Wszelkie powielanie lub wykorzystanie niniejszego pliku elektronicznego inne niż jednorazowe pobranie w zakresie własnego użytku stanowi naruszenie praw autorskich i podlega odpowiedzialności cywilnej oraz karnej.

Projekt okładki IWONA CHMIELEWSKA
Zdjęcie Autorki pochodzi z Jej archiwum

Copyright © by JUSTYNA BARGIELSKA, 2013

Redakcja MAGDALENA BUDZIŃSKA
Korekta MAŁGORZATA POŹDZIK / D2D.PL, ALICJA LISTWAN / D2D.PL

Redakcja techniczna ROBERT OLEŚ

Skład wersji elektronicznej: MAGDALENA WOJTAS / VIRTUALO SP. Z O.O.

ISBN 978-83-7536-597-9

– Nieczęsto się zdarza, żeby tamtejsze kobiety opowiadały historie dla przyjemności?

– Cóż, zazwyczaj chodzi o życie.

(I tu muszę wymyślić jakąś postać, naukowczynię, antropolożkę wręcz taką, jak ona to mówi w wywiadzie dla zupełnie innej wymyślonej angielskiej gazety w drugiej połowie lat siedemdziesiątych ubiegłego wieku, mogłaby mieć na imię Beth Annie i taras z papugami, a jak na nazwisko, to jeszcze muszę wymyślić. Coś przez naprawdę duże en).

Rozdział pierwszy

Agnieszka, kim jest – pan w płaszczu, kim nie jest – Pajda, który ani jest, ani nie jest, ale wystawiono za nim list – ciemne korytarze pełne motyli – i żółta przyczepa, czy na pewno pełna koni

A miałyście kiedyś, dziewczynki, romans z gangsterem z lasu?

A ja, dziewczynki, miałam.

Ale dzisiaj mamy wtorek, zanim się cokolwiek wydarzyło, a ja wciąż jestem kierowniczką pracowni, badaczką, jak również wolontariuszką w fundacji, działaczką. Badaczkodziałaczką. Z autobusu stojącego na światłach obserwuję dwóch chłopców z plecakami, którzy wydłubują lód z kałuży. Trzymają w rękach duże kawałki. Światło się zmienia, autobus odjeżdża, zastanawiam się, na co im to było, jedyne wyjaśnienie, że będą rzucać lodem w przejeżdżające samochody. Wracam do czytanej książki, ale nie powinnam czytać w autobusie, bo bardzo się przejmuję tym, co przeczytam. Najbardziej przejmuję się beletrystyką o kobietach, ale niektóre pozycje naukowe również wywierają na mnie emocjonalny wpływ.

Czuję ulgę, że mój autobus ruszył, zanim ci chłopcy zaczęli rzucać lodem w przejeżdżające samochody. Niewykluczone, że powinnam uprawiać jakiś sport. Zauważyłam, że na opisanie swojego stanu po co bardziej kontrowersyjnej lekturze używam sformułowań psychosomatycznych: że mi się łydki trzęsły, że ręce albo że w ogóle zatrzęsło całą moją krytyczną postacią. Po lekturze często muszę podejść do specjalnej półeczki i przeczytać coś innego, znanego, oczywistego, na uspokojenie. Najchętniej Darwina. Chyba brak mi ruchu.

Właściwie lubię świeże powietrze. Pomaga skorzystać z nie bardzo do tej pory sprawnych struktur w mózgu. Raz byłam na wakacjach na wsi i pewnego dnia znienacka przyszła mi do głowy riposta na stwierdzenie pani z ministerstwa, wygłoszone na spotkaniu rok wcześniej, że poinformuje nas o terminie następnego spotkania, ale że nie będzie możliwości negocjacji, bo panie z fundacji mają dużo czasu. Powinnam była jej powiedzieć, że panie z fundacji nieodpłatnie poświęcają swój wolny czas, żeby naprawiać to, co takie tłuste wszy jak ona psują w godzinach urzędowania za publiczne pieniądze! Tylko nie wiem, czy z wykrzyknikiem, czy bez bym to powiedziała. W sumie dobrze, że ta cięta riposta nie przyszła mi do głowy wtedy, na miejscu, bo i tak popsułabym efekt zastanawianiem się nad wykrzyknikiem.

Dla tych struktur w mózgu wzięłam ostatnio psa. To westie. Jego biała sierść nie uczula. Chodzę z nim dwa razy dziennie na trawnik za osiedlem, a raz dziennie do lasu po drugiej stronie ulicy. Na śniegu słabo go widać.

I któregoś dnia jestem z moim westie w lesie, a z jakichś stu metrów zbliża się człowiek. Wysoki, szpakowate, kręcone włosy, w spodniach od dresu, flanelowej koszuli i w płaszczu do kolan, rozpiętym.

– Toż to skurwysynem trzeba być! – woła.

Podchodzi bliżej, wita się, tłumaczy, że miał na myśli tego, kto wyrzucił w lesie śmieci. Śmieci na śniegu widać bardzo dobrze.

– Tam dalej leżą jeszcze dwa monitory – mówię.

Przybiega pies tego pana i pan pyta, czy nasze psy mogą się pobawić. Mogą, chociaż piesek jest jakiś niemrawy i daje się co najwyżej obskakiwać mojemu westie.

– Jesteśmy w żałobie – wyjaśnia pan. – On miał koleżankę, ale trzeba było ją uśpić, bo miała raka. Źle zrobiłem, że zakopałem ją, jak on patrzył. Nie załapał, że to pogrzeb, ostatnia posługa, i ten. Ostatecznie to pies, nie musi rozumieć.

Ze sto metrów w głąb lasu widziałam portretowe zdjęcie buldoga leżące na śniegu. Szybka była pęknięta, chyba od mrozu. Wyobrażam sobie, że to jakiś zwierzęcy cmentarz, przed zimą widywałam tam cięte kwiaty. Mój westie daje za wygraną, pies pana w rozpiętym płaszczu chce być sam.

Przez kilka dni wychodzę z moim westie na łąkę po drugiej stronie osiedla. Nad łąką nie przestają jazgotać przewody wysokiego napięcia, nisko rozpięte. Lubię ich jazgot, bo dzięki nim mam pod bokiem łąkę, a nie kolejne osiedle. Potem wracam do lasu.

Zrobiłam raz na spacerze zdjęcie czemuś, czego nie mogłam zrozumieć. Zgrałam to na komputer i powiększyłam, ale nadal nie wiem, czemu służyła ta instalacja. Na czterech drzewach rosnących z grubsza w kwadracie rozwieszono na szpagacie woreczki z czymś, co zamarzło i nawet na zdjęciach wygląda na twarde. Pośrodku ustawiono duży kamień, ale nie głaz, po prostu kamień na tyle duży, że wygląda na przywieziony tutaj specjalnie, a nie na znaleziony przypadkiem w lesie. Obok kamienia metalowa puszka, wycięta tak, że jej spód stanowi chwytak, a boki dwa ukośne ostrza.

No, nie wiem.

Spotkałam pana w rozpiętym płaszczu. Raczej nie poznał mnie po mnie, bo miałam szalik zamotany prawie pod brwi, tak było zimno. Ale chyba poznał mnie po moim westie.

– Pokazać coś pani? – spytał.

Poszliśmy w głąb lasu, w tę głąb ku stojącej po drugiej stronie zabudowie jednorodzinnej. Pokazał mi coś jakby resztki szałasu.

– Tu Pajda mieszkał – powiedział. – Z konkubiną.

Coś czytałam.

– Nożownik, proszę pani. Postawił tu sobie szałas, właściwie to namiot, i namiot przykrył gałęziami, szałasem. Kamuflaż. Całe lato tu mieszkał, z konkubiną i dwójką dzieci.

– I dwójką dzieci?

– Ciężarną konkubiną.

Faktycznie coś czytałam. Nasze osiedle nie dostaje lokalnej gazety, okoliczna zabudowa jednorodzinna owszem, rozwieszają jej „Echo” na furtkach w specjalnych uszatych foliówkach, ale u nas nie prowadzą dystrybucji, kto by to zresztą poutykał do tych trzystu skrzynek, a przede wszystkim po co, skoro co najmniej połowa z nas weekend w weekend jedzie do prawdziwego domu, daleko poza Warszawą, i tam dopiero zainteresowana jest przyswajaniem lokalnych wiadomości. Jak i płaceniem podatków. Tak więc „Echo” wzięłam sobie któregoś dnia ze sklepu.

Jak ten Pajda narozrabiał! W podmiejskim autobusie, wracając latem znad zalewu, lipcowym wieczorem, napadł na kierowcę. Autobus stanął na pętli, a Pajda z kolegą chcieli się jeszcze napić i pojeździć. Kierowca poprosił ich, żeby wysiedli, bo jest takie prawo, które mówi, że na pętli się wysiada. Wtedy Pajda wyjął nóż i ranił kierowcę, który trafił do szpitala, a Pajda z kolegą dorobili się listu gończego.

– O, tutaj – powiedział pan w rozpiętym płaszczu. – Tutaj miał ten namiot.

Z namiotu została organiczna okrywa: kilka łysych gałęzi przymocowanych do belki przełożonej przez dwa sąsiadujące ze sobą drzewa.

– Złapali go w tym namiocie. Konkubina, jej dwójka dzieci, roczne i trzyletnie, no i ta ciąża, nie wiem, jak to liczyć. Telefony komórkowe, biżuteria, płyty dvd.

– Dvd?

– Niestety. Całe lato tu mieszkali.

Przyszło mi do głowy, żeby następnym razem spytać pana w rozpiętym płaszczu, czy nie jest tym człowiekiem z ogłoszenia. Na naszej klatce schodowej wisi ogłoszenie o kimś, kto z nami mieszkał, a potem zaginął, ale ja nie bardzo widzę po zdjęciu, właściwie – po kserze zdjęcia, jak ten człowiek miałby wyglądać. Bardzo zresztą słabo rozpoznaję twarze, wolę po prostu spytać, czy ktoś jest kimś, czy kimś innym, czy w ogóle nie jest.

Myślę o Pajdzie głównie pod prysznicem. Moje osiedle ma wadliwą instalację CO, przynajmniej ja ją tak oceniam. Ale możliwe, że po prostu moi sąsiedzi z dołu myją się rzadziej. Gdy biorę prysznic, muszę odczekać ze dwie minuty, zanim z kranu popłynie woda taka, jaką zamówiłam, czyli ciepła. Najpierw leci zimna, potem na zmianę zimna i gorąca, wreszcie po jakimś czasie temperatura się stabilizuje i mogę się myć. Ale tak czy inaczej jest to dla mnie bardzo uciążliwe i właśnie wtedy najczęściej myślę o Pajdzie w szałasie.

Myślę też o konkubinie Pajdy. Nigdy nie byłam w ciąży, ale wyobrażam sobie, że higiena jest w tym okresie kluczowa. Bo z kolei o dzieciach czytałam, że brudne to szczęśliwe. Lanie wody, aż poleci ta o właściwej temperaturze, jest nieekologiczne, ale o tym to nawet nie chcę myśleć. Szałas za to jest ekologiczny i o nim myślę bez przerwy.

Lanie wody! Muszę się przygotować do pracy.

Ale zanim wyjdę do pracy, codziennie godzinę pływam od ściany do ściany na naszym osiedlowym basenie. Pływam, ale nie czuję się dzięki temu bliżej Boga. Słyszeliście o chrześcijańskiej medytacji? Jeszcze tydzień, dwa i wymyślą chrześcijańską jogę. Ja uprawiam aspirujące do chrześcijańskiego pływanie. Oczywiście to nie Bóg powiedział mi, żebym pływała godzinę dziennie, a będę bliżej niego. Nawet nie wiem, czy on w ogóle wie, że realizuję projekt bycia bliżej. Nie konsultowałam, nie awizowałam się, nie mogę mieć pretensji. Z definicji – wie, musi wiedzieć, ale z definicji matka kocha dziecko, a mąż dzieli się z żoną tym, co zarobi. Więc pływam w tym basenie i pływam, i czuję się jak wstawiona do pustego wazonu łysa gałązka, która patrzy w dół i podejrzewa, że wystarczyłoby poprosić, a wody by nalano. No, to poproś, gałązko, przemów. Niema wychodzę z basenu i idę do ludzi, i raczej nikt mnie nie traktuje, jakbym przychodziła od Boga, i taki jest właśnie mój rozkład dnia.

Teraz, dziewczynki, chciałabym opisać dzień, w którym poznałam nożownika Pajdę, z zaznaczeniem, że nie był to dzień, w którym się w nim zakochałam, bo dzień ów był zdecydowanie zanadto dniem wrogiego przejęcia kawałka podwórka dawnego domu moich dziadków, wraz ze studnią, gruszką i połową orzecha, przez spadkobierczynie nieżyjącego bratanka dziadka, by mógł być również dniem zakochania się w kimś takim jak Pajda, który będąc nożownikiem z lasu, wymagał ciągłego skupienia. Tego dnia dostałam telefon, że spadkobierczynie bratanka odmawiają sprzedania spadkobiercom moich dziadków pasa graniczącego z ich gospodarstwem gruntu, szerokości najwyżej dwóch metrów, ale zawartości strategicznej. Uczuciowo, bo niestety nie prawnie, sytuację komplikował fakt, że pas ten był w administracji mojego dziadka i jego spadkobierców, odkąd mocą dżentelmeńskiej umowy dziadek przekazał bratu, w rozliczeniu zań, hektar lasu na kresach. Jak to się stało, że jedni spadkobiercy dopilnowali zapisania własności lasu w odpowiednich księgach, a drugim przez myśl nie przeszło, że w innych rubrykach tych ksiąg trzeba ujawnić strategiczny pas z jego gruszką, studnią i połową orzecha, nie wiem. Gdy spadkobiercy mojego dziadka zorientowali się, że są drużyną ciamajd, zaproponowali spadkobierczyniom bratanka dziadka odkupienie gruntu za pieniądze. Musieliśmy odzyskać tę ziemię, bo prócz studni i półtora drzewa było tam miejsce po drewnianych balach, na których w lecie jedliśmy kanapki z żółtym serem, oglądając zachód słońca nad łąką. Jedna siostra – a były ich dwie singielki pod pięćdziesiątkę – Dzidka, ze chrztu Stefania, psycholog dziecięcy, była nawet skłonna pójść nam na rękę. Przed menopauzą zbierała w siatki motyle i przypinała je w gablotach, które robił dla niej jeden majsterkowicz z miasta. Ciemne korytarze domu bratanka dziadka, w którym obie siostry mieszkały, najpierw z obojgiem, potem z jednym, a na końcu z zerem rodziców, obwieszone były gablotami jak portretami przodków. Dopiero gdy wpadł w korytarz jakiś zagubiony promień słońca, można było zobaczyć, w jaki dokładnie sposób przeszłe jest to, co jest za szybą. Dorota, metrykalnie młodsza, projektowała przeszklone, powyginane wieżowce, aż do wypadku, w którym jeden kawałek przedniej szyby samochodu przeciął jej tętnicę, podobno udową, a drugi, prawdopodobnie mniejszy, ale o bardziej nieregularnych krawędziach, poranił jej twarz. Dorota była przeciwna. Tamtego dnia zadzwoniła do mnie Dzidka, że się rozmyśliły.

Bardzo się zezłościłam i żeby to jednocześnie ukryć i wyrazić, poszłam do lasu i nawet psa nie brałam. Wchodząc pod górę, myślałam, jak to powiedzieć, a schodząc, mówiłam, co wymyśliłam. Wyszedł raźny lament. Nikt mnie nie poszanuje, jeśli się sama nie poszanuję, jak sama siebie na biało do zdjęcia nie ubiorę, to nikt mnie tak nie ubierze, a zdjęcie mi zrobią, jak będę sikać w bramie. I nieważne, że to nie byłoby zdjęcie mnie, bo ja nigdy nie sikam w bramie – podpiszą, jak będą chcieli, a mi będzie wstyd, że sikałam w bramie. Mówiąc o białym ubieraniu do zdjęcia, wykonałam zagarniający ruch prawą ręką, który wydał mi się znienacka tak wdzięczny i żeński, że powtórzyłam całość układu – i tekst, i choreografię – jeszcze trzy razy, za każdym razem ładniej, a szlifowanie go tak mnie zajęło, że zapomniałam o złości i jej przyczynie, i nie sprawił mi przykrości widok męskiej sylwetki zza zakrętu. Nawet pomyślałam, że jeśli to byłby pan w rozpiętym płaszczu, to chętnie z nim powymieniam oczywiste, ale nacechowane emocjonalnie uwagi. Ale to nie był pan w rozpiętym płaszczu, tylko młodszy pan, który śpiewał mniej więcej taką piosenkę:

Widziałem raz domek, w którym mieszka pstrąg,
ten domek stoi nad potokiem i ma napis „Pstrąg”,
stąd wiem, że pstrąg tam mieszka,
kimkolwiek by on był i z kim by sypiał.

Bywa tak, że słońce chowa się za górę i zapada noc, ale to nie znaczy, że od razu możesz powiedzieć, że masz za sobą dzień, w którym umarłeś albo się zakochałeś. Niemniej już wtedy możesz pochwalić ten niezrozumiały, nie wiadomo co znaczący dzień i to też bywa przyjemne, nawet jeśli się potem okaże, że nie brałeś tego dnia udziału ani w śmierci, ani w miłości.

Z tą miłością przedtem bywało u mnie różnie. Miałam kiedyś takiego chłopaka, z którym jeździliśmy w różnych sprawach po kraju. Na konferencje, jego samochodem. Akurat jak raz jechaliśmy, mieliśmy po prawej przyczepę do przewożenia koni, którą żeśmy wyprzedzali. Zawsze przyglądałam się tym przyczepom w nadziei, że zobaczę konia, i również na przyczepę patrzyłam, gdy nasz samochód zderzył się z samochodem nadjeżdżającym z naprzeciwka. Patrzyłam na niewidoczne konie przez taflę żółtej blachy i myślałam o tym, co te niewidoczne konie robią. Niewiele mogły robić, nawet jeśli tam były, bo miały za mało miejsca i telepało nimi, ale myślałam o nich, a powinnam była myśleć o tym, co powiem żonie mojego chłopaka. Raz kupiłam dla siebie i siostry bilety na koncert, ale siostra zachorowała i nie mogłyśmy iść. Te bilety, które kupiłam, były chyba ostatnimi dwoma biletami na ten koncert i zostały sprzedane godzinę po tym, jak w ogóle zaczęto te bilety sprzedawać. Takie to były bilety. Wszyscy chcieli je mieć i żona mojego chłopaka też chciała. Gdybyśmy ten wypadek z końmi mieli wtedy, mogłabym do niej zadzwonić i powiedzieć:

– Co prawda nie mogę pani powiedzieć, kim jestem, a pani mąż ma się bardzo kiepsko, ale mam dla pani bilety na ten koncert, na który tak chciała pani iść.

I mogłabym też spytać jak dorosła kobieta dorosłą kobietę:

– Jak to załatwimy?

A tak to nie mogłam jej spytać, jak to załatwimy, bo dałam im te bilety wcześniej, nie przewidziawszy przyczepy z żółtej blachy. W ogóle bym nie musiała niczego załatwiać, gdybym go nie zabrała do kina, zanim został moim chłopakiem. To było lato i nikt więcej nie przyszedł, ale nie było mi przykro, bo zapraszałam tylko jego. W kinie było tak ciemno i chłodno, że chyba nie spodziewaliśmy się po wyjściu zastać tego południa i środka lata, które zostawiliśmy na zewnątrz, i żeśmy ich istotnie nie zastali.

Bardzo nieprzyjemnie wspominam początek tamtej miłości. Nie wiem, jak wam, dziewczynki, ale mi pierwszy seks nie sprawia przyjemności. Przyglądałam się mojemu jeszcze nie chłopakowi w ciemnościach i myślałam, że z wdzięcznością przyjęłabym wybuch bomby wodorowej, zmiatający wszystko w promieniu dziesięciu metrów ode mnie, jeśli tylko on, w którym się właśnie zakochiwałam, byłby nie dalej niż moje lustrzane odbicie i podpisany jak lusterka na samochodach: odbijający się obiekt jest bliżej, niż się wydaje. Patrzyłam i patrzyłam, aż przeniosłam się ze sobą na niego, podciągając sukienkę. Jedyne, co nas wtedy łączyło, to obojętność na wybuch, a gdy wróciłam na swój fotel, ukazała mi się sukienka z dzieciństwa, niebieska, w kratkę, odcinana, widziałam ją, jak wyciąga do mnie swoje bufiaste rękawki, zawieszona w ciemnej mandorli. Wtedy zaczęłam myśleć o tym, co zrobiłam, a także zastanawiać się, które z nas pierwsze zorientuje się, co zrobiłam. I, o Boże, prosić, żeby tylko on się nie zorientował przede mną.

A na drugi dzień już było zwyczajnie. Idę parkiem w jedną stronę, na ławce siedzi rowerzysta. Wracam, na ławce siedzi kobieta z wózkiem. Nakrywa budkę wózka pieluchą, wiem, że przed słońcem, ale robi to tak, jakby chciała ukryć przed światem swoje bardzo brzydkie i bardzo chore dziecko, które trzeba zasłonić jak kanarka, bo może jednym złym spojrzeniem przenieść świat i ludzi na pole kukurydzy. Które kanarki tak robią? Muszą być wielkie jak woły. Znaczy, zobaczę się ze swoim chłopakiem dopiero w przyszły czwartek. Nie powiem, że moje serce jest ileś tam kilometrów stąd, chociaż bardzo bym chciała tak ładnie powiedzieć. Moje serce jest nadal we mnie, ale bardzo nisko.

Podobnie zwyczajnie jest z jedzeniem. Znajduję jakiegoś półgrejpfruta, zjadam go. Jak nie znajduję, to nie zjadam. Jak stoi jakiś słoik, to go wylizuję, bo każdy jest wart wsadzenia języka i wylizania. Ciągle się czymś polewam, to ciągle chodzę mokra. Ciągle się czymś polewam, więc ciągle coś oblizuję. Miłość, a poza nią krajobraz po bombie, choć zasadniczo staramy się a to gdzieś razem pójść, a to gdzieś wspólnie pojechać i przenocować, a to coś zrecenzowanego w gazecie zjeść. Wtedy, jak nie przydały się te bilety na koncert, pojechaliśmy oglądać jakieś przy okazji pomorskie wiatraki. Ciekawe, co on powiedział w domu, że gdzie jedzie, ale takich rzeczy się nie pamięta, od tego jest bomba.

– Myślałeś już o tym, w jakiej postaci swojego ciała zmartwychwstaniesz na Sądzie Ostatecznym? – powiedziałam do mojego chłopaka Zanussim u stóp pagórka, na którym stał zamknięty na głucho wiatrak. Kłódki na drzwiach, na okiennicach, aż dziw, że skrzydeł nie pospinali łańcuchami. Nie zrozumiał.

– Że który moment twojego ciała był twoim Dawidem Michała Anioła, czy o tym myślałeś? Który będzie nim dla Pana Boga.

– Nie. Ale ty myślałaś – powiedział mój chłopak.

WYDAWNICTWO CZARNE SP. Z O.O.
www.czarne.com.pl

Sekretariat: ul. Kołłątaja 14, III p., 38-300 Gorlice
tel. +48 18 353 58 93, fax +48 18 352 04 75
e-mail: mateusz@czarne.com.pl,
tomasz@czarne.com.pl, lukasz.augustyn@czarne.com.pl,
honorata@czarne.com.pl, ewa@czarne.com.pl

Redakcja: Wołowiec 11, 38-307 Sękowa
tel. +48 18 351 00 70
e-mail: redakcja@czarne.com.pl

Sekretarz redakcji: malgorzata@czarne.com.pl

Dział promocji: ul. Andersa 21/56, 00-159 Warszawa
tel./fax +48 22 621 10 48
e-mail: agnieszka@czarne.com.pl, anna@czarne.com.pl,
dorota@czarne.com.pl, zofia@czarne.com.pl

Dział marketingu: katarzyna@czarne.com.pl

Dział sprzedaży: irek.gradkowski@czarne.com.pl
tel. 504 564 092, 605 955 550
agnieszka.wilczak@czarne.com.pl

Audiobooki i ebooki: Izabela Rególska, iza@czarne.com.pl

Wołowiec 2013
Wydanie I