Tytuł oryginału
DON’T POINT THAT THING AT ME

Redakcja
Mirosław Grabowski

Projekt okładki
© Luke Pearson

Korekta
Igor Mazur

Copyright © the Estate of Kyril Bonfiglioli, 1972
All rights reserved.
The moral right of the copyright holders has been asserted.
Copyright for the Polish edition © by Wydawnictwo Czarna Owca, 2015

Wydanie I

ISBN 978-83-8015-078-2

Wydawnictwo Czarna Owca Sp. z o.o.
ul. Alzacka 15a, 03-972 Warszawa
www.czarnaowca.pl
Redakcja: tel. 22 616 29 20; e-mail: redakcja@czarnaowca.pl
Dział handlowy: tel. 22 616 29 36; e-mail: handel@czarnaowca.pl
Księgarnia i sklep internetowy: tel. 22 616 12 72; e-mail: sklep@czarnaowca.pl

Konwersję do wersji elektronicznej wykonano w systemie Zecer.

Od tłumaczki

Przekład powieści Kyrila Bonfigliolego, zwłaszcza po przeszło trzydziestu latach od ich powstania, to prawdziwe wyzwanie i nie chodzi tylko o absurdalny, surrealistyczny humor czy zamierzone błędy językowe. Akcja cyklu o Mortdecaiu jest osadzona w Wielkiej Brytanii lat siedemdziesiątych i nawiązania do ówczesnych realiów, postaci i wydarzeń oraz tradycji historycznych i literackich nie zawsze są dla polskiego czytelnika zrozumiałe. Jednak starając się nie obciążać tekstu, nie zarzynać dowcipów i nie psuć przyjemności z lektury, postanowiłam zamieścić tylko niezbędne w moim przekonaniu przypisy, żeby w jak największym stopniu pozwolić Państwu samodzielnie rozszyfrowywać aluzje, podążać podsuwanymi przez autora fałszywymi tropami i odnajdować te prawdziwe.

M.S.

Wszystkie motta pochodzą z twórczości Roberta Browninga, oprócz jednego, ewidentnej podróbki.

To nie jest powieść autobiograficzna; opowiada o innym korpulentnym, rozwiązłym, niemoralnym marszandzie w średnim wieku. Pozostali bohaterowie też są fikcyjni, zwłaszcza pani Spon, ale miejsca wydarzeń w przeważającej części – autentyczne.

1

Takie dawne dzieje i nie umieć ich lepiej opowiedzieć?

Pippa przechodzi, przeł. Jan Kasprowicz

Kiedy palisz starą drewnianą ramkę na zdjęcie, wydaje stłumiony nobliwy syk – złocone liście nadają płomieniom wspaniały pawi, niebieskozielony odcień. W środę wieczorem z zadowoleniem obserwowałem ten efekt, kiedy przyszedł do mnie Martland. Zadzwonił do drzwi trzykrotnie, bardzo niecierpliwie, jak władczy człowiek, któremu się spieszy. Właściwie się go spodziewałem, gdy więc ten łotr Jock ze znacząco uniesionymi brwiami wsadził głowę do salonu, mogłem powiedzieć z niejaką pewnością siebie:

– Wprowadź go.

W jednej ze swoich ulubionych szmir Martland wyczytał, że otyli mężczyźni poruszają się z zadziwiającą lekkością i gracją; w rezultacie chodzi trochę tak jak tłusty elf, który liczy, że dzięki temu zostanie dostrzeżony przez krasnala. Kiedy tak kroczył, milczący, podobny do kota i cały absurdalny, jego pośladki trzęsły się bezgłośnie.

– Nie wstawaj – rzucił ironicznie, spostrzegłszy, że wcale nie mam takiego zamiaru. – Sam się obsłużę, jeśli nie masz nic przeciwko.

Ignorując bardziej nęcące butelki na tacy do drinków, bezbłędnie wydobył spod niej wielką karafkę Rodneya i nalał sobie sporą ilość, sądząc, że to mój taylor rocznik trzydziesty pierwszy. Punkt dla mnie, ponieważ wlałem tam niewiarygodnie podłe porto. On jednak wcale się nie zorientował: drugi punkt dla mnie. Oczywiście, przecież to tylko policjant. Może już nawet były.

Usadził swój masywny tyłek na moim małym Régence fauteuil i cmoknął uprzejmie, delektując się szkarłatnym sikaczem, który miał w szklaneczce. Niemal słyszałem, jak wysila mózg, żeby wymyślić zgrabne lekkie zagajenie. Ten jego rys Oscara Wilde’a… Martland łączy w sobie dwie osobowości: Wilde’a i Kłapouchego. Niemniej jest bardzo niebezpiecznym i bezwzględnym policjantem. Może już „byłym”… czy to mówiłem?

– Mój drogi staruszku – odezwał się w końcu – taka ostentacja! Teraz nawet twoje drewno na opał jest złocone.

– To była stara ramka – odparłem wprost. – Pomyślałem, że ją spalę.

– Nie szkoda? Taki ładny rzeźbiony louis seize…

– Cholernie dobrze wiesz, że to nie jest żaden ludwik któryś tam – warknąłem. – To podróbka chippendale’owskiego wzoru pnącej winnej latorośli, wykonana tydzień temu w jednej z tych firm przy Greyhound Road. Dodatek do obrazu, który ostatnio kupiłem.

Zawsze trudno przewidzieć, na czym Martland może się znać, a na czym nie, ale czułem, że jeśli chodzi o antyczne ramki, mogę blefować bezpiecznie; nawet Martland by się nie zapisał na poświęcony im kurs, pomyślałem.

– Byłoby ciekawie, musisz przyznać, gdyby się okazało, że to naprawdę był ludwik szesnasty. Powiedzmy, pięćdziesiąt na sto dziesięć centymetrów – mruknął, patrząc w zamyśleniu na dopalające się w kominku resztki.

W tym momencie wszedł ten łotr Jock, dorzucił do kominka ze dwadzieścia funtów węgla i uśmiechnąwszy się uprzejmie do Martlanda, opuścił pokój. Uprzejmy uśmiech w jego wydaniu to uniesienie górnej wargi i odsłonięcie długich jak u psa, żółtych zębów. Mnie ten widok przeraża.

– Posłuchaj, Martland – powiedziałem spokojnie. – Jeżeli myślisz, że ukradłem albo upłynniłem tego Goyę, to chyba nie sądzisz, na miłość boską, że przyniósłbym go tutaj w ramie? A potem spaliłbym ją we własnym kominku. Przecież nie jestem idiotą, no nie?

Wydał pełen zakłopotania przeczący odgłos, mający oznaczać, że wcale nie miał na myśli cennego Goi, którego kradzież w Madrycie od pięciu dni nie schodziła z łamów gazet. Dla lepszego efektu machnął rękami, wylewając trochę rzekomo zacnego trunku na dywanik.

– To dywan z Savonnerie – rzuciłem szorstko – bardzo drogi. Porto mu nie służy. Co więcej, pod nim pewnie spoczywa, sprytnie ukryty, bezcenny obraz starego mistrza. Jemu porto na pewno dobrze nie zrobi.

Popatrzył na mnie z nienawiścią, wiedząc, że to może być prawda. Odpowiedziałem skromnym spojrzeniem, wiedząc, że to jest prawda. W mroku za drzwiami ten łotr Jock uśmiechał się najuprzejmiej, jak umiał. Przypadkowy obserwator mógłby uznać, że wszyscy jesteśmy zadowoleni, ale takiego obserwatora w okolicy nie było.

Na tym etapie, zanim ktoś pomyśli, że Martland jest – albo był – tępym gamoniem, lepiej przedstawię całą historię. Na pewno wiecie, że angielscy policjanci nigdy nie noszą przy sobie broni – chyba że w wyjątkowych okolicznościach – oprócz tradycyjnej drewnianej pałki zwanej kukiełką. Wiecie, że nigdy nie są nieuprzejmi i nie uciekają się do przemocy – nie śmią nawet stłuc po tyłkach chłopców, którzy podkradają jabłka, a to ze strachu przed oskarżeniem o napaść, oficjalnym śledztwem i Amnesty International.

Jesteście tego pewni, bo nigdy nie słyszeliście o Special Powers Group – w skrócie SPG – czyli o zewnętrznym oddziale policji powołanym przez Ministerstwo Spraw Wewnętrznych w obliczu przykrych faktów po wielkim napadzie na pociąg. Powstał z rozporządzenia królewskiego i dysponuje tak zwanym tajnym pełnomocnictwem ministra spraw wewnętrznych oraz jednego z jego urzędników, z tych bardziej stałych niż mniej. Podobno regulamin oddziału liczy pięć stron i co trzy miesiące musi być podpisywany od nowa. Powtarza się w nim jak refren to, że do SPG można przyjmować jedynie najsympatyczniejszych i najbardziej zrównoważonych facetów, ale gdy już zostaną przyjęci, należy im puszczać płazem wszelkie zabójstwa – co najmniej – dopóki tylko są skuteczni. Ma nie być więcej takich spraw jak napad na pociąg, nawet gdyby to oznaczało – broń Boże! – likwidację kilku gości bez wcześniejszych kosztownych procesów sądowych. (Dotąd pozwoliło to już zaoszczędzić fortunę na honorariach dla ławników). Wszystkie gazety, nawet należące do Australijczyków, zawarły z MSW umowę, na mocy której dostają gorące jeszcze materiały prosto z szamba w zamian za odsiewanie wzmianek o użyciu broni i torturach. Czarujące.

SPG – czy Spółgę, jak na nią podobno mówią – nic nie może łączyć z administracją państwową, oprócz jednego ogniwa: przerażonego człowieczka w Ministerstwie Finansów. A w wydanym oddziałowi pełnomocnictwie nakazuje się – nakazuje, proszę państwa – żeby komendanci policji udzielali jego członkom „wszelkiej pomocy bez dyscyplinarnych zobowiązań czy biurokratycznych utrudnień”. Regularne siły policyjne oczywiście uwielbiają ten passus. SPG odpowiada wyłącznie przed premierem Jej Królewskiej Mości poprzez prokuratora generalnego, który ma tytuł hrabiowski, należy do Tajnej Rady Królewskiej i późnym wieczorem kręci się w pobliżu toalet publicznych.

Obecny dowódca jednostki to były pułkownik wojsk spadochronowych, mój dawny kolega szkolny. Otrzymał dziwnie brzmiącą rangę supernadinspektora. To bardzo zdolny facet nazwiskiem Martland. Lubi, i to bardzo, sprawiać ludziom ból.

W tym lub innym momencie na pewno chętnie by mi ten ból sprawił, ot tak, dla dobra śledztwa, ale Jock kręcił się pod drzwiami pokoju, bekając dyskretnie co jakiś czas, aby mi przypomnieć, że jeśli trzeba, jest na każde wezwanie. Jock to swego rodzaju przeciwieństwo Jeevesa¹: milczący, zaradny i nawet pełen szacunku, kiedy ma na to ochotę, ale jakby cały czas na bani, wierzcie mi, i zawsze skłonny dać po mordzie. W dzisiejszych czasach nie można zajmować się handlem dziełami sztuki, nie mając przy boku łotra, a Jock jest jednym z najlepszych w tym fachu. To znaczy był.

Przedstawiwszy Jocka – nie pamiętam jego nazwiska, ale chyba miał je po matce – powinienem, jak się zdaje, podać także kilka informacji o sobie. Nazywam się Charlie Mortdecai. Naprawdę dostałem na chrzcie imię Charlie; zdaje się, że moja matka z jakichś tajemniczych powodów chciała w ten sposób dopiec ojcu. Z nazwiska Mortdecai jestem bardzo zadowolony: odrobina starożytności, domieszka żydostwa, lekki powiew zepsucia – na litość boską, żaden kolekcjoner nie może się oprzeć pragnieniu zwarcia miecza z marszandem, który tak się nazywa. Jestem w kwiecie wieku, jeśli to cokolwiek wam mówi, ledwie przeciętnego wzrostu, niestety mam pewną nadwagę tudzież intrygujące resztki dość dawnej efektownej urody. (Czasami, w przyćmionym świetle, z wciągniętym brzuchem, mógłbym nawet wpaść w oko samemu sobie). Lubię sztukę, pieniądze, sprośne dowcipy i alkohol. Bardzo dobrze mi się wiedzie. W nie najgorszej drugorzędnej szkole prywatnej, do której uczęszczałem, odkryłem, że prawie każdy może wygrać w walce, jeśli tylko potrafi wsadzić przeciwnikowi palec w oko. Większość ludzi nie jest w stanie się na to zdobyć, wiecie?

Co więcej, mam tytuł honourable, ponieważ spłodził mnie Bernard, pierwszy baron Mortdecai z Silverdale w hrabstwie-palatynacie Lancaster. Tata był drugim co do znaczenia marszandem w kraju; zatruł sobie życie, próbując przebić pod względem cen Duveena². Oficjalnie dostał tytuł barona za to, że ofiarował narodowi dzieła sztuki warte jedną trzecią miliona funtów, porządne, ale nie do sprzedania, choć tak naprawdę za to, że zapomniał o czymś wstydliwym, co wiedział na czyjś temat. Jego wspomnienia mają zostać wydane po śmierci mojego brata, powiedzmy w kwietniu, przy odrobinie szczęścia. Gorąco polecam ich lekturę.

Tymczasem w nędznej siedzibie Mortdecaia stary wyjadacz Martland był wyraźnie niezadowolony – albo tylko udawał. Okropny z niego aktor, ale kiedy nie gra, też jest nie do zniesienia, więc trudno powiedzieć, czy się zgrywa, czy nie, jeśli wiecie, co mam na myśli.

– Och, daj spokój, Charlie – powiedział z rozdrażnieniem.

Znowu nieznacznie uniosłem brew, aby dać mu do zrozumienia, że nie chodzimy już do szkoły.

– „Przestań”? Co chcesz przez to powiedzieć? – zapytałem.

– Skończmy z tą zabawą w kotka i myszkę.

Przyszły mi głowy trzy cięte riposty na tę propozycję, ale stwierdziłem, że taka rozmowa mnie nie nęci. Czasami mam ochotę na słowną szermierkę z Martlandem, ale to nie była jedna z tych chwil.

– Co według ciebie mógłbym dać ci z tego, co mógłbyś chcieć? – zapytałem rzeczowo.

– Jakąkolwiek wskazówkę w sprawie kradzieży Goi – odparł z przygnębieniem, głosem Kłapouchego.

Spojrzałem na niego lodowato spod uniesionej brwi.

Skulił się trochę.

– Są pewne względy dyplomatyczne, rozumiesz – jęknął cicho.

– Tak – odrzekłem z pewną satysfakcją – domyślam się tego.

– Tylko jedno nazwisko albo adres, Charlie. Naprawdę cokolwiek. Musiałeś coś słyszeć.

– A jak się ma do tego stare cui bono? – rzuciłem. – Gdzie ta sławna marchewka? Czy może znowu chcesz się powołać na dawne szkolne czasy?

– Mógłbyś zyskać spokój, nikt by ci nie zawracał głowy, Charlie. Chyba że, oczywiście, sam maczałeś palce w tej kradzieży.

Zastanowiłem się nad tym ostentacyjnie, żeby nie okazać zbytniej skwapliwości, i pociągnąłem ze swojej szklanki łyk prawdziwego taylora rocznik trzydziesty pierwszy.

– Dobrze – odezwałem się w końcu. – Facet z National Gallery, w średnim wieku, wulgarny, niejaki Jim Turner.

Martland radośnie wyjął długopis i zaczął notować w policyjnym notesie.

– Pełne imię i nazwisko? – zapytał energicznie.

– James Mallord William.

Już miał to zapisać, ale zastygł w bezruchu i łypnął na mnie złym okiem.

– Tysiąc siedemset siedemdziesiąt pięć, tysiąc osiemset pięćdziesiąt jeden – rzuciłem. – Stale podkradał od Goi. Ale staruszek Goya też uprawiał plagiat, nieprawdaż?

Nigdy w życiu tak bardzo nie zaryzykowałem ciosu w twarz. Na szczęście dla pozostałości mojego patrycjuszowskiego profilu do salonu wszedł Jock, trzymając przed sobą odbiornik telewizyjny, niczym bezwstydna panna w ciąży obnosząca się ze swoim brzuchem.

Martland postawił na rozsądek.

– Ha, ha – odparł grzecznie i odłożył notes.

– Dziś środa, rozumiesz – wyjaśniłem.

– ?

– Zapasy. W telewizji. Jock i ja zawsze je oglądamy. W zawodach bierze udział wielu jego kumpli. Może zostaniesz i obejrzysz z nami?

– Dobrej nocy – odrzekł Martland.

Przez prawie godzinę Jock i ja – oraz taśmy magnetofonowe SPG – raczyliśmy się postękiwaniami i rykami asów catchweightu i zdumiewająco rzeczowym komentarzem pana Kenta Waltona, jedynego człowieka naprawdę dobrego w swojej robocie, jaki przychodzi mi do głowy.

– Ten facet jest zdumiewająco rzeczowy – rzuciłem do Jocka.

– No. Minutę temu myślałem, że urwie tamtemu ucho.

– Nie, Jock, nie Pallo. Kent Walton.

– A ja myślałem, że Pallo.

– Nieważne, Jock.

– W porząsiu, panie Charlie.

To było wspaniałe widowisko: wszyscy zawodnicy oszukiwali bezwstydnie, sędzia ani razu ich na tym nie przyłapał, choć ci dobrzy zawsze zwyciężają przez powalenie amerykańskie w ostatniej minucie. Chyba że walczy Pallo. To takie satysfakcjonujące. Satysfakcjonująca była także myśl, że wszyscy ci młodzi karierowicze z policji sprawdzali, pewnie już nawet w tej chwili, każdy obraz Turnera w National Gallery. A jest ich tam niemało. Martland był na tyle bystry, aby wiedzieć, że nie spłatałbym mu takiego figla tylko po to, żeby się z niego ponabijać: niewątpliwie dopilnuje, żeby sprawdzono każdego Turnera. I jego ludzie niewątpliwie znajdą zatkniętą za którymś z nich kopertę. A w niej – niewątpliwie – jedno z tych zdjęć.

Kiedy zakończyła się ostatnia walka – tym razem z dramatyczną roladą od tyłu – Jock i ja napiliśmy się razem whisky, jak to mamy w zwyczaju po obejrzeniu zawodów. Ja strzeliłem sobie red hackle’a de luxe, a Jock – johnny’ego walkera. Preferuje ten gatunek, a poza tym zna swoje miejsce. Do tego czasu, oczywiście, zdążyliśmy już zdjąć mały mikrofon, który Martland od niechcenia umieścił pod siedziskiem fotela. (Potem siedział na nim Jock, więc na taśmę nagrały się nie tylko zapasy, ale także różne inne mało eleganckie odgłosy). Jock, ze swoją niezrównaną wyobraźnią, wrzucił pluskwę do szklanki, nalał do niej wody i dodał alka-seltzer. Po czym zaczął śmiać się w kułak – zaiste nieprzyjemny widok i dźwięk.

– Uspokój się, Jock – skarciłem go – mamy robotę do wykonania. Que hodie non est, eras erit³, co znaczy, że jutro w południe spodziewam się aresztowania. Musi dojść do niego w parku, o ile tylko zdołam urządzić scenę, jeśli uznam to za stosowne. Zaraz potem mieszkanie zostanie przeszukane. Nie powinno cię tu być, tak samo jak wiesz czego. Schowaj to w dachu mgb, pod płótnem, postaw dach i jedź do warsztatu Spinozy. Przekaż samochód bezpośrednio jemu. Bądź tam punkt ósma. Rozumiesz?

– Ano tak, panie Charlie.

Powlókł się holem do swojego pokoju, gdzie wciąż chichotał i z zadowoleniem puszczał bąki. Jego pokój to czyste, skromnie urządzone, pełne świeżego powietrza pomieszczenie; żaden ojciec nie mógłby sobie życzyć niczego lepszego dla swojego małego skauta. Na jednej ze ścian wisi plansza z odznakami skautowskimi i stopniami wojskowymi w armii brytyjskiej; na szafce przy łóżku stoi oprawiona w ramki fotografia Shirley Temple, a na komodzie – model galeonu, jeszcze nie całkiem skończony, a do tego równiutki plik czasopism „Motor Cycle”. Wydaje mi się, że kiedyś Jock używał sosnowego środka dezynfekcyjnego jako płynu po goleniu.

Mój pokój z kolei stanowi dość wierną rekonstrukcję sypialni kurtyzany z okresu dyrektoriatu. Dla mnie jest pełen uroczych wspomnień, choć tobie, czytelniku – męskiemu Brytyjczykowi – na jego widok pewnie zrobiłoby się niedobrze. Ale co tam!

Zapadłem w przyjemny sen, pozbawiony marzeń, bo nie ma to jak zapasy, żeby oczyścić duszę litością i zgrozą; to jedyne katharsis godne tej nazwy. I nie ma to jak sen niesprawiedliwego.

To była środowa noc i nikt mnie nie budził.

2

Jestem człowiekiem, widzisz? Nie zaprzeczaj:

Zwierzęta żyją wszak po zwierzęcemu.

Załóżmy, że mam ogon i pazury.

To ujma dla człowieka – ja z lwią dumą

Będę je co dzień nosił, i niech małpy

Ciosają drwa, przyodziewają zadki.

Nie chcę się stwarzać na nowo, lecz raczej

Wziąć co najlepsze z tego, co Bóg stworzył…

Jeśli upiększyć mam swój dom na nowo,

Niech nad tą klatką nie zabraknie słomy.

Apologia biskupa Blougrama, przeł. Grzegorz Uzdański

Nikt mnie nie budził aż do godziny dziesiątej pięknego letniego ranka. Wtedy to do pokoju wszedł Jock z herbatą i kanarkiem, który swoim zwyczajem śpiewał jak najęty. Powiedziałem im obu dzień dobry; Jock woli, żebym to ja witał kanarka, więc w tak małej sprawie mogę mu wyświadczyć tę uprzejmość.

– „Ach – dodałem – stary dobry kojący ulung albo lapsang!”

– Że co?

– „Przynieś mi mój parasol, najbardziej żółte buty i stary zielony kapelusz – cytowałem dalej. – Idę do parku na wiejską zabawę”.

– Że co?

– Och, mniejsza o to, Jock. To słowa Bertrama Woostera, nie moje.

Często mam wrażenie, że Jock powinien zacząć grać w squasha. Byłby świetny jako ściana.

– Odstawiłeś wóz, Jock?

– Uhm.

– Świetnie. Wszystko w porządku? – Było to, oczywiście, głupie pytanie i, oczywiście, od razu pożałowałem, że mi się wyrwało.

– Uhm. Ale… eee… to co pan wie było trochę za duże i nie mieściło się pod plandeką, więc musiałem je trochę z brzegu przyciąć.

– Chyba nie przyciąłeś wiesz czego, Jock…

– Nie ma strachu, panie Charlie, tak tylko sobie zażartowałem.

– Och, to dobrze, Jock. Bardzo się cieszę. Czy pan Spinoza coś mówił?

– Uhm, powiedział brzydkie słowo.

– A tak, wyobrażam sobie.

– No właśnie.

Potem czekała mnie codzienna Schrecklichkeit porannego wstawania z łóżka. Przy okazjonalnej pomocy Jocka ostrożnie przeszedłem od prysznica do golenia, od deksedryny do nieznośnej decyzji w sprawie krawata, żeby wreszcie, czterdzieści minut później, dobrnąć bezpiecznie do celu, jaki stanowiło śniadanie, jedyne śniadanie godne tego miana, śniadanie du cheminot, wielka filiżanka kawy wzbogacona, przyozdobiona i udekorowana rumem. Byłem już na nogach. Bez rzygania. Ślimak znalazł się w igłach sosny, żeby wymienić choć jedno⁴.

– Chyba nie mamy zielonego kapelusza, panie Charlie.

– W porządku, Jock.

– Mógłbym posłać małą odźwiernego do Locka, jeśli pan chce…

– Nie, wszystko w porządku, Jock.

– Poszłaby za pół korony.

– Nie, wszystko w najlepszym porządku, Jock.

– Dobrze, panie Charlie.

– Musisz za dziesięć minut zniknąć z mieszkania, Jock. Nie powinna tu zostać żadna broń ani nic takiego. Włącz wszystkie alarmy. Włóż film do foto-rekordy i nastaw aparat… no wiesz.

– Tak, wiem.

– Tak – potwierdziłem, opatrując to słowo, jak przystało na lingwistycznego snoba, dodatkowymi cudzysłowami.

Wyobraźcie sobie potem waszego korpulentnego zbereźnika, jak podąża Upper Brook Street (środkowy Londyn), zmierzając pełną parą w stronę St. James’s Park i wielkiej przygody. Wprawdzie z lekko drgającym mięśniem policzka – może i nie bez wspaniałych tradycji – ale na zewnątrz elegancki, opanowany, gotów kupić bukiet fiołków od pierwszej napotkanej babiny i rzucić jej złotego suwerena; kapitan Hugh Drummond-Mortdecai, mistrz ceremonii pogwizdujący musichallową piosenkę, w jedwabnej bieliźnie włażącej między starannie wytalkowane pośladki, a niech go!

Oczywiście szli za mną od chwili, kiedy tylko się pojawiłem; no, może nie dokładnie za mną, bo był to „przedni ogon”, bardzo sprawnie wykonany manewr; chłopcy z SPG w końcu mają za sobą roczne szkolenie, na miłość boską. Ale nie zdjęli mnie w południe, tak jak przewidywałem. Chodziłem wzdłuż stawu tam i z powrotem (szepcząc mojemu przyjacielowi pelikanowi niewybaczalne rzeczy), a oni udawali, że oglądają wnętrza swoich niedorzecznych kapeluszy (niewątpliwie naszpikowanych urządzeniami nadawczo-odbiorczymi), i czerwonymi topornymi łapami przekazywali sobie ukradkowe znaki. Już zaczynałem sądzić, że przeceniłem Martlanda, i miałem udać się do Reform Clubu, żeby naciągnąć kogoś na lunch – tamtejszy zimny bufet jest najlepszy na świecie – gdy nagle…

Wreszcie się pojawili. I wzięli mnie między siebie. Potężni, przekonani o swojej słuszności, sprawni, milczący, głupi, bezwzględni, poważni, czujni, skrycie mnie nienawidzący.

Jeden z nich ostrzegawczym gestem położył rękę na moim nadgarstku.

– Ręce przy sobie – powiedziałem drżącym głosem. – Myślisz, że gdzie jesteś… w Hyde Parku?

– Pan Mortdecai? – warknął rzeczowo.

– Niech pan przestanie na mnie warczeć rzeczowo – zaprotestowałem. – To ja, jak pan doskonale wie.

– W takim razie muszę prosić, żeby poszedł pan z nami.

Popatrzyłem na tego człowieka. Do głowy by mi nie przyszło, że jeszcze się tak mówi. Czy „oniemiałem” to właściwe słowo?

– Że co? – zapytałem, cytując swobodnie Jocka.

– Musi pan pójść z nami, proszę pana. – Działał już całkiem sprawnie, naprawdę wszedł w swoją rolę.

– Dokąd mnie zabieracie?

– A gdzie chciałby pan się udać?

– Cóż… eee… do domu?

– Obawiam się, że to niemożliwe, proszę pana. Nie mamy tam swojego sprzętu, rozumie pan.

– Sprzętu? A tak. Rozumiem. Wielkie nieba! – Policzyłem uderzenia swojego serca, krwinki i kilka innych niezbędnych do życia rzeczy. Sprzęt. Jasna cholera, przecież Martland i ja chodziliśmy razem do szkoły. Wyraźnie próbowali mnie nastraszyć.

– Wyraźnie próbujecie mnie nastraszyć – rzuciłem.

– Nie, proszę pana. Bynajmniej. Jeszcze nie, proszę pana.

Potrafilibyście wymyślić naprawdę bystrą ripostę na coś takiego? Ja też nie potrafiłem.

– No dobrze. To może do Scotland Yardu? – odparłem dziarsko, na wiele jednak nie licząc.

– Nie, proszę pana, to nic by nie dało, dobrze pan o tym wie. Oni tam mają naprawdę ciasne horyzonty. Myśleliśmy raczej o Cottage Hospital przy drodze do Esher.

Martland powiedział mi kiedyś, w chwili łaskawości, o Cottage Hospital – który śnił mi się później przez kilka dni.

– O nie, nie, nie, nie, nie, nie! – zawołałem jowialnie. – Nie chciałbym, żebyście tak nadkładali drogi.

– Wobec tego – po raz pierwszy odezwał się pan Brzydka Wtyczka II – co pan powie na swój domek na wsi, przy Stoke Poges?

Muszę przyznać, że tu lekko się wzdrygnąłem. Moje życie osobiste stanowi wprawdzie otwartą księgę, ale naprawdę myślałem, że Delicje to schronienie znane jedynie najbliższych przyjaciołom. Nie można go było w żadnym razie nazwać nielegalnym, ale trzymałem tam akcesoria, które inni mogliby uznać za nieco frywolne. Coś w stylu pana Norrisa⁵ – chwytacie.

– Wiejski domek? – zripostowałem błyskawicznie. – Wiejskidomek wiejskidomek wiejskidomek?

– A tak, proszę pana – odparł pan Brzydka Wtyczka II.

– Miło i na osobności – dorzucił jego partner.

Po kilku nieudanych próbach zasugerowałem (już nieporuszony, uprzejmy, spokojny), że najlepiej i najprzyjemniej byłoby udać się do Martlanda; to świetny chłop, chodziłem z nim do szkoły. Panowie chętnie by przyjęli każdą moją propozycję, pod warunkiem że byłaby to właśnie ta, więc niebawem wszyscy trzej wpakowaliśmy się do przypadkiem krążącej po okolicy taksówki i BW II dyskretnie podał kierowcy adres, jakbym nie znał miejsca zamieszkania Martlanda równie dobrze jak własnego numeru podatnika.

– Northampton Park w Canonbury? – zachichotałem. – Od kiedy to zadupie należy do Canonbury?

Obaj uśmiechnęli do mnie łagodnie. Był to widok niemal równie przykry jak uprzejmy uśmiech Jocka. Temperatura mojego ciała spadła o całe dwa stopnie. Czułem to. Oczywiście Fahrenheita; nie chciałbym przesadzać.

– To przecież nawet nie Islington – bełkotałem diminuendo – już raczej Newington Green, gdybyście chcieli znać moje zdanie. Bo to doprawdy śmieszne…

Zauważyłem, że w przypadkowo krążącej po okolicy taksówce brakowało kilku typowych elementów, jak choćby cennika, reklam, uchwytów przy drzwiach. Był natomiast radiotelefon i połowa kajdan przytwierdzona łańcuchem do trzpienia z kółkiem w podłodze. Jakby zamilkłem.

Ale oni chyba nie sądzili, że będą im potrzebne kajdany. Siedzieli spokojnie i patrzyli na mnie w zamyśleniu, niemal łagodnie, jak ciotki, które się zastanawiają, co chciałbym na podwieczorek do herbaty.

Zajechaliśmy przed dom Martlanda w chwili, gdy z Balls Pond Road wytoczył się jego tandetny mini. Zaparkował dość niezdarnie i wypluł Martlanda, wściekłego i przemoczonego do nitki.

Miało to dobrą i złą stronę.

Dobrą, bo oznaczało, że nie mógł brać długo udziału w szturmie na moje mieszkanie. Jock najwyraźniej, zgodnie z instrukcją, włączył wszystkie alarmy i Martland, po mistrzowsku sforsowawszy drzwi frontowe, musiał został ogłuszony syreną Byk Baszanu Mk IV i wejść pod natrysk automatycznej instalacji przeciwpożarowej. Co więcej, potem niewątpliwie do tego wszystkiego dołączył się przeraźliwy dzwonek umieszczony niebotycznie wysoko na ścianie od ulicy, a na posterunku policji przy Half Moon Street oraz w siedzibie znanej na skalę międzynarodową firmy ochroniarskiej, którą nazywam „Trzeba Złodzieja na Złodzieja”, zaczęły błyskać lampki alarmowe. W swoim orlim gnieździe, czyli w żyrandolu, włączył się śliczny malutki japoński aparat fotograficzny strzelający klatkę na sekundę, a co najgorsze, po schodach przywlokła się, złorzecząc, moja odrażająca konsjerżka o języku chłoszczącym niczym burski bat.

Jeszcze długo przedtem, zanim zaprzyjaźniłem się z panem Spinozą, poprosił on pewnych swoich przyjaciół, żeby „zabezpieczyli” moje mieszkanie, jak to mówią, więc wiedziałem w zarysie, co się będzie działo. Nieznośny dźwięk dzwonków i syren, nieunikniony prysznic, przerażające starcie potężnych funkcjonariuszy mobilnej jednostki policji, nieokrzesanych ochroniarzy oraz zwykłych łobuzów i wreszcie przebijający się przez to wszystko obrzydliwy, niewyparzony język konsjerżki, naprawdę nie do wytrzymania. Biedny Martland, pomyślałem z zadowoleniem.

Chyba powinienem wyjaśnić, że:

a) funkcjonariusze SPG nie noszą odznak i starają się nie ujawniać swojej tożsamości zwykłym policjantom, bo czasami ich praca polega na odsiewaniu „niedobrych” gliniarzy;

b) pewni przedstawiciele świata przestępczego ostatnio specjalnie odwalili kilka paskudnych, spapranych „akcji”, udając SPG;

c) tępaki z firmy ochroniarskiej, zanim o cokolwiek spytają, zawsze strzelają z pistoletów na gaz pieprzowy, używają krótkofalówek, gumowych pałek i sprejów z farbą do skór anilinowych tudzież spuszczają dobermany.

O Boże, ależ musiała być tam jatka! A dzięki malutkiemu aparatowi fotograficznemu całe moje mieszkanie – któremu, muszę powiedzieć, od dawna należy się remont – zostanie pięknie odnowione i urządzone przez panią Spon na cudzy koszt.

I, o Boże, ależ wściekły musiał być Martland!

Owszem, miało to, oczywiście, także złą stronę.

Martland posłał mi jedno zimne spojrzenie, potem bezszelestnie wszedł po schodach (otyli ludzie poruszają się z zadziwiającą gracją etc.), rzucił klucze, rzucił kapelusz, stanął na nim, a następnie wpuścił nas do domu. Z tego, co mogłem się zorientować, to wszystko nie wróżyło panu Mortdecaiowi niczego dobrego. Brzydka Wtyczka II, przepuszczając mnie w drzwiach, miał tak współczujące spojrzenie, że poczułem, jak śniadanie przelewa mi się w jelicie cienkim. Mężnie zaciskając pośladki, wkroczyłem do środka i z wyrozumiałym uśmieszkiem zlustrowałem pokój, zapewne zwany przez Martlanda salonem. Nie widziałem zasłon w ten deseń, odkąd w czasach młodzieńczych uwiodłem dyrektorkę poprawczaka; dywan pochodził z foyer prowincjonalnego kina, a tapeta była w małe srebrnoszare fleurs-de-lis. Tak, naprawdę. Wszystko, oczywiście, nieskazitelnie czyste. Można by zjeść cały obiad z podłogi – gdyby zamknąć oczy.

Powiedzieli mi, że mogę usiąść, a właściwie zmusili mnie, abym to zrobił. Czułem, że wątroba, ciężka i obolała, uciska mi serce. Straciłem ochotę na lunch.

Martland tymczasem się przebrał i gdy przyszedł do nas suchutki, znowu był sobą. Gotowy do zabawy.

– No, no, no! – zawołał, zacierając ręce. – No, no.

– Muszę już iść – oznajmiłem stanowczo.

– Nie, nie, nie! – wykrzyknął. – Ależ skąd, dopiero co przyszedłeś. Czego się napijesz?

– Poproszę trochę whisky.

– Świetnie. – Nalał sobie szklankę, ale mnie nie.

Ha, ha, pomyślałem.

– Ha, ha – odważnie powiedziałem na głos.

– Ho, ho – odciął się wyniośle.

Siedzieliśmy w milczeniu przez całe pięć minut; wszyscy wyraźnie czekali, żebym zaczął protestować nerwowo, ale bynajmniej nie miałem takiego zamiaru, chociaż trochę się niepokoiłem, że jeszcze bardziej wkurzę tym Martlanda. A czas płynął powoli. Słyszałem tykanie dużego taniego zegarka w kieszeni kamizelki jednego z Brzydkich Wtyczek, tacy byli staromodni. Za oknem po chodniku przebiegło dziecko imigrantów, wrzeszcząc: „M’Gawa! M’Gawa!”, albo coś podobnego. Martland się odprężył i przywołał na twarz zadowolony uśmieszek gospodarza pięknego domostwa, który siedzi w otoczeniu przyjaciół i bliskich, delektując się porto i ciekawą rozmową. Zapadła paląca, ciężka cisza, w której było słychać tylko odległy ruch uliczny. Zachciało mi się pójść do toalety. Oni wciąż patrzyli na mnie uprzejmie, z uwagą. Rzeczowo.

Martland w końcu wstał z zadziwiającą gracją etc., położył płytę na talerzu gramofonu i starannie ustawił głośność dużych głośników stereofonicznych firmy Quad. Popłynęła z nich urocza piosenka o przejeżdżających pociągach; wszyscy kupowaliśmy tę płytę, gdy tylko sprawiliśmy sobie pierwszy gramofon stereo. Ten utwór nigdy mi się nie znudzi.

– Maurice – Martland zwrócił się do jednego ze swoich oprychów – mógłbyś przynieść z piwnicy dwunastowoltowy akumulator samochodowy wysokiego napięcia, który się tam ładuje? A ty, Alanie – ciągnął – bądź tak dobry, zaciągnij zasłony w oknach i opuść panu Mortdecaiowi spodnie, dobrze?

Co można zrobić w takiej sytuacji? Walczyć? Jaką minę przywołać na swą arystokratyczną twarz? Pełną pogardy? Oburzenia? Lekceważącej beztroski? Gdy próbowałem dokonać wyboru, sprawnie pozbawiono mnie bielizny i poczułem już tylko przeraźliwą panikę. Martland taktownie odwrócił się plecami i zaczął wydobywać dodatkowe decybele ze sprzętu stereofonicznego. Maurice – już na zawsze zapamiętam to imię – wetknął pierwszą wtyczkę na miejsce pół minuty przedtem, zanim Martland lubieżnym gestem dał znak, żeby wpiąć drugą. W samą porę, bo pociąg o nazwie „Latający Szkot” przemknął w stereo przez przejazd kolejowy. Dołączyłem się do niego w mono.

To był długi dzień, ciągnął się bez końca. Ale nie zabrało to dużo czasu, muszę przyznać. Wytrzymam wszystko, tylko nie ból; co więcej, myśl, że ktoś krzywdzi mnie specjalnie i nie ma z tego powodu wyrzutów, wydaje się bardzo przygnębiająca. Oprawcy intuicyjnie wyczuli punkt, w którym postanowiłem poprosić o udzielenie pardonu, bo kiedy chwilę później doszedłem do siebie, z powrotem wciągnęli mi spodnie i trzy cale przed moim nosem znalazła się duża szklanka whisky z paciorkowatymi bąbelkami skrzącymi się przy brzegu. Wypiłem alkohol i w tym czasie twarze wszystkich trzech nabrały mdlącej ostrości. Moi oprawcy sprawiali wrażenie udobruchanych, zadowolonych, a nawet dumnych. Czułem, że są dla mnie pełni uznania.

– Wszystko w porządku, Charlie? – zapytał z troską Martland.

– Muszę iść do toalety – powiedziałem.

– No to pójdziesz, drogi staruszku, pójdziesz. Maurice, pomóż panu M.

Maurice zaprowadził mnie na dół do ubikacji dla dzieci; miały wrócić ze szkoły dopiero za godzinę, jak mi powiedział. Wiewiórki i króliczki Margaret Tarrant⁶ podziałały na mnie kojąco. Potrzebowałem ukojenia.

Kiedy wróciliśmy do salonu, z gramofonu sączyła się muzyka z Jeziora łabędziego, proszę was. Martland jest człowiekiem prostolinijnym; uwodząc panny sklepowe, pewnie nastawia Bolero Ravela.

– Powiedz mi o nim wszystko – poprosił łagodnie, niemal pieszczotliwie, z miną baby z Harley Street pokątnie wykonującej skrobanki.

– Boli mnie tylna część ciała – jęknąłem.

– Dobrze, bardzo dobrze – skwitował. – Zdjęcie, Charlie, zdjęcie.

– A tak – odparłem mądrze, kiwając głową – wzdęcie. Daliście mi za dużo whisky na pusty żołądek. No wiecie, nie zdążyłem zjeść lunchu. – Po czym zwróciłem im część tej whisky, i to w dość dramatyczny sposób. Martland wyglądał na poirytowanego, ale moim zdaniem dzięki mnie jego sofa prezentowała się teraz znacznie lepiej.

Przebrnęliśmy przez następne dwie czy trzy minuty, nie psując zbytnio dopiero co nawiązanych cywilizowanych stosunków. Martland wyjaśnił, że rzeczywiście piętnaście po piątej tego ranka w National Gallery znaleźli za Turnerem zdjęcie. Tkwiło za Ulissesem drwiącym z Polifema (numer 508). I ciągnął głosem niczym z sali rozpraw:

– Fotografia przedstawia dwóch obcujących ze sobą dorosłych mężczyzn… tak, obcujących.

– To znaczy odbywających stosunek płciowy?

– Istotnie.

– I jedna z twarzy jest wycięta?

– Obie.

Wstałem i poszedłem po kapelusz. Dwaj obwiesie się nie poruszyli, ale wyglądali na zaniepokojonych. Ja jednak naprawdę nie byłem w formie, żeby dać nura przez okno. Odchyliłem potnik wewnątrz ronda, oderwałem kawałek bukramu i podałem Martlandowi małą owalną fotografię. Popatrzył na nią nierozumiejącym wzrokiem.

– No, drogi staruszku – odezwał się miękko – nie trzymaj nas w napięciu. Kim jest ten dżentelmen?

Tym razem to ja spojrzałem na niego nierozumiejącym wzrokiem.

– Naprawdę nie wiesz?

Spojrzał jeszcze raz na zdjęcie.

– Teraz jest znacznie bardziej zarośnięty – podsunąłem.

Pokręcił głową.

– Niejaki Gloag – powiedziałem. – Z jakichś obscenicznych względów znany wśród przyjaciół jako Butelka Zwrotna. Sam zrobił to zdjęcie. W Cambridge.

Nagle Martland z niewiadomych powodów wydał mi się naprawdę przerażony. Podobnie jak jego kumple, którzy podeszli do nas, podając sobie małą fotografię z jednej brudnej ręki do drugiej. Potem wszyscy zaczęli kiwać głowami, najpierw niepewnie, a później z przekonaniem. Wyglądało to dość zabawnie, ale byłem zbyt zmęczony, aby się tym delektować.

Martland odwrócił się do mnie, już naprawdę zły.

– No dalej, Mortdecai – powiedział, całkowicie zapomniawszy o manierach. – Tym razem lepiej wyśpiewaj wszystko od początku do końca. I to szybko, zanim stracę cierpliwość.

– A kanapka? – spytałem obojętnie. – Szklanka piwa?

– Później.

– Aha. No dobrze. Otóż Gloag Butelka Zwrotna przyszedł do mnie trzy tygodnie temu. Dał mi ten fragment swojego zdjęcia i kazał trzymać go w bezpiecznym miejscu, bo dla niego to gwarancja ochrony, a dla mnie – zdeponowanych w banku pieniędzy. Nie chciał zdradzić nic więcej, ale wiedziałem, że nie próbuje kantować, bo bał się Jocka. Zapowiedział, że będzie do mnie dzwonił codziennie i jeśli któregoś dnia tego nie zrobi, to będzie znaczyło, że wpadł w kłopoty; wtedy mam ci powiedzieć, żebyś sprawdził Turnera w National Gallery. To wszystko. Z tego, co wiem, nie ma to nic wspólnego z Goyą… skorzystałem tylko z okazji, żeby podsunąć ci ten trop. Czy Butelka wpadł w tarapaty? Zabraliście go do tego swojego cholernego Cottage Hospital?

Martland nie odpowiedział. Stał tylko i patrzył na mnie, pocierając policzek i wydając przy tym nieprzyjemny, cichy, drapiący odgłos. Niemal słyszałem, jak się zastanawia, czy akumulator pomógłby wydobyć ze mnie więcej. Miałem nadzieję, że do tego nie dojdzie: prawdę należało ujawniać w ściśle odmierzonych dawkach, żeby pobudzić zdrowy apetyt na późniejsze kłamstwa.

Może uznał, że mówię prawdę; a może doszedł do wniosku, że na razie ma wystarczająco dużo problemów.

Nie miał jednak pojęcia, ile ich jest.

– Możesz odejść – odparł w końcu.

Wziąłem kapelusz, otrzepałem go i ruszyłem do drzwi.

– „Nie wyjeżdżaj z miasta”? – podsunąłem mu w progu.

– Nie wyjeżdżaj z miasta – potwierdził z roztargnieniem.

Wolałem nie przypominać mu o kanapce.

Musiałem przejść całe mile, zanim złapałem taksówkę. Miała wszystkie klamki przy drzwiach. Zasnąłem kamiennym snem, snem dobrego, wytrawnego kłamcy. Wielkie nieba, mieszkanie było w strasznym stanie! Zadzwoniłem do pani Spon i powiedziałem, że jestem gotowy na nowy wystrój. Przyjechała przed kolacją i pomogła nam doprowadzić mieszkanie do porządku – sukces jej nie zepsuł – a później spędziliśmy miłą godzinkę przed kominkiem, wybierając obicia, tapety i inne rzeczy. Wreszcie zasiedliśmy we troje przy kuchennym stole i zabraliśmy się do jedzenia smażonych mięs i warzyw, jakie niewielu obecnie potrafi przyrządzić.

Kiedy pani Spon wyszła, powiedziałem do Jocka:

– Wiesz co, Jock?

A on odparł:

– Nie, a co?

– Zdaje się, że pan Gloag nie żyje.

– Chciwość – skwitował krótko. – Jak pan myśli, kto go załatwił?

– Chyba pan Martland. Ale najwyraźniej po raz pierwszy żałuje, że to zrobił.

– Jak to?

– A tak. Cóż, dobrej nocy, Jock.

– Dobrej nocy, panie Charlie.

Rozebrałem się i zaaplikowałem na swoje rany nieco więcej Boskiej Pomady. Nagle poczułem się straszliwie zmęczony – zawsze tak się czuję po torturach. Jock włożył mi pod kołdrę termofor, poczciwiec. On rozumie.

3

Jednak zwęszyłem w tym pewną złośliwą sztuczkę,

Z którą – Bóg wie kiedy – już raz się gdzieś spotkałem,

W jakimś złym śnie może. Tutaj się bowiem kończył

Marsz naprzód tą drogą. I oto jednocześnie

Z myślą o odwrocie – jak wtedy – coś tu trzasło

Niby zamek bramy – i jesteśmy w pułapce!

Sir Roland pod mroczną wieżą stanął, przeł. Juliusz Żuławski

Dzień zaświtał dla mnie punkt dziesiąta wraz z jedną z najlepszych filiżanek herbaty, z jakimi kiedykolwiek miałem przyjemność obcować. Kanarek był przy głosie, i to jakim! Ślimak znowu znalazł się wśród igieł sosny i nic nie wskazywało na to, że zamierza stamtąd zejść. Prawie się nie skrzywiłem, kiedy dały o sobie znać bąble po akumulatorze Martlanda, chociaż w pewnym momencie stwierdziłem, że przydałaby mi się gęsia szyja Pantagruela.

Odbyłem długą rozmowę telefoniczną ze swoimi agentami ubezpieczeniowymi. Wyjaśniłem im, jak mogą dobrać się Martlandowi do tyłka za szkody wyrządzone moim wnętrzom, i obiecałem zdjęcia z najścia, gdy tylko Jock je wywoła.

Potem włożyłem cudowny, leciutki wełniany kapelusz z wywiniętym rondem i parę butów z koźlej skóry, stworzonych przez Lobba w przebłysku geniuszu. (Rolę krawata, jeśli dobrze sobie przypominam, spełniał foulard, w przeważającej części koloru merde d’oie, chociaż nie mam pojęcia, dlaczego mogłoby to was interesować). Tak odziany – i z obficie posmarowanymi wazeliną bąblami – wyruszyłem do parku, żeby odwiedzić pelikana i innych pierzastych przyjaciół. Wszyscy byli w doskonałej formie. „Pogoda – zdawali się mówić – jest doskonała”. Udzieliłem im swojego błogosławieństwa.

Później przeszedłem się przez dzielnicę marszandów, starając się nie odwracać głowy w stronę wystaw sklepowych – o, przepraszam, witryn galerii – gdy zerkałem na te wszystkie zapuszczone Shayery i Koekkoeki z drugiej ręki. Dobra nasza! Po jakimś czasie, kiedy nabrałem pewności, że nikt mnie nie śledzi, ani z przodu, ani z tyłu (zapamiętajcie, to ważne), zajrzałem do Mason’s Yard. Tam też, rzecz jasna, są galerie, ale przede wszystkim zamierzałem odwiedzić pana Spinozę, jedynego marszanda w swoim bardzo specyficznym rodzaju.

Moishe Spinoza Barzilai to w gruncie rzeczy firma Basil Wayne & Co., największy wytwórca dyliżansów, o którym nawet wy, niedokształceni czytelnicy, musieliście słyszeć, chociaż na dziewięćdziesiąt dziewięć koma dziewięć dziesiątych procent nigdy nie byłoby was stać na jego wspaniałą blachę, nie mówiąc już o iście książęcej tapicerce. Chyba że, oczywiście, gustujecie w szmatławcach niegodnych waszej pozycji i przypadkiem jesteście hinduskim maharadżą albo właścicielem pól naftowych w Teksasie.

Pan Spinoza produkuje bowiem jedyne w swoim rodzaju nadwozia najwspanialszych samochodów na świecie. Słyszał o Hooperze i Mullinerze⁷ i wyraża się o nich łaskawie, choć może trochę wymijająco. Jeśli będzie miał ochotę, wyremontuje albo odtworzy okazyjnego starego rollsa, infantę albo mercedesa. Zastanowi się nad bugattim, cordem, hirondelle’em i leylandem z rzędowym silnikiem ośmiocylindrowym. Podobnie nad jakimiś trzema innymi markami. Ale poproście go o odpicowanie tandetnego mini, wstawienie do niego srebrnych automatów z prezerwatywami albo zainstalowanie w jaguarze rozkładanych kanap do bzykania, a napluje wam w twarz. Nie żartuję! Najbardziej uwielbia hispano-suizę – „izzera-swizzera”. Nie rozumiem tego, ale cóż.

Bawi się także w przekręty. To dla niego coś w rodzaju hobby. Bo nie potrzebuje pieniędzy.

Obecnie dla mojego najlepszego klienta przerabiał późnawego rolls-royce’a Silver Ghost, którego – niejako przy okazji – przyszedłem obejrzeć. Mój klient Milton Krampf (a owszem) kupił ten samochód od prawdziwego łobuza, który znalazł go na wiejskim podwórzu; wóz, unieruchomiony i zasilający sieczkarnię oraz krajalnicę do rzepy, miał za sobą długą karierę jako półciężarówka do przewożenia towaru, karawan, kombi, pikap, wspaniały prezent ślubny i mobilna „chata” do bara-bara; w odwrotnej kolejności, naturalnie. Pan Spinoza znalazł do niego sześć idealnych kół artyleryjskich po sto funtów każde, zbudował niezwykle wierną replikę karoserii kabrioletu Roi des Belges i polakierował ją szesnastokrotnie bielą królowej Anny, za każdym razem polerując na mokro i na sucho. Właśnie kończył oliwkowozieloną gniecioną tapicerkę Levant Morocco i pucował futrem tchórza śliczne arabeski tworzone przez linie carrosserie. Nie robił tego sam, rzecz jasna, bo jest niewidomy. Czy raczej był.

Obszedłem samochód, podziwiając go platonicznie. Nie było sensu go pożądać – to wóz dla bogacza. Musiał spalać galon na siedem mil, co jest całkiem w porządku, jeśli ma się pole naftowe. Milton Krampf jest właścicielem niejednego takiego pola. Ten samochód koniec końców miał go kosztować około dwudziestu czterech tysięcy funtów. Wydanie takiej sumy jest dla niego równie bolesne jak dłubanie w nosie. (Mówi się, że ktoś, kto wie, jak jest bogaty, nie jest wcale bogaty – cóż, Krampf to wie. Codziennie rano, godzinę po otwarciu giełdy nowojorskiej, dzwoni do niego człowiek, który mówi mu, jak jest bogaty. I Milton Krampf od razu ma udany dzień).

Wredny terminator powiedział mi, że pan Spinoza jest w swoim biurze, więc tam skierowałem kroki.

– Hejże, panie Spinoza! – zawołałem wesoło. – Piękne przedpołudnie, żeby chodzić po tym świecie!

Łypnął złowrogo w punkt gdzieś ze trzy cale nad moim lewym ramieniem.

– Ty pieprzony fukinfynu – warknął. (Nie ma podniebienia, rozumiecie. Biedak). – Szy inny pieprzony dhaniu. Jak fmiesz pokazywać fię tutaj, ty kutafie?!

Reszta była jeszcze bardziej nieuprzejma, więc jeśli pozwolicie, nie będę cytował go zbyt dosłownie. Był zirytowany tym, że poprzedniego dnia przysłałem mu mgb z tym drobiażdżkiem w dachu pod brezentem o tak wczesnej porze. „Gdy pierdzi skowronek”, jak to zgrabnie ujął. Poza tym bał się, że ludzie pomyślą, iż zajmuje się czymś takim, i już miał przed oczami straszliwe wizje stojących w kolejce gości w szmacianych czapkach, którzy się domagają, żeby przypacykował im mg.

Kiedy zbliżał się do końca swojej tyrady, odezwałem się do niego surowo.

– Panie Spinoza – powiedziałem – nie przyszedłem tutaj, aby rozmawiać z panem o swoich stosunkach z mamusią. To sprawa wyłącznie moja i mojego psychoterapeuty. Przyszedłem tu z żądaniem, aby nie używał pan brzydkich wyrazów, zwracając się do Jocka, który, jak pan wie, ma bardzo delikatne uszy.

Pan S. użył jeszcze brzydszych słów; niektórych z nich nie zrozumiałem, ale musiały być naprawdę plugawe. Kiedy atmosfera nieco zelżała, z goryczą zaproponował, że przejdzie się ze mną do rollsa, aby pogadać o reflektorach. Byłem zaskoczony i zasmucony obecnością w warsztacie wielkiego wulgarnego duesenburga – jeśli tak się piszę tę nazwę – i dałem temu wyraz, co znowu go tylko wkurzyło. Nie mam córek, ale to wcale nie przeszkodziło panu Spinozie odmalować ich drogi życiowej od kołyski do rogu pod latarnią, by się tak wyrazić. Oparłem się z boku o silver ghosta, podziwiając bogaty zasób słownictwa tego człowieka. „Uczta rozumu i napój duszy”, jak określiłby to Alexander Pope (1688–1744).

Gdy tak odbijaliśmy między sobą piłeczkę, prowadząc tę uprzejmą konwersację, ze wschodniej strony Mason’s Yard dobiegł dźwięk, który mogę najlepiej oddać jako DONK. Mniej więcej w tym samym czasie jakieś trzy stopy od mojego pępka rozległo się coś w rodzaju WANG i na drzwiach silver ghosta pojawił się wielki wyprysk. Skojarzywszy jedno z drugim w okamgnieniu, padłem na ziemię, nie myśląc o swoim drogim garniturze. Posłuchajcie, macie do czynienia z doświadczonym tchórzem. Do pana Spinozy, który położył rękę na drzwiach samochodu, dotarło, że ktoś niszczy jego robotę. Wyprostował się więc i krzyknął: „Oj!” albo „Aj!”.

Na zewnątrz zabrzmiało kolejne DONK, tym razem jednak nie nastąpiło po nim WANG, tylko jakieś krótkie plaśnięcie i większość tylnej części głowy pana Spinozy rozprysła się, ochlapując ścianę za naszymi plecami. Na szczęście, muszę powiedzieć z zadowoleniem, nic z tego nie poplamiło mi garnituru. Wówczas pan Spinoza również padł na ziemię, lecz, oczywiście, trochę za późno. W jego górnej wardze ziała czarnosina dziura, a z kącika ust wystawała resztka sztucznej szczęki. Wyglądał doprawdy odrażająco.

Chciałbym powiedzieć, że go lubiłem, ale, no wiecie, nigdy za nim nie przepadałem.

Dżentelmen w moim wieku, w dodatku słusznej postury (jak mówią krawcy), przeważnie nie biega na czworakach po tłustej podłodze warsztatu samochodowego, zwłaszcza mając na sobie drogie i całkiem nowe elementy garderoby. Najwyraźniej jednak był to dzień łamania konwenansów, więc spuściłem z tonu i pobiegłem, z niezłym skutkiem. Musiało to wyglądać absurdalnie, ale jakoś wydostałem się na podwórko i dotarłem do drzwi O’Flaherty Gallery. Pan O’Flaherty, który dobrze znał mojego ojca, to starszy Żyd o nazwisku Groenblatter czy jakoś tak, smagły jak Etiopczyk. Na mój widok uniósł ręce i pokiwał głową w przód i w tył, zawodząc coś, co brzmiało jak „mmm-mmm-mmmm” w nucie G nad wysokim C.

– Jak dziś idą interesy? – zapytałem dziarsko, może tylko nieco drżącym głosem.

– Nie pytaj, nie pytaj – odparł odruchowo, a potem… – Kto cię napadł, Charlie, chłopcze?! Czyjś mąż? A może czyjaś żona, Boże broń?

– Niech pan posłucha, panie G., nikt mnie nie napadł, tylko u pana Spinozy dzieje się coś złego i musiałem uciekać… nie chcę być w to zamieszany… ale po drodze się potknąłem i upadłem. Czy jako dobry przyjaciel mógłby pan polecić Perce’owi, żeby złapał mi taksówkę, bo nie czuję się za dobrze? – Nie wiem dlaczego, ale zawsze tak rozmawiam z panem G.

Perce, jego mały łotr o szczurzej twarzy – nie stać go na dużego, porządnego – złapał mi taksówkę, a ja obiecałem podesłać panu G. dobrego klienta, bo wiedziałem, że dzięki temu będzie trzymał buzię na kłódkę.

Po przyjeździe do domu padłem na fotel, poniewczasie trzęsąc się z przerażenia. Jock zaparzył mi cudownie odświeżającej herbaty miętowej, po której poczułem się o wiele lepiej, zwłaszcza że później wypiłem jeszcze cztery płynne uncje whisky.

Jock zauważył, że jeśli powiem, iż wpadłem pod samochód, firma ubezpieczeniowa kupi mi nowy garnitur. To ostatecznie postawiło mnie na nogi, całkiem dosłownie, więc od razu udałem się do ubezpieczalni, bo premia za bezszkodowość to dla mnie już i tak pieśń odległej przeszłości. Nie ma to jak mała wypłata, żeby wygładzić zmarszczkę na czole, możecie mi wierzyć. Tymczasem Jock wysłał taksówką małą odźwiernego do Pruniera po pudełko z lunchem à porter. Znalazł się w nim cudowny mały turbot soufflé, Varieté Prunier (sześć ostryg, każda ugotowana inaczej) oraz dwa z firmowych petits pots de crême de chocolat.

Zdrzemnąłem się i obudziłem już znacznie spokojniejszy, po czym spędziłem pożytecznie popołudnie przy lampie ultrafioletowej, zaznaczając („podbijając”, jak to się mówi w naszej branży) zmywalnym pisakiem podmalowane fragmenty na wspaniałym płótnie autorstwa – cóż, bardziej lub mniej – Allunno di Amico di Sandro. (Mówię, niech Bóg błogosławi Berensona⁸). Później napisałem dla „Burlington Magazine” kilka akapitów artykułu, w którym raz na zawsze chcę dowieść, że Madonna z Tallard w muzeum Ashmolean – wbrew temu, co twierdzi ten okropny człowiek Berenson – została namalowana przez Giorgionego.

Na kolację były kotlety wieprzowe z cynaderkami w środku, frytki i piwo. Zawsze przy takich okazjach posyłam Jocka po piwo w dzbanie i każę mu wkładać szmacianą czapkę. Wtedy trunek smakuje lepiej, a Jock nie ma nic przeciwko. Bo małej od odźwiernego by nie obsłużyli, rozumiecie.

Po kolacji przyjechała pani Spon z próbkami taśm usztywniających, pomponów i kretonów na poduszki i inne takie rzeczy oraz kawałkiem różowej moskitiery na baldachim wokół mojego łóżka. Musiałem, niestety, tę moskitierę odrzucić, bo chociaż rzeczywiście była urocza, to jednak powinna być niebieska, w kolorze dla chłopca. To znaczy mam swoje upodobanka, ale przecież nie jestem zboczeńcem, na miłość boską, no nie? Możecie zapytać panią Spon.

Pani Spon była już trochę zła, gdy przyjechał Martland i zawisł nad nami jak problem z zanieczyszczeniem środowiska. Nieśmiało jak na niego, ale z całą pewnością złowieszczo.

Oboje przyznali, acz niechętnie, że znają się z widzenia. Potem pani Spon pomknęła do okna. Znam wielu mężczyzn, którzy potrafią pomykać, ale pani Spon jest ostatnią kobietą, której to wychodzi. Zapadło lepkie milczenie z rodzaju tych, które uwielbiam. W końcu Martland rzucił trochę za głośnym szeptem:

– Może powinieneś poprosić tę starą rozpustnicę, żeby sobie poszła.

Pani Spon odwróciła się ku niemu i wyłuszczyła, co o nim myśli. Wiedziałem o jej zdolnościach w tym kierunku, ale nigdy nie miałem przyjemności słyszeć, jak czerpie z leksykalnego worka. Była to prawdziwa uczta literacka i przeżycie emocjonalne: Martland wyraźnie przywiądł. Nie ma to jak nasza subtelna trzykrotna rozwódka, jeśli trzeba komuś spuścić werbalne baty. „Wrzód na dupie podatnika”, „utrzymanek strażnika miejskiego”, „pułkownik Wigg dla ubogich”⁹ – to tylko kilka z komplementów, którymi go obrzuciła, ale było ich więcej – znacznie więcej. W końcu jednak wyszła, w obłoku ragazzy i dalszych uroczych epitetów. Miała na sobie zamszowy kostium z pumpami, ale można by przysiąc, że omijając Martlanda, machnęła brokatowym trenem długości dwunastu stóp.

– O rany! – sapnął, gdy wreszcie nas opuściła.

– Uhm – potwierdziłem z ukontentowaniem.

– Cóż. No więc, Charlie, tak naprawdę przyszedłem, aby ci powiedzieć, jak mi przykro i nieprzyjemnie z powodu tego, co zaszło.

Rzuciłem mu jedno z moich zimnych spojrzeń. Z tych dużych, ekonomicznych.

– Wiem – ciągnął – oberwało ci się paskudnie i chyba jestem winien wyjaśnienie. Chcę przedstawić sytuację… dzięki czemu do pewnego stopnia przejmiesz kontrolę, nie ukrywam tego… i… eee… prosić cię o pomoc.

Psiakość! – pomyślałem.

– Usiądź – powiedziałem lodowato. – Ja sam wolę stać, z powodów, których możesz się domyślić. Ale chętnie wysłucham twoich wyjaśnień i przeprosin. Więcej nie mogę obiecać.

– Dobrze – odparł.

Trochę się wiercił, jak ktoś, kto się spodziewa, że zaproponujecie mu coś do picia, i przypuszcza, że po prostu zapomnieliście czynić honory pana domu. Kiedy się upewnił, że czeka go wieczór wstrzemięźliwości, podjął wątek.

– Wiesz, dlaczego pan Spinoza został dziś rano zastrzelony?

– Pojęcia nie mam – odpowiedziałem ze znużeniem, chociaż przez całe popołudnie przychodziły mi do głowy najróżniejsze hipotezy. Wszystkie nieprawdziwe.

– To miałeś być ty.

Serce nieodpowiedzialnie zaczęło walić mi w piersi. Poczułem pod pachami chłód i wilgoć. Zachciało mi się do toalety.

Bo akumulatory i tym podobne to jedno, oczywiście w granicach rozsądku, ale informacja, że ktoś naprawdę próbuje cię zabić, na śmierć, to coś, z czym umysł nie chce się pogodzić, co chce wyrzygać; zwykli szarzy ludzie nie mają mentalnych ani emocjonalnych clichés, które pozwalają radzić sobie z taką świadomością.

– Skąd ta pewność? – zapytałem po chwili.

– Cóż, szczerze mówiąc, Maurice sądził, że to ciebie zastrzelił. Bo niechybnie taki miał zamiar.

– Maurice? – Nie mogłem uwierzyć. – Maurice? Masz na myśli swojego Maurice’a? A po co miałby to robić?

– Bo… jak by to powiedzieć… wydałem mu takie polecenie.

Jednak usiadłem.

Z mroku za drzwiami wyłoniła się posępna postać Jocka, który podszedł do mnie i stanął za moim fotelem. Chociaż raz oddychał przez nos, wydając płaczliwy, świszczący odgłos rury wydechowej.

– Dzwonił pan po mnie, proszę pana?

Jock jest naprawdę niezrównany. Bo wyobraźcie sobie, jak to powiedział. Co za takt, co za savoir faire, co za wsparcie dla młodego pana w tarapatach. Od razu poczułem się znacznie lepiej.

– Jock – zacząłem – masz przy sobie swój mosiężny kastet? Mogę prosić, żebyś za moment uderzył pana Martlanda?

Jock nie odpowiedział; gdy słyszy pytanie retoryczne, potrafi je rozpoznać. Ale wyczułem, że klepnął się po kieszeni na biodrach – swojej tajnej skrytce, jak ją nazywa – gdzie od czasu gdy był najmłodszym młodocianym przestępcą w Hoxton, w cieple i smrodzie wiodło żywot sześć uncji sprytnie ukształtowanego mosiądzu.

Martland żywo i z pewną niecierpliwością pokręcił głową.

– To nie będzie konieczne, w żadnym razie. Spróbuj mnie zrozumieć, Charlie.

– To ty spróbuj mnie zrozumieć – odparłem. Zły i z obolałym tyłkiem.

Wydał z siebie coś, co uznałem za westchnienie.

– Tout comprendre c’est tout pardonner – oznajmił.

– Doprawdy świetny pomysł!

– Posłuchaj, Charlie, pół nocy przesiedziałem w MSW z tym krwiożerczym starym maniakiem, opowiadając mu o naszej wczorajszej pogawędce.

– „Pogawędka” to dobre słowo.

– Gdy mu powiedziałem, ile wiesz o tej sprawie – ciągnął – stwierdził, że trzeba cię na zawsze uciszyć. „Zlikwidować z największą bezwzględnością”, jak to określił, głupi mały sukinsyn. Czyta za dużo dreszczowców między jedną filiżanką herbaty a drugą.

– Nie – odparłem łagodnie – jeszcze nie dorósł do dreszczowców, z wyjątkiem „Sunday Timesa”. To żargon CIA. Pewnie czyta akta Zielonych Beretów.

– Wszystko jedno – podjął – wszystko jedno – najwyraźniej upodobał sobie to zgrabne wyrażonko – wszystko jedno. Próbowałem go przekonać, że na razie nie wiemy, co wiesz ani, co ważniejsze, skąd to wiesz, i że byłoby szaleństwem zlikwidować cię na tym etapie. Eee… czy na jakimkolwiek innym, oczywiście, ale… tego nie mogłem przecież powiedzieć, no nie? Cóż, usiłowałem go namówić, żeby zwrócił się z tym do ministra, ale twierdził, że minister o tej porze jest zalany w trupa, a on sam nie ma takiej pozycji, żeby przeszkadzać mu bezkarnie w środku nocy, więc… więc musiałem się podporządkować i rankiem uznałem, że najlepiej będzie przydzielić tę robotę Maurice’owi, bo to impulsywny chłopak i będziesz miał szansę ujść z życiem, rozumiesz, prawda? I, Charlie, naprawdę bardzo się cieszę, że puknął nie tego, kogo trzeba.

– Aha – odparłem. Zacząłem się jednak zastanawiać, skąd wiedział, że dziś rano będę u pana Spinozy.

– Skąd wiedziałeś, że dziś rano będę u pana Spinozy? – zapytałem od niechcenia.

– Maurice cię śledził, Charlie. – To z szeroko otwartymi oczami, na poczekaniu.

Cholerny kłamca – pomyślałem.

– Rozumiem – odparłem.

Przeprosiłem go i pod pretekstem, że chcę się przebrać w coś wygodniejszego, jak mówią dziwki, wyszedłem z salonu. Tym czymś wygodniejszym był zachwycająco wulgarny niebieski aksamitny smoking, do którego pani Spon wszyła kiedyś, własnymi rękami, sprytnie wymyśloną taśmę tapicerską, podtrzymującą dość zawodny stary pozłacany rewolwer hazardzisty z parowca rzecznego, kalibru jakieś 28 milimetrów. Miałem do niego tylko jedenaście wiekowych nabojów trzpieniowych, których skuteczności, nie mówiąc już o bezpieczeństwie, nie byłem za bardzo pewny. Ale nie trzymałem tego wszystkiego, żeby kogoś zabić, tylko po to, żeby czuć się młodym, twardym i sprawnym. Ludzie, którzy przechowują u siebie pistolety do zabijania, zamykają je w szkatułkach albo szufladach; noszenie ich przy sobie ma wyłącznie sprawić, żeby człowiek siedział w siodle wyprostowany. Przepłukałem też usta płynem odświeżającym, znowu posmarowałem wazeliną bąble i czym prędzej wróciłem do salonu, wyprostowany jak cholera w swoim damskim siodle.

Przystanąłem za fotelem Martlanda i przypomniałem sobie, jak bardzo nie podoba mi się tył jego głowy. Nie żeby miał tam zwały teutońskiego tłuszczu porośniętego szczeciną wieprza czy coś takiego; nie, było tam tylko czyste, nienawistne samozadowolenie, niczym niepoparta, ale niezachwiana pewność siebie. Jak u dziennikarki, naprawdę. Uznałem, że mogę sobie pozwolić na utratę autokontroli; to pasowałaby do obrazu, który chciałem stworzyć. Wyjąłem więc swój pistolecik i wetknąłem Martlandowi lufę do prawego ucha. On jednak siedział dalej z niezwykłym spokojem – naprawdę miał zdrowe nerwy – i tylko odezwał się płaczliwie:

– Na litość boską, uważaj z tą zabawką, Charlie. Naboje trzpieniowe są bardzo zawodne.

Wetknąłem lufę rewolweru jeszcze głębiej; to dobrze zrobiło bąblom ma moim tyłku. Oczywiście, jak to on, musiał wcześniej sprawdzić, czy mam pozwolenie na broń.

– Jock – powiedziałem rzeczowo – dokonany defenestracji pana Martlanda.

Jockowi zaświeciły się oczy.

– Pójdę po brzytwę, panie Charlie.

– Nie, nie, Jock, pomyliły ci się słowa. Miałem na myśli, że wypchniemy go przez okno. Chyba przez okno w twoim pokoju. Tak, ale najpierw go rozbierzemy. Potem powiemy, że czynił ci awanse i z powodu nieodwzajemnionej miłości wyskoczył z okna.

– Proszę, Charlie, doprawdy, co za paskudny, zwyrodniały pomysł! Pomyśl o mojej żonie.

– Nigdy nie myślę o żonach policjantów, ich uroda uderza mi do głowy jak wino. A dzięki pedalskiemu wątkowi twój minister zabroni publikacji jakichkolwiek wiadomości o tej sprawie, z korzyścią dla nas obu.

Jock tymczasem już wyprowadzał go z salonu metodą „proszę ze mną”, w czym nie bez bólu bierze udział mały palec ofiary. Jock nauczył się tego triku od pielęgniarza z domu wariatów. To skuteczni goście.

Pokój Jocka, jak zwykle, aż rozsadzało od tego, co w lepszych dzielnicach Londynu uchodzi za świeże powietrze: to świństwo napływało przez otwarte okno. (Ludzie budują domy, żeby odciąć się od atmosfery na zewnątrz, a potem wycinają dziury w ścianach, żeby wpuścić ją do środka? Nigdy tego nie zrozumiem).

– Pokaż panu Martlandowi szpiczaste barierki, Jock – powiedziałem złośliwie. (Nie macie pojęcia, jak złośliwym głosem potrafię mówić, gdy się postaram. Byłem kiedyś adiutantem w tej waszej obecnej gwardii).

Jock wystawił go za okno na tyle, żeby ten dojrzał barierki, a potem zaczął go rozbierać. Martland stał nieruchomo, nie stawiając oporu, z niepewnym uśmiechem w kąciku ust, dopóki Jock nie zabrał się do odpinania jego pasa. Wtedy zaczął gadać gwałtownie.

Refren jego piosenki mówił o tym, że gdybym odstąpił od swojego zamiaru, on postarałby się, żebym otrzymał w nagrodę:

i) nienazwane bogactwa Orientu;

ii) jego dozgonny szacunek i poważanie;

iii) nietykalność osobistą dla siebie i swoich dzieci, a owszem, nawet do trzeciego i czwartego pokolenia.

W tym momencie zastrzygłem uchem. (Bardzo chciałbym umieć strzyc uszami, a wy nie? Kwestor w moim college’u umiał).

– Zaintrygowałeś mnie – rzuciłem. – Jock, postaw go na chwilę, bo zamierza powiedzieć wszystko.

Więcej nie tknęliśmy Martlanda palcem. Zaczął mówić z własnej nieprzymuszonej woli. Nie trzeba być wcale tchórzem, żeby nie mieć ochoty spaść z wysokości trzydziestu stóp na szpiczastą barierkę, zwłaszcza będąc na golasa. Ja na jego miejscu niechybnie bym się rozryczał.

Okazało się, że cała historia przedstawia się, jak następuje: Gloag Butelka Zwrotna, z nadzwyczajnym brakiem finezji, próbował wyciągnąć pieniądze od dawnego Kumpla z college’u – kolejny element układanki z obrazkiem „obcujących ze sobą mężczyzn” – przysyłając mu trzydziestomilimetrową stykówkę paskudnego zdjęcia. (Była to niewątpliwie część planu, bardzo irytująca. Przypuszczam, że potrzebował forsy na przyjemności, nieszczęśnik; szkoda, że nie poprosił mnie). Kumpel, obecnie nader szanowany obywatel, żyjący w strachu przed siostrą żony i innymi krewnymi, postanowił wybulić sumę, o którą chodziło, całkiem rozsądną, ale jednocześnie zaprosił na kolację zastępcę komisarza policji i przy porto zasięgnął języka, pytając między innymi: „Co obecnie robicie z szantażystami, Freddy?”, i tak dalej. Zastępca komisarza, który widział w sejfie redaktora naczelnego gazety pewien nieopublikowany materiał o Kumplu, spłoszył się jak przestraszony ogier. Uznał, że nie powinienem nic o tym wiedzieć, i – być może złośliwie – podał tamtemu nazwisko i numer telefonu starego Martlanda. „Na wypadek gdyby coś takiego dotknęło kogoś z twoich znajomych, ha, ha”.

Wówczas Kumpel zaprasza na kolację Martlanda i przekazuje mu wszystkie informacje, które nadają się do ujawnienia. Martland odpowiada: „Niech pan zda się na nas, już my umiemy sobie radzić z draniami tego pokroju”, i przystępuje do operacji.

Nazajutrz jakiś koniuszy, chrząkający wytwornie w swoje wąsy majora lotnictwa, odwiedza Butelkę Zwrotną i wręcza mu dyplomatkę pełną pięknych używanych banknotów dziesięciofuntowych. Pięć minut później do akcji wkracza Martland ze swoimi gauleiterami i zabiera Butelkę do osławionego Cottage Hospital. Nieszczęśnik zostaje podłączony do akumulatora, żeby trochę zmiękł, i gdy dochodzi do siebie, widzi przed nosem regulaminową szklaneczkę szkockiej. Jednak jest z mocniejszej gliny niż ja; tak często bywa z tymi, którzy robią ci dobrze na obie strony.

Mówi z niechęcią: „Fuj!” albo „Phi!”. „Zabierzcie to świństwo. Nie macie chartreuse? Niech wam się nie wydaje, że mnie zastraszycie; uwielbiam być dręczony przez takich potężnych kudłatych kochasiów jak wy”. I pokazuje im naoczny tego dowód. Są zniesmaczeni.

Cóż, Martland ma tylko nastraszyć Butelkę i wyraźnie dać do zrozumienia, że ta historia ze zdjęciem musi się skończyć. Polecono mu, żeby nie drążył sprawy, i nie powiedziano niczego kompromitującego, ale on z natury i przyzwyczajenia jest wścibski, a poza tym żywi chorobliwą niechęć do pedałów. Postanawia więc dotrzeć do sedna zagadki, dosłownie, czyli naprawdę dobrać się Butelce do tyłka, żeby zaczął śpiewać.

– Doskonale – mówi ponuro. – Tym razem naprawdę cię zaboli.

– Obiecanki cacanki – odcina się Butelka Zwrotna.

Wtedy poddają go zabiegom, które skutkują bólem u podstawy przegrody (nosowej), co nawet Butelce raczej nie sprawia przyjemności. Kiedy znowu dochodzi do siebie, jest nie tylko bardzo zły, ale też boi się, że poniesie uszczerbek na urodzie, więc mówi Martlandowi, że ma bardzo solidne zabezpieczenie u pana Charliego Mortdecaia, toteż byłoby lepiej, gdyby nim się zainteresowali. Tym samym odmawia dalszej współpracy i Martland, już wkurzony, aplikuje mu kolejną kurację, do tej pory zarezerwowaną wyłącznie dla chińskich podwójnych agentów. Butelka Zwrotna, ku przerażeniu wszystkich, pada martwy. Słaba pikawa i tyle.

Cóż, na wojnie dzieją się gorsze rzeczy, jak to mówią, poza tym, oczywiście, nikt tak naprawdę nie lubił Butelki, może oprócz kilku gwardzistów z koszar Chelsea, ale Martland nie należy do tych, którzy by docenili niekonwencjonalne przysługi. Cała sprawa wydaje mu się wielce niesatysfakcjonująca, zwłaszcza że wciąż nie ma pojęcia, o co w tym wszystkim chodzi.

Wtedy, rozczarowany, odbiera telefon rozgorączkowanego Kumpla, który domaga się od niego, żeby natychmiast przyjechał i przywiózł ze sobą nieszczęsnego Butelkę. Odpowiada: dobrze, oczywiście, zjawi się za kilka minut, ale… eee… trudno będzie przywieźć pana… eee… Gloaga w jego obecnym stanie. Po przyjeździe na miejsce, ku swojemu przerażeniu, dostaje do przeczytania nader niepokojący list. Nawet Martland, który nie ma nieskazitelnego gustu, wzdryga się na widok papieru: to podrobiony pergamin z nieobciętym brzegiem i złoceniem, bogato tłoczonym fałszywym herbem u góry i polichromowanym widokiem zachodu słońca na pustyni u dołu. Adres nadawcy, wydrukowany w stylu olde englysshe, brzmi: „Rancho de los Siete Dolores de la Virgen, Nowy Meksyk”. Krótko mówiąc, list pochodzi od jednego z moich najlepszych klientów, Miltona Krampfa.

Głosi – to znaczy nigdy go nie widziałem, przytaczam tylko słowa Martlanda – że pan Krampf bardzo podziwia szanownego pana Kumpla i pragnie założyć jego fanklub (!), żeby rozprowadzić poświęcony mu skromny materiał biograficzny wśród senatorów, kongresmenów, brytyjskich parlamentarzystów oraz pracowników „Paris Matcha”. (Naprawdę niepokojące to ostatnie, chyba sami przyznacie). Dalej informuje, że pan Gloag Butelka Zwrotna jest z nim w kontakcie i zamierza włączyć się do akcji, prezentując ilustrowane wspomnienia „wspólnie spędzonych chwil w Cambridge”. Proponuje także spotkanie całej trójki, aby się przekonać, czy potrafią dojść do porozumienia dla wzajemnej korzyści. Innymi słowy, to szantaż. Może nieśmiały i niezręczny, ale niezaprzeczalnie szantaż. (Czyli już dwóch ludzi z ekipy postradało zmysły i tylko ja jeden pozostałem zdrowy na umyśle i odpowiedzialny. Tak przynajmniej mi się wydaje).

Martland przerywał swoją opowieść, ja zaś nie nakłaniałem go, żeby kontynuował, ponieważ była to bardzo zła wiadomość, a to dlatego, że gdy wariują możni tego świata, odbija się to na szarakach. Byłem tak poruszony, że bezmyślnie zrobiłem Martlandowi drinka. Był to poważny błąd, bo nie chciałem, żeby się znietrzeźwił. Kiedy tylko łyknął sobie starego dobrego soku z winogron, widać było, że wraca mu pewność siebie, a jego głowa znowu zaczęła przybierać typowe, nieznośnie pompatyczne pozy. Jak musieli gardzić nim bracia oficerowie, gdy patrzyli, jak zastraszaniem i włażeniem w tyłki zapewnia sobie coraz to nowe awanse. Jednak cały czas należało pamiętać, że jest niebezpieczny i znacznie bystrzejszy, niż można by sądzić, patrząc na niego albo go słuchając.

– Martland – odezwałem się po pewnym czasie – powiedziałeś, że twój najemnik śledził mnie rano, gdy szedłem do Spinozy?

– Tak, zgadza się. – Rzeczowo, zbyt rzeczowo. Stał się znowu zdecydowanie nadto pewny siebie.

– Jock, pan Martland plecie mi tu koszałki-opałki. Daj mu w mordę, proszę.

Jock wyłonił się z cienia, łagodnie odebrał Martlandowi szklankę i pochylił się, żeby popatrzeć mu dobrodusznie w twarz. Martland odpowiedział spojrzeniem, otwierając szeroko oczy i lekko rozdziawiając usta. To był błąd, to rozdziawienie ust. Potężna łapa Jocka odchyliła się do tyłu, zatoczyła półokrąg i z głośnym plaśnięciem spadła na policzek policjanta.

Martland przeleciał przez oparcie sofy i uderzył o boazerię. Siedział pod nią przez chwilę; z jego małych oczek popłynęły łzy nienawiści i strachu. Usta, już zamknięte, skrzywiły się dziwnie – pewnie liczył zęby.

– To chyba było głupie z mojej strony – odezwałem się. – Lepiej byłoby cię zabić, to by zamknęło sprawę na dobre, a tak, pobity, będziesz myślał o zemście, nieprawdaż? – Dałem mu chwilę, żeby to sobie przemyślał, ogarnął przykre implikacje.

Przemyślał. I ogarnął.

W końcu przywołał na twarz blady uśmiech – okropny widok – zbliżył się i znowu usiadł.

– Nie będę żywił urazy, Charlie. Najwyraźniej uważasz, że po dzisiejszym ranku należy mi się wycisk. Chcę przez to powiedzieć, że jeszcze nie doszedłeś do siebie.

– Coś w tym jest – odparłem zgodnie z prawdą, bo w tym, co powiedział, rzeczywiście coś było. – Mam za sobą ciężki dzień, pełen przemocy i zamętu. Lepiej pójdę spać, bo inaczej mógłbym popełnić brzemienny w skutki błąd. Dobranoc. – Po czym opuściłem pokój. Gdy zamykałem za sobą drzwi, Martland znowu rozdziawił usta.

Krótka rozkoszna sesja pod ciepłym prysznicem, przemycie drogą pastą do zębów starych zamków z kości słoniowej, pacnięcie pudru Johnson’s Baby tu i tam, nur w pościel – i znowu byłem sobą. Martwiło mnie idiotyczne odstąpienie Krampfa od planu, i to może nawet bardziej niż zamach na moje własne życie, czułem jednak, że nie ma w tym nic, o co nie mógłbym z lepszym efektem pomartwić się nazajutrz, czyli, jak wszystkim wiadomo, następnego dnia.

Po kilku akapitach Firbanka troski uleciały mi z głowy, a potem łagodnie i delikatnie pogrążyłem się we śnie. Sen nie jest dla mnie zwykłym odpłynięciem; to przeurocze doznanie bycia sączonym i kosztowanym z wprawą. To była dobra noc; sen pieścił mnie jak znajoma lubieżna kochanka, która zawsze jednak ma na podorędziu nową rozkosz, aby zaskoczyć swojego zblazowanego bel ami.

Moim bąblom też to posłużyło.

4

O siódmej poranek;

Pagórek zroszony –

Pippa przechodzi, przeł. Juliusz Żuławski

Kiedy Jock mnie rozbudził, zaćwierkałem radośnie, ale nie włożyłem w to serca. Poranek rozpoczął się o dziesiątej, jak zwykle, i Upper Brook Street była ledwie wilgotna. Nastał nieprzyjemny, mżysty, parny dzień, a niebo przybrało barwę mysich odchodów. Pippa zostałaby w łóżku i żaden ślimak przy zdrowych zmysłach nie wlazłby między igły sosny. Filiżanka herbaty, która zazwyczaj spada jak delikatny deszczyk z nieba, smakowała tym razem jak mocz ścierwojada. Kanarek wyglądał, jakby miał zaparcie, i rzucił mi tylko opryskliwe spojrzenie, zamiast zaśpiewać zwrotkę albo dwie.

– Pan Martland jest na dole, panie Charlie. Czeka od pół godziny.

Warknąłem i naciągnąłem na głowę jedwabne prześcieradło, chowając się z powrotem w ciepłe łono pościeli, gdzie nikt nie może człowiekowi zrobić krzywdy.

– Powinien pan zobaczyć jego rozkwaszoną mordę, w miejscu, gdzie mu przyłożyłem. To dopiero widok! Wszystkie kolory tęczy.

To mnie podniosło na duchu. Dzień zapowiadał przynajmniej jedną przyjemność. Wstałem więc, mimo że nie miałem na to wielkiej ochoty.

Płyn do płukania ust, połówka deksedryny, kęs grzanki z anchois i szlafrok od Charveta – w takiej właśnie kolejności – i byłem gotów stawić czoło wszystkim Martlandom tego świata.

– Zaprowadź mnie do tego Martlanda – poleciłem Jockowi.

Muszę powiedzieć, że rzeczywiście wyglądał uroczo, i chodzi nie tylko o nasycone jesienne barwy na jego opuchniętej facjacie, ale także o malującą się na niej gamę uczuć, która mnie urzekła. Sami możecie sporządzić sobie ich listę, bo ja w tej chwili nie mam do tego serca. Najważniejsze dla tej opowieści było ostatnie z nich: pełna skrępowania fałszywa serdeczność z lekką domieszką goryczy, jak dwie krople sosu Worcester w talerzu tłustej zupy.

Zerwał się na nogi i podszedł do mnie szybko, z promienną facjatą i ręką wyciągniętą do męskiego uścisku.

– Jesteśmy znowu przyjaciółmi, Charlie? – wymamrotał.

Teraz ja rozdziawiłem usta, to znaczy opadła mi dolna szczęka – z zażenowania i wstydu za tego człowieka oblałem się potem. Naprawdę. Wydałem szorstki, gulgocący odgłos, który chyba go usatysfakcjonował, bo Martland puścił moją dłoń i znowu usadowił się wygodnie na kanapie. Usiłując pokryć konsternację, poleciłem Jockowi, żeby zaparzył nam kawy.

Czekaliśmy na nią w milczeniu, większym lub mniejszym. Martland próbował zastosować gambit pogodowy – jest jednym z tych, którzy zawsze wiedzą, kiedy najbliższy niż w kształcie litery „V” ma ruszyć się ze swojej grzędy nad Islandią. Wyjaśniłem mu uprzejmie, że dopóki nie wypiję rano kawy, kiepski ze mnie meteorolog.

(Skąd się wzięło to dziwne brytyjskie zainteresowanie pogodą? Jak dorośli budowniczy imperium mogą dyskutować z powagą, czy pada, padało albo będzie badać? Potraficie sobie wyobrazić najbardziej ograniczonych paryżan, wiedeńczyków czy berlińczyków, którzy by się zniżyli do rozmowy o takich bzdetach? Ils sont fous ces Bretons – mówi Obelix i ma rację. To chyba w gruncie rzeczy kolejny przejaw angielskiej fascynacji ziemią. Najbardziej cywilizowanym obywatelem jest w głębi serca drobny właściciel ziemski, któremu marzą się skórzane getry i śrutówka).

Po podaniu kawy (jak bardzo przydałby się ablativus absolutus, trudno bez niego pisać!) przez chwilę żłopaliśmy ją elegancko, podsuwając sobie cukier, śmietankę oraz inne dodatki i od czasu do czasu uśmiechając się do siebie fałszywie. Ale potem przykręciłem mu śruby.

– Miałeś mi powiedzieć, skąd wiedziałeś, że będę u Spinozy – zacząłem.

– Charlie, dlaczego tak interesuje cię akurat ten szczegół?

To było faktycznie dobre pytanie, ale nie miałem zamiaru na nie odpowiadać. Tylko patrzyłem na niego z kamienną miną.

– Och, cóż, to naprawdę proste. Przypadkiem dowiedzieliśmy się, że Spinoza ma… czy raczej miał… z ćwierć miliona używanych banknotów funtowych z napadu na pociąg. Zapłacił za nie czystymi piątkami i dostał sto siedemdziesiąt pięć funtów na sto. Cholerny cwaniak. Cóż, wiedzieliśmy, że będzie chciał się ich pozbyć, więc skaptowaliśmy takiego jednego małego prymitywa, który pracuje dla jednej z galerii w Mason’s Yard, żeby obserwował to miejsce. Jeśli Spinozę odwiedzał ktoś… eee… interesujący, facet dawał nam cynk przez swoje walkie-talkie.

– No naprawdę – odparłem. – To dopiero intrygująca historia. A co z tymi, którzy przychodzili przed otwarciem galerii?

– No tak, rzeczywiście, ale musieliśmy zaryzykować. To znaczy brakuje funduszy, żeby opłacać zmienników. To kosztowałoby fortunę.

Uwierzyłem mu i wydałem mentalne westchnienie ulgi. Ale uderzyła mnie pewna myśl.

– Martland, czy twój kapuś to nie taki mały palant imieniem Perce zatrudniony w O’Flaherty Gallery?

– Tak, owszem, chyba tak się właśnie nazywa.

– No tak – skwitowałem.

Nadstawiłem ucha; pod drzwiach stał Jock; oddychał przez nos i robił notatki pamięciowe, jeśli tak można to określić. Niewątpliwie poczułem ulgę na wieść, że Perce został przekupiony; gdyby to pan Spinoza prowadził podwójną grę, wszystko byłoby stracone. W dużej mierze. Musiałem dać wyraz swoim uczuciom, bo zauważyłem, że Martland patrzy na mnie z zaciekawieniem. Nie ze mną te numery, pomyślałem. I szybko zmieniłem temat.

– No dobrze! – wykrzyknąłem. – To co z naszą umową? Gdzie te bogactwa Orientu, które wciskałeś mi wczoraj wieczorem? Jeśli się nie mylę, już nawet „połowa królestwa” stanowiła konkretną sumę.

– Och, doprawdy, przestań, Charlie. Wczorajszy wieczór to wczorajszy wieczór, no nie? Obaj byliśmy trochę zdenerwowani. Chyba nie będziesz trzymał mnie za słowo…?

– Okno nie zniknęło – odrzekłem po prostu. – Jock też jest wciąż na miejscu. A ja wciąż jestem zdenerwowany. Dotychczas nikt jeszcze nie próbował mnie zamordować z zimną krwią.

– Tym razem jednak przedsięwziąłem pewne środki ostrożności, no nie? – odparł i poklepał się po kieszeni na biodrze.

Na tej podstawie domyśliłem się, że jeśli w ogóle ma pistolet, to pod pachą.

Zapraszamy do zakupu pełnej wersji książki

Zapraszamy do zakupu pełnej wersji książki

Reginald Jeeves – fikcyjna postać z serii popularnych opowiadań i powieści humorystycznych angielskiego pisarza P.G. Wodehouse’a. Archetyp idealnego służącego. Jego nazwisko stało się w języku angielskim synonimem pomocnika zdolnego zaradzić każdemu problemowi (wszystkie przypisy tłumaczki). [wróć]

Henry Joseph Duveen (1854–1919) – marszand, współzałożyciel firmy Duveen Brothers, także wybitny filatelista. [wróć]

Qui non est hodie, cras minus aptus erit (łac.) – cytat z Owidiusza: kto nie jest gotów dziś, jutro będzie gotów jeszcze mniej. [wróć]

Odwołanie do piosenki Pippy z Pippa przechodzi Roberta Browninga (przeł. Juliusz Żuławski):
„Pora roku – wioska,
Wiosną wczesny dzionek;
O siódmej poranek;
Pagórek zroszony –
Ślimak w igłach sosny;
W trzepocie skowronek;
Bóg w niebie schowany –
Świat jest urządzony”. [wróć]

Bohater powieści obyczajowej Christophera Isherwooda Pan Norris się przesiada. [wróć]

Margaret Winifred Tarrant (1888–1959) – angielska ilustratorka, głównie książek dla dzieci. [wróć]

Mulliner i Hooper – producenci nadwozi rolls-royce’a. [wróć]

Bernard Berenson, właśc. Bernhard Walwrożeński (1865–1959) – amerykański historyk sztuki specjalizujący się w renesansie. [wróć]

George Edward Cecil Wigg (1900–1983) – brytyjski polityk piastujący stosunkowo niskie stanowiska, ale mający duże zakulisowe wpływy. [wróć]