projekt okładki

Justyna Kułaga-Wytrych

Zdjęcie na okładce

Jupiter Images/EAST NEWS

ISBN 978-83-7660-521-0

Wydawnictwo JEDNOŚĆ

25-013 Kielce, ul. Jana Pawła II nr 4

Dział sprzedaży tel. 041 349 50 50

Redakcja tel. 041 368 11 10

www.jednosc.com.pl

e-mail: jednosc@jednosc.com.pl

Konwersja do formatu EPUB: Virtualo Sp. z o.o.
virtualo.eu

Dedykacja

Pamięci Alfreda, mojego ojca,

którego obecność – mówiącą do mnie,

prowadzącą i wyzwalającą –

czułem podczas pisania tej książki.

Moim pragnieniem jest,

aby słowa tej książki przyniosły nadzieję

i pocieszenie wszystkim tym,

którzy patrzą z niepokojem na wiek średni,

na upływający czas, na życie, które przemija…

Wprowadzenie

Szpital, wiosna 2006.

W pierwszych miesiącach tego roku udzieliłem wywiadu (który później przybrał formę książki) w trzech miejscach: w eremie, nad jeziorem i nad morzem. Następnie powstała książka Note d’amore e di vita (Paoline, 2006), traktująca o bliskich mi tematach. Te dwie książki prawdopodobnie powinny były mnie zaalarmować, ostrzec… Dzisiaj, gdy je przeglądam, dostrzegam między wierszami subtelny smutek, dziwną świadomość czegoś, ukrytą za słowami.

I rzeczywiście: po zaledwie dwóch tygodniach od wywiadu poczułem ból w klatce piersiowej, blisko serca. Musiałem pójść do szpitala, gdzie dowiedziałem się między innymi, że mam poważne problemy kardiologiczne.

Prawdopodobnie będę musiał się leczyć przez resztę mojego życia. W pierwszej chwili bardzo mnie to dotknęło. Myślałem, że jestem o wiele silniejszy.

Potem, myśląc o tym, co się zdarzyło, zrozumiałem, że prawdziwym powodem mojego niepokoju była perspektywa ograniczenia, ciągłego pozostawania pod kontrolą lekarską, a więc życia pozbawionego swobody.

A może istniał inny powód?

Podczas tych miesięcy co tydzień odwiedzałem szpital, gdzie pobierano mi krew, żeby kontrolować dawkowanie leków. Siedząc w poczekalni i obserwując innych pacjentów, zorientowałem się, że jestem z nich najmłodszy. Wszyscy byli dużo starsi ode mnie. Oto inny powód mojego niepokoju: musiałem zdać sobie sprawę, że wszedłem w wiek średni i nie upłynie wiele lat, kiedy nadejdzie starość, ostatni okres mojej ziemskiej egzystencji.

Ten proces przedwczesnego starzenia się dotknął mnie boleśnie, przybliżając być może do śmierci. Zacząłem się nad nim zastanawiać, przyswajać go sobie. W tym samym czasie instynktownie ogarnęło mnie uczucie strachu.

Teraz myślę coraz częściej o Was, drodzy Czytelnicy, ponieważ staliście się moją rodziną. Myślę też o moich książkach, które zostały wśród Was.

Dlatego mam zamiar pisać dalej – tak długo, jak będę mógł – żeby wypełnić swoje powołanie pisarza, świadka.

Niektórzy powiedzieli mi, że ranę ducha pogłębiła moja samotność.

Oczywiście, niełatwo żyć samemu.

Gdy leżałem na oddziale kardiologii, zapytano mnie o adres i numer telefonu osoby, którą należałoby powiadomić w razie komplikacji… Nie potrafiłem podać żadnego.

Nie miałem nikogo. I zostałem z ciszą.

Nie wydaje mi się jednak, żeby to właśnie było powodem mojego niepokoju. Myślę, że martwiła mnie perspektywa śmierci w stosukowo młodym wieku. Być może wszyscy spodziewamy się śmierci dopiero na starość, gdy dzieci już dorosną i kiedy zrealizujemy swoje marzenia.

Ale życie nie jest w naszych rękach.

Nauczyć się zostawiania

Zostawić ziemię

Teraz muszę przemyśleć swoje życie, poszukać domu, jakiegoś stałego punktu, miejsca, gdzie mógłbym żyć i pisać w spokoju. I znaleźć kogoś, kto się mną zaopiekuje.

Przede wszystkim muszę pozwolić sobie na odejście od świata, od tego wszystkiego, co zbudowałem, od rzeczy, które posiadałem… i nauczyć się tego.

Porzucić ziemię, pracę wśród pól, która stanowiła wspaniały kontrapunktdla mojej pracy pisarza… Sprawia mi to ogromny ból.

Ból jest tak wielki, że mam ochotę ulec pokusie, zbuntować się i krzyczeć, że nie chcę, że to niesprawiedliwe. Prawdopodobnie będę musiał ograniczyć wysiłek fizyczny i pracę na roli. Nie będę też mógł, jak sądzę, dłużej kontynuować mojego pustelniczego sposobu życia, ponieważ nie da się go pogodzić z ciągłą opieką medyczną. Zostawić mój toskański erem, ziemię, pracę wśród oliwek – w ogóle nie brałem takiej możliwości pod uwagę!

Myślałem, że jestem na to gotowy, ale rzeczywistość mnie zaskoczyła. Życie – to prawda – musi być przeżywane, żeby można było o nim opowiadać.

Konieczność porzucenia życia na wsi sprawia, że jeszcze bardziej podziwiam piękno toskańskiego krajobrazu, z jego cyprysami, łagodnymi wzgórzami, umiarkowanym klimatem, zielenią lasów, oliwek i winorośli…

Nauczyć się umierać, oddalać się, to codzienna praca nad sobą. A ja nie zawsze tę pracę wykonywałem. Pracowałem nad sobą często, ale nieregularnie, w pewnych okresach, po pewnych spotkaniach, w pewnych sytuacjach, przede wszystkim zabarwionych emocjonalnie, uczuciowo. Zapominałem o codziennej praktyce.

W tych dniach zdałem sobie sprawę ze swoich zaniedbań. Zaniedbywałem pracę nad sobą w ostatnich latach. Mimo iż wiedziałem, że nic nie pozostaje niezmienne, że szczęście trwa tylko chwilę i że po spotkaniu z pięknem, z miłością, pewnego dnia trzeba wszystko zostawić… Mimo iż wiedziałem, że w każdej rzeczy istnieje jej nieodłączne przeciwieństwo: w młodości – starość, w szczęściu – smutek, w sukcesie – porażka, a w życiu – śmierć… Mimo iż wiedziałem, że w morzu życia każde istnienie umiera pewnego dnia…

Wiecie, że zawsze mówiłem o śmierci, zawsze miałem świadomość jej obecności. Mało tego, śmierć była stałym gościem w moich książkach – tak bardzo potrzebnym, że w książce Da Freud a Dio (Paoline, 2004) stwierdzam, że gdyby się nie pojawiła, należałoby ją zaprosić; ale napisałem tak piętnaście lat temu. Dzisiaj nie wiem, czy powtórzyłbym to stwierdzenie, chociaż doskonale pamiętam kontekst, w jakim użyłem takich właśnie słów.

Żyć pełnią życia, ale bez nadmiernego przywiązania do życia: oto cała tajemnica, mili, drodzy Czytelnicy. Do czterdziestego roku życia skrupulatnie przestrzegałem tej życiowej zasady; potem w końcu o niej zapomniałem. Kiedy śmierć po cichu wkrada się do żył, zaczyna czuć się jej obecność.

Osłabłem. Wtedy zapomniałem, czy też raczej odsuwałem coraz dalej od siebie myśl o dniu, w którym umrę.

I pomyśleć, że od mojej pierwszej książki, W poszukiwaniu szczęścia (WAM, 2001), całą wizję życia oparłem na decyzji uświadomienia sobie konieczności śmierci, jednocześnie nie chcąc nic o niej wiedzieć!

Jednak my, istoty ludzkie, wiemy, kiedy zbliża się nasz koniec. Śmierć zawiadamia nas o swoim przyjściu całe lata wcześniej. Wyda się wam to rzeczą niewiarygodną i paradoksalną, ale gdy nie czułem jeszcze obecności choroby i cierpienia, wiele o tym rozmyślałem; i przeciwnie, kiedy spostrzegłem, że się zbliżają, powoli, niepostrzeżenie przestałem się interesować tym tematem. W reakcji na tę sytuację, zacząłem chwytać się życia.

Nigdy nie posiadałem, a zacząłem posiadać.

Nigdy nie odczuwałem strachu, a zacząłem go odczuwać.

Nigdy nie byłem zbytnio do nikogo przywiązany, a zacząłem być przywiązany do drugiej osoby.

Zacząłem mylić się we wszystkim.

Dałem się wciągnąć światu, zwiodły mnie jego iluzje. Jego przyjemności.

Kilka lat temu przyszło smutne przebudzenie. Po dziesięciu latach zorientowałem się, że w tym okresie żyłem bez wolności.

Jako niewolnik potrzeb, ukrytych pod maską dobrych uczuć, przede wszystkim tak zwanej miłości.

Nie umiałem dłużej żyć w samotności.

Nie umiałem dłużej żyć o własnych siłach.

Nie umiałem dłużej mówić „dość”.

Nie umiałem dłużej żyć bez zatracenia się w drugiej osobie.

Zacząłem bać się życia.

Nie umiałem dłużej podejmować samodzielnych decyzji.

Nie umiałem dłużej brać na siebie ryzyka.

Nie umiałem dłużej sam stawiać czoła życiu.

Nie umiałem dłużej czuć się wolny.

Zacząłem odczuwać wielką potrzebę świata zewnętrznego, drugiej osoby, żeby czuć, że żyję.

Żyłem w sprzeczności z tym, co wiedziałem.

Właśnie wtedy spotkałem egoistyczne osoby, którym naiwnie zawierzyłem.

Im jesteś słabszy, tym słabsze osoby spotykasz. Szukasz takich osób bezwolnie, bezwiednie, nieświadomie.

Kiedy nie jesteś już panem siebie, stajesz się niewolnikiem innych, przede wszystkim tych nieświadomych psychicznie i duchowo.

Czytałeś Być przyjacielem czy mieć przyjaciela (Jedność, 2006)? W tej książce udowadniam, że słabe osoby są w rzeczywistości złe (wł. cattivo), od łacińskiego captivus: zamknięty, uwięziony w sobie.

Gdy pomyślę o osobach, z którymi byłem związany w okresie mojej słabości, widzę, że w innej sytuacji w ogóle bym ich nie zauważył, nie mówiąc już o jakichkolwiek kontaktach czy spotkaniach!

Kiedy serce opanowuje choroba

Czy to tylko przypadek, że zachorowałem na serce?

Że grubość mojego serca niestety przekroczyła normę?

Że badanie wykazało poszerzenie serca, jego nieustanne migotanie?

Że moje serce okazało się zestresowane, starsze niż wskazywałby jego biologiczny wiek, zranione?

Serce, symboliczna siedziba uczuć, emocji, miłości…

Pewnego dnia jeden z czytelników napisał mi, że mam wielkie serce, serce, które zniosło wiele trudu, przeżyło wiele bitew, wysłuchało wielu cierpiących i uleczyło wiele ran.

Ja natomiast nie wierzę w to, a jednocześnie wciąż wierzę, być może dlatego, że przywiązałem się zbytnio do świata i do pewnych osób.

Dobrze byłoby umieć rozróżniać.

Wiedzieć, jaki świat, jakie osoby kochać.

To jest problem.

To jest choroba, którą przeszedłem i, mam nadzieję, przezwyciężyłem.

Kiedy czujemy w głębi naszych serc, że zostaliśmy zranieni, gdy zostajemy całkowicie odkryci, po tym, jak podarowaliśmy całą swoją nagość drugiej osobie, proszącej, żeby to zrobić, przychodzi zwątpienie w to, że można kiedykolwiek zaufać innemu człowiekowi.

Uzależnienie od miłości

Chciałbym przez chwilę pomówić z wami o miłości.

Albo lepiej, o czymś, co dzisiaj nazywa się miłością, ale miłością nie jest.

Często w moich książkach pisałem o różnicy między miłością i zakochaniem, między miłością i posiadaniem, między miłością i seksem, między miłością i niezdolnością do bycia samemu. Wszystko to służyło mnie i wam – tak mi się przynajmniej wydaje, gdy widzę zapotrzebowanie na książki, które piszę; ale być może, mimo że doceniamy słowa naszych lektur, często nie wprowadzamy ich w czyn.

Nieraz uważamy je za teorię, nie do zrealizowania w praktyce. Zauważyłem jednak, a potwierdziły to liczne e-maile od was, że jedną z przyczyn sukcesu moich książek jest właśnie ich realizm, praktyczny charakter zawartych w nich rad, ich prostota i wiarygodność.

Dlaczego jednak nie zajmujemy się w praktyce rzeczami, które nas interesują?

Ponieważ jesteśmy słabi, mamy nietrwałą naturę.

Potrzebujemy.

Zawsze podkreślałem, że najważniejszą rzeczą jest trwanie na drodze psychoduchowego wzrostu, na którą weszliśmy w pełni świadomi siebie. Możemy przeżywać kryzysy, zatrzymywać się, gubić kierunek, nie odróżniać przyjaciół od wrogów, natrafiać na osoby niebędące dobrym wzorem, ale w końcu, jeśli pozostaniemy w drodze, Bóg nas poprowadzi, i okaże się, że wszystko, co się nam przydarzyło, posłużyło do zmiany na lepsze: wzrośliśmy w mądrości.

Rzeczywiście, ta ziemia nie należy do nas.

Podobnie jak jej mieszkańcy, których spotykamy podczas naszego krótkiego istnienia. W rzeczywistości, osoby, do których się przywiązujemy, są często odbiciem naszych nierozwiązanych problemów, braków, słabości, potrzeb.

Tak się zdarza, kiedy wiążemy się z osobami, które sprawiają, że podświadomie wracamy do starych lęków, przeżywanych często w dzieciństwie i młodości, w okresie kształtowania się naszej osobowości, odciśniętych w naszej osobistej historii, w naszej pamięci emocjonalnej.

Podświadomie czujemy się lepiej, powtarzając wyuczone schematy, odpłacając za dawne zranienia, pozostając w zamknięciu nierozwiązanych relacji matka – syn, ojciec – córka.

Dopiero modlitwa, świadomość, że jesteśmy kochani przez Boga miłością doskonałą, przeznaczoną osobiście dla nas, jak już mówiłem w innych moich książkach, może rozbić ten neurotyczny krąg, w którym żyjemy.

Psychoterapia może pomóc w jaśniejszym i głębszym zrozumieniu rzeczywistych przyczyn naszych chorych zachowań, niezdrowych postaw, niekontrolowanych myśli.

I wreszcie seks. W epoce anarchii wartości, powszechnego braku moralności, seks służy ukryciu różnych neurotycznych sytuacji. Iluż ludzi, niestety, wierzy, że uprawianie seksu jest wyrażeniem uczucia drugiej osobie. Tymczasem, jeśli nie ma się jasnej wizji samego siebie, seks służy jedynie utrzymywaniu neurotycznych sytuacji.

Jakże wiele ludzi, których spotkałem, miało w zwyczaju wykorzystywać innych, bawić się ich uczuciami, rozkochiwać w sobie drugą osobę dla rozrywki, a potem rzucać, prawie zawsze dramatycznie zranioną. I wszystko po to, żeby chronić się przed traumatycznymi przeżyciami z przeszłości i zaspokajać skrzętnie ukrywane, nieopanowane żądze.

Zjawisko traktowane normalnie, bez poczucia winy, w kulturze, gdzie wszystko jest dozwolone, a winy zostały anulowane, przede wszystkim przez dominujący relatywizm kulturalny.

Osoby tego pokroju chodzą nawet do kościoła na niedzielną mszę, bo skoro wszystko jest relatywne, łatwo można też uzyskać przebaczenie od Boga, jak gdyby nie było już ani zła, ani diabła.

Jak gdyby istniał tylko raj, i co najwyżej czyściec, a po piekle nie został nawet ślad.

Wszechobecność złego samopoczucia

W swoich książkach wielokrotnie stwierdzałem, że żyjemy w chorym społeczeństwie, gdzie wszystko czy prawie wszystko straciło znaczenie. Jedną z przyczyn, dla których piszę, jest próba odnalezienia rzeczywistego sensu doświadczeń, które codziennie przeżywamy.

Na temat miłości napisałem książkę O miłości. Jak przeżyć razem całe życie (Jedność, 2007), którą doceniliście tak bardzo, że doczekała się dziesięciu wydań. Napisałem także Czuć się dobrze razem (Jedność, 2007). Prawie we wszystkich moich książkach w różnych miejscach jest mowa o miłości, tak samo jak o życiu, śmierci, cierpieniu, radości, samoświadomości…

Również teraz, gdy piszę z tej szpitalnej sali, chciałbym opowiedzieć wam trochę o chorej miłości, której obecnie wiele widzę w naszym społeczeństwie. Nie jest ona w żaden sposób krytykowana, a wręcz przeciwnie – doceniana i promowana przede wszystkim w mass mediach, uchodzących za heroldów współczesnej kultury.

Żyjemy w społeczeństwie, które myli miłość z jednej strony z sentymentalizmem, a z drugiej strony z atrakcyjnością fizyczną.

Im większa neuroza, im poważniejsza choroba, tym więcej ma się do czynienia z seksem. Seks, który jest najbardziej intymną, najbardziej fizyczną sferą, staje się miejscem, gdzie chore, neurotyczne osobowości wyładowują nadmiar energii, niezdrowe fantazje i urojenia.

Według mnie, w relacji z drugą osobą można osiągnąć najwyższy stopień uniesienia albo upodlenia, dojść do zjednoczenia lub oddalenia, dotknąć sacrum albo zniżyć się do prostactwa. W stosunku seksualnym zawiera się również najwyższy, najbardziej tajemniczy i boski moment człowieczeństwa: prokreacja.

Z tych wszystkich powodów uważam, że akt seksualny powinien istnieć tylko w określonym kontekście: w pełni świadomości, w małżeństwie, w wierności.

Teraz rozumiecie, dlaczego jestem zdecydowanie przeciwny, żeby czasopisma, książki, osoby z pierwszych stron gazet mówiły zawsze i wszędzie, a na dodatek powierzchownie, o stosunku seksualnym, bagatelizując jego podstawowy, najważniejszy wymiar.

Niestety, w ostatnich latach jesteśmy świadkami niefrasobliwego, wulgarnego i fałszywego traktowania ludzkiej cielesności.

Źródło całej ciemnej, pozostającej w cieniu, „niskiej” strony człowieka tkwi w nieświadomym seksie. W chorym seksie.

Bezsenne noce

Nadszedł luty, a ja byłem zadowolony i szczęśliwy, ponieważ dostarczyłem wydawcy ostatnią książkę. Wtedy moje noce zaczęły stawać się coraz bardziej białe: zaznałem bezsenności, która już mnie nie opuściła.

W ciągu kilku dni bezsenność zaczęła mi dokuczać do tego stopnia, że przez całą noc aż do świtu nie mogłem zmrużyć oka.

Ten stan utrzymuje się do tej pory.

Wcześniej nie cierpiałem na bezsenność.

W ten sposób noce, których dotychczas wyczekiwałem jako słodkiego wytchnienia i ciepłego schronienia po codziennych trudach, stały się koszmarem, w którym umysł nabrał obsesyjnych, szaleńczych nawyków, licząc jedna za drugą godziny, minuty, a nawet sekundy.

A wszystko to w zmęczonym ciele, poważnie naznaczonym chorobą.

Ledwie powieki zaczynają mi ciążyć, ledwie zamknę oczy, zaraz jakby w nerwowym odruchu bezwarunkowym, bez udziału woli, gardło blokuje się, tracę oddech, oczy otwierają się szeroko, serce bije w szaleńczym tempie, zmuszone do migotania w paroksyzmie arytmii.

Moje serce nie daje rady, za bardzo się już powiększyło. Leki, które zażywam, mają za zadanie je chronić, pomagać mu, ale nie wiem, jak długo wytrzyma.

Prawdopodobnie będę musiał iść na operację.

Bolesne miesiące

Kto wie, ilu moich czytelników myśli, że jestem teraz nad morzem, wykładam na jakiejś zagranicznej uczelni albo uprawiam ziemię w magicznej ciszy mojego toskańskiego gospodarstwa… Tymczasem leżę w szpitalu, podłączony do kroplówki.

Tyle razy pobierano mi krew, że straciłem rachubę. Cały rytuał powtarza się średnio co dwa, trzy dni; i pomyśleć, że nie tak dawno ze wstrętem myślałem o wbijaniu igły w żyłę.

Jeśli wykluczyć krótki okres hospitalizacji z powodu wycięcia guza, w sumie około tygodnia, zawsze cieszyłem się zdrowiem, nigdy nie chodziłem do lekarza.

Być może jest to najtrudniejszy moment w moim życiu, w którym nagromadziły się różne choroby i trudne sytuacje, jakby nie było już wyjścia, jakbym został przyparty do muru. I komu się to zdarza? Mnie, który zawsze walczyłem, nie dawałem za wygraną i przeszedłem długą, męczącą drogę duchowego wzrostu. Nigdy nie wierzyłem w przeznaczenie. Byłem przekonany, że sami budujemy nasze życie i że to przede wszystkim ludzkie wnętrze prowadzi nas ku temu, co tworzy się na zewnątrz.

Ale teraz trudno mi nadal tak myśleć; wszystko, co mi się przydarza, wskazuje, że niczego nie jestem w stanie dokonać. Nic nie mogę sam, bez pomocy innych. Przede wszystkim my, stworzenia ludzkie, nic nie możemy bez pomocy Boga.

Dzisiaj mogę powiedzieć, że wiem, czym jest samotność chorego, słabego, opuszczonego. Ta wiedza zapisała się na zawsze w moich żyłach, w moim ciele.

Ileż wycierpiałem przez ten czas!

Teraz jest czerwiec, upłynęły więc cztery miesiące, odkąd zacząłem przebywać w szpitalach, klinikach, gabinetach lekarskich.

Długie, anonimowe czekanie w kolejce, zetknięcie twarzą w twarz z niesprawiedliwością, przywilejami, objawami złego stanu zdrowia, arogancją, urzędniczymi nadużyciami, niekompetencją… Ileż straciłem nerwów, ile przeżyłem stresów, jak bardzo czułem się bezradny!

Kiedy pytamy „dlaczego”

Być może wiedziałem.

Tyle razy już o tym pisałem, a wy czytaliście, przyjmowaliście ze zrozumieniem, współodczuwaliście.

Pomyślcie na przykład o dwóch moich książkach: Jak przejść przez cierpienie i wyjść z niego zwycięsko? (Jedność, 2007) i Stań się tym, kim jesteś (Jedność, 2007). To niewiarygodne, ale jeśli otworzycie te książki, między linijkami wyraźnie widać, jak moja podświadomość, tajemnicza głębia serca, zapowiadała bolesną drogę, którą obecnie podążam.

Wydaje się, jakby prowadziła nas jakaś niewidzialna nić egzystencji, łącząc różne momenty naszego życia, radości i smutki. Może gdybyśmy uważniej słuchali tego, co mówi nam nasze serce, najbardziej intuicyjna i najbardziej niewidoczna część nas, wiedzielibyśmy, co czeka nas w przyszłości.

Dlaczego napisałem te książki? Czy dlatego, że właśnie w tamtym czasie bez mojej wiedzy, potajemnie, zakiełkowały w moim organizmie pierwsze zalążki różnych patologii chorobowych, które ujawniły się z całą siłą rok później?

Myślę, że jeśli wzrastamy w wiedzy duchowej, czerpiąc z psychologii duchowości, jeśli żyjemy integralnie i harmonijnie, to wchodzimy na wyższy poziom egzystencji, na którym świadomość niewidzialnego pogłębia się, a nieznane staje się coraz bardziej znane. Osiągając stan szerszej, dogłębnej wiedzy, można przewidzieć, co się zdarzy w przyszłości.

Wiedziałem wcześniej.

Pisałem o tym.

Powinniśmy nauczyć się przepracowywać cierpienie, zamiast odsuwać je na bok. Może się okazać, że odkryjemy nowe i nieoczekiwane elementy w zdarzeniach i sytuacjach, z powodu których cierpimy.

Zawsze mówiłem, że tylko poprzez cierpienie i ból człowiek wzrasta duchowo.

Nie spotkałem nigdy osoby dojrzałej, z bogatym życiem wewnętrznym, która nie zaznała cierpienia, bólu, straty, upadku.

Oczywiście wszystko to musi być przeżywane w ufności do Pana. Również Jezus Chrystus cierpiał i poprzez swoje cierpienie nadał sens i znaczenie naszemu cierpieniu. Z drugiej strony, cierpienie stanowi część ludzkiej natury, naszej egzystencji na tej ziemi.

Ale w tych miesiącach ja sam włożyłem wiele energii w utrzymanie się przy życiu, mimo iż wiedziałem, że powinienem zaufać Bogu, a nie sobie.

Trudno jest mieć otwarty umysł i nie zamykać się, gdy się cierpi. Jest to szczególnie trudne w pewnych sytuacjach środowiskowych.

Dzisiaj, tak jak dwadzieścia lat temu, kiedy zdiagnozowano u mnie guza nerwu słuchowego, znowu zadałem sobie pytanie: dlaczego? Dlaczego właśnie w tym momencie? Co Bóg chce mi powiedzieć poprzez chorobę?

Jednak stawianie takich pytań rzadko pomaga, zwłaszcza wtedy, gdy odczuwa się silny ból. Mimo to mamy potrzebę nadania sensu temu, co nas spotyka, żeby nie popaść w beznadzieję.

W samotności trudnej do zniesienia.

Być „pacjentem”

Poczucie samotności ogarnęło mnie prawie natychmiast, gdy po kupieniu piżamy, bielizny, pasty do zębów i pantofli znalazłem się w szpitalu.

Czułem się dramatycznie samotny również wtedy, gdy obserwowałem niekompetencję personelu szpitalnego i powierzchowne traktowanie pacjentów.

Zostały mi po nich ślady. Wskazuje na nie kilka krwiaków na moim ciele.

Niepotrzebne pobrania krwi, niewłaściwe badania, mylne diagnozy, oziębłość lekarzy, ich milczenie ukrywające ignorancję, pospieszne i pełne zmieszania wymrukiwanie błędnej diagnozy, niedbalstwo, brud w niektórych częściach szpitala, agresja i lekceważenie ze strony niektórych pielęgniarzy…

Ci ostatni zachowują się tak, jakby zrzucali na chorych swoje codzienne nerwice i frustracje, wykazując się przy tym arogancją. Prawdopodobnie wierzą, że biały kitel chroni ich przed skutkami nadużyć, jakich się dopuszczają.

Dokładnie przedwczoraj siedziałem w pozbawionej jakiegokolwiek wystroju zakurzonej poczekalni, gdzie było nas razem dziewięćdziesięcioro – każdego dnia liczba czekających dochodzi do dziewięćdziesięciu, stu osób – trzymających probówkę i czekających na swoją kolej, żeby wejść do tej „fabryki” pobrań krwi. Zawsze ukazuje mi się ten sam widok, a potem obnażam ramię z żyłą, do której pielęgniarka źle wbija mi igłę.

Dobrze.

Czekałem już około czterdzieści minut razem z innymi, starszymi chorymi – średnia wieku moich towarzyszy w cierpieniu wynosiła około siedemdziesięciu lat – kiedy zauważyłem, że pani w okienku wywołująca kolejnych chorych jak gdyby nigdy nic ucina sobie pogawędkę z jakimś mężczyzną, swoim przyjacielem, który nie miał nic wspólnego z pobraniami krwi. Podszedłem więc do niej i z całą uprzejmością na jaką było mnie stać w tamtym momencie, zwróciłem jej uwagę, że wszyscy jesteśmy zmęczeni i cierpiący i że czekamy już prawie godzinę na wywołanie. Obym nigdy tego nie zrobił!

Pani z okienka obróciła się do mnie z wrzaskiem, z epitetami i wyrazami nienadającymi się do powtórzenia. Jeszcze dzisiaj widzę, jak cała trzęsie się ze złości w swojej obszernej tuszy i niemal chce wyskoczyć zza okienka, żeby rzucić się na mnie z pięściami.

Tam zrozumiałem, jak niektórzy ludzie traktują nas, chorych: z pogardą.

Może dlatego, że sami są zdrowi?

Może dlatego, że nie są samotni?

Może dlatego, że czują się nietykalni?

I pomyśleć, że po mojej ostatniej książce-wywiadzie nie wróciłem do mojej posiadłości na północy Włoch, gdzie, jak mówią, służba zdrowia jest lepiej zorganizowana niż w centrum czy na południu…

Teraz przechodzę terapię, ale za kilka tygodni trzeba będzie rozstrzygnąć kwestię operacji. Być może poddam się jej poza granicami Włoch.

Tymczasem zastanawiam się, czy nie powiadomić odpowiednich władz o wybuchu agresji, jaki mnie spotkał. Z drugiej strony zadaję sobie jednak pytanie, czy moje powiadomienie zostanie poważnie potraktowane przez włoskie trybunały.

Czuję się samotny i bezbronny w kraju tak pozbawionym reguł, czy raczej tak pełnym sprzeczności, również w sądownictwie.

Myślę jednak, że to zrobię.

Myślę, że będę walczył. Także po to, żeby bronić innych chorych – starych i biednych – przed agresją i niezasłużonymi krzywdami.

Spis treści

Dedykacja

Wprowadzenie

Nauczyć się zostawiania

Kiedy serce opanowuje choroba

Kiedy pytamy „dlaczego”

Ku odrodzeniu

Żyć!

Ziemio, moja ziemio!

Wszystko umiera, wszystko żyje

Doświadczenia

Zamieszanie i obojętność świata

Mój ojciec

Samotność

Kryzys średniego wieku

Stres średniego wieku

Seksualność w małżeństwie

Śmierć współmałżonka

Nowy etap