Tytuł oryginału
ROSS POLDARK

Redakcja
Beata Kołodziejska

Projekt okładki
Cover Image of Aidan Turner:
Photography Robert Viglasky © Mammoth Screen Limited 2014. All rights reserved.

Adaptacja okładki
Magdalena Zawadzka/Aureusart

Korekta
Elżbieta Steglińska
Igor Mazur

Redaktor prowadzący
Anna Brzezińska

Copyright © Winston Graham 1945. All rights reserved.

Copyright © for the Polish edition by Wydawnictwo Czarna Owca, 2016
Copyright © for the Polish translation by Tomasz Wyżyński

Wszelkie prawa zastrzeżone. Niniejszy plik jest objęty ochroną prawa autorskiego i zabezpieczony znakiem wodnym (watermark). Uzyskany dostęp upoważnia wyłącznie do prywatnego użytku. Rozpowszechnianie całości lub fragmentu niniejszej publikacji w jakiejkolwiek postaci bez zgody właściciela praw jest zabronione.

Wydanie I

ISBN 978-83-8015-166-6

Wydawnictwo Czarna Owca Sp. z o.o.
ul. Alzacka 15a, 03-972 Warszawa
www.czarnaowca.pl
Redakcja: tel. 22 616 29 20; e-mail: redakcja@czarnaowca.pl
Dział handlowy: tel. 22 616 29 36; e-mail: handel@czarnaowca.pl
Księgarnia i sklep internetowy: tel. 22 616 12 72; e-mail: sklep@czarnaowca.pl

Konwersję do wersji elektronicznej wykonano w systemie Zecer.

Prolog

1

Joshua Poldark zmarł w marcu 1783 roku. W lutym, przeczuwając zbliżający się kres, posłał do Trenwith po brata.

Było zimne, szare popołudnie. Charles przyjechał kłusem na potężnym dereszu, a Prudie Paynter, gruba służąca o rzadkich włosach i smagłej twarzy, zaprowadziła go prosto do sypialni. Joshua leżał w wielkim łożu skrzyniowym, wsparty na poduszkach i jaśkach. Charles rozejrzał się z dezaprobatą po sypialni małymi wodnistymi oczami o bladoniebieskiej barwie, zauważając brud i bałagan, po czym uniósł poły surduta i zajął miejsce na wiklinowym fotelu, który zaskrzypiał pod jego ciężarem.

– Witaj, Joshuo!

– Witaj, Charlesie!

– Przykro mi, że chorujesz.

– Mnie również jest przykro.

– Kiedy znowu zaczniesz chodzić, jak myślisz?

– Trudno powiedzieć. Może skończę na cmentarzu…

Charles wydął dolną wargę. Normalnie puściłby te słowa mimo uszu, lecz słyszał już pogłoski o rychłej śmierci Joshui. Pierdnął swobodnie – ostatnio jazda konna powodowała u niego gazy – i zaczął pocieszać brata.

– Bzdury, mój panie! Podagra jeszcze nikogo nie zabiła. Jest niebezpieczna dopiero wtedy, gdy atakuje głowę.

– Choake mówi, że puchlina ma jeszcze inne przyczyny. Zastanawiam się, czy przynajmniej raz ten stary dureń nie ma racji. Chociaż, dalibóg, z pozoru to ty powinieneś leżeć na moim miejscu, bo jesteś dwa razy grubszy ode mnie.

Charles zerknął na swój wielki brzuch opięty czarną haftowaną kamizelką.

– Jestem zdrowy jak ryba. Każdy mężczyzna w średnim wieku przybiera na wadze. Za żadne skarby nie chciałbym być taką tyczką jak kuzyn William-Alfred.

Joshua ironicznie uniósł brwi, lecz milczał i w komnacie zapadła cisza. Bracia Poldarkowie od wielu lat nie mieli sobie wiele do powiedzenia i trudno im było znaleźć banalne tematy do rozmowy w czasie ostatniego spotkania. Charles, starszy i zamożniejszy, który odziedziczył siedzibę rodu, większość ziemi i udziałów w kopalni, głowa rodziny i szanowany obywatel hrabstwa, nigdy nie wyzbył się podejrzeń, że młodszy brat nim pogardza. Joshua zawsze sprawiał kłopoty. Nigdy nie chciał robić tego, czego po nim oczekiwano: zostać duchownym, oficerem, bogato się ożenić i pozwolić Charlesowi rządzić okręgiem wedle własnej woli.

Charles patrzyłby przez palce na wyskoki brata, lecz istniały pewne granice i Joshua je przekroczył. To, że w ciągu ostatnich kilku lat przykładnie się zachowywał, nie zmazało dawnych grzechów.

Joshua, cynik, który stracił większość złudzeń, nie miał pretensji do losu ani do Charlesa. Czerpał z życia pełnymi garściami i ignorował starszego brata.

– Jesteś jeszcze młody, mój panie! – stwierdził Charles. – Dwa lata młodszy ode mnie, a ja cieszę się doskonałym zdrowiem! Prrrt!

– Jesteś ode mnie starszy o dwa lata, owszem, ale żyłeś połowę wolniej ode mnie – odrzekł Joshua i w jego odpowiedzi było źdźbło prawdy.

Charles dotknął wargami hebanowej gałki swojej laski i rozejrzał się po sypialni spod ciężkich powiek.

– Ta przeklęta wojna jeszcze się nie skończyła. Ceny szaleją. Pszenica po siedem funtów i osiem szylingów za buszel. Masło dziewięć pensów za funt. Szkoda, że miedź nie jest równie droga. Myślimy o otwarciu nowych wyrobisk w kopalni Grambler. Na głębokości osiemdziesięciu sążni. Może zwrócą się nam początkowe nakłady, choć szczerze mówiąc, raczej w to wątpię. Obsiałeś w tym roku pola?

– Chciałem z tobą porozmawiać o wojnie – rzekł Joshua, prostując się na poduszkach i łapiąc oddech. – Za kilka miesięcy zawrzemy pokój. Później Ross wróci do domu i może nie będę mógł go już powitać. Jesteś moim bratem, choć nigdy dobrze ze sobą nie żyliśmy. Chcę ci opowiedzieć, jak się mają sprawy, i prosić, byś czuwał nad wszystkim do jego powrotu.

Charles odsunął od ust gałkę laski i uśmiechnął się niepewnie. Wyglądał jak człowiek, którego nagle poproszono o pożyczkę.

– Mam mnóstwo zajęć, bracie.

– Nie zabiorę ci wiele czasu. Zostawię po sobie niewiele. Na stole obok ciebie leży odpis mojego testamentu. Przeczytaj go w wolnej chwili. Oryginał ma Pearce.

Charles niezgrabnie uniósł opuchniętą dłoń i wziął pergaminowy dokument z rozchybotanego trójnożnego stolika.

– Kiedy ostatnio miałeś jakieś wiadomości od Rossa? – spytał. – Co się stanie, jeśli nie wróci?

– Majątek przypadnie Verity. Tak głosi testament. Verity otrzyma także mój udział w Grambler, ponieważ jest jedynym członkiem naszej rodziny, który raczył mnie odwiedzić po wyjeździe Rossa. – Joshua wytarł nos brudnym prześcieradłem. – Ale Ross wróci. Po zawarciu rozejmu dostałem od niego list.

– Grozi mu jeszcze wiele niebezpieczeństw.

– Mam przeczucie, że wróci – odparł Joshua. – Jestem pewien, że wróci. Chcesz się założyć? Rozliczymy się, gdy się spotkamy. Na tamtym świecie muszą być jakieś pieniądze.

Charles znów spojrzał na woskową, pomarszczoną twarz brata, niegdyś tak przystojną. Czuł ulgę, że Joshua prosi o względnie niewielką przysługę, lecz nie tracił czujności. Pomysł zawarcia zakładu na łożu śmierci wydał mu się niestosowny i dziwaczny.

– Któregoś dnia odwiedził nas kuzyn William-Alfred. Pytał o ciebie.

Joshua się skrzywił.

– Powiedziałem mu, że jesteś ciężko chory – ciągnął Charles. – Zasugerował, że chociaż możesz nie chcieć wzywać wielebnego Odgersa, mógłbyś się wyspowiadać przed jednym z członków naszej rodziny.

– Czyli Williamem-Alfredem?

– Teraz, po śmierci męża Betty, to jedyny krewny mający święcenia.

– Nie chcę widzieć klechów – odparł Joshua. – Na pewno miał zacne intencje, ale czy pomyślał, że wyznając grzechy przed krewnym, zdradzałbym sekrety rodzinne? Nie, wolałbym już wezwać Odgersa, chociaż wygląda jak mała na wpół zagłodzona czajka. Ale w ogóle nie chcę widzieć klechów.

– Gdybyś zmienił zdanie, wyślij Juda z wiadomością – rzekł Charles. – Prrrt!

Joshua fuknął.

– Szybko się przekonam, czy potrzebuję klechy. Jednak nawet gdyby ich ceremonie i modlitwy miały jakiś sens, czy powinienem się przed nimi kajać? Jestem zadowolony ze swojego życia, na Boga! Nie ma sensu się mazgaić. Nie płaczę nad sobą i nie chcę, by ktoś nade mną płakał. Przyjmę spokojnie to, co mnie czeka po śmierci. To wszystko.

W sypialni zapadła cisza. Na zewnątrz wiał wiatr, uderzając o kamienne ściany i dach z szarego łupku.

– Pora na mnie – odezwał się Charles. – Ci Paynterowie straszliwie zapuścili dwór. Dlaczego nie weźmiesz kogoś lepszego?

– Jestem zbyt stary, by ich wyrzucać. Pozostawiam to Rossowi. Wkrótce doprowadzi wszystko do porządku.

Charles z niedowierzaniem puścił wiatry. Nie miał wysokiego mniemania o zdolnościach Rossa.

– Przebywa teraz w Nowym Jorku – ciągnął Joshua. – Służy w garnizonie. Prawie wyleczył się z ran. Miał szczęście, że nie uczestniczył w oblężeniu Yorktown. Jest w randze kapitana. Ciągle w sześćdziesiątym drugim regimencie piechoty. Gdzieś zapodziałem jego list, bo inaczej bym ci go pokazał.

– Francis bardzo mi pomaga – rzekł Charles. – Ross też mógłby ci pomagać, gdyby nie postanowił walczyć z Francuzami i kolonistami z Ameryki.

– Jeszcze jedna sprawa – odezwał się Joshua. – Widujesz czasem Elizabeth Chynoweth albo coś o niej słyszałeś?

Po obfitym posiłku pytania z trudem docierały do mózgu Charlesa. W czasie rozmowy z bratem musiał się zastanawiać nad jego ukrytymi motywami.

– Kto to taki? – spytał ociężale.

– Córka Jonathana Chynowetha. Znasz ją. Chuda, jasnowłosa dziewczyna.

– Cóż z nią?

– Pytałem, czy ją widziałeś. Ross stale wspomina o niej w listach. Ładne dziecko. Liczy, że ją poślubi po powrocie, i uważam, że byłaby dla niego dobrą żoną. Ustatkowałby się, a ona nie znajdzie przyzwoitszego kandydata na męża, choć może nie powinienem tego mówić jako jego ojciec. Dwa stare dobre rody. Gdybym mógł chodzić, pojechałbym do Jonathana na Boże Narodzenie i wszystko byśmy uzgodnili. Kiedyś o tym rozmawialiśmy, ale postanowił poczekać na powrót Rossa.

– Pora na mnie – powtórzył Charles i wstał, aż zaskrzypiały mu kolana. – Mam nadzieję, że po powrocie twój syn się ustatkuje, niezależnie od tego, czy się ożeni. Obracał się w złej kompanii, z którą nigdy nie powinien się zadawać.

– Widujesz czasem Chynowethów? – spytał Joshua, który nie zamierzał pozwolić, by brat zmienił temat, robiąc aluzje do dawnych grzechów. – Jestem w Namparze odcięty od świata, a Prudie zna tylko plotki z Sawle.

– Och, od czasu do czasu. Tego lata Verity i Francis spotkali ich na przyjęciu w Truro… – Charles wyjrzał przez okno. – Niech mnie kule biją, to przecież Choake! Cóż, będziesz miał towarzystwo, a mówiłeś, że nikt cię nie odwiedza. Muszę jechać.

– Pojawia się jedynie po to, by sprawdzić, jak szybko zdycham po jego pigułkach. Albo gada o polityce. Jakby mnie obchodziło, czy pan minister Fox siedzi w norze, czy poluje na torysowskie kurczaki.

– Decyzja należy do ciebie. – Mimo ogromnej tuszy Charles poruszał się szybko i zwinnie. Wziął kapelusz i rękawice do jazdy konnej, po czym zaczął szykować się do wyjścia. Stanął niezgrabnie obok łoża, zastanawiając się, jak najzręczniej się pożegnać, a tymczasem za oknem rozległ się stukot końskich kopyt.

– Powiedz mu, że nie chcę go widzieć! – rzucił z irytacją Joshua. – Niech daje te mikstury swojej głupiej żonie!

– Uspokój się – odparł Charles. – Ciotka Agatha przesyła ci pozdrowienia i radzi pić grzane piwo z jajami i cukrem. Mówi, że to cię uleczy.

Joshuę opuściła irytacja.

– Ciotka Agatha to mądra stara cholera. Przekaż jej, że posłucham jej rady i że może liczyć na miejsce obok mnie. – Rozkasłał się.

– Bóg z tobą, bracie – rzekł śpiesznie Charles i opuścił sypialnię.

Joshua został sam.

Po wyjeździe Rossa spędził wiele godzin w samotności, lecz nie miało to znaczenia, dopóki miesiąc temu nie musiał położyć się do łóżka. Ogarnęła go melancholia i w jego głowie pojawiały się dziwne myśli. Dla człowieka spędzającego większość czasu na wolnym powietrzu, z natury impulsywnego, przymusowy pobyt w ciemnej, ponurej sypialni był tylko nędzną wegetacją. Joshua nie miał nic do roboty i mógł jedynie myśleć o przeszłości, często niezbyt chwalebnej.

Myślał o Grace, swojej dawno zmarłej żonie. Przyniosła mu szczęście. Kiedy żyła, wszystko się układało. Kopalnia, którą otworzył i nazwał jej imieniem, dała ogromne zyski. Z dumą i nadzieją rozpoczął budowę dworu, żona urodziła dwóch zdrowych synów. Pozostawił za sobą grzechy młodości i się ustatkował. Postanowił rywalizować z Charlesem na jeszcze jednym polu: wznoszona budowla miała stanowić siedzibę nowej gałęzi rodu Poldarków, równie potężnej jak ta główna z Trenwith.

Po śmierci Grace szczęście go opuściło. Budowę dworu przerwano w połowie, kopalnia przynosiła coraz mniejsze zyski, po odejściu żony Joshua stracił ochotę do pracy i wydawania pieniędzy. Budynek wykończono byle jak, nie zrealizowano większości planów. Później zamknięto również Wheal Vanity i umarł mały Claude Anthony.

…Słyszał, jak doktor Choake i Charles rozmawiają przy frontowych drzwiach: melancholijny tenor brata i głęboki, powolny, pompatyczny głos medyka. Wezbrała w nim bezsilna złość. Po jakie licho stoją na progu i gadają?! Pewnie kiwają głowami i mówią: „No cóż, zaiste, czegóż innego można się spodziewać?”. Pociągnął za sznurek dzwonka wiszącego przy łóżku i z irytacją czekał na nadejście Prudie.

W końcu przyczłapała i stanęła na progu w słabym świetle. Joshua spojrzał na nią krótkowzrocznymi oczyma.

– Przynieś świece, babo! Chcesz, żebym umarł w ciemności?! I powiedz tym dwóm starym durniom, by stąd zniknęli!

Prudie się pochyliła. Wyglądała jak ptak wróżący nieszczęście.

– Chodzi o doktora Choake’a i pana Charlesa, jaśnie panie?

– A kogóż innego?!

Wyszła z sypialni, a Joshua wściekał się dalej, słuchając cichej rozmowy w pobliżu drzwi. Rozejrzał się za laską, postanowiwszy wstać i wyjść. Po chwili Choake i Charles pożegnali się i rozległ się cichnący stukot końskich podków na kocich łbach. Ktoś odjechał w stronę strumienia.

To Charles. A Choake…

Medyk głośno zastukał szpicrutą w drzwi sypialni i wszedł do środka.

Thomas Choake był absolwentem Bodmin. Praktykował w Londynie, poślubił córkę piwowara, wrócił w rodzinne strony i kupił niewielki majątek w pobliżu Sawle. Wysoki i niezgrabny, miał tubalny głos, siwe, strzępiaste brwi i wargi wykrzywione w niecierpliwym grymasie. Drobni ziemianie kornwalijscy cenili go za doświadczenie zdobyte w Londynie i uważali za znawcę nowoczesnych teorii medycznych. Pracował jako chirurg w kilku kopalniach w okolicy i posługiwał się skalpelem z taką samą nonszalancją jak flintą na polowaniach.

Joshua uważał go za hochsztaplera i kilka razy zastanawiał się nad wezwaniem doktora Pryce’a z Redruth. Powstrzymywało go jedynie to, że jemu również kompletnie nie ufał.

– Ach, mieliśmy gościa, prawda? – odezwał się doktor Choake. – Bez wątpienia poczuje się pan lepiej po wizycie brata.

– Musiałem z nim o czymś porozmawiać – odparł Joshua. – Dlatego go zaprosiłem.

Doktor Choake zbadał grubymi palcami puls pacjenta.

– Proszę odkaszlnąć – powiedział.

Joshua niechętnie spełnił polecenie.

– Stan pańskiego zdrowia właściwie się nie zmienił – stwierdził chirurg. – Choroba nie poczyniła postępów. Zażywał pan pigułki?

– Charles jest dwa razy grubszy ode mnie. Dlaczego go pan nie leczy, doktorze?

– To pan jest chory, panie Poldark. Pana bratu nic nie dolega. Nie zapisuję leków ludziom, którzy mnie o to nie proszą. – Choake uniósł kołdrę i zaczął obmacywać opuchniętą nogę pacjenta.

– Charles strasznie się roztył – mruknął Joshua. – Nigdy więcej nie zobaczy swoich stóp.

– Och, proszę nie przesadzać, pański brat wygląda zupełnie normalnie. Pamiętam, kiedy mieszkałem w Londynie…

– Ach…

– Zabolało?

– Nie – odparł Joshua.

Choake dotknął tego samego miejsca, by się upewnić.

– Stan lewej nogi wyraźnie się poprawił. W obu w dalszym ciągu jest zbyt wiele wody. Gdybyśmy mogli sprawić, by serce ją odsączyło… Pamiętam, że w Londynie wezwano mnie raz do ofiary bójki w szynku w Westminsterze. Pewien człowiek pokłócił się z włoskim Żydem, który wyciągnął sztylet i wbił mu w brzuch aż po rękojeść. Ale warstwa tłuszczu była tak gruba, że ostrze nie dotarło do trzewi. Potężny mężczyzna. Czy w czasie poprzedniej wizyty puszczałem panu krew?

– Tak.

– Myślę, że tym razem możemy się bez tego obejść. Pana serce jest trochę nerwowe. Musi pan panować nad swoim temperamentem, panie Poldark. Spokój sprawia, że ciało wydziela właściwe humory.

– Zna pan Chynowethów, doktorze? – spytał Joshua. – Wie pan, Chynowethów z Cusgarne. Pytałem brata, ale odpowiedział wymijająco.

– Chynowethów? Widuję ich od czasu do czasu. Zdaje się, że cieszą się dobrym zdrowiem. Oczywiście nie jestem ich lekarzem i nie utrzymujemy stosunków towarzyskich.

Nie, pomyślał Joshua. Pani Chynoweth na pewno by tego nie zniosła.

– Mam wrażenie, że Charles zachowuje się podejrzanie – rzekł z przebiegłą miną. – Widuje pan Elizabeth?

– Ich córkę? Od czasu do czasu.

– Ja i jej ojciec zawarliśmy umowę.

– Doprawdy? Nie słyszałem o tym.

Joshua wsparł się na poduszkach. Zaczęły go gnębić wyrzuty sumienia. Trochę zbyt późno rozwijał umiejętność odczuwania skrupułów moralnych, która długo pozostawała w uśpieniu, ale lubił Rossa i w czasie wielodniowej choroby zastanawiał się, czy nie powinien zrobić czegoś szczególnego, by podtrzymać zainteresowanie syna Elizabeth.

– Może wyślę jutro Juda do Cusgarne – mruknął. – Poproszę Jonathana, by mnie odwiedził.

– Wątpię, czy pan Chynoweth będzie miał czas. W tym tygodniu odbywa się kwartalne posiedzenie sądu. Ach, co za miły widok…!

Do sypialni niezgrabnie weszła Prudie Paynter z dwiema świecami. Żółtawa poświata padała na jej spoconą czerwoną twarz i czarne włosy.

– A lekarstwo pan wzion? – spytała ochrypłym szeptem.

Joshua spojrzał z irytacją na doktora.

– Już panu mówiłem, Choake. Mogę łykać pigułki, niechaj Bóg ma mnie w swojej opiece, ale nie zniosę żadnych mikstur ani naparów.

– Pamiętam, że kiedy praktykowałem w Bodmin jako młody medyk – rzekł z namaszczeniem Choake – jeden z moich pacjentów, wielce cierpiący z powodu bezmoczu i kamieni…

– Nie stój jak słup, Prudie! – warknął Joshua do służącej. – Wynoś się!

Prudie przestała się drapać i z ociąganiem opuściła sypialnię.

– Uważa pan tedy, że zaczynam odzyskiwać zdrowie? – spytał Joshua, nim lekarz zdążył podjąć opowieść. – Kiedy zacznę normalnie chodzić?

– Hm, hm… To dopiero nieznaczna poprawa, jak powiedziałem. Wymaga pan troskliwej kuracji. Proszę regularnie zażywać lekarstwa, a przekona się pan, że postawią pana na nogi…

– Jak się czuje pana żona? – spytał złośliwie Joshua.

Choake, któremu znowu przerwano, zmarszczył brwi.

– Dziękuję, wyśmienicie.

Pulchna, sepleniąca Polly, o połowę młodsza od Choake’a, wniosła spory posag, lecz nie dała doktorowi potomstwa i był to główny zarzut pod jej adresem. Dopóki pozostawała bezpłodna, Choake nie potrafił odwieść miejscowych kobiet od kupowania serdecznika i innych ziół od wędrownych Cyganów.

2

Medyk odjechał i Joshua znowu został sam, tym razem do rana. Gdyby uparcie pociągał za sznur dzwonka, mógłby wezwać Juda albo Prudie, którzy niechętnie przychodzili, nim udali się na spoczynek. Później już się nie pojawiali, a zresztą dało się u nich dostrzec oznaki głuchoty, gdy jego stan się pogorszył. Wiedział, że spędzają większość każdego wieczoru na pijaństwie. Kiedy są już nieprzytomni, nic nie jest w stanie poderwać ich na nogi. Jednak nie miał siły robić im awantur jak za dawnych czasów.

Gdyby Ross mieszkał w Namparze, wszystko wyglądałoby inaczej. Charles miał rację, lecz tylko częściowo. To on, Joshua, zachęcił Rossa do wyjazdu. Nie uważał, że synowie powinni przebywać w domu, pełniąc funkcję dodatkowej służby. Niech nauczą się samodzielności. Poza tym nie chciał, by chłopak stawał przed sądem, oskarżony o współudział w napaści na celników i przemycie rumu. Nie obawiał się skazania przez kornwalijskich sędziów, lecz podniesienia kwestii długów karcianych.

Tak, brakowało mu zmarłej przed trzynastu laty Grace.

Cóż, teraz jest samotny i wkrótce dołączy do żony. Nie dziwiło go, że prawie w ogóle nie myśli o pozostałych kobietach swojego życia. Grał z nimi w przyjemną, ekscytującą grę, im bardziej niebezpieczną, tym lepiej, lecz po rozstaniu natychmiast o nich zapominał.

Płomienie świec migotały w podmuchach wiejących spod drzwi. Zerwał się wiatr. Wcześniej Jud mówił, że rankiem na morzu pojawiła się martwa fala. Po okresie chłodu wracały deszcze i burze.

Joshua chciałby jeszcze raz popatrzeć na morze, które w tej chwili uderzało w skały za dworem w Namparze. Nie traktował oceanu w sposób sentymentalny, nie podziwiał jego piękna i nie lękał się związanych z nim niebezpieczeństw; odnosił się do niego jak do bliskiego sąsiada, którego wady, zalety i humory dokładnie poznał, nauczył się rozumieć.

Podobnie jak ziemię. Czy wielkie pole zostało zaorane? Niezależnie od tego, czy Ross się ożeni, to ziemia stanowi podstawę egzystencji Poldarków.

Z dobrą żoną potrafiącą zadbać o gospodarstwo… Elizabeth to jedynaczka; warto pamiętać o tej rzadkiej zalecie. Ród Chynowethów nieco zubożał, ale córka dostanie jakiś posag. Trzeba pojechać do Jonathana i wszystko uzgodnić. Powie: „Posłuchaj, Jonathanie. Ross nie odziedziczy dużo pieniędzy, ale otrzyma ziemię, a na dłuższą metę jedynie to się liczy…”.

Joshua zapadł w drzemkę. Przyśniło mu się, że idzie skrajem wielkiego pola. Po prawej ręce miał morze, a w plecy wiał mu mocny wiatr. Czuł na karku ciepłe promienie słońca, powietrze smakowało jak wino z chłodnej piwnicy. Zaczął się odpływ i na plaży Hendrawna lśnił mokry piasek. Wielkie pole nie tylko zaorano, lecz również obsiano i kiełkowało na nim zboże.

Minął pole i dotarł na kraniec Damsel Point, gdzie klif obniżał się i opadał do morza pod łagodnym kątem. W dole wzbierała woda, uderzając w głazy i półki skalne, stale zmieniając barwę.

Ruszył w dół po skałach, aż nagle kolana otoczyła mu zimna woda i poczuł w nogach ból podobny do tego, którego doświadczał w ciągu kilku ostatnich miesięcy wskutek puchliny. Nie powstrzymało go to i zanurzył się po szyję. Później popłynął. Czuł radość, że po dwóch latach znowu kąpie się w morzu. Oddychał z przyjemnością chłodnym powietrzem, zanurzył twarz po same oczy. Ciało zaczęło mu drętwieć. Słysząc w uszach i w sercu szum fal, powoli zatonął w chłodnym, miękkim mroku.

Zasnął. Na zewnątrz powoli zniknęło ostatnie światło dnia, a dwór, drzewa, strumień i nadmorskie urwiska spowiła ciemność. Wiatr wiejący z zachodu przybrał na sile, szumiał wśród zrujnowanych budynków kopalni na wzgórzu, szeleścił w koronach jabłoni, targał oderwanym narożnikiem strzechy na jednej ze stodół, wpadał przez zepsutą okiennicę do biblioteki, w której wśród kurzu i rupieci ostrożnie biegały dwa szczury, i zalewał podłogę kroplami zimnego deszczu. W ciemności pluskał i bulgotał strumień, a za nim kołysała się z piskiem na zawiasach długo nienaprawiana furtka. W kuchni Jud Paynter odkorkował drugi gąsior ginu, a Prudie dorzuciła drew do ognia.

– Wiatr mocno duje, niech go wszyscy diabli! – odezwał się Jud. – Wiatr, wiatr i wiatr… Nic, jeno ten przeklęty wiatr.

– Nie starczy polan do rana – zauważyła Prudie.

– Spal zydel – stwierdził Jud. – Twardy jest, to będzie dobry żar.

– Nalej mi ginu, czarny smoku – powiedziała Prudie.

– Sama se nalej, babo! – odrzekł Jud.

Joshua spał.

KSIĘGA PIERWSZA

Październik 1783
– kwiecień 1785

Rozdział pierwszy

1

Dzień był wietrzny. Blade popołudniowe niebo pokrywały strzępiaste obłoki, a na gościńcu, który w ciągu ostatniej godziny podróży stał się nierówny i piaszczysty, szeleściły zeschłe liście.

W dyliżansie siedziały cztery osoby. Chudy, wyglądający na kancelistę człowieczek o szczurzych rysach, ubrany w wyświechtany surdut, zajmował miejsce naprzeciwko grubej żony, która przyciskała do piersi nieforemne zawiniątko z różowej i białej materii – wystawała z niego pomarszczona, zaczerwieniona od gorąca twarzyczka niemowlęcia. Dwaj pozostali pasażerowie byli młodymi mężczyznami. Pierwszy, duchowny, miał około trzydziestu pięciu lat, drugi wydawał się znacznie młodszy.

Po wyjeździe z St Austell w dyliżansie prawie przez cały czas panowała cisza. Dziecko smacznie spało mimo wstrząsów pojazdu, brzęczenia szyb i grzechotu dyszli; nie budziło się również na postojach. Starsze małżeństwo od czasu do czasu wymieniało półgłosem uwagi, ale chudy kancelista nie miał ochoty rozmawiać, najwyraźniej nieco skonfundowany obecnością osób należących do wyższej klasy społecznej. Młodszy z mężczyzn przez całą drogę czytał książkę, a starszy spoglądał na wiejskie krajobrazy, przytrzymując ręką spłowiałą zasłonę z brązowego aksamitu.

Był to niski, szczupły mężczyzna w czarnym stroju duchownego; włosy miał zaczesane do tyłu i założone za uszy. Nosił ubranie uszyte z pierwszorzędnego materiału, a jego łydki opinały jedwabne pończochy. Pociągła, poważna twarz o surowych, twardych rysach wydawała się kanceliście znajoma, lecz nie mógł sobie przypomnieć, gdzie ją widział.

Duchowny również znał z widzenia jednego z pasażerów dyliżansu. Kilkakrotnie spojrzał na twarz młodszego towarzysza podróży, mężczyzny o gęstych włosach bez śladów pudru.

Kiedy znaleźli się w odległości piętnastu minut drogi od Truro i konie wspinały się stępa na strome wzgórze, młodszy pasażer uniósł oczy znad książki i spojrzał na duchownego.

– Bardzo przepraszam łaskawego pana – odezwał się starszy mężczyzna żywym, energicznym tonem. – Pańskie rysy wydają mi się znajome, ale nie mogę sobie przypomnieć, gdzie się spotkaliśmy. Może w Oksfordzie?

Młody mężczyzna był wysoki, chudy, o masywnych kościach i miał szramę na policzku. Nosił krótką dwurzędową kurtkę do jazdy konnej, tabaczkową kamizelkę i bryczesy tej samej barwy. Ciemne włosy o lekkim rudawym odcieniu miał zaczesane do tyłu i związane brązową wstążką.

– Wielebny doktor Halse, prawda? – spytał.

Niski kancelista, który słuchał toczącej się rozmowy, spojrzał porozumiewawczo na żonę. Doktor Halse był znaną osobistością: proboszczem Towerdreth, wikarym St Erme, dyrektorem gimnazjum w Truro, jednym z najbardziej wpływowych obywateli miasta i byłym burmistrzem. Wyjaśniało to jego wyniosłą postawę.

– A zatem zna mnie pan – odpowiedział łaskawie doktor Halse. – Zwykle dobrze pamiętam twarze.

– Miał pan wielu uczniów.

– Ach, to wszystko wyjaśnia. Dojrzałość zmienia rysy. Ale… hm… muszę się zastanowić… Hawkey, tak?

– Poldark.

Duchowny zmrużył oczy, usiłując sobie przypomnieć dawnego ucznia.

– Francis, prawda? Myślałem…

– Ross. Powinien pan lepiej pamiętać mojego brata stryjecznego, doktorze. Pozostał w szkole. Ja uznałem, błędnie, że moja edukacja powinna się zakończyć w trzynastym roku życia.

Duchowny przypomniał sobie.

– Ross Poldark. Ach tak… Zmienił się pan. Teraz sobie przypominam – odpowiedział, a w jego oczach rozbłysło chłodne rozbawienie. – Był pan krnąbrnym chłopcem. Musiałem często wymierzać panu rózgi, a potem pan uciekł.

– Tak. – Poldark przewrócił stronicę książki. – Niemiły epizod. Pan miał ślady ugryzień, a mnie bolały pośladki.

Na policzkach duchownego pojawiły się dwie niewielkie różowe plamy. Patrzył przez chwilę na Rossa, po czym wyjrzał przez okno.

Niski kancelista słyszał o Poldarkach i o Joshui, w którego pobliżu, jak mówiono, w latach pięćdziesiątych i sześćdziesiątych żadna kobieta, zamężna czy niezamężna, nie była bezpieczna. To na pewno jego syn. Dziwna twarz o wydatnych kościach policzkowych, z szerokimi ustami i równymi białymi zębami. Szarobłękitne oczy pokrywały ciężkie powieki, które nadawały wielu Poldarkom zwodniczo senny wygląd.

Doktor Halse przeszedł do ataku.

– A Francis? Chyba ma się dobrze? Ożenił się?

– Nic o tym nie wiem. Przebywałem przez pewien czas w Ameryce.

– Mój Boże… Ta wojna to okropny błąd. Zawsze byłem jej przeciwnikiem. Widział pan walki?

– Brałem w nich udział.

Dyliżans dotarł w końcu na szczyt wzgórza i woźnica ściągnął cugle przed długim zjazdem.

– Jest pan torysem? – spytał doktor Halse, marszcząc spiczasty nos.

– Żołnierzem.

– Cóż, ta wojna to nie wina żołnierzy. Anglia nie włożyła w nią serca. Na tronie zasiada nieudolny starzec. Długo nie pożyje. Książę Walii ma zupełnie inne poglądy.

W najbardziej stromej części wzgórza na drodze znajdowały się głębokie koleiny, toteż dyliżans kołysał się niebezpiecznie i podskakiwał. Dotarli na dół i pomocnik siedzący na koźle obok woźnicy zadął w róg. Skręcili w St Austell Street. Było wtorkowe popołudnie i sklepy odwiedzało niewielu ludzi. Za dyliżansem biegło dwóch półnagich uliczników, żebrząc o miedziaki, ale przestali go ścigać, gdy skręcił w błotnistą St Clement’s Street. Przy akompaniamencie głośnych okrzyków i skrzypienia skręcili za róg, przejechali rzekę po wąskim moście, ruszyli nierówną drogą wybrukowaną kocimi łbami, znów kilkakrotnie skręcili, aż wreszcie dyliżans zatrzymał się przed oberżą Pod Czerwonym Lwem.

Korzystając z zamieszania, wielebny doktor Halse wysiadł, chłodno się pożegnał i odszedł. Ruszył szybkim krokiem między kałużami wody i końskiego moczu, aż dotarł do przeciwnej strony ulicy. Poldark wstał z miejsca, by również wysiąść, i kancelista po raz pierwszy zauważył, że mężczyzna kuleje.

– Mógłbym panu pomóc? – spytał, odstawiając swoje bagaże.

Młody człowiek odmówił, podziękował i wysiadł z dyliżansu, ująwszy dłoń chłopca pocztowego.

2

Kiedy Ross stanął na ulicy, zaczął siąpić deszcz – lekka mżawka niesiona kapryśnymi podmuchami wiatru, który stale zmieniał kierunek w kotlinie między wzgórzami.

Rozejrzał się i pociągnął nosem. Wszystko wydawało się znajome, jakby już wrócił do rodzinnego domu. Wąska, brukowana ulica, którą płynął strumień wody; przysadziste, stłoczone domy z wykuszowymi oknami i koronkowymi zasłonami; ukryte za nimi twarze ludzi obserwujących przybycie dyliżansu, a nawet krzyki chłopców pocztowych – prawie nic się nie zmieniło.

W dawnych czasach Truro było dla Rossa i jego rodziny głównym ośrodkiem życia. W mieście znajdował się port, urząd stemplowy znakujący rządowymi pieczęciami wyroby z cyny i miedzi, centrum targowe, kwitło życie towarzyskie. W ciągu kilku ostatnich lat miasto gwałtownie się rozrosło. Wśród starych, bezładnie rozrzuconych domów pojawiły się nowe, okazałe budynki. Truro stało się zimową rezydencją części najstarszych i najpotężniejszych rodów Kornwalii. Swoje ślady pozostawili również nowobogaccy: Lemonowie, Treworthy’owie, Warlegganowie, skromne rodziny, które osiągnęły sukces i bogactwo dzięki rozwojowi nowych gałęzi przemysłu.

Dziwne miasto. Ross wyraźnie czuł to po powrocie. Pełne tajemnic, niewielkie miasto ukryte wśród wzgórz, z których spływały liczne strumienie. Miejsce niemal otoczone przez wodę i połączone z resztą świata przeprawami, mostami i kładkami. Wilgotne, dręczone przez febrę.

Jud się nie pojawił.

Ross wszedł do oberży, powłócząc nogą.

– Miał tu na mnie czekać mój służący – powiedział. – Nazywa się Paynter. Jud Paynter z Nampary.

Oberżysta spojrzał na niego krótkowzrocznymi oczyma.

– Ach tak, Jud Paynter. Bardzo dobrze go znamy, panie. Ale dziś go nie widzieliśmy. Miał go pan tu spotkać? Chłopcze, idź sprawdzić, czy Paynter – znasz go? – czy Paynter jest w stajni albo nas dzisiaj odwiedził.

Ross zamówił szklaneczkę brandy. Kiedy ją dostał, chłopiec wrócił i oznajmił, że pana Payntera nie widziano dziś w oberży.

– Otrzymał wyraźne polecenie. Nieważne. Macie konia wierzchowego, którego mógłbym pożyczyć?

Oberżysta potarł czubek długiego nosa.

– Cóż, mamy od trzech dni klacz jako zastaw za dług. Chyba moglibyśmy ją pożyczyć, jakby zechciał pan podać swoje nazwisko.

– Nazywam się Poldark. Jestem bratankiem Charlesa Poldarka z Trenwith.

– Dobry Boże, ależ tak! Powinienem był pana poznać, panie Poldark. Natychmiast osiodłamy dla pana klacz.

– Nie, zaczekaj. Jest jeszcze widno. Niech będzie gotowa za godzinę.

Znalazłszy się znowu na ulicy, Ross ruszył wąskim zaułkiem o nazwie Church Lane. Na końcu skręcił w lewo, minął szkołę, gdzie niefortunnie zakończyła się jego edukacja, po czym zatrzymał się przed drzwiami z napisem: „Nat. G. Pearce. Notariusz i pełnomocnik sądowy”. Kilka razy pociągnął za sznur dzwonka, aż wreszcie wpuściła go do domu pryszczata kobieta.

– Pan Pearce jest dziś niezdrów – powiedziała. – Spytam, czy zechce pana przyjąć.

Wspięła się po drewnianych schodach i po jakimś czasie zaprosiła Rossa na górę, wychyliwszy się nad nagryzioną przez korniki poręczą. Podążył na piętro i wprowadzono go do salonu.

Nathanial Pearce siedział w fotelu przed dużym kominkiem. Jedną nogę miał obandażowaną i opartą o drugi fotel. Był grubym mężczyzną o jasnopurpurowej, tłustej od obżarstwa twarzy.

– Ach, cóż za niespodzianka, panie Poldark! Jakże się cieszę! Proszę mi wybaczyć, że nie wstaję: znowu ta podagra. Każdy atak wydaje się gorszy od poprzedniego. Proszę łaskawie usiąść.

Ross uścisnął wilgotną dłoń i wybrał fotel stojący daleko od kominka, jednak nie najdalszy, by nie urazić gospodarza. W niewietrzonym pomieszczeniu panowało nieznośne gorąco i śmierdziało stęchlizną.

– Napisałem do pana, że wracam w tym tygodniu – zaczął Ross. – Na pewno pan pamięta.

– O tak, panie… eee… kapitanie Poldark, na chwilę mi to umknęło. To bardzo miło z pańskiej strony, że odwiedził mnie pan w drodze do domu. – Pearce poprawił perukę, która, jak zwykle u prawników, odsłaniała czoło i miała długi warkoczyk związany wstążką. – Czuję się osamotniony, kapitanie. Moja córka rzadko dotrzymuje mi towarzystwa; stała się zagorzałą metodystką i prawie co wieczór chodzi na spotkania modlitewne. Tak często mówi o Bogu, że czuję się zażenowany. Musi pan wypić kielich madery.

– Nie mogę zostać dłużej – odparł Ross. Naprawdę nie mogę, bo inaczej zemdleję, pomyślał. – Bardzo pragnę znaleźć się jak najszybciej w domu, ale chciałem się z panem zobaczyć po drodze. Pański list dotarł do mnie dopiero na dwa tygodnie przed odpłynięciem z Nowego Jorku.

– Ach, mój Boże, cóż za zwłoka! Na pewno był to dla pana wielki cios. Został pan ranny. Czy poważnie?

Ross wyprostował nogę.

– Dowiedziałem się z pańskiego listu, że ojciec zmarł w marcu. Kto zarządzał majątkiem po jego śmierci, mój stryj czy pan?

Pearce w roztargnieniu podrapał się po włosach na piersi.

– Wiem, że chciałby pan, żebym był z panem szczery…

– Naturalnie.

– Cóż, kiedy przejęliśmy sprawy pańskiego ojca, panie… eee… kapitanie Poldark, okazało się, że nie bardzo jest czym zarządzać.

Na twarzy Rossa powoli pojawił się uśmiech. Wydawał się dzięki temu młodszy, mniej nieprzenikniony.

– Naturalnie wszystko pan odziedziczył. Przed odjazdem otrzyma pan ode mnie kopię testamentu. Gdyby zmarł pan przed ojcem, majątek przeszedłby na bratanicę pana ojca, Verity Poldark. Poza ziemią nie ma praktycznie nic. Och, co za piekielny ból!

– Nigdy nie uważałem ojca za bogatego człowieka. Jednak pytam o to ze specjalnego powodu. Czy ojca pochowano w Sawle?

Prawnik przestał się drapać i spojrzał przenikliwie na Rossa.

– Zamierza pan zamieszkać w Namparze, kapitanie?

– Tak.

– Byłbym zaszczycony, mogąc w dalszym ciągu prowadzić pańskie sprawy. – Poldark wstał, a Pearce prędko dodał: – Muszę pana uprzedzić, że pańska posiadłość jest nieco zaniedbana.

Ross się odwrócił.

– Nie odwiedziłem go osobiście – ciągnął Pearce. – Przez tę nogę, rozumie pan, kapitanie… Bardzo nieprzyjemne, a ja nie mam jeszcze pięćdziesięciu dwóch lat. Jednak jeździł tam mój dependent. Pana ojciec przez dłuższy czas chorował. Kiedy dziedzic niedomaga, często nie wszystko jest schludne, zadbane, prawda? Pański stryj również ma już swoje lata. Czy Paynter przyprowadził panu konia?

– Powinien to zrobić, ale się nie pokazał.

– Cóż, drogi panie, dlaczego nie zostanie pan z nami? Moja córka wróci z kaplicy i przygotuje kolację. Mamy wieprzowinę, tak, zacną wieprzowinę, i wygodne łóżka. Odpoczynek dobrze nam zrobi.

Ross wyjął chusteczkę i otarł twarz.

– To niezwykle miło z pana strony. Jednak skoro dotarłem tak blisko domu, pragnę go zobaczyć.

Pearce westchnął i wyprostował się w fotelu.

– Proszę łaskawie pomóc mi wstać, dobrze? Dam panu kopię testamentu, by mógł pan zabrać dokument do Nampary i przeczytać w dogodnej chwili.

Rozdział drugi

1

W Trenwith House trwał obiad.

Normalnie już by się skończył, bo kiedy Charles Poldark i jego domownicy jedli sami, posiłek rzadko zajmował więcej niż dwie godziny, ale tym razem okazja była wyjątkowa. Ze względu na gości obiad podano w dużej sali w środkowej części dworu, która była zbyt obszerna i pełna przeciągów, by służyć jako codzienna jadalnia.

Przy długim, wąskim dębowym stole siedziało dziesięć osób. U szczytu siedział Charles, po lewej stronie miał swoją córkę Verity Poldark, po prawej Elizabeth Chynoweth, obok której siedział syn Charlesa, Francis. Dalej zajmowali miejsca państwo Chynowethowie, rodzice Elizabeth, a na przeciwległym krańcu siedziała ciotka Agatha, która kruszyła chleb i przeżuwała go bezzębnymi dziąsłami. Po drugiej stronie stołu kuzyn William-Alfred rozmawiał z doktorem Choakiem i jego żoną.

Po potrawach z ryb, drobiu i mięsa Charles kazał podać wety. W czasie posiłków męczyły go wiatry, co budziło zawstydzenie gości płci żeńskiej.

– Niech mnie kule biją! – odezwał się, gdy najedzeni goście zamilkli. – Nie wiem, dlaczego nie weźmiecie ślubu jutro, zamiast czekać miesiąc albo dłużej, gołąbeczki? Prrrt! Czego wam brakuje? Boicie się zmienić zdanie?

– Chętnie skorzystałbym z twojej rady, ojcze, ale decyzja należy również do Elizabeth – odparł Francis.

– Miesiąc to bardzo niewiele – zauważyła pani Chynoweth, dotykając medalionu spoczywającego na piersi w fałdach modnych koronek. Jej urodę psuł długi, spiczasty nos. Kiedy ktoś widział ją po raz pierwszy, doznawał wstrząsu, że można tak oszpecić piękno. – Muszę mieć czas na przygotowania, a cóż dopiero Elizabeth! Matka wydająca córkę za mąż przeżywa na nowo dzień swojego ślubu. Żałuję tylko, że nie możemy się lepiej przygotować. – Zerknęła na męża.

– Co ona powiedziała? – spytała ciotka Agatha.

– Cóż, tak to jest, tak to jest – rzekł Charles Poldark. – Powinniśmy okazać cierpliwość, podobnie jak nowożeńcy. Wznoszę toast. Za szczęśliwą młodą parę!

– Ojciec wznosił ten toast już trzy razy – zaprotestował Francis.

– Nieważne. Cztery to szczęśliwa liczba.

– Nie mogę z tobą pić, ojcze.

– Cicho, chłopcze! To nieważne.

Goście wypili toast, czemu towarzyszyły śmiechy. Kiedy odstawiono kielichy na stół, wniesiono światła. Gospodyni, pani Tabb, przyniosła szarlotkę, ciasto śliwkowe i galaretki.

– Mam nadzieję, że okaże się równie pyszna, jak wygląda – odezwał się Charles, unosząc nóż i widelec nad największym kawałkiem szarlotki. – Gdzie śmietana? Ach, tam. Podaj mi ją, proszę, Verity, moja droga.

– Bardzo mi przykro, ale nie jestem w stanie zjeść nic więcej – odezwała się Elizabeth, przerywając milczenie.

Elizabeth Chynoweth była szczuplejsza od matki i odznaczała się większą urodą. Gdy żółtawe światło świec odepchnęło ciemność w stronę belkowania na wysokim suficie, biała jasna twarz Elizabeth, kontrastująca z drewnianym oparciem fotela, przykuła uwagę wszystkich gości w pogrążonej w półmroku sali.

– Nonsens, dziecko – odezwał się Charles. – Jesteś chuda jak zjawa. Powinnaś nabrać trochę ciała.

– Doprawdy, ja…

– Patrząc na Elizabeth, nikt nigdy nie uwierzyłby, jaka potrafi być uparta, panie Poldark – rzekła z nieszczerym uśmiechem pani Chynoweth. – Od dwudziestu lat namawiam ją do jedzenia, ale rezygnuje nawet z największych smakołyków. Może ty zdołasz ją przekonać, Francisie.

– Podoba mi się taka, jaka jest – odparł Francis.

– Tak, tak – odezwał się Charles Poldark. – Ale trochę jedzenia… Do diaska, to jeszcze nikomu nie zaszkodziło! Żona powinna być silna i zdrowa!

– Och, Elizabeth jest wyjątkowo silna – odparła śpiesznie pani Chynoweth. – Bardzo by się pan zdziwił. To cecha rodzinna, z pewnością rodzinna. Czy jako dziewczyna nie byłam drobna i krucha, Jonathanie?

– Tak, moja droga – potwierdził Jonathan Chynoweth.

– Posłuchajcie, jak wiatr się wzmaga! – rzekła ciotka Agatha, rozkruszając ciasto.

– Zupełnie tego nie rozumiem – odezwał się doktor Choake. – Pana ciotka, panie Poldark, chociaż głucha jak pień, zawsze doskonale słyszy odgłosy natury.

– Moim zdaniem to prawie zawsze jej wyobraźnia.

– To nie wyobraźnia! – oburzyła się ciotka Agatha. – Jak śmiesz tak mówić, Charlesie?!

– Czy ktoś jest za drzwiami? – wtrąciła Verity.

Pani Tabb znajdowała się w sieni, lecz niczego nie słyszała. Płomienie świec chwiały się w podmuchach powietrza, a czerwone adamaszkowe zasłony w oknach kołysały się jak poruszane czyjąś ręką.

– Oczekujesz kogoś, moja droga? – spytała pani Chynoweth.

Verity nie zmieszała się. Nie była tak urodziwa jak brat. Niska i ciemnowłosa, miała niezdrową cerę i duże usta, które pewnie Poldarkowie dziedziczyli po przodkach.

– Moim zdaniem to drzwi obory – odezwał się Charles i wypił łyk porto. – Miał się nimi wczoraj zająć Tabb, ale pojechał ze mną do St Ann’s. Złoję skórę młodemu Bartle’owi za nieprzykładanie się do pracy.

– Podobno ksiąse Walii tlwoni mnóstwo pieniędzy – wysepleniła pani Choake do pani Chynoweth. – Cytałam w „Melkuliusu”, ze pan ministel Fox obiecał mu apanase w wysokości stu tysięcy funtów locnie, a telas, gdy zdobył władzę, nie moze dotsymać obietnicy.

– Jest mało prawdopodobne, żeby minister Fox się tym zanadto przejmował – odpowiedział Jonathan Chynoweth. Był niskim mężczyzną o jedwabistej siwej brodzie, a jego pompatyczny sposób mówienia miał ukryć fakt, że nigdy w życiu nie podjął żadnej śmiałej decyzji. Pani Chynoweth poślubiła go jako osiemnastolatka, gdy miał trzydzieści jeden lat. Od tamtego czasu jego dochody znacznie się zmniejszyły.

– Czy pan Fox zrobił coś złego? – spytał głucho doktor Choake, spoglądając spod nastroszonych brwi.

Chynoweth zacisnął wargi.

– Moim zdaniem odpowiedź jest oczywista.

– Można mieć różne opinie. Jeśli wolno mi zauważyć…

Doktor Choake urwał, ponieważ żona kopnęła go pod stołem, chociaż rzadko pozwalała sobie przywoływać męża do porządku w ten sposób. Choake’owie i Chynowethowie po raz pierwszy spotkali się na gruncie towarzyskim, a żona doktora uważała za niemądre wdawać się w spory polityczne z wciąż wpływowymi ziemianami.

Thomas Choake odwrócił się w stronę Polly i spojrzał na nią nienawistnym wzrokiem, lecz nie zamierzała znosić jego złego humoru. Tym razem nie było wątpliwości, że ktoś puka do drzwi. Pani Tabb postawiła na stole tacę z szarlotką i poszła otworzyć.

Zasłony falowały w podmuchach wiatru, a ze świec w srebrnych lichtarzach kapał wosk.

– Boże miłosierny! – zawołała gospodyni, jakby zobaczyła zjawę.

2

Pojawienie się Rossa zupełnie zaskoczyło zgromadzonych. Kiedy stanął w drzwiach, goście siedzący przy stole po kolei wydawali okrzyki zdumienia. Elizabeth, Francis, Verity i doktor Choake zerwali się z miejsc. Charles zastygł w fotelu, mamrocąc coś niezrozumiale. Kuzyn William-Alfred czyścił metalowe oprawki okularów, a ciotka Agatha szarpała go za rękaw i pytała: „Co się stało?! O co chodzi?! Wieczerza jeszcze się nie skończyła!”.

Ross zmrużył oczy, aż przyzwyczaiły się do światła. Trenwith House znajdował się przy gościńcu do Nampary i nikt nie spodziewał się przybycia Rossa.

Pierwsza powitała go Verity. Podbiegła i zarzuciła mu ramiona na szyję.

– Ależ to ty, Ross, kochany! Jakże się cieszymy! – To wszystko, co zdołała wykrztusić.

– Verity! – Uściskał ją. I nagle zobaczył Elizabeth.

– Do diaska! – zawołał Charles. – Więc wreszcie wróciłeś, chłopcze! Spóźniłeś się na obiad, ale zostało jeszcze trochę szarlotki.

– Pokonali nas, Ross? – spytał doktor Choake. – Niech diabli wezmą tę przeklętą wojnę! Rozpoczęła się tak pechowo. Dzięki Bogu, że już się skończyła.

Francis po krótkim wahaniu szybko obszedł stół i uścisnął dłoń Rossa.

– Cieszę się, że cię widzę, Ross! Tęskniliśmy za tobą.

Jedyną oznaką ich pokrewieństwa był kolor oczu pod tymi samymi ciężkimi powiekami. Francis był szczupłym, schludnym mężczyzną o świeżej cerze i wyrazistych rysach przystojnego młodzieńca. Wyglądał jak beztroski, sympatyczny, pewny siebie młody człowiek, który nigdy nie znalazł się w niebezpieczeństwie ani w kłopotach finansowych; walkę znał jedynie z gier i zabaw. Ktoś w szkole nazwał ich „jasnym Poldarkiem” i „ciemnym Poldarkiem”. Zawsze byli dobrymi przyjaciółmi, co mogło dziwić, gdyż ich ojcowie za sobą nie przepadali.

– To uroczysta chwila – rzekł kuzyn William-Alfred, ujmując kościstymi dłońmi oparcie krzesła. – Spotkanie członków rodziny po długiej rozłące. Ufam, że nie jesteś poważnie ranny, Ross. Ta blizna zniekształca ci twarz.

– Ach, to drobnostka – stwierdził Ross. – Najgorsze, że kuleję jak biedny osiołek.

Obszedł stół, witając się z pozostałymi gośćmi. Pani Chynoweth powitała go chłodno, wyciągając rękę z wyniosłą miną.

– Niech pan nam opowie o swoich psygodach, kapitanie – wysepleniła Polly Choake. – Jak pseglaliśmy wojnę, jacy są ci Amelykanie i…

– Bardzo podobni do nas, łaskawa pani. Właśnie dlatego ponieśliśmy klęskę. – Ross dotarł do Elizabeth.

– Witaj, Ross! – odezwała się cicho.

Spojrzał na jej twarz.

– Cieszę się, że cię widzę. Długo na to czekałem.

– Tak, długo – odpowiedziała. – Ach, Ross, może nawet za długo…

– Co teraz zamierzasz robić, chłopcze? – spytał Charles. – Najwyższy czas, żebyś się ustatkował. Majątek sam o siebie nie zadba, a najemnikom nie można ufać. W ostatnim roku twojemu ojcu bardzo cię brakowało…

– O mało nie pojechałem do ciebie wczoraj wieczorem, ale zostawiłem to na dzisiaj – odezwał się Ross do Elizabeth. – Powściągliwość zasługuje na nagrodę.

– Muszę ci wszystko wyjaśnić. Pisałam do ciebie, ale…

– Do licha! – zawołała ciotka Agatha. – Niech mnie diabli porwą, jeśli to nie Ross! Chodź tu, chłopcze! Myślałam, że zginąłeś i dołączyłeś do błogosławionych dusz w niebie!

Ross z ociąganiem ruszył wzdłuż stołu, by powitać ciotkę. Elizabeth została na miejscu, tak mocno ściskając oparcie krzesła, że kostki jej rąk stały się bielsze nawet od twarzy.

Ross pocałował ciotkę Agathę w mechaty policzek i szepnął jej do ucha:

– Cieszę się, ciociu, że ciągle jesteś jedną z błogosławionych dusz na ziemi.

Zaśmiała się z zadowoleniem, ukazując bladoróżowe dziąsła o brązowawym odcieniu.

– Może wcale nie jestem taka błogosławiona! Ale jeszcze nie zamierzam odchodzić z tego świata.

Rozmowa przybrała ogólny charakter. Wszyscy pytali Rossa, kiedy przypłynął, czego dokonał i co widział w Ameryce.

– Elizabeth, przynieś mi etolę z góry, dobrze, dziecko? – rzekła pani Chynoweth. – Trochę mi zimno.

– Tak, matko. – Odwróciła się i odeszła, wysoka i niewinna, po czym zaczęła wchodzić po schodach, trzymając dłoń na drewnianej poręczy.

– Ten Paynter to szelma – stwierdził Charles, wycierając dłonie o spodnie. – Na twoim miejscu bym go wyrzucił i znalazł człowieka, na którym można polegać.

Ross obserwował Elizabeth wchodzącą po schodach.

– Był przyjacielem mojego ojca.

Charles z lekką irytacją wzruszył ramionami.

– Przekonasz się, że dwór nie jest w dobrym stanie.

– Kiedy wyjeżdżałem, również nie był w dobrym stanie.

– Teraz jest jeszcze gorzej. Nie zaglądałem tam od pewnego czasu. Wiesz, co twój ojciec mówił o drodze do Trenwith: „Za daleko, by iść na piechotę, i za blisko, by jechać konno”.

– Zjedz, Ross – rzekła Verity, wręczając mu pełny talerz. – I usiądź tutaj.

Ross podziękował i usiadł na zaproponowanym miejscu między ciotką Agathą a panią Chynoweth. Wolałby siedzieć obok Elizabeth, ale to musiało poczekać. Zdziwił się, że zastał ją w Trenwith. W ciągu dwóch lat, gdy się z nią spotykał, jej ojciec i matka ani razu nie odwiedzili Nampary. W trakcie jedzenia zerknął kilkakrotnie na schody, by zobaczyć, czy wraca.

Verity pomagała pani Tabb wynosić półmiski i talerze, Francis stał przed drzwiami, szczypiąc się w wargę, a pozostali goście siedzieli na swoich miejscach. Zapadła cisza.

– Na wsi wszystko wygląda już inaczej, Ross – rzekł pan Chynoweth, gładząc się po jedwabistej brodzie. – Ludzie są niezadowoleni. Wzrosły podatki, a płace spadły. Kraj jest wyczerpany po długich wojnach, a teraz, gdy rządzą wigowie, przyszłość rysuje się w coraz ciemniejszych barwach.

– Gdyby wigowie doszli wcześniej do władzy, Anglia nie poniosłaby klęski – stwierdził zdecydowanie doktor Choake.

Ross spojrzał na Francisa.

– Przerwałem przyjęcie. Czy świętujemy pokój, czy nową wojnę?

W ten sposób zmusił obecnych do wyjaśnienia, którego nie mieli ochoty udzielić.

– Nie – odpowiedział Francis. – Ja… eee… Chodzi o to…

– Świętujemy coś zupełnie innego – rzekł Charles, kiwając ręką, by znów napełniono mu kieliszek. – Francis się żeni. To przyczyna naszego spotkania.

– Żeni? – powtórzył Ross, krojąc mięso. – No, no, no… A kim jest szczęśliwa…

– Z Elizabeth – dokończyła pani Chynoweth.

Zapadła cisza. Ross odłożył nóż.

– Z Eli…

– Z moją córką.

– Przynieść ci coś do picia? – szepnęła Verity do Elizabeth, która dotarła do podnóża schodów.

– Nie, nie… Proszę, nie.

– Och… – westchnął Ross. – Żeni się z Elizabeth.

– Jesteśmy bardzo szczęśliwi z mariażu naszych starożytnych rodów – ciągnęła pani Chynoweth. – Bardzo szczęśliwi i bardzo dumni. Jestem przekonana, Ross, że ty także, podobnie jak my, życzysz Francisowi i Elizabeth szczęścia w małżeństwie.

Elizabeth ostrożnie podeszła do pani Chynoweth.

– Twoja etola, mamo.

– Dziękuję, kochanie.

Ross nie przerwał jedzenia.

– Nie wiem, co o tym sądzicie, ale ja jestem przywiązany do tego porto – rzekł po chwili milczenia Charles. – Przemycono je z Cherbourga jesienią 1779 roku. Kiedy po raz pierwszy go spróbowałem, powiedziałem do siebie: „Kupuję cały ładunek”. Cieszę się, że to zrobiłem. Nigdy więcej nie pojawiło się nic podobnego. – Opuścił ręce, opierając wielki brzuch o blat stołu.

– Spodziewam się, że wreszcie się ustatkujesz, prawda, Ross? – spytała ciotka Agatha, kładąc pomarszczoną rękę na jego ramieniu. – A może jakaś miła żoneczka, co? Musimy ci ją znaleźć! To nasze następne zadanie!

Ross popatrzył na doktora Choake’a.

– Leczył pan mojego ojca?

Medyk skinął głową.

– Bardzo cierpiał?

– Pod koniec. Ale trwało to krótko.

– Dziwne, że zmarł tak nagle.

– Nic nie można było zrobić. Wdała się puchlina, której nie dało się wyleczyć.

– Dwukrotnie odwiedziłem Joshuę – odezwał się kuzyn William-Alfred. – Ale z żalem stwierdzam, że nie był skłonny skorzystać z pociechy duchowej, którą mu proponowałem. Czułem smutek, że nie mogę mu pomóc, choć należymy do tej samej rodziny.

– Poczęstuj się szarlotką, Ross – odezwała się cicho Verity za plecami kuzyna, spoglądając na nabrzmiałe żyły na jego szyi. – Sama ją upiekłam dziś po południu.

– Muszę jechać. Wstąpiłem tylko na kilka minut, by pozwolić koniowi odpocząć. Kuleje.

– Och, powinieneś u nas przenocować. Kazałam pani Tabb przygotować pokój. Twój koń może się potknąć w ciemności i cię zrzucić.

Ross popatrzył na Verity i się uśmiechnął. W tym towarzystwie nie mogli zamienić ani słowa o prywatnych sprawach.

Francis, a także jego ojciec, włączyli się do dyskusji, ten drugi z mniejszym zaangażowaniem. Francis wydawał się spięty, ojciec niepewny, a Ross zdeterminowany.

– Cóż, postępuj wedle własnego uznania, chłopcze. Na twoim miejscu nie miałbym ochoty przyjeżdżać dziś w nocy do Nampary. Będzie zimno i mokro, może powitanie nie okaże się miłe. Wypij jeszcze trochę porto na rozgrzewkę.

Ross posłuchał i wypił trzy kielichy jeden po drugim. Nalał sobie po raz czwarty i wstał.

– Zdrowie Elizabeth i Francisa – rzekł powoli. – Niechaj będą ze sobą szczęśliwi.

Toast wypito prawie w zupełnym milczeniu. Elizabeth w dalszym ciągu stała za fotelem matki. Francis w końcu odszedł od drzwi i ujął ją za ramię.

Zapadła cisza.

– Jakse miło wlacać do domu – odezwała się w końcu pani Choake. – Kiedy wyjezdzam, nawet niedaleko, zawse jestem scęśliwa z powlotu. Jakie są te kolonie w Amelyce, kapitanie Poldalk? Powiadają, ze nawet słońce świeci tam inacej.

Głupota Polly Choake nieco rozładowała atmosferę i gdy Ross kończył posiłek, goście zaczęli znowu rozmawiać. Kilku z nich odczuwało ulgę, że przyjął nowinę tak spokojnie.

Ross nie zamierzał zostać dłużej na przyjęciu i zbierał się do odejścia.

– Przyjedź za dzień lub dwa, dobrze? – odezwał się Francis i w jego głosie zabrzmiała sympatia. – Wciąż prawie nic nie wiemy o twoich przygodach, okolicznościach, w jakich zostałeś ranny, i rejsie powrotnym do kraju. Elizabeth wraca jutro do domu. Planujemy wziąć ślub za miesiąc. Jeśli będziesz potrzebował w Namparze mojej pomocy, przyślij mi wiadomość, wiesz, że z radością przyjadę. Cóż, na twój widok przypominają mi się dawne czasy. Baliśmy się o twoje życie, czyż nie tak, Elizabeth?

– Owszem – przyznała.

Ross wziął kapelusz. Stali razem przy drzwiach i czekali, aż Tabb przyprowadzi klacz Rossa. Poldark nie chciał pożyczać świeżego konia na ostatnie pięć kilometrów drogi.

– Tabb zaraz przyjdzie, jeśli da sobie z nią radę. Ostrzegłem go, żeby uważał.

Francis otworzył drzwi. Do sieni wpadło kilka kropli deszczu niesionych wiatrem. Taktownie wyszedł na zewnątrz, by zobaczyć, czy Tabb przyprowadził konia.

– Mam nadzieję, że moje nagłe zmartwychwstanie nie popsuło atmosfery na przyjęciu – odezwał się Ross.

Światło z wnętrza dworu padało na twarz Elizabeth, lśniło w szarych oczach. Na jej twarzy pojawiły się cienie. Wyglądała na chorą.

– Jestem szczęśliwa, że wróciłeś, Ross. Bałam się, wszyscy się baliśmy… Co o mnie myślisz?

– Dwa lata to dużo czasu, prawda? Może za dużo.

– Elizabeth, uważaj, żebyś się nie zaziębiła – odezwała się pani Chynoweth. – Nocne powietrze jest chłodne.

– Dobrze, mamo.

– Do widzenia. – Ross ujął jej dłoń.

Wrócił Francis.

– Tabb już przyprowadził konia. Kupiłeś tę klacz? Ładne zwierzę, ale bardzo nerwowe.

– Złe traktowanie sprawia, że nawet najlepsi ludzie stają się agresywni – odpowiedział Ross. – Czy deszcz przestał padać?

– Niezupełnie. Znasz drogę?

Ross się uśmiechnął.

– Każdy kamień. Coś się zmieniło?

– Nic cię nie zwiedzie. Nie przejeżdżaj przez Mellingey po moście, środkowa deska jest przegniła.

– Była przegniła już wtedy, gdy wyjeżdżałem.

– Nie zapomnij, że spodziewamy się wkrótce cię u nas zobaczyć – ciągnął Francis. – Verity chce cię częściej widywać. Jeśli znajdziemy czas, jutro cię odwiedzimy.

Odpowiedział mu tylko wiatr, deszcz i stukot kopyt klaczy, która z niechęcią ruszyła podjazdem.

3

Zapadł już zmrok, choć na zachodzie wciąż lśniła czerwonawa łuna. Wiatr przybrał na sile i padał lekki, zacinający deszcz.

Ross miał beznamiętny wyraz twarzy i nikt by się nie zorientował, że pół godziny wcześniej przeżył największą katastrofę w życiu. Przestał pogwizdywać na wietrze i gadać do narowistej klaczy, nie okazywał jednak żadnych uczuć.

W młodości nauczył się od ojca, że nie należy uznawać niczego za oczywiste, ale w swoich relacjach z Elizabeth Chynoweth wpadł w pułapkę, której mógłby uniknąć, gdyby pamiętał o tej zasadzie. Zakochali się, kiedy Elizabeth miała szesnaście lat, a Ross zaledwie dwadzieścia. Później nadmiar fantazji i skłonność do awanturnictwa wpędziły go w kłopoty, toteż zaakceptował propozycję ojca, by wstąpić do wojska, aż wszystko się uspokoi. Wyjechał do Ameryki, marząc o nowych doświadczeniach, i był pewien, że po powrocie nie zmieni się jedyna rzecz, na której mu naprawdę zależało.

Sam nie miał wątpliwości i nie spodziewał się, że może je żywić Elizabeth.

Po pewnym czasie z przodu pojawiły się światła kopalni Grambler. To właśnie na niej opierała się zmienna fortuna głównej gałęzi rodu Poldarków. Jej kaprysy decydowały nie tylko o zamożności Charlesa Poldarka i jego bliskich, lecz również o źródłach utrzymania trzystu górników i ich rodzin mieszkających w chatach na terenie parafii. Kopalnia była dla nich czymś w rodzaju łaskawego Molocha, któremu składali w ofierze swoje dzieci i który zapewniał im chleb.

Ross zauważył zbliżające się światła i zjechał na bok, przepuszczając karawanę mułów z jukami pełnymi rudy miedzi. Jeden z mężczyzn prowadzących karawanę przyjrzał mu się podejrzliwie, po czym wykrzyknął powitanie. Był to Mark Daniel.

Ross znalazł się między głównymi budynkami kopalni. Większość z nich stanowiły niskie szopy, lecz tu i tam wznosiły się mocne rusztowania wież wyciągowych i obszerne kamienne maszynownie. W górnych oknach maszynowni płonęły żółte latarnie; ich światła wyglądały tajemniczo na tle nocnego nieba. Ross przejechał obok jednej z nich i usłyszał zgrzyt i szczęk wielkiej machiny wypompowującej wodę z najgłębszych czeluści ziemi.

Zauważył grupki górników i ludzi z latarniami. Kilku mężczyzn spojrzało na postać na koniu. Chociaż życzyli mu dobrej nocy, pomyślał, że nikt go nie rozpoznał.

W jednej z maszynowni zabrzmiał dźwięk dzwonu, nawet dość melodyjny. Nadeszła pora zmiany szychty – właśnie dlatego wokół było tylu ludzi. Górnicy szykowali się do zejścia pod ziemię. Setki innych wdrapywały się teraz jak mrówki po chwiejnych drabinach, pokonując odległość stu sążni dzielącą ich od powierzchni ziemi. Byli spoceni, pokryci rdzawymi plamami rudy lub czarnym kopciem od wybuchów prochu. Wyjście z kopalni wraz z narzędziami zajmowało pół godziny lub dłużej. Po drodze zalewała ich woda z dziurawych rur. Po zakończeniu szychty wielu z nich czekał pięcio- lub sześciokilometrowy marsz na wietrze i deszczu.

Ross pojechał dalej. Od czasu do czasu ogarniały go tak silne emocje, że czuł się jak człowiek chory na febrę.

Pokonał w bród strumień Mellingey, po czym ze znużeniem wspiął się wąską drogą w stronę ostatniej kępy sosen. Zaczerpnął głęboko tchu. Powietrze pachniało deszczem i morzem. Miał wrażenie, że słyszy szum fal. Na szczycie wzniesienia klacz, którą opuścił zły humor, potknęła się i o mało nie upadła, toteż Ross niezgrabnie zszedł na ziemię i ruszył pieszo. Na początku z trudem kuśtykał, lecz ból kostki był w dziwny sposób miły, bo pozwalał zapomnieć o myślach, które inaczej zajmowałyby mu umysł.

W zagajniku panował nieprzenikniony mrok i Ross po omacku posuwał się naprzód częściowo zarośniętą ścieżką. Po drugiej stronie powitały go zrujnowane budynki kopalni Wheal Maiden, nieczynnej od czterdziestu lat. Jako chłopiec bawił się obok zniszczonego wyciągu i kołowrotu, czołgał się płytkim kanałem odpływowym biegnącym przez wzgórze i mającym ujście w pobliżu strumienia.

Teraz czuł, że naprawdę jest w domu; zaraz znajdzie się na własnej ziemi. Przez całe popołudnie nie mógł się tego doczekać, lecz w tej chwili nic nie miało znaczenia. Był po prostu zadowolony, że podróż dobiega końca i że wreszcie odpocznie.

Na dnie doliny powietrze było nieruchome. Plusk i szmer strumienia Mellingey, przez pewien czas niesłyszalny, znów się pojawił niczym mruczenie chudej starej kobiety. Rozległo się pohukiwanie sowy, która bezszelestnie przeleciała w mroku przed twarzą Rossa. Z ronda jego kapelusza kapała woda. Z przodu, na tle ciemnego nieba rysowały się kontury dworu w Namparze.

Wydał się Rossowi mniejszy, niż go zapamiętał, niższy, bardziej przysadzisty: przypominał rząd chat parobków. Nie płonęły żadne światła. Przywiązał konia do krzaka bzu, który tak się rozrósł, że zasłaniał znajdujące się za nim okna; po czym zastukał szpicrutą we frontowe drzwi.

W Namparze padał niedawno ulewny deszcz; w kilku miejscach z dachu ciekły strumyczki wody i na porośniętym trawą piasku utworzyły się kałuże. Ross pchnął drzwi, które ustąpiły bez oporu. Otworzyły się ze skrzypieniem, przesuwając leżący na podłodze stos śmieci, a Ross spojrzał w głąb niskiej, nieforemnej sieni.

– Jud! – zawołał. – Jud!

Klacz przed domem zarżała i uderzyła kopytami w ziemię. Coś przebiegło z szelestem za boazerią. Nagle zauważył oczy. Były migotliwe, zielonozłote, spoglądały na niego nieruchomo z odległego kąta sieni.

Wkuśtykał do domu, czując pod stopami liście i ziemię. Ruszył po omacku wzdłuż boazerii, skręcił w prawo, aż dotarł do drzwi salonu. Poślizgnął się na jakiejś mazistej substancji, wyciągnął rękę i przewrócił lichtarz. Podniósł go, umieścił w nim świecę i zaczął szukać krzesiwa. Po kilku próbach iskra padła na właściwe miejsce i zapalił świecę.

Był to największy pokój w domu, wyłożony do połowy wysokości ciemną mahoniową boazerią. W przeciwległym rogu znajdował się ogromny kominek szerokości połowy pomieszczenia. Wokół znajdowały się niskie ławy. W tym pokoju zawsze koncentrowało się życie rodziny; był dostatecznie duży i przewiewny dla najweselszej kompanii w najgorętsze dni, a zarazem miał przytulne kąty i wygodne meble pozwalające dobrze się czuć w czasie zimowych wichur. Ale teraz wszystko się zmieniło. Na kominku nie płonął ogień, na ławach zaś siedziały kury. Podłogę pokrywała stara słoma i odchody. Z jednej z opraw świec spoglądało na Rossa oko młodego koguta. Na ławie przy oknie leżały dwa martwe kurczaki.

Po lewej stronie sieni znajdowały się drzwi do sypialni Joshui. Ross je otworzył. Dostrzegł oznaki życia: ubrania, które nigdy nie należały do jego ojca, brudne stare suknie, pognieciony trójrożny kapelusz, odkorkowany gąsior cuchnący ginem. Ale drzwi wielkiego łoża były zasunięte, a trzy drozdy siedzące w klatce pod oknem z zamkniętymi okiennicami nie mogły powiedzieć, gdzie jest para służących, których szukał Ross.

Na końcu pokoju znajdowały się drzwi prowadzące do tej części dworu, która nigdy nie została ukończona, lecz Ross tam nie poszedł. Powinien zajrzeć do sypialni na piętrze w tylnej części domu, gdzie zawsze spali Jud i Prudie.

Odwrócił się w stronę drzwi wejściowych, po czym przystanął i zaczął nasłuchiwać. Do jego uszu dobiegł dziwny dźwięk. Kury się uspokoiły i w domu zapadła cisza. Pomyślał, że usłyszał skrzypienie niskich schodów, ale kiedy uniósł świecę i popatrzył na nie, okazało się, że są puste.

Nie było to szuranie szczurzych łap, cichy plusk strumienia na dworze ani szelest zwęglonych papierów pod podeszwami butów.

Popatrzył na sufit, ale belki i deski wyglądały normalnie. Coś otarło się o jego nogę. Znowu zobaczył kocie oczy. Była to kotka ojca, Tabitha Bethia, która wyrosła na wielkie szare zwierzę. Miała sierść pokrytą parchem. Wydawało się, że poznaje Rossa, a on z ulgą pogłaskał ją po uniesionym łbie.

Znów rozległ się dziwny dźwięk i tym razem Ross zorientował się, skąd dochodzi. Podszedł do łoża skrzyniowego i rozsunął drzwi. Buchnęła na niego fala smrodu potu i ginu. Wsunął do środka świecę. W łożu, kompletnie pijani, spali objęci Jud i Prudie Paynterowie. Kobieta miała na sobie długą flanelową koszulę nocną. Jej usta były otwarte, a pokryte żylakami nogi rozrzucone. Judowi nie udało się rozebrać. Chrapał obok żony w bryczesach i onucach.

Ross spoglądał na nich przez dłuższą chwilę.

Później cofnął się i postawił lichtarz na wielkim, niskim kufrze stojącym obok łoża. Wyszedł z sypialni i podążył do stajni na wschodnim krańcu dworu. Znalazł tam drewniane wiadro i podszedł z nim do pompy. Napełnił je, zaniósł do domu i wszedł do sypialni. Chlusnął wodą na łoże.

Znowu wyszedł. Na zachodzie świeciło kilka gwiazd, lecz wiatr przybierał na sile. Zauważył, że w stajni są tylko dwa zagłodzone konie. Ramoth, tak, to Ramoth. W chwili wyjazdu Rossa miał dwanaście lat i był prawie ślepy wskutek zaćmy.

Ross przyniósł do dworu drugie wiadro wody, minął sień i sypialnię, po czym znów oblał Juda i Prudie.

Klacz zarżała, gdy mijał ją po raz drugi. Wolała jego towarzystwo od ciemności i nieznajomego otoczenia.

Kiedy przyniósł trzecie wiadro, Jud wystawił łysą głowę z drzwi łoża i stękał. Tym razem Ross oblał tylko służącego.

Przyszedł z czwartym wiadrem i zobaczył, że Jud wylazł z łoża i próbuje strząsnąć wodę z ubrania. Prudie dopiero się budziła, więc Ross chlusnął jej prosto w twarz. Jud zaczął kląć i sięgnął po nóż. Ross uderzył go w bok głowy i przewrócił na podłogę. Później znów ruszył po wodę.

Gdy pojawił się po raz piąty, w oczach służącego malowało się więcej przytomności, chociaż ciągle leżał na podłodze. Zaczął złorzeczyć i grozić na widok Rossa. Jednak po chwili na jego twarzy pojawiło się zdziwienie.

– Wielki Boże… Toż to panicz Ross, prawda?

– Zmartwychwstałem – odpowiedział Ross. – Trzeba się zająć koniem. Wstawaj, bo cię zabiję.

Chwycił mężczyznę za kołnierz koszuli, postawił na nogi i pchnął w stronę drzwi.

Rozdział trzeci

1

Deszczowy październik jest przygnębiający, ale nieco maskuje ruinę i brud. W świetle poranka wszystko wygląda inaczej.

Nawet w okresie apogeum prac górniczych Joshua zawsze uprawiał kilka pól, a dwór był czysty i przytulny, ładnie umeblowany i dobrze wyposażony jak na kornwalijską prowincję. Między ósmą a dziesiątą Ross obszedł posiadłość, po czym wywołał z domu Paynterów, stanął w rozkroku i popatrzył na nich ostrym wzrokiem. Przestępowali z nogi na nogę, zaniepokojeni jego spojrzeniem.

Jud, dziesięć centymetrów niższy od Prudie, miał pięćdziesiąt kilka lat, był silny jak buldog, a wygięte w łuk nogi nadawały mu wygląd kawalerzysty. W ciągu ostatnich dziesięciu lat prawie zupełnie wyłysiał i pozostał mu tylko wianuszek włosów wokół głowy. Mieszkał w tym okręgu od urodzenia. Najpierw pracował jako sztygar zmianowy w kopalni Grambler, a potem w Wheal Grace, przyjęty przez Joshuę mimo swojego zamiłowania do mocnych trunków.

Jud poznał Prudie przed dziesięciu laty w Bedruthan. O ich pierwszym spotkaniu nie opowiadał nawet po pijanemu. Nigdy nie wzięli ślubu, ale w końcu zaczęła się posługiwać jego nazwiskiem. Skończyła czterdzieści lat, miała szerokie ramiona, potężny brzuch i rzadkie ciemne włosy, w których zawsze roiło się od wszy.

– Wyglądacie na zmęczonych. Przez cały ranek ciężko harowaliście, prawda? – spytał Ross.

Jud spojrzał na niego niepewnie spod bezwłosych brwi. Mając do czynienia z Joshuą, zawsze wolał zachowywać ostrożność, ale nigdy nie obawiał się panicza Rossa. Lekkomyślny, chudy młodzik nie miał w sobie niczego, czego można by się bać. Ale dwa lata żołnierki zmieniły charakter młodego Poldarka.

– Dom jest wysprzątany, jak trza – odpowiedział Jud z lekką urazą. – Pracowalim dwie godziny, panie. Od szorowania podłogi powłaziły mi drzazgi w łapska, niech to wszyscy diabli! Może nabawie sie gangreny? Idzie przez rękę do góry, idzie żyłami, a potem siup i trup!

Ross obrócił senne, lecz niespokojne oczy na Prudie.

– Twoja żona nie pochorowała się od wody? A może w ogóle zapomniała, jak wygląda i smakuje woda? W więzieniach dają jej mało.

Jud spojrzał na niego ostro.

– Więzienie, panie?! Prudie nic nie przeskrobała! Co takiego zrobiła?!

– To samo co ty. Szkoda, że nie wsadzą was do jednej celi.

Prudie zachichotała.

– Żartowniś z pana, jaśnie panie!

– To wy żartujecie od pięćdziesięciu dni – odpowiedział Ross.

– Nie można nikogo posłać do więzienia za to, że se wypił kapke trunku – rzekł Jud. – To naprzeciw prawu, nie w porządku. To niesprawiedliwe, nierozumne i naprzeciw naturze. I tyle dla pana zrobilim…

– Byłeś ochmistrzem mojego ojca. Po jego śmierci stałeś się odpowiedzialny za stan majątku. Wszystkie pola leżą odłogiem, zarośnięte chwastami, a stodoły i stajnie popadły w ruinę, bo nikt ich nie naprawiał. W sadzie na ziemi gniją jabłka, bo nie miał kto ich zebrać…

– Tego roku owoce nie obrodziły. Jabłka spadły, bo w środku osy były. Okropne. Jabłko do niczego sie nie nadaje, kiedy w środku osa. Można jeno zabić robala i zjeść jabłko, to wszystko.

– Dobrze, że nie połkłam jednej takiej osy – powiedziała Prudie. – Jadłam se spokojnie jabłko i jak ugryzłam, raptem słysze bzyczenie: bzzz… bzzz… I zobaczyłam ose! Nie widziałam łebka, a kuper kręcił sie jak ogon owcy. Ruszała nóżkami i miała cały brzuch w paski. Jakbym jej nie usłyszała…

– Wystarczy jedno użądlenie w gębę, a potem siup i trup! – dodał ponuro Jud.

– Jesteście patentowanymi leniami – odpowiedział Ross. – Potraficie tylko jedno: wynajdywać wymówki. Jak dwie świnie w chlewie, które taplają się w gnojówce.

Prudie uniosła fartuch i wytarła nos.

Ross się rozkręcał. Przyzwyczaił się do wyzwisk w szkole i w czasie służby w wojsku. Ponadto znał swoich słuchaczy.

– Podejrzewam, że łatwo jest warzyć nędzny gin z zacnego zboża – zakończył. – Niejednego powieszono za mniejsze przestępstwo.

– Myślelim… Chodziły słuchy… – Jud niespokojnie mlaskał. – Ludzie gadali…

– Że zginąłem? Kto to mówił?

– Wszyscy – odpowiedziała poważnie Prudie.

– Jednak słyszę o tym tylko w tej okolicy. To wyście rozpuścili te plotki?

– Nie, nie, to nieprawda. To nie my! Pan powinien nam podziękować, bo zawsze mówilim, że to kłamstwo. Wierutne kłamstwo, gadałem. Ufałem, że pan żyje, Prudie może poświadczyć. Powiedz, Prudie, czy wierzylim w takie brudne łgarstwa?!

– Wielki Boże, nie! – odrzekła Prudie.

– Mój stryj zawsze uważał was za próżniaków i marnotrawców. Chyba mogę się postarać, by to on was osądził.

Stali przed Rossem, przestępując z nogi na nogę, w połowie niezadowoleni, a w połowie zaniepokojeni. Ross nie rozumiał ich kłopotów, a oni nie potrafili ich wyjaśnić. Dawno przestali mieć jakiekolwiek poczucie winy. Przekonali siebie samych, że postępują słusznie. W tej chwili byli oburzeni, że Ross robi im wymówki. Wszystko, co robili, wynikało z ważnych powodów.

– Mamy jeno dwie pary rąk – odezwał się Jud.

Ross stracił na chwilę poczucie humoru, bo ta uwaga wcale go nie rozbawiła.

– W tym roku w więzieniach szaleje febra – powiedział. – Będziecie cierpieć nie tylko z powodu braku taniego ginu.

Odwrócił się i wyszedł, pozostawiając Juda i Prudie z ich lękami.

2

W ciemnych stajniach oberży Pod Czerwonym Lwem Ross podejrzewał, że jego klacz kuleje z powodu uszkodzonej pęciny, lecz w świetle dnia okazało się, że źle ją podkuto. Miała płaskostopie, a podkowę nieprawidłowo przymocowano.

Następnego dnia pojechał do Truro na prawie ślepym Ramocie, by zobaczyć, czy uda mu się dobić targu z oberżystą.

Karczmarz miał wątpliwości, czy upłynęło dostatecznie dużo czasu, żeby mógł sprzedać konia otrzymanego jako zastaw, ale Ross nigdy nie przywiązywał większej wagi do ścisłego przestrzegania prawa i zdołał go przekonać.

Podczas pobytu w mieście wypisał weksel na rzecz banku Pascoe’a i wydał część swojego skromnego kapitału na dwa młode woły, które kazał odebrać Judowi. Skoro chciał uprawiać ziemię, musiał zainwestować w zwierzęta pociągowe.

Przytroczył kilka mniejszych rzeczy do siodła i tuż po pierwszej wrócił do Nampary, gdzie czekała na niego Verity. Przez chwilę serce zabiło mu mocniej, bo pomyślał, że to Elizabeth.

– Nie przyjechałeś mnie odwiedzić, kuzynie, więc ja postanowiłam odwiedzić ciebie – powiedziała. – Czekam od przeszło czterdziestu minut.

Ross pochylił się i pocałował ją w policzek.

– Powinnaś mnie uprzedzić. Byłem w Truro. Jud ci powiedział?

– Tak, zaproponował mi fotel ogrodowy, ale bałam się na nim usiąść, bo mógłby się załamać pod moim ciężarem. Ach, Ross, Nampara wygląda fatalnie!

Spojrzał w stronę zabudowań. Szklarnia była całkowicie porośnięta powojem, który przekwitł i teraz wiądł.

– Wszystko można naprawić.

– Wstydzę się, że tak rzadko tu przyjeżdżaliśmy, że nie pojawiałam się częściej – odpowiedziała. – Ci Paynterowie…

– Byliście zajęci.

– O tak. Dopiero teraz, po zakończeniu żniw, mamy wreszcie czas na wizyty. Ale to żadne usprawiedliwienie.

Popatrzył na stojącą obok Verity. Ona przynajmniej się nie zmieniła. Ciągle miała szczupłą, zgrabną sylwetkę, niesforne włosy i pełne wargi. Przyszła z Trenwith w roboczej sukience, bez kapelusza, niedbale zarzuciwszy na plecy szarą opończę.

Ruszyli wokół stajni.

– Niedawno kupiłem klacz – odezwał się Ross. – Musisz ją zobaczyć. Dziedzic jest stary i do niczego się nie nadaje, a wielki Ramoth jest ślepy, nie potrafi ominąć kamieni ani dziur.

– Opowiedz mi o swojej ranie – poprosiła. – Czy jeszcze cię boli? Kiedy ją odniosłeś?

– Och, dawno. Nad rzeką James. To drobnostka.

Spojrzała na niego.

– Zawsze ukrywasz, że coś cię boli, prawda?

– To właśnie moja klacz – powiedział. – Zapłaciłem za nią dwadzieścia pięć gwinei. Okazyjna cena, nie sądzisz?

Zawahała się.

– Ona też kuleje? Francis mówił… Trzyma prawą nogę w taki sposób…

– Dojdzie do siebie szybciej ode mnie. Kazałem jej zmienić podkowy. Szkoda, że człowiek nie może wyleczyć się z rany, zmieniając buty.

– Jak się nazywa?

– Nie wiadomo. Czekam, aż wymyślisz jakieś imię.

Verity odrzuciła do tyłu włosy i zmarszczyła brew.

– Hm… Nazwałabym ją Czarnulka.

– Dlaczego?

– Ma ładny czarny pas na grzbiecie. To także hołd złożony jej nowemu właścicielowi.

Ross roześmiał się, po czym rozsiodłał Ramotha i zaczął go czyścić, a tymczasem Verity paplała, oparta o drzwi stajni. Charles często utyskiwał, że brakuje jej ogłady, co znaczyło, że nie potrafi prowadzić wyszukanej, miłej konwersacji, która tak uprzyjemnia życie. Ale w obecności Rossa nigdy nie była milkliwa.

Zaprosił ją na kolację, lecz odmówiła.

– Muszę iść. Teraz, gdy ojciec nie jest już taki żwawy, mam znacznie więcej obowiązków.

– I chyba sprawiają ci przyjemność. Najpierw chodź ze mną nad morze. Może upłynąć wiele dni, zanim się znowu zobaczymy.

Nie oponowała, bo sprawiało jej przyjemność, że Ross szuka jej towarzystwa. Szli przytuleni do siebie jak dzieci. Oparł długą, kościstą rękę na ramieniu Verity i dzięki temu nie rzucało się w oczy jego kalectwo.

Aby dotrzeć z dworu nad morze najkrótszą drogą, należało przejść przez kamienne ogrodzenie i zejść na plażę Hendrawna, ale tym razem ruszyli długim polem; drogą, którą pokonał we śnie Joshua.

– Czeka cię dużo ciężkiej pracy, by doprowadzić posiadłość do porządku, mój drogi – powiedziała Verity, rozglądając się. – Potrzebujesz pomocy.

– Najpierw muszę przetrzymać zimę.

Usiłowała odczytać wyraz jego twarzy.

– Nie zamierzasz znowu wyjechać, Ross?

– Zrobiłbym to zaraz, gdybym miał pieniądze albo nie kulał, ale te dwie przeszkody razem…

– Zatrzymasz Juda i Prudie?

– Zgodzili się pracować bez wynagrodzenia. Zatrzymam ich, aż gin trochę wywietrzeje im z głów. Dziś rano przyjąłem chłopca o nazwisku Carter, który szukał pracy. Znasz go?

– Carter? Jeden z synów Connie Carter z kopalni Grambler?

– Chyba tak. Praca pod ziemią okazała się dla niego za ciężka. Na głębokości sześćdziesięciu sążni nie ma przewiewu, który oczyściłby chodniki z dymu po wybuchach, i Carter mówi, że rankiem kasłał czarną flegmą. Musi pracować na świeżym powietrzu.

– Ach, to Jim Carter, najstarszy syn Connie. Jego ojciec zmarł młodo.

– Cóż, nie stać mnie na utrzymywanie inwalidów, ale wygląda na rozsądnego chłopca. Zaczyna pracę jutro o szóstej.

Dotarli na skraj klifu, dwadzieścia lub trzydzieści metrów nad poziomem morza. Po lewej stronie urwiska opadały w stronę zatoki Nampara, po czym wznosiły się stromo w kierunku Sawle. Na wschodzie, w rejonie plaży Hendrawna, morze było tego dnia wyjątkowo spokojne: tu i tam ciemnoszare, z plamami fioletu i żywej zieleni. Fale wydawały się cieniami, poruszały się jak węże pod kocem, prawie niewidoczne, aż docierały do brzegu jako grzywy białej piany.

Twarz Rossa owiewała lekka morska bryza, prawie nie burząc mu włosów. Zaczął się odpływ. Spoglądali na zielonkawy ocean, falujący pod niskimi chmurami.

Ross nie spał tej nocy dobrze. Kiedy Verity patrzyła na niego z boku, widziała szarobłękitne oczy osłonięte przymkniętymi powiekami i białą szramę na policzku. Na twarzy stryjecznego brata malował się dziwny niepokój. Odwróciła wzrok i rzekła nagle:

– Kiedy dowiedziałeś się… dowiedziałeś o Francisie i Elizabeth, na pewno cię to zaskoczyło…

– Nie byłem z nią po słowie.

– To dziwne… – ciągnęła Verity, lekko się zacinając. – Wszystko stało się tak nagle. Francis prawie nie widywał Elizabeth przed latem zeszłego roku. Poznali się na przyjęciu u Pascoe’ów. Później bez przerwy o niej mówił. Naturalnie powiedziałam mu, że… że się z nią przyjaźnisz. Ale ona wspomniała mu o tym już wcześniej.

– To miło z jej strony.

– Ross… Jestem pewna, że żadne z nich nie zamierzało zrobić niczego nieuczciwego. Takie rzeczy po prostu się zdarzają. Nie można walczyć z chmurami, deszczem ani błyskawicami. To się stało samo. Znam Francisa i wiem, że bardzo się w niej zakochał.

– Bardzo wzrosły ceny, odkąd wyjechałem – powiedział Ross. – Kupowałem dziś holenderskie płótno i płaciłem trzy szylingi i trzy pensy za metr. Wszystkie moje koszule zjadły mole.

– Krążyły pogłoski, że zginąłeś. Nie wiem, kto je rozpuszczał, ale myślę, że najwięcej mogliby na tym skorzystać Paynterowie.

– Nie więcej niż Francis.

– To prawda – odrzekła Verity. – Ale to nie jego sprawka.

Ross wpatrywał się zbolałym wzrokiem w morze.

– To niezbyt miła myśl – rzekł po chwili.

Dotknęła jego ramienia.

– Bardzo chciałabym ci pomóc, mój drogi. Dlaczego częściej nas nie odwiedzasz? Dlaczego nie jesz z nami codziennie kolacji? Gotuję lepiej od Prudie.

Ross pokręcił głową.

– Muszę sam się z tego otrząsnąć. Kiedy ślub?

– Pierwszego listopada.

– Tak prędko? Myślałem, że poczekają co najmniej miesiąc.

– Wczoraj podjęli decyzję.

– Ach, rozumiem…

– Ślub odbędzie się w Trenwith, bo wszystkim to najbardziej pasuje. Cusgarne to prawie ruina, jest tam zimno i z sufitów kapie woda. Elizabeth przyjedzie rano powozem z rodzicami.

Paplała dalej, zdając sobie sprawę, że Ross prawie jej nie słucha, lecz chciała mu pomóc przetrwać trudny okres. W końcu umilkła i podobnie jak on, spojrzała w morze.

– Gdybym była pewna, że nie będę ci przeszkadzać, zimą przyjeżdżałabym jak najczęściej. Jeśli…

– Byłoby mi bardzo miło – odpowiedział.

Ruszyli z powrotem w stronę dworu. Ross nie zauważył, że Verity straszliwie się zaczerwieniła.

A zatem ślub miał się odbyć pierwszego listopada, za niespełna dwa tygodnie.

Szedł jakiś czas z kuzynką, a gdy się pożegnali, stanął na skraju sosnowego zagajnika i patrzył, jak Verity podąża szybkim, energicznym krokiem w stronę kopalni Grambler. Nad pustymi, pokrytymi hałdami gruzu wrzosowiskami płynęły w kierunku Trenwith obłoki dymu i pary z kopalni.

3

Za wzniesieniem tworzącym południowo-wschodni kraniec kotliny Nampary znajdowało się obniżenie terenu, w którym stało niewielkie skupisko chat zwane przysiółkiem Mellin.

Była to część majątku Poldarków. Sześć chat tworzyło kwadrat, toteż wszyscy widzieli, co akurat robią sąsiedzi. Mieszkały w nich rodziny o nazwiskach Triggs, Clemmow, Martin, Daniel i Vigus. Ross udał się tam w poszukiwaniu tanich parobków do pracy.

Poldarkowie zawsze utrzymywali dobre stosunki ze swoimi dzierżawcami. Różnice klasowe były oczywiste; wszyscy uważali je za coś naturalnego i nie było potrzeby o nich wspominać, ale w rejonach, gdzie życie koncentrowało się wokół najbliższej kopalni, zdrowy rozsądek zawsze okazywał się ważniejszy od konwenansów. Drobnych właścicieli ziemskich o imponującej genealogii i pustych sakiewkach akceptowano jako część należącej do nich ziemi.

W drodze do domu Martinów Ross musiał minąć trzy chaty. Przed drzwiami pierwszej, paląc fajkę, wygrzewał się Joe Triggs. Był wysłużonym górnikiem w wieku około pięćdziesięciu pięciu lat, cierpiącym na reumatyzm i utrzymywanym przez ciotkę, która z trudem wiązała koniec z końcem, zarabiając na życie handlem rybami w Sawle. Wydawało się, że Joe Triggs przesiedział przed swoją chałupą cały ponaddwuletni pobyt Rossa w Ameryce i nie zmienił w tym czasie pozycji. Anglia straciła imperium na zachodzie i zdobyła imperium na wschodzie; walczyła samotnie przeciwko Amerykanom, Francuzom, Holendrom, Hiszpanom i sułtanowi Hajdarowi Alemu, władcy Majsuru. Państwa, floty i narody ścierały się ze sobą, powstawały i upadały. We Francji wzbił się w niebo pierwszy balon, „Royal George” zatonął w Spithead, a William Pitt Młodszy został po raz pierwszy premierem. Jednak dla Joego Triggsa nic się nie zmieniło. Upływające dni niczym się od siebie nie różniły. Jednostajnie odchodziły w przeszłość, a jedyna istotna zmiana polegała na nasilającym się bądź słabnącym bólu barku lub kolana.

Ross zamienił kilka słów ze starszym mężczyzną, spoglądając na pozostałe chaty. Najbliższa stała pusta, bo cała rodzina zmarła na ospę w 1779 roku; niedawno zapadła się część dachu. Następna, należąca do Clemmowów, wyglądała niewiele lepiej. Czegóż można się spodziewać? Młodszy i bystrzejszy z braci, Eli Clemmow, przeniósł się do Truro, gdzie znalazł pracę jako lokaj, a w Mellin został tylko Reuben.

Trzy chaty po przeciwległej stronie kwadratu prezentowały się dobrze. Ross szczególnie lubił Martinów i Danielów. Nick Vigus również dbał o swój dom, choć był oślizgłym łotrem.

W chacie Martinów Rossa powitała pogodna żona Zacky’ego – miała płaską twarz i nosiła okulary – po czym wprowadziła go do ciemnej izby na parterze, gdzie na glinianej polepie bawiło się troje nagich dzieci. Po wyjeździe Rossa Martinom urodziły się dwie nowe pociechy, toteż w chacie mieszkało już jedenaście osób. W tej chwili pani Martin znowu była brzemienna. Czterej chłopcy pracowali pod ziemią w kopalni Grambler, podobnie jak najstarsza córka Jinny. Troje młodszych dzieci od pięciu lat wzwyż idealnie nadawało się do pielenia chwastów. Ross poszukiwał właśnie takich tanich parobków.

Tego słonecznego ranka chłonął widoki, dźwięki i zapachy własnej posiadłości, a wojna w Ameryce wydawała się nieistotna i daleka. Zastanawiał się, co jest bardziej rzeczywiste: świat prostych rolników związanych z ziemią czy też świat, w którym ludzie walczą ze sobą w imię polityki i zasad, żyją lub umierają w chwale – a jeszcze częściej nędznie – dla abstrakcyjnych idei, takich jak patriotyzm lub niepodległość.

Wydawało się, że żona Zacky’ego nigdy nie przestanie paplać, lecz w tejże chwili z szychty w kopalni wróciła Jinny. Wydawała się zdyszana. Kiedy otworzyła niskie drzwi chaty, wyraźnie zamierzała coś powiedzieć, ale zauważyła Rossa, zrobiła krok do przodu, dygnęła niezgrabnie i milczała.

– To moja najstarsza córka – odezwała się żona Zacky’ego, krzyżując ramiona na obfitym biuście. – Skończyła siedemnaście lat. Co z tobą, dziecko? Zapomniałaś panicza Rossa?

– Nie, matko. Nie, jaśnie panie. Nie zapomniałam. – Podeszła do ściany, rozwiązała fartuch i zdjęła duży płócienny czepek.

– Ładna dziewczyna – rzekł Ross, przyglądając się z roztargnieniem Jinny. – Powinnaś być z niej dumna.

Jinny oblała się rumieńcem, a żona Zacky’ego spojrzała na córkę.

– Znowu łazi za tobą ten Reuben?

Na drzwi padł cień i Ross ujrzał wysoką postać Reubena Clemmowa, który zmierzał w stronę swojej chaty. Miał na sobie wilgotny granatowy strój wiertacza, złożony z bluzy, spodni i starego kaszkietu ze świecą przylepioną gliną do daszka. Niósł cztery narzędzia górnicze, w tym ciężki żelazny świder.

– Chodzi za mną dzień w dzień – rzekła z irytacją dziewczyna, a w jej oczach pojawiły się łzy. – Prosi, żebym poszła z nim na spacer, a potem nic nie mówi i jeno się gapi. Dlaczego nie zostawi mnie w spokoju?!

– Nie przejmuj się tym tak bardzo – odparła matka. – Idź i każ tym trzem urwisom wracać do domu, jeśli chcą dostać coś do jedzenia.

Ross zorientował się, że ma okazję, aby opuścić chatę. Wstał, a tymczasem Jinny wybiegła z domu i zawołała piskliwym głosem troje dzieci Martinów, które pracowały na poletku kartofli.

– To moje wielkie zmartwienie – odezwała się pani Martin. – Reuben wszędzie za nią chodzi. Zacky już dwa razy go ostrzegał.

– Jego chata jest w strasznym stanie. Na pewno nie możecie wytrzymać od smrodu, gdy wiatr wieje w waszą stronę.

– Och, to nas nie obchodzi. Martwimy się o córkę.

Ross widział Reubena Clemmowa, który stał w drzwiach swojej chaty i patrzył na Jinny, wodząc za nią małymi bladymi oczyma o niepokojącym wyrazie. Bracia Clemmow zawsze sprawiali kłopoty w okolicy. Ich rodzice nie żyli od kilku lat. Ojciec był głuchoniemy i miewał ataki paroksyzmów. Dzieci wyśmiewały się z niego z powodu wykrzywionych ust i gdaczących dźwięków, jakie wydawał. Matka wyglądała normalnie, ale było w niej jakieś zepsucie; nie wystarczały jej zwykłe ludzkie grzechy spółkowania i pijaństwa. Ross pamiętał, jak publicznie wychłostano ją na rynku w Truro za sprzedawanie trujących proszków do spędzania płodu. Bracia Clemmow od lat sprawiali mniejsze lub większe kłopoty, ale wcześniej to Eli wydawał się gorszy.

– Zbroił coś, gdy mnie nie było?

– Reuben? Nie. Jeno raz, zeszłej zimy, walnął w łeb Nicka Vigusa, który się z niego naśmiewał. Ale go za to nie winimy, bo sama chętnie bym to zrobiła.

Ross pomyślał, że powrót do prostego życia wieśniaków nie stanowi drogi ucieczki. Zamienił funkcję dowódcy kompanii piechoty na obowiązek troszczenia się o ludzi mieszkających w jego majątku. Mógł nie być właścicielem ziemskim w całym znaczeniu tego słowa, lecz nie uchylał się od swoich powinności.

– Myślicie, że może skrzywdzić Jinny?

– Tego nie wiemy – odparła żona Zacky’ego. – Ale gdyby coś zrobił, nigdy nie stanie przed sądem. Bardzo się martwię jako matka i trudno się dziwić.

Reuben Clemmow zauważył, że jest obserwowany. Popatrzył martwym wzrokiem na dwoje ludzi stojących w drzwiach przeciwległej chaty, po czym odwrócił się, wszedł do swojego domu i zatrzasnął drzwi.

Jinny wracała z pola z trojgiem dzieci. Ross popatrzył na dziewczynę z większym zainteresowaniem. Była ładna, szczupła i zgrabna. Poczciwe brązowe oczy, jasna cera, lekko piegowaty nos – na pewno ma wielu adoratorów wśród młodych mężczyzn z okolicy. Nic dziwnego, że nie podoba jej się prawie czterdziestoletni przygłupi Reuben.

– Jeśli dalej będzie sprawiał kłopoty, zawiadomcie mnie, a wtedy przyjadę i porozmawiam z nim – powiedział Ross.

– Dziękujemy, jaśnie panie. Bylibyśmy panu bardzo wdzięczni. Gdyby pan z nim porozmawiał, może wziąłby to sobie do serca.

4

Wracając do dworu, Ross minął maszynownię Wheal Grace – kopalni, która była źródłem zamożności ojca i w końcu pochłonęła wszystkie jego pieniądze. Znajdowała się na wzgórzu w dolinie naprzeciwko kopalni Wheal Maiden, przed kilkuset laty działającej pod nazwą Trevorgie. Joshua wykorzystał część starych, prymitywnych wyrobisk i zmienił nazwę w hołdzie swojej żonie. Ross postanowił obejrzeć Wheal Grace, bo każde zajęcie wydawało się lepsze od bezczynności.

Następnego popołudnia włożył strój górniczy ojca i wyszedł z dworu, ścigany przez gderliwe uwagi Prudie na temat zgniłych desek i zepsutego powietrza, gdy wtem zauważył jeźdźca zmierzającego doliną i zorientował się, że to Francis Poldark.

Kuzyn siedział na pięknym dereszu i miał na sobie modny strój: jasnobrązowe bryczesy, żółtą kamizelkę, wcięty surdut z ciemnobrązowego aksamitu z wysokim kołnierzem.

Ściągnął wodze przed Rossem i koń gwałtownie się zatrzymał.

– Hola, Rufusie, spokojnie! Witaj, Rossie! – Zeskoczył na ziemię, uśmiechając się przyjaźnie. – Spokojnie, chłopcze! Cóż to? Wybierasz się do Grambler?

– Nie. Zamierzam zajrzeć do Grace.

Francis uniósł brwi.

– Okazała się starą dziwką. Zamierzasz ją uruchomić?

– Dziwki też się czasem przydają. Sprawdzam, czy to, co posiadam, ma jakąś wartość.

Francis lekko się zarumienił.

– Rozsądne podejście. Odłóż to na godzinę.

– Chodź ze mną – zaproponował Ross. – Ale może w tym stroju nie masz ochoty na takie eskapady?

Francis zarumienił się jeszcze bardziej.

– Naturalnie, że pójdę – odparł szybko. – Pożycz mi stary strój górniczy Joshui.

– Nie ma potrzeby. Zejdę tam innego dnia.

Francis oddał konia Judowi, który przed chwilą wrócił z pola.

– Możemy porozmawiać po drodze. Wizyta w kopalni będzie dla mnie interesująca.

Weszli do domu i Ross przejrzał rzeczy ojca, których Jud i Prudie nie sprzedali. Kiedy znalazł odpowiedni strój, Francis zdjął modne ubranie i przywdział kombinezon górniczy.

Opuścili dwór. Chcąc przezwyciężyć skrępowanie, Ross zaczął opowiadać o swoich przygodach w Ameryce, dokąd został wysłany z Irlandii jako chorąży, niedoświadczony rekrut służący w regimencie zaledwie od miesiąca. W ciągu pierwszych szalonych trzech miesięcy walczył pod komendą lorda Cornwallisa i do tego sprowadzało się całe jego doświadczenie bojowe: natarcie w stronę Portsmouth, nagły atak Francuzów, gdy przeprawiali się przez rzekę James, rozgromienie La Fayette’a. Trafiła go w kostkę kula z muszkietu. W rezultacie znalazł się w Nowym Jorku i uniknął oblężenia Yorktown, po czym tuż przed podpisaniem rozejmu otrzymał cios bagnetem w policzek w czasie drobnej potyczki.

Dotarli do kopalni i maszynowni. Ross oglądał przez chwilę teren porośnięty wysokimi kolczastymi chwastami, po czym podszedł do stryjecznego brata, który zaglądał do sztolni.

– Jak głęboko doszli? – spytał Francis.

– Chyba nie dalej niż na trzydzieści sążni. Większość chodników jest ciągle zalana. Ale słyszałem, jak ojciec mówił, że stare wyrobiska Trevorgie odwodniły się samoistnie.

– W Grambler doszliśmy na głębokość osiemdziesięciu sążni i mamy nadzieję znaleźć bogate pokłady rudy. Kiedy ostatnio używano tej drabiny?

– Chyba przed dziesięciu laty. Osłoń mnie, dobrze?

Silny wiatr utrudniał zapalenie świec z konopnymi knotami. Umieścili świece na daszkach kasków i szykowali się do zejścia po drabinie. Francis chciał iść pierwszy, ale Ross go powstrzymał.

– Zaczekaj. Wypróbuję szczeble.

Górne wydawały się solidne i Francis ruszył za Rossem. Szyb był dość szeroki. Miał przymocowaną do ściany drabinę wspieraną przez drewniane platformy umieszczone w równych odstępach. W górnej części rury pomp wciąż były przytwierdzone do ścian, lecz w dolnej odpadły. Kiedy znikło światło słoneczne, poczuli stęchłą woń stojącej wody.

Bez trudu dotarli do pierwszego poziomu. Drżący płomień świecy na kasku Rossa oświetlił wąski chodnik. Ross postanowił zbadać niższy poziom. Zawołał do znajdującego się na górze Francisa i ruszyli w dół. W pewnym momencie Francis wyrwał ze ściany kamień, który uderzył w niższą platformę i wpadł z cichym pluskiem do niewidzialnej wody na dnie sztolni.

Szczeble drabiny były zdradliwe. Kilku brakowało, a jeden się złamał, gdy Ross stanął na nim całym ciężarem ciała. Stopa Rossa zatrzymała się na następnym szczeblu, który okazał się mocny.

– Jeśli kiedykolwiek otworzę kopalnię, umieszczę w głównym szybie żelazne drabiny! – zawołał, a jego głos odbił się echem w ciasnej przestrzeni.

– Zamierzamy to zrobić w Grambler, gdy nadejdą lepsze czasy. Tak zginął ojciec Bartle’a.

Ross czuł, jak ziębną mu nogi. Pochylił głowę i popatrzył na czarną, oleistą wodę, która wypełniała boczny chodnik. W ciągu ostatnich miesięcy jej poziom się obniżył, ściany tunelu pokrywał zielony szlam. Z ust Rossa wydobywała się para, mieszając się z dymem świecy. Znalazł się przy wejściu na drugi, najniższy poziom starej kopalni Trevorgie.

Zszedł dwa szczeble niżej, aż woda sięgnęła mu do kolan, po czym zstąpił z drabiny i znalazł się w tunelu.

– Fu, co za smród! – odezwał się Francis. – Pewnie wrzucono tu mnóstwo bękartów!

– Moim zdaniem ten chodnik biegnie na wschód w stronę Mingoose pod dnem doliny – powiedział Ross.

Ruszył naprzód. Chlupot z tyłu świadczył, że Francis zszedł z drabiny i podążał za nim.

Po ścianach spływała brązowa i zielona woda. W niektórych miejscach strop znajdował się tak nisko, że musieli się pochylać, by przejść. Powietrze było stęchłe i wilgotne; kilkakrotnie wydawało się, że świece zgasną. Tunel rozszerzył się i przeszedł w komorę, a Francis zrównał się z bratem. Ross spoglądał na ścianę, gdzie rozpoczęto wydobycie rudy.

– Widzisz żyłę cyny w pirycie? – spytał Ross. – Źle wybrali głębokość. Wiesz, jakie wielkie są uskoki w Grambler.

Francis zmoczył palec i potarł skałę w miejscu, gdzie znajdowały się brązowe, plamiste żyłki rudy cyny.

– I co dalej? Po powrocie z Ameryki nie widziałeś naszych zestawień kosztów w Grambler. Zyski mają dziwną skłonność do przeskakiwania na niewłaściwą stronę księgi rachunkowej.

– W Grambler zeszliście za głęboko – odparł Ross. – Już kiedy wyjeżdżałem, maszyny kosztowały fortunę.

– Pożerają węgiel w straszliwym tempie – powiedział Francis. – Chrup-chrup-chrup! Nie mogą się nim nasycić.

– Tu wystarczy niewielka maszyna. Na tym poziomie można pracować nawet bez pomp.

– Nie zapominaj, że jest jesień.

Ross odwrócił się i spojrzał na czarną, śmierdzącą wodę sięgającą mu ponad kolana, a potem na strop komory. Dotarli tak daleko tylko dlatego, że lato było suche. W tej chwili poziom wody się podnosił. Za kilka dni, może nawet godzin powrót stałby się niemożliwy.

– Ross, słyszałeś, że w przyszłym tygodniu się żenię, prawda? – odezwał się Francis.

Ross przestał patrzeć na wodę i się wyprostował. Był osiem centymetrów wyższy od kuzyna.

– Mówiła mi Verity.

– Hm. Wspomniała, że nie zamierzasz przyjść na ślub.

– Och… trudno to wyjaśnić w kilku słowach. Mam tyle spraw… Mój dom przypomina zburzoną Kartaginę. Poza tym nigdy nie przepadałem za ceremoniami. Chodźmy trochę dalej. Zastanawiam się, czy nie można odwodnić tych starych wyrobisk za pomocą kanału wydrążonego w kotlinie za Marasanvose.

Po kilku sekundach Francis podążył za bratem.

Rozkołysane płomyki świec oświetlały mroczny chodnik, rzucając groteskowe cienie na czarną wodę.

Wkrótce tunel zaczął się zwężać i stał się jajowaty, wysoki na metr dziewięćdziesiąt i szeroki na nie więcej niż dziewięćdziesiąt centymetrów. Wydrążono go w taki sposób, by mógł się nim posuwać jeden górnik z pochyloną głową pchający taczkę. Woda sięgała do najszerszej części owalnego chodnika, którego ściany wygładziły łokcie dawno zapomnianych ludzi.

Francis miał ochotę zaczerpnąć tchu, wyprostować plecy, czuł, że nad jego głową wiszą tysiące ton skał.

– Naturalnie musisz przyjść na ślub – powiedział podniesionym głosem. Jego świeczka zaskwierczała, gdy kapnęła na nią kropla wody. – Bylibyśmy niepocieszeni, gdybyś się nie pojawił.

– Bzdury. Ludzie szybko przestaną plotkować.

– Jesteś dziś cholernie złośliwy. Chcemy, żebyś przyjechał. Ja i…

– Elizabeth?

– Specjalnie o to prosiła.

Ross w ostatniej chwili powstrzymał się od komentarza.

– Bardzo dobrze. O której?

– W południe. Moim drużbą będzie George Warleggan.

– George Warleggan?

– Tak. Gdybym wiedział, że ty…

– Popatrz, dno chodnika się podnosi. Skręcamy na północ.

– Nie chcemy urządzać hucznego wesela – powiedział Francis. – Tylko rodzina i kilkoro przyjaciół. Uroczystość poprowadzi kuzyn William-Alfred w asyście wielebnego Odgersa. Ross, chciałbym wytłumaczyć…

– Powietrze staje się czystsze – rzekł posępnie Ross, po czym przecisnął się przez wąskie zakole chodnika, strącając deszcz kamyków, które z pluskiem wpadały do wody.

Przebyli kilka metrów i już prawie wyszli na suche podłoże. Z przodu lśniło światło. Wciąż idąc do góry, dotarli do jednego z pionowych szybów wentylacyjnych umożliwiających pracę pod ziemią. Biegł w dół, podobnie jak główny szyb. Niecały metr poniżej krawędzi poziomego chodnika znajdowała się tafla czarnej wody. Na drugą stronę prowadziła wąska kładka z desek. W szybie wentylacyjnym nie było drabiny.

Popatrzyli na niewielki krąg światła wysoko w górze.

– Gdzie znajduje się ten otwór? – spytał Ross. – To chyba dziura przy drodze do Reen-Wollas…

– Albo na skraju wydm. Posłuchaj, Ross, chciałbym wszystko wytłumaczyć. Poznałem Elizabeth tej wiosny i nawet nie przyszło mi do głowy, że stanę między tobą a nią. Było to jak grom z jasnego nieba. Ja i Elizabeth…

Ross odwrócił się z wykrzywioną, wściekłą twarzą.

– Do diabła, czy nie wystarczy, że…

Na jego twarzy malowała się taka złość, że Francis cofnął się po drewnianej kładce przerzuconej nad szybem. Załamała się pod jego ciężarem jak suchy patyk i wpadł do wody.

Stało się to tak szybko, że przez chwilę Ross nie zareagował. Pomyślał, że Francis nie umie pływać.

W jakiś sposób Francisowi udało się wynurzyć, bo w czarnej wodzie pojawiły się ręka i jasne włosy. Ubranie jeszcze nie nasiąkło i pomagało utrzymać się na powierzchni, a obok unosił się kask. Ross położył się na brzuchu, wychylił nad krawędzią szybu i o mało nie stracił równowagi. Na twarzy Francisa malowała się rozpacz. Woda była lepką cieczą. Szarpnął jedną z desek przegniłej kładki, oderwał ją, wsadził do wody i duży żelazny gwóźdź zaczepił o ramię kuzyna. Francis chwycił koniec deski i Ross zdołał przyciągnąć go do siebie, nim zbutwiałe drewno się rozpadło.

Napiął mięśnie na śliskim chodniku i wyciągnął brata z szybu.

Siedzieli przez chwilę w milczeniu. Francis chwytał ustami powietrze i wypluwał brudną wodę.

– Na Boga, dlaczego się tak rozzłościłeś? – spytał gniewnie.

– Na Boga, dlaczego nie nauczyłeś się pływać? – odparł Ross.

Znowu zapadło milczenie. Wypadek wyzwolił w nich emocje; przez pewien czas unosiły się w powietrzu niczym niebezpieczny gaz, którego nie można nazwać, lecz nie wolno ignorować.

Kiedy siedzieli na ziemi, Francis zerkał na kuzyna. Pierwszego wieczoru, w chwili powrotu Rossa, rozumiał jego rozczarowanie i złość. Ale jako lekkomyślny, zachowujący się swobodnie młody człowiek nie zdawał sobie sprawy z siły jego uczuć ukrytych pod maską spokoju. Teraz to zauważył.

Wyczuwał również, że wpadnięcie do szybu nie było jedynym niebezpieczeństwem, które mu groziło… i może nadal grozi.

Obaj zgubili świece, a nie wzięli zapasowych. Francis zerknął na krąg światła wysoko w górze. Szkoda, że nie ma drabiny. Czekała ich nieprzyjemna wędrówka w przeciwną stronę, szukanie drogi po omacku.

Po chwili Francis strząsnął z siebie wodę i ruszył chodnikiem. Ross podążył za nim z ironicznym, a zarazem posępnym wyrazem twarzy. To, co się stało, pozwoliło Francisowi zrozumieć siłę niechęci brata – ale Ross miał wrażenie, że ukazało również jego słabości.

Przynajmniej czegoś się o sobie dowiedział.

Rozdział czwarty

1

W tygodniu poprzedzającym ślub Ross opuścił swój majątek tylko raz, by odwiedzić kościół w Sawle.

Joshua wyraził życzenie, by pochowano go z żoną, więc było niewiele do obejrzenia.

Pamięci Grace Mary, ukochanej małżonki Joshui Poldarka, która odeszła z tego świata 9 dnia maja 1770 roku w wieku 30 lat. Quid Quid Amor Jussit, Non Est Contemnere Tutum.

Poniżej Charles kazał wyryć słowa: I Jaśnie Wielmożnego Pana Joshui Poldarka z Nampary w Kornwalii, zmarłego 11 dnia marca 1783 roku w wieku 59 lat.

Oprócz tego jedyna zmiana polegała na tym, że wykarczowano krzaki posadzone przez Joshuę i mogiłę porastała rzadka trawa. Obok na niewielkim nagrobku znajdował się napis: Claude Anthony Poldark, zgasły 9 stycznia 1771 w szóstym roku życia.

Po czterech dniach Ross wrócił do kościoła, by pogrzebać nadzieje, które żywił przeszło dwa lata.

Przez cały czas chodziła mu po głowie myśl, że ślub z jakiegoś powodu się nie odbędzie. Trudno mu było uwierzyć w małżeństwo Elizabeth, tak jak trudno byłoby mu uwierzyć w przepowiednie o jego śmierci.

Kościół znajdował się kilometr od wioski Sawle, przy prowadzącym do niej gościńcu. Tego dnia główny ołtarz przystrojono złocistymi chryzantemami, a czterech muzykantów grało hymny na skrzypcach i wiolach da gamba. Przybyło dwadzieścioro gości. Ross siedział w jednej z przednich, wysokich ławek, idealnie nadających się do drzemki, patrzył na dwie postacie klęczące przed ołtarzem i słuchał monotonnego głosu Williama-Alfreda, który wypowiadał formuły religijne i prawne.

Wkrótce – niezwykle szybko jak na wagę ceremonii – znaleźli się z powrotem przed kościołem, gdzie zgromadziło się około pięćdziesięciu wieśniaków z Sawle, Trenwith i wioski Grambler. Stali w pełnej szacunku odległości i gdy w drzwiach kościoła pojawiła się młoda para, wznieśli cichy, nieskładny okrzyk.

Był jasny październikowy dzień, zza szarobiałych chmur płynących powoli po błękitnym niebie od czasu do czasu wyglądało słońce. Rześki wiatr rozwiewał koronkową woalkę Elizabeth, co nadawało jej niematerialny, eteryczny wygląd. Chwilami wydawała się jednym z mniejszych obłoków, który zgubił drogę i trafił między ludzi. Niebawem młoda para wsiadła do powozu i pojechała wyboistą drogą, a reszta gości weselnych podążyła za nimi konno.

Elizabeth i jej rodzice przyjechali z Kenwyn w powozie należącym do rodziny Chynowethów. Pojazd podskakiwał i kołysał się na wąskich, pokrytych koleinami drogach, podnosząc obłoki kurzu, który osiadał na ludziach zebranych na trasie przejazdu. Pojawienie się powozu na tym pustkowiu było niezwykłym wydarzeniem. Normalnym środkiem transportu były wierzchowce i karawany mułów. Wieści o pojawieniu się niezwykłego wehikułu o czerwonych kołach okutych żelazem docierały do okolicznych mieszkańców szybciej niż sam pojazd i wszyscy wylegali na drogę, by go zobaczyć: robotnicy przemywający rudę cyny w pobliskich strumieniach, wieśniacy i ich żony, parobkowie, górnicy, którzy akurat nie mieli szychty, i każdy, kto tylko miał dość sił. Szczekały psy, ryczały muły, a wzdłuż drogi biegły w obłokach kurzu nagie dzieci.

Kiedy powóz dotarł do podjazdu dworu, woźnica puścił konie kłusem. Bartle, siedzący z tyłu, zadął w róg, po czym młoda para zajechała z fasonem przed Trenwith House wśród radosnych okrzyków otaczających ją jeźdźców.

We dworze przygotowano przyjęcie, które zaćmiło wszystkie inne podobne uroczystości. Przybyli wszyscy goście obecni tego wieczoru, kiedy w Trenwith pojawił się Ross. Pani Chynoweth, piękna jak samica orła; doktor Choake i jego głupiutka, ładna żona; Charles, który uczcił ten dzień przywdzianiem nowej peruki, czerwonej kamizelki i brązowego aksamitnego surduta z pięknymi koronkowymi mankietami. Verity nieustannie wstawała od stołu i sprawdzała, czy wszystko jest w porządku. W miarę upływu popołudnia jej puszyste włosy nieco się rozczochrały. Kuzyn William-Alfred, chudy, blady i nieprzystępny, nadawał spotkaniu rys powagi i stateczności. Jego żona Dorothy była nieobecna, gdyż znowu spodziewała się dziecka. Naprzeciwko szczytu stołu siedziała jak zwykle ciotka Agatha w staromodnej aksamitnej krynolinie i w ładnym koronkowym czepku na niemodnej peruce.

Jednym z nowych gości był Henshawe, nadsztygar w kopalni Grambler, potężnie zbudowany młody człowiek o jasnobłękitnych oczach i drobnych dłoniach oraz stopach, na których stąpał zwinnie mimo znacznej tuszy. Pani Henshawe nie czuła się swobodnie w tym towarzystwie i zachowywała się nieco pretensjonalnie. Od czasu do czasu przerywała jedzenie, by zerknąć niepewnie na pozostałych gości. Jednak jej mąż, pracujący w kopalni od ósmego roku życia i niepiśmienny, przywykł do towarzystwa ludzi należących do wyższych klas społecznych i wkrótce zaczął dłubać w zębach widelczykiem do ciasta.

Naprzeciwko, starając się nie zwracać uwagi na zachowanie Henshawe’a, zajmowała miejsce pani Teague, wdowa po dalekim kuzynie posiadającym niewielki majątek w pobliżu St Ann’s. Towarzyszyło jej pięć córek na wydaniu, siedzących przy stole w nieregularnych odstępach. Były to Faith, Hope, Patience, Joan i Ruth.

Obok pani Teague siedział kapitan Blamey, którego Ross nigdy wcześniej nie spotkał, milczący, przystojny mężczyzna w wieku około czterdziestu lat, kapitan jednego ze statków pocztowych kursujących między Falmouth a Lizboną. Ross zauważył, że w czasie całego długiego posiłku żeglarz odezwał się tylko dwa razy – do Verity, dziękując jej za coś, co przyniosła. Nie pił.

Drugi duchowny uczestniczący w weselu nie pomagał kuzynowi Williamowi-Alfredowi w czasie oficjalnej ceremonii zaślubin. Wielebny Odgers, niski, zasuszony człowieczek, był duszpasterzem Sawle oraz wioski Grambler, za co administrator parafii, mieszkający w Penzance, płacił mu czterdzieści funtów rocznie. Wielebny Odgers utrzymywał za to żonę, krowę i dziesięcioro dzieci. Przybył na wesele w powycieranym od ciągłego noszenia stroju i w spłowiałej peruce z końskiego włosia. Nie przestając jeść, nieustannie wyciągał brudną rękę z połamanymi paznokciami, by nakładać sobie kolejne potrawy. Jego szybkie, ukradkowe ruchy miały coś z królika: skubać, skubać, jeść, jeść, nim coś mnie spłoszy.

Listę gości zamykała rodzina Nicholasa Warleggana: ojciec, matka i syn.

Reprezentowali nowobogackich hrabstwa. Ojciec Nicholasa Warleggana był wiejskim kowalem, który odlewał cynę. Nicholas przeniósł się do Truro i założył odlewnię. Z tych korzeni wyrosły wszystkie odgałęzienia fortuny Warlegganów. Pan Nicholas Warleggan miał grubą górną wargę, oczy czarne jak bazaltowe kamyki i wielkie kwadratowe ręce ciągle noszące ślady pracy fizycznej. Dwadzieścia pięć lat wcześniej poślubił Mary Lashbrook z Edgecumbe i pierwszym owocem tego związku był obecny na sali George Warleggan, który zyskał popularność wśród przedsiębiorców górniczych i bankierów, prześcigając ojca pod względem wpływów.

George miał masywną, proporcjonalną twarz: wydatny nos nieco cofnięty w okolicach nozdrzy, jakby jego właściciel zamierzał za chwilę czemuś zaprzeczyć, oraz duże, przenikliwe, brązowe oczy, którymi posługiwał się chętniej niż szyją, zerkając na boki, gdy chciał popatrzeć na coś, co nie znajdowało się na wprost niego – tę cechę uchwycił Opie, gdy na początku roku namalował jego portret.

Kiedy wreszcie posiłek dobiegł końca, wielki stół odsunięto na bok i wyczerpani goście usiedli w kręgu, by obserwować walki kogutów.

Verity i Francis protestowali, że taka forma rozrywki nie przystoi w czasie wesela, lecz Charles postawił na swoim. Rzadko można oglądać walkę we własnym domu; zwykle wiązało się to z koniecznością jazdy do Truro lub Redruth, co było męczące i na co miał coraz mniejszą ochotę. Poza tym Nicholas Warleggan przywiózł Czerwonego Pazura, koguta znanego z wielu zwycięstw, i był skłonny wystawić go przeciwko każdemu ptakowi, który byłby gotów na pojedynek. Koguty Charlesa mogłyby stać się zbyt łagodne, gdyby od czasu do czasu nie walczyły z silnymi przeciwnikami.

Służący Warlegganów przyniósł Czerwonego Pazura i innego koguta. Po chwili doktor Choake przybył z dwoma własnymi kogutami, po czym pojawił się Bartle z trzema kogutami Charlesa.

Ross rozejrzał się po gwarnej sali, szukając wzrokiem Elizabeth. Wiedział, że nie znosi walk kogutów. I rzeczywiście, przeniosła się do tylnej części i siedziała na ławie obok schodów, popijając herbatę z Verity. Kuzyn William-Alfred, który nie aprobował walk kogutów z powodów teologicznych, zajął miejsce w niszy po drugiej stronie schodów, gdzie na trójnożnym mahoniowym stole leżała Biblia, a na ścianach wisiały portrety przodków obserwujących z dezaprobatą całą scenę. Ross usłyszał, że kuzyn William-Alfred rozmawia z wielebnym Odgersem o fatalnym stanie kościoła w Sawle.

Kiedy Ross podszedł do Elizabeth, na jej twarzy pojawił się lekki rumieniec.

– Elizabeth wygląda prześlicznie w sukni ślubnej, prawda, Ross? – odezwała się Verity. – Niezwykle udane przyjęcie, przynajmniej do tej pory, nie sądzisz? Ach, ci mężczyźni i ich walki kogutów! Nie są w stanie trawić jedzenia, jeśli nie oddają się krwawym rozrywkom. Napijesz się herbaty?

Ross podziękował. Nie miał ochoty na herbatę.

– Znakomita wieczerza. Teraz pragnę tylko iść spać.

– Cóż, powinnam odszukać panią Tabb. Trzeba wszystko przygotować. Połowa gości zostanie na noc.

Verity opuściła Rossa i Elizabeth, którzy przysłuchiwali się przez chwilę sporom i dyskusjom na temat wielkości areny. Perspektywa walki kogutów sprawiła, że towarzystwo szybko odzyskało wigor po posiłku. Była to energiczna epoka.

– Wy też zostaniecie na noc? – spytał Ross.

– Tak, do jutra. Rano wyjeżdżamy na dwa tygodnie do Falmouth.

Patrzył na nią, gdy rozglądała się po sali. Jej jasne włosy ufryzowano i upięto na czubku głowy, odsłaniając szyję i uszy; zwieńczenie stanowiła niewielka spinka z rzędem pereł. Zapinana pod szyją suknia miała bufiaste rękawy z pięknej koronki.

Chciał z nią porozmawiać, a teraz nie miał pojęcia, co powiedzieć, podobnie jak w czasach, gdy się poznali. Jej kruche piękno często sprawiało, że bywał milczący, dopóki nie poznał jej prawdziwej natury.

– Na pewno się zastanawiasz, dlaczego chciałam, żebyś przyjechał, Ross – powiedziała. Umilkła na chwilę i kilka razy przygryzła dolną wargę, a Ross patrzył, jak warga na przemian bieleje i czerwienieje. – Dziś jest mój dzień. Chcę być szczęśliwa i widzieć wokół siebie szczęśliwe twarze. Nie ma czasu na wyjaśnienia, może zresztą nie umiałabym niczego wyjaśnić. Chcę, byś mi wybaczył, że uczyniłam cię nieszczęśliwym.

– Nie muszę ci niczego wybaczać – odparł Ross. – Nigdy się nie zaręczyliśmy.

Zerknęła na niego szarymi oczyma, w których błysnęło coś w rodzaju oburzenia.

– Wiesz, że to nie wszystko…

Pierwsza walka kogutów dobiegła końca. Rozległy się okrzyki i brawa, a służący zabrali z areny pokonanego, ociekającego krwią ptaka.

– I to ma być walka, do diaska?! – zawołał Charles Poldark. – Prrrt! Rzadko zdarza się zarobić tak prędko pięć gwinei!

– Tak, Paracelsus nie docenił przeciwnika – odparł doktor Choake, którego kogut pokonał koguta Warlegganów. – Fatalny błąd.

– Sypki tliumf – wysepleniła Polly Choake, gładząc po głowie zwycięzcę trzymanego przez służącego. – Zdobywca nie wygląda gloźnie, dopóki nie wpadnie w złość. Podobno ja tes taka jestem!

– Jednak odniósł obrażenia, łaskawa pani – rzekł sługa. – Pobrudzi sobie pani rękawiczki.

– Telaz psynajmniej stać mnie na nową palę! – odparła Polly.

Rozległy się śmiechy, a mąż Polly zmarszczył brwi z powodu niestosownej uwagi żony.

– Tak czy inaczej, walka nie była ciekawa – odezwał się Charles. – Wiele młodszych kogutów poradziłoby sobie lepiej. Mój Książę Krwi pokonałby i Zwycięzcę, i Paracelsusa, choć jeszcze niedawno był kurczakiem!

– A może Książę Krwi mógłby stanąć do walki z moim Czerwonym Pazurem? – spytał George Warleggan.

– Z kim? Co takiego? – spytała ciotka Agatha, ocierając ślinę, która pociekła jej po brodzie. – Nie, to nie przystoi, doprawdy!

– Przynajmniej przekonalibyśmy się, czy Książę Krwi ma naprawdę błękitną krew – rzucił Warleggan.

– Pojedynek mistrzów? – odezwał się Charles. – Nie mam nic przeciwko temu. Ile waży pański kogut?

– Dokładnie cztery funty.

– Niech tedy walczą! Książę Krwi waży trzy funty trzynaście uncji. Popatrzmy na nich.

Przyniesiono oba koguty i zaczęto porównywać. Czerwony Pazur, niewielki jak na swoją wagę, wyglądał groźnie i miał blizny po dwudziestu walkach. Książę był młodym ptakiem, który tylko raz czy dwa brał udział w lokalnych walkach.

– A stawka? – spytał George Warleggan.

– Wedle pańskiej woli. – Charles spojrzał na gościa.

– Sto gwinei? – spytał Warleggan.

Przez chwilę panowało milczenie.

– …a wszystkie kolumny wspierające dach stoją tylko dzięki żelaznym sztabom i klamrom, które nieustannie wymagają wzmacniania – mówił wielebny Odgers. – Wschodnia ściana może w każdej chwili runąć, podobnie zachodnia.

– Tak, tak, zgadzam się! – zawołał Charles. – Zaczynajmy walkę!

Przygotowania rozpoczęto z większą dbałością o szczegóły niż zwykle. Niezależnie od zwyczajów Nicholasa Warleggana miejscowi właściciele ziemscy o statusie finansowym Charlesa Poldarka rzadko zawierali tak wysokie zakłady.

– …wiedziałeś, że to nie wszystko – powtórzyła półgłosem Elizabeth. – Zawarliśmy umowę, ale byliśmy tacy młodzi…

– Wyjaśnienia niczego nie zmienią – odpowiedział Ross. – Dziś się wszystko rozstrzygnęło.

– Elizabeth, pamiętaj, że to twój dzień – rzekła pani Chynoweth, która nagle podeszła do córki. – Powinnaś rozmawiać z gośćmi, a nie siedzieć na uboczu.

– Dziękuję, mamo. Ale wiesz, że nie gustuję w walkach kogutów. Jestem pewna, że w tej chwili nikt za mną nie tęskni.

Pani Chynoweth wyprostowała się i spojrzała córce w oczy. Nie próbowała dalej jej przekonywać, bo wyczuła, że Elizabeth, choć mówi cichym głosem, podjęła nieodwołalną decyzję. Pani Chynoweth popatrzyła na Rossa i uśmiechnęła się bez odrobiny ciepła.

– Ross, wiem, że trochę się pan interesuje walkami kogutów. Może mógłby mi pan wyjaśnić kilka zasad?

Ross odwzajemnił uśmiech.

– Jestem przekonany, czcigodna pani, że zasady walki nie mają dla pani żadnych tajemnic. Nie sądzę, bym mógł pani udzielić użytecznych rad.

Pani Chynoweth obrzuciła go ostrym spojrzeniem, po czym się odwróciła.

– Przyślę do ciebie Francisa, Elizabeth – powiedziała i odeszła.

W sali zapadła cisza przed rozpoczęciem walki.

– W najgorszym stanie jest cmentarz – ciągnął wielebny Odgers. – Tyle grobów, że kiedy grabarz wbija łopatę w ziemię, natychmiast natrafia na gnijące zwłoki, czaszki, szkielety. Ludzie boją się tam kopać.

– Jak śmiesz odzywać się w ten sposób do mojej matki! – powiedziała Elizabeth.

– Czy szczerość zawsze jest obraźliwa? – odrzekł Ross. – Przepraszam.

Nagły gwar wśród widzów świadczył o tym, że walka się rozpoczęła. Czerwony Pazur od początku wydawał się faworytem. Trzy lub cztery razy bezbłędnie zaatakował z błyszczącymi ślepiami. Zadał przeciwnikowi kilka ran i zręcznie się wycofał, zanim tamten użył swoich szponów. Książę Krwi był bojowym ptakiem, lecz nie mógł się równać z Czerwonym Pazurem.

Walka się przeciągała i publiczność ogarnęło podniecenie. Charles i Agatha krzyczeli, zagrzewając koguty do walki. Książę Krwi upadł, trzepocąc skrzydłami. Cudem uniknął coup de grâce wymierzonego przez Czerwonego Pazura, któremu udało się na niego wskoczyć, po czym wstał i kontynuował pojedynek. Ptaki wreszcie się rozdzieliły. Stały naprzeciwko siebie ze spuszczonymi łbami. Straciły część piór na szyi. Czerwony Pazur wydawał się zmęczony. Książę Krwi był w koszmarnym stanie, jednak Czerwony Pazur nie potrafił go pokonać.

– Poddaj go, Charles! – wrzasnęła ciotka Agatha. – Poddaj go! Książę Krwi to prawdziwy mistrz! Nie pozwól, by go okaleczono w pierwszej walce!

Charles ściskał palcami dolną wargę i nie wiedział, co robić. Zanim się zdecydował, koguty znów rzuciły się na siebie. I nagle, ku zaskoczeniu wszystkich widzów, Książę Krwi przejął inicjatywę. Wydawało się, że triumfalnie czerpie siły ze swojej młodości. Czerwony Pazur, zmęczony i zaskoczony, padł na piasek.

George Warleggan chwycił ojca za rękę, wytrącając mu tabakierkę.

– Przerwij walkę! – rzucił ostro. – Wbił szpony w łeb Pazura!

Jako pierwszy zauważył to, co teraz widzieli wszyscy: Książę Krwi dzięki determinacji i szczęściu rozstrzygnął walkę na swoją korzyść. Gdyby Warleggan natychmiast nie zainterweniował, kariera Czerwonego Pazura dobiegłaby końca. Wił się na podłodze, rozpaczliwie próbując zrzucić z siebie przeciwnika.

Nicholas Warleggan powstrzymał swojego służącego, pochylił się, podniósł tabakierkę i schował do kieszeni.

– Niech dalej walczą – powiedział. – Nie lubię emerytów.

– Mamy mistrza! – zawołała ciotka Agatha. – Mój Boże, to mistrz, naprawdę! Nie powinniśmy przerwać walki? Ten kogut jest skończony. Niech mnie diabli, wygląda, jakby zdechł! Dlaczego ich nie rozdzieliliście?

– Wypiszę panu weksel na sto gwinei – rzekł Warleggan do Charlesa spokojnym tonem, który nikogo nie zwiódł. – Jeśli chce pan sprzedać Księcia Krwi, proszę o prawo pierwokupu. Moim zdaniem można by z niego zrobić groźnego zawodnika.

– Dopisało mi szczęście – odpowiedział Charles, na którego szerokiej, spoconej twarzy malowało się zadowolenie. – Wyjątkowe szczęście. Rzadko widywałem lepsze walki i bardziej zaskakujące zakończenia. Czerwony Pazur walczył wspaniale.

– Rzeczywiście, wspaniale – odezwał się pan Chynoweth. – Pojedynek mistrzów, hm, tak to nazwałeś, prawda, Charlesie. Kto następny?

– Ten, kto walczy i ucieka, następnego dnia doczeka – rzekła sentencjonalnie ciotka Agatha, próbując poprawić perukę. Zaśmiała się. – Ale nasz Książę nie pozwoli nikomu uciec. Zawsze zabija przeciwnika, nim słudzy rozdzielą koguty. Bardzo się spóźniliście, do licha! A może zrobiliście to celowo… Zrobiliście to celowo? Kto nie potrafi przegrywać, traci więcej, niż powinien.

Na szczęście nikt jej nie słuchał, a na arenie stanęły do walki dwa następne koguty.

– Nie masz prawa obrażać mojej matki – rzekła Elizabeth. – Ani żadnego powodu. Wyszłam za mąż chętnie i z własnej woli. Jeśli chcesz kogoś krytykować, krytykuj mnie.

Ross zerknął na siedzącą obok niego dziewczynę. Nagle opuściła go złość i pozostał tylko ból, że wszystko między nimi skończone.

– Nikogo nie krytykuję – odpowiedział. – Co się stało, to się nie odstanie. Nie chcę psuć ci szczęśliwego dnia. Mam własne życie i… pozostaniemy sąsiadami. Będziemy się czasem widywać.

Francis wyszedł z tłumu widzów i strząsnął kroplę krwi z jedwabnego halsztuka.

– Mam nadzieję, że któregoś dnia mi wybaczysz – ciągnęła cicho Elizabeth. – Byliśmy tacy młodzi. Później…

Ross spoglądał na jej nadchodzącego męża, czując śmierć w sercu.

– Nie oglądasz walki? – spytał Francis stryjecznego brata. Jego przystojna twarz była zaczerwieniona po dobrym posiłku i winie. – Nie dziwię się. Jest bardzo słaba w porównaniu z poprzednią. Książę Krwi był zdumiewający. Cóż, kochanie, nie czujesz się zaniedbywana w dniu swojego ślubu? Wstyd mi z tego powodu i postaram się to naprawić. Niechaj mnie piekło pochłonie, jeśli jeszcze raz zostawię cię dziś samą.

2

Kiedy wieczorem Ross opuścił Trenwith House, długo jechał na oślep w posępnym nastroju, gdy tymczasem na niebie wschodził księżyc. W końcu Czarnulka, która jeszcze niezupełnie wyzdrowiała, znów zaczęła lekko kuleć. W tym czasie Ross znajdował się daleko za Namparą na wietrznym, nagim, nieznajomym pustkowiu. Zawrócił klacz i pozwolił jej samodzielnie odszukać drogę do stajni.

Niestety nie udało jej się tego dokonać i upłynęła duża część nocy, nim Ross wreszcie ujrzał kikut komina kopalni Wheal Grace, co świadczyło, że jest na terenie swojego majątku.

Zjechał w dolinę, rozsiodłał Czarnulkę i wszedł do domu. Wypił kieliszek rumu, wszedł na górę do sypialni, po czym położył się na łóżku w ubraniu i butach. Ale gdy w kwadratowych oknach pojawił się brzask, wciąż miał otwarte oczy.

Mrok był wtedy największy.

Rozdział piąty

1

Ross miał wrażenie, że początek zimy ciągnie się w nieskończoność. Przez całe dnie dolinę wypełniała mgła, ściany dworu w Namparze ociekały wodą, a strumień wezbrał, niosąc żółtawy muł. Po Bożym Narodzeniu mrozy oczyściły powietrze. Wysoka trawa na szczytach klifów zesztywniała, na skałach i hałdach kopalni osiadł szron, piasek na brzegu morza stwardniał i pokrył się warstwą soli, dopóki nie spłukały jej wzburzone fale.

Verity często odwiedzała Rossa. Była łącznikiem z resztą rodziny, przynosiła plotki i dotrzymywała mu towarzystwa. Odbywali długie piesze wędrówki szczytem klifu, niekiedy w strugach deszczu, gdy na niebie wisiały niskie chmury. W takich chwilach morze wyglądało ponuro jak porzucony kochanek, a w piaszczysty brzeg uderzały spienione bałwany. Ross kroczył naprzód, czasami słuchając Verity, rzadziej coś mówiąc, ona zaś szła szybko obok niego z rozwianymi włosami i policzkami zaróżowionymi od wiatru.

Któregoś dnia w połowie marca Verity przyjechała do Nampary i została wyjątkowo długo. Patrzyła, jak Ross zbija podporę jednej z belek w spiżarni.

– Jak twoja kostka, Ross? – spytała.

– Już nic nie czuję. – Nie było to zupełnie zgodne z prawdą, ale wolał tak mówić. Prawie nie kulał i zmuszał się do normalnego chodzenia, jednak często odczuwał ból.

Verity przyniosła kilka słojów z konfiturami własnej roboty i zaczęła je ustawiać na półkach.

– Ojciec twierdzi, że brakuje ci paszy dla bydła. Możesz brać ją od nas. Mamy także nasiona rzodkiewki i cebuli, gdybyś ich potrzebował.

Ross zawahał się na moment.

– Dziękuję – odpowiedział. – W zeszłym tygodniu zasiałem groch i fasolę. Jest jeszcze dużo miejsca.

Verity spoglądała na wypisaną przez siebie etykietę.

– Myślisz, że mógłbyś tańczyć, Ross? – zapytała.

– Tańczyć? Co masz na myśli?

– Och, nie jakiś skoczny taniec, reel albo hornpipe, ale coś dystyngowanego, na uroczystym balu, który ma się odbyć w Truro w przyszłym tygodniu, w Wielki Poniedziałek.

Ross przestał uderzać młotem.

– Mógłbym, gdybym miał ochotę. Ale ponieważ jej nie mam, problem nie istnieje.

Verity zastanawiała się przez chwilę, nim znowu się odezwała. Ross ciężko pracował całą zimę; schudł i pobladł. Za dużo pił i za dużo myślał. Verity pamiętała go z czasów, gdy był wesołym, beztroskim chłopcem, rozmownym i skłonnym do żartów. Lubił śpiewać. Ten chudy, melancholijny mężczyzna wydawał się kimś obcym, choć bardzo starała się go zrozumieć. Winę ponosiły wojna i Elizabeth.

– Jesteś jeszcze młody – powiedziała. – W Kornwalii można znaleźć wiele rozrywek. Dlaczego nie wybierzesz się na bal?

– A ty idziesz?

– Jeśli ktoś mnie zabierze.

Ross się odwrócił.

– Wcześniej nie interesowałaś się balami. Będą tam Francis i Elizabeth?

– Mieli pojechać, ale się rozmyślili.

Ross podniósł młot.

– No cóż…

– To bal dobroczynny – ciągnęła Verity. – Ma się odbyć w Assembly Rooms. Mógłbyś spotkać przyjaciół, których nie widziałeś po powrocie. Jakaś odmiana po całej tej pracy i samotności.

– Z pewnością. – Ross nie był zachwycony pomysłem Verity. – Cóż, może to przemyślę.

– Gdybyś nie chciał dużo tańczyć z powodu bólu kostki, nie miałoby to… nikt by tego nie zauważył – dodała Verity, czerwieniąc się po same uszy.

Ross nie dał po sobie poznać, że widzi jej rumieniec.

– Będziesz musiała długo wracać konno do domu. To niezbyt przyjemne, zwłaszcza w deszczu.

– Och, mogę przenocować w Truro. Przyjmie mnie Joan Pascoe, znasz ją. Wyślę do niej kogoś i poproszę, by dla ciebie również przygotowali pokój. Będzie zachwycona.

– Nie tak szybko – odrzekł. – Jeszcze się nie zgodziłem. Mam mnóstwo roboty w Namparze.

– Tak, Ross – stwierdziła Verity.

– Jesteśmy spóźnieni z siewami. Dwa pola znalazły się pod wodą. Nie ufam Judowi na tyle, by pozwolić mu pracować samemu.

– Tak, Ross.

– Zresztą nie mógłbym spędzić nocy w Truro, bo w poniedziałek rano zamierzam pojechać konno na jarmark w Redruth. Potrzebuję więcej bydła.

– Tak, Ross.

Obejrzał klin wbity pod belkę. Nie siedział jeszcze solidnie.

– Kiedy mam po ciebie przyjechać? – spytał.

Tego wieczoru poszedł z Markiem i Paulem Danielami, Zackym Martinem, Judem Paynterem i Nickiem Vigusem łowić ryby na plaży Hendrawna. Posługiwali się tradycyjnymi linkami z haczykami. Ross nie przepadał za starymi metodami połowu, ale nie miał innego wyposażenia.

Było zimno i pogoda nie sprzyjała wyprawom na ryby, lecz górnicy byli przyzwyczajeni do przemoczonych ubrań i skrajnych temperatur, więc nie zwracali na to uwagi, a Ross nigdy nie zważał na pogodę. Nie złowili ani jednej ryby, ale spędzili noc w przyjemnym nastroju. Rozpalili w jednej z jaskiń duże ognisko, korzystając z drewna wyrzuconego na brzeg, siedzieli wokół niego, opowiadali historie i popijali rum, a ich głosy odbijały się echem od ścian pieczary.

Zacky Martin, ojciec Jinny i dziesięciorga innych dzieci, był cichym, sympatycznym, niskim mężczyzną z wesołymi oczami i siwym kilkudniowym zarostem. Potrafił czytać i pisać, toteż uchodził w okolicy za człowieka uczonego. Przed dwudziestu kilku laty przybył do Sawle z Redruth. Na początku uważano go za obcego, lecz przezwyciężył uprzedzenia miejscowych i poślubił córkę kowala.

W pieczarze odciągnął Rossa na stronę i powiedział, że żona wierci mu dziurę w brzuchu w sprawie obietnicy, którą pan Ross złożył w ich chacie wkrótce po powrocie do Nampary. Chodzi o Reubena Clemmowa prześladującego młodą Jinny. Dręczy ją i straszy, wszędzie za nią chodzi, usiłuje porozmawiać z nią na osobności, z dala od braci i sióstr. Oczywiście jeszcze niczego nie zrobił. Jeśli stałoby się coś takiego, sami potrafiliby sobie z nim poradzić, ale nie chcą wywoływać awantury. Żona Zacky’ego nieustannie powtarza, że gdyby pan Ross porozmawiał z Reubenem, może odzyskałby on rozsądek.

Ross popatrzył na łysą głowę Juda drzemiącego przy ognisku po wypiciu rumu. Spojrzał na dziobatą twarz Nicka Vigusa, która lśniła demonicznie w blasku czerwonych płomieni, i na potężne plecy Marka Daniela pochylonego nad sprzętem rybackim.

– Dobrze pamiętam, co obiecałem – odezwał się do Zacky’ego. – Porozmawiam z nim w niedzielę. Zobaczymy, czy się opamięta. Jeśli nie, każę mu opuścić chatę. Powinniśmy się pozbyć ostatniego z braci Clemmowów. To paskudna rodzina.

3

Ross spełnił przyrzeczenie dopiero po Wielkim Poniedziałku. Pod wpływem impulsu obiecał, że odwiezie Verity na bal. Z sympatii do niej musiał dotrzymać słowa.

Kiedy przybyli na miejsce, w Assembly Rooms było już pełno gości. Tego wieczoru zebrała się tam duża część elity Kornwalii. Ross i Verity weszli do środka w chwili, gdy muzycy stroili instrumenty przed pierwszym tańcem. Salę oświetlały dziesiątki świec wiszących na ścianach. Usłyszeli gwar i poczuli aromaty perfum niesione przez fale ciepłego powietrza. Zaczęli się przeciskać wśród grup rozmawiających gości. Wokół słychać było kroki, szczęk otwieranych tabakierek i szelest jedwabnych sukni.

Ross ubrał się przyzwoicie, jak zwykle, gdy miał się spotkać z ludźmi należącymi do własnej klasy. Również Verity, trochę niespodziewanie, włożyła dużo wysiłku, by jak najlepiej się prezentować. Jaskrawa barwa jej szkarłatnej sukni kontrastowała z opalenizną miłej, prostodusznej twarzy. Ross nie przypominał sobie, by siostra stryjeczna kiedykolwiek wyglądała tak ładnie. Całkowicie różniła się od Verity, która obojętna na deszcz i wichurę chodziła po błotnistych polach Trenwith w bryczesach i wiejskiej koszuli.

Pani Teague i jej pięć córek należały do kompanii przyprowadzonej przez Joan Pascoe, do której mieli się przyłączyć Ross i Verity. Wymieniano uprzejme powitania, a tymczasem Ross spoglądał melancholijnie na piątkę panien Teague i zastanawiał się, dlaczego żadna nie jest zamężna. Faith, najstarsza, była jasnowłosa i ładna, natomiast młodsze, zależnie od wieku, miały coraz ciemniejsze włosy i wydawały się coraz mniej atrakcyjne, jakby ich matka stopniowo traciła siłę i chęć w miarę rodzenia kolejnych córek.

Przynajmniej raz nie brakowało kawalerów, a pani Teague, w nowej peruce z loczkami i ze złotymi kolczykami w uszach, rozglądała się z zadowoleniem po sali balowej. W skład kompanii Joan Pascoe wchodziło sześciu młodych mężczyzn; Ross był wśród nich najstarszy. Czuł, że są bardzo młodzi. Świadczyły o tym ich sztuczne maniery i banalne komplementy. Tytułowali go kapitanem i odnosili się do niego z szacunkiem, o który nie zabiegał – wszyscy z wyjątkiem Whitwortha, chełpliwego eleganta studiującego w Oksfordzie i mającego zamiar wstąpić do stanu duchownego. Był wyjątkowo modnie ubrany. Miał na sobie wcięty surdut ozdobiony kwiatami haftowanymi jedwabiem. Mówił najgłośniej i wyraźnie chciał zostać okrzykniętym przywódcą kompanii, co Ross zaakceptował bez sprzeciwu.

Ross przyjechał na bal, by sprawić przyjemność Verity, toteż postanowił zachowywać się zgodnie z duchem wieczoru, krążąc wśród panien, prawiąc im oczekiwane komplementy i słuchając oczekiwanych odpowiedzi.

Nawiązał rozmowę z Ruth Teague, najmłodszą i najmniej atrakcyjną z pięciu córek pani Teague. Stała w pewnej odległości od sióstr i na chwilę znalazła się poza zasięgiem wzroku zaborczej matki. Był to jej pierwszy bal; wydawała się osamotniona i zdenerwowana. Ross uniósł głowę i policzył młodych ludzi towarzyszących córkom Teague’ów. Było ich zaledwie czterech.

– Czy mógłbym liczyć na taniec? – spytał. – Byłaby to dla mnie ogromna przyjemność.

Ruth Teague poczerwieniała jak piwonia.

– Dziękuję panu. Jeśli mama się zgodzi…

– Będę czekał z niecierpliwością.

Uśmiechnął się i odszedł, by przywitać się z lady Whitworth, matką eleganta z Oksfordu. Po chwili zerknął na Ruth i zauważył, że pobladła. Czy szrama na policzku nadaje mu tak groźny wygląd? A może przygody miłosne ojca w dalszym ciągu rzucają cień na nazwisko Poldarków?

Zauważył, że do towarzystwa przyłączył się inny mężczyzna i rozmawia z Verity. Tęgi, spokojnie ubrany, z włosami związanymi w bezpretensjonalny kucyk wydawał się Rossowi znajomy. Był to kapitan Andrew Blamey, dowódca statku pocztowego z Falmouth, którego Ross poznał na weselu Elizabeth.

– Cóż, nie spodziewałem się tu pana spotkać, kapitanie – rzekł.

– Kapitan Poldark! – Blamey uścisnął Rossowi rękę, lecz wydawało się, że nie wie, co odpowiedzieć. – Niezbyt dobrze tańczę – wykrztusił w końcu.

Rozmawiali przez chwilę o statkach żaglowych. Kapitan Blamey odpowiadał monosylabami i zerkał na Verity. Kiedy orkiestra zaczęła wreszcie grać, Ross przeprosił marynarza. Miał zatańczyć z kuzynką. Ustawili się w pary pośrodku sali, na początku stały osoby utytułowane.

– Czy za chwilę tańczysz z kapitanem Blameyem? – spytał Ross.

– Tak. Masz coś przeciwko temu?

– Skądże znowu. Zaprosiłem pannę Ruth Teague.

– Ach, najmłodszą z sióstr? To miło z twojej strony.

– Zawsze warto spełnić dobry uczynek – odparł Ross. A tuż przed rozpoczęciem tańca dodał żartobliwym tonem: – Tak naprawdę wcale nie potrafię dobrze tańczyć…

Verity popatrzyła mu w oczy.

Orkiestra zagrała menueta. Miękkie, żółte światło świec padało na barwne suknie: złote, kremowe, łososiowe lub fioletowe. Dodawało piękna i wdzięku noszącym je damom, sprawiało, że ludzie pozbawieni wdzięku i niezgrabni wydawali się eleganccy, łagodziło krzykliwe barwy i rzucało miękkie kremowoszare cienie, które przydawały wszystkim urody. Grała orkiestra, tancerze wykonywali piruety, oddalali się od siebie, zbliżali, składali ukłony, obracali się na obcasach, brali się za ręce, wysuwali do przodu stopy. Ruchome cienie tworzyły skomplikowane wzory złożone ze światła i z mroku, wdzięczną alegorię słońca i ciemności, życia i śmierci, nieustannego przeplatania się wątku i osnowy ludzkiej egzystencji.

Przyszła kolej na taniec z Ruth Teague. Ross czuł chłód jej dłoni w różowej koronkowej rękawiczce. Wciąż była zdenerwowana i zastanawiał się, jak ją uspokoić. Z pozoru biedna szara myszka, ale gdy przyjrzał jej się bliżej, z czym nie musiał się kryć, bo przez cały czas spuszczała oczy, zauważył, że ma cechy godne uwagi – podbródek znamionujący silny charakter, witalność przebijającą przez żółtawą cerę, migdałowy krój oczu nadający twarzy oryginalny wygląd. Była jedyną kobietą z wyjątkiem Verity, która nie maskowała mocnymi perfumami naturalnego zapachu swojego ciała. Kiedy okazało się, że pachnie tak świeżo jak Verity, Ross instynktownie poczuł do niej sympatię.

Starał się miło z nią rozmawiać i natychmiast udało mu się wywołać uśmiech na jej twarzy. Zainteresowanie partnerką sprawiło, że zapomniał o bólu kostki. Tańczyli razem następny taniec i pani Teague uniosła ze zdziwieniem brwi. Spodziewała się, że Ruth spędzi większość wieczoru razem z nią, co było zwyczajowym obowiązkiem dobrze ułożonej najmłodszej córki.

– Cóż za piękny bal – odezwała się lady Whitworth, siedząca obok pani Teague. – Jestem pewna, że nasze dzieci świetnie się bawią. Kim jest ten wysoki kawaler tańczący z małą Ruth? Nie dosłyszałam jego nazwiska.

– Kapitan Poldark. Bratanek Charlesa Poldarka.

– Co takiego?! Syn Joshui Poldarka?! W ogóle go nie poznałam! Zupełnie niepodobny do ojca, prawda? Nie taki przystojny. A jednak… na swój sposób niezwykły, ta blizna… Zaleca się do pani córki?

– Tak właśnie zaczynają się zaloty, prawda? – odparła pani Teague, uśmiechając się słodko do przyjaciółki.

– Naturalnie, moja droga. Ale gdyby Ruth zdobyła adoratora przed pani dwiema najstarszymi córkami, byłoby to dla nich bardzo ambarasujące. Wielka szkoda, że w naszym hrabstwie niezbyt skrupulatnie przestrzega się etykiety związanej z debiutem w towarzystwie. W hrabstwie Oksford rodzice nigdy nie pozwoliliby córkom zachowywać się tak swobodnie jak Patience, Joan i Ruth. Najpierw Faith i Hope musiałyby przynajmniej się zaręczyć. W takich sytuacjach często dochodzi do zatargów między siostrami. Ach, to syn Joshui Poldarka, a ja w ogóle go nie poznałam! Ciekawe, czy odziedziczył temperament po ojcu. Dobrze pamiętam Joshuę.

Po tańcu Ruth usiadła obok matki i lady Whitworth. Jej twarz, zwykle blada, była teraz zaróżowiona. Wachlowała się szybko, lśniły jej oczy. Pani Teague miała ochotę ją wypytać o Rossa, ale nie mogła nic powiedzieć, dopóki lady Whitworth znajdowała się irytująco blisko. Ross byłby znakomitą partią dla małej Ruth, choć jego ojciec miał godną ubolewania wadę: chwytał przynętę, ale nie łapał się na haczyk.

– Panna Verity jest dziś bardzo ożywiona – odezwała się pani Teague, by odwrócić uwagę lady Whitworth od córki. – Chyba jeszcze nie widziałam jej w tak dobrym humorze.

– Towarzystwo młodych ludzi, bez wątpienia – odpowiedziała sucho przyjaciółka. – Widzę, że jest również kapitan Blamey.

– Kuzyn Blameyów z Roseland, jak rozumiem.

– Podobno zaprzeczają, że to bliskie pokrewieństwo.

– Ach, doprawdy? – Pani Teague nadstawiła uszu. – Dlaczego?

– Słyszy się różne plotki. – Lady Whitworth obojętnie machnęła dłonią w rękawiczce. – Oczywiście nikt ich nie powtarza w obecności młodzieży.

– Słucham? Nie, nie, naturalnie.

Kapitan Blamey skłonił się Verity.

– Bardzo tu ciepło – rzekł. – Może miałaby pani ochotę na coś do picia?

Skinęła głową, równie milcząca jak on. W czasie tańca w ogóle nie rozmawiali. Przeszli do sali z bufetem i usiedli w rogu za zasłoną z paproci. Verity popijała bordo i obserwowała przechodzących ludzi. Blamey pił wyłącznie lemoniadę.

Muszę coś powiedzieć, pomyślała Verity. Dlaczego nie potrafię rozmawiać o zwyczajnych sprawach jak inne panny? Gdybym potrafiła go skłonić do mówienia, bardziej by mnie polubił. Jest nieśmiały tak jak ja; powinnam ułatwić mu sytuację. Mogłabym mówić o hodowli, ale co go obchodzą świnie i kurczęta? Oboje nie interesujemy się górnictwem. Nie wiem nic o morzu, widziałam tylko łodzie, kutry rybackie i niewody. Katastrofa morska w zeszłym miesiącu… ale może nie byłoby taktownie o tym wspominać. Dlaczego nie umiem po prostu paplać, chichotać i opowiadać anegdot? Mogłabym napomknąć, że świetnie tańczy, lecz to nieprawda, bo tańczy jak wielki, dobroduszny niedźwiedź, którego widziałam w zeszłym roku na Boże Narodzenie.

– Tu jest chłodniej – zauważył kapitan Blamey.

– Tak – zgodziła się Verity.

– W sali jest trochę za gorąco, by tańczyć. Kilka powiewów zimnego wieczornego powietrza nikomu by nie zaszkodziło.

– Zima jest w tym roku bardzo łagodna. Zupełnie inna niż zwykle.

– Jak wdzięcznie pani tańczy – rzekł kapitan Blamey, rumieniąc się. – Nigdy nie spotkałem nikogo tak… eee… hm…

Zapraszamy do zakupu pełnej wersji książki

Zapraszamy do zakupu pełnej wersji książki